sáng kiến kinh nghiệm sinh học thpt

Tên sáng kiến:Tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM / STEAM trong dạy học chủ đề Vi sinh vật – Sinh học 10 – Trung học phổ thông nhằm phát triển năng lực người học.. Nghị quyết

Tên sáng kiến:

Tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM / STEAM trong dạy học chủ đề Vi sinh vật – Sinh học 10 – Trung học phổ thông nhằm phát triển năng lực người học.

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 4

BÁO CÁO SÁNG KIẾN 1

I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN 1

1.Xuất phát từ nhu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay 1

2 Xuất phát từ ưu điểm của việc dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAM 1

3 Xuất phát từ đặc điểm của kiến thức phần ba: Sinh học vi sinh vật - Sinh học 10 trung học phổ thông và thực trạng dạy học Sinh học 10 ở các trường THPT 2

II MÔ TẢ GIẢI PHÁP 3

A Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến 3

1.Thực trạng công tác dạy và học tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAM ở trường phổ thông 3

2.Phân tích ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân hạn chế 3

2.1 Ưu điểm 3

2.2.Hạn chế và nguyên nhân hạn chế 5

B Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến 6

1.Tính mới, tính sáng tạo của giải pháp 6

2.Giải pháp đối với nhà trường THPT 7

2.1 Xác định sứ mạng, giá trị của nhà trường và có tầm nhìn chiến lược thấy được vai trò của dạy học tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAM với sự phát triển của nhà trường 7

2.2 Trong lập kế hoạch chiến lược tổng thể chú ý đến hoạt động dạy học tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAM nhằm phát triển năng lực người học 9

3.Giải pháp đối với tổ chuyên môn 9

3.1 Lập kế hoạch dạy học tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục

STEM/STEAM trong dạy học bộ môn 9

3.2 Dự giờ, thăm lớp nhằm tăng cường học hỏi kinh nghiệm và phương pháp thực hiện dạy học THLM theo định hướng giáo dục STEM/STEAM 10

4 Giải pháp đối với giáo viên 10

4.1 Nâng cao nhận thức về dạy học chủ đề THLM theo định hướng giáo dục STEM/STEAM 10

4.1.1 Dạy học chủ đề THLM 10

4.1.2 Dạy học tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAM 12

4.2 Phân tích chương trình Sinh học 10 trung học phổ thông 15

4.3 Lựa chọn các nội dung kiến thức sử dụng để tích hợp liên môn 16

4.3.1 Các kiến thức Toán có thể sử dụng để tích hợp 16

4.3.2 Các kiến thức Vật lí có thể sử dụng để tích hợp 18

4.3.3 Các kiến thức Hoá học có thể sử dụng để tích hợp 19

4.3.4 Các kiến thức các môn khoa học xã hội thể sử dụng để tích hợp 19

4.3.5 Các kiến thức về hướng nghiệp, giáo dục sức khoẻ, phòng chống các tệ nạn xã hội, giáo dục bảo vệ môi trường có thể sử dụng để tích hợp 20

4.4 Tích hợp yếu tố tiếng Anh giáo dục STEM/STEAM 23

4.5 Một số website hỗ trợ việc dạy và học trực tuyến 27

4.6 Thiết kế các hoạt động dạy học tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAM phần Sinh học Vi sinh vật (Sinh học 10 - THPT) 31

4.7 Thiết kế giáo án/ chủ đề tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAM phần Sinh học Vi sinh vật (Sinh học 10 - THPT) 39

5 Thực nghiệm sư phạm 55

5.1 Mô tả cách thức thực hiện 55

5.1.1 Nhiệm vụ thực nghiệm 55

5.1.2 Nội dung thực nghiệm 55

5.1.3 Phương pháp thực nghiệm 55

5.2 Kết quả đạt được 56

5.2.1 Phân tích định tính về kết quả dạy học THLM theo định hướng giáo dục

STEM/STEAM 56

5.2.1.1 Phân tích phiếu điều tra kết quả học tập của HS (đính kèm phần minh chứng) 56 5.2.1.2 Phân tích các sản phẩm của học sinh 57

5.2.2 Phân tích định lượng kết quả dạy học THLM 62

5.2.2.1 Phân tích kết quả đánh giá năng lực của HS 62

5.2.2.2 Kết quả bài kiểm tra 62

III HIỆU QUẢ DO SÁNG KIẾN ĐEM LẠI 64

1 Hiệu quả về kinh tế: 64

2 Hiệu quả về mặt xã hội 65

2.1 Về mặt xã hội 65

2.2 Về phía người dạy và nhà trường 65

2.3 Về phía người học 66

3 Khả năng áp dụng và nhân rộng 66

IV CAM KẾT KHÔNG SAO CHÉP HOẶC VI PHẠM BẢN QUYỀN 67

TÀI LIỆU THAM KHẢO 69 CÁC PHỤ LỤC

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN

1 Xuất phát từ nhu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay

Hiện nay, đất nước ta đang trên đà hội nhập với thế giới Chính vì vậy,giáo dục phải nhanh chóng đổi mới mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dụcnguồn nhân lực tương hong o đất nước Nghị quyết hội nghị lần thứ 8, Banchấp hành trung ương khóa XI (nghị quyết số 29-NQ/TW) về đổi mới căn bảntoàn diện giáo dục và đào tạo sau 2015 đã định hướng rõ ràng rằng: “Phát triểngiáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triểntoàn diện năng lực và phẩm chất người học.”

Nằm trong lộ trình đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra,đánh giá ở các trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực của họcsinh, Bộ GD&ĐT đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục tăng cường bồi dưỡng, nâng caonăng lực cho đội ngũ giáo viên sẵn sàng đáp ứng mục tiêu đổi mới, trong đótăng cường năng lực dạy học theo hướng “tích hợp, liên môn” [1]

Dạy học tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAM làphương pháp dạy học tích cực đang rất được quan tâm hiện nay Giáo dục STEM

là một phương pháp dạy học nhằm hình thành năng lực thuộc các lĩnh vực Khoahọc (Science), Công nghệ (Technology), Kỹ thuật (Engineering), Toán học(Mathematics) cho học sinh hong qua các đề tài, các bài học, các chủ đề có nộidung thực tiễn Giáo dục STEAM là áp dụng tư duy hon tạo cho các dự ánSTEM, kích thích trí tưởng tượng và hon tạo của trẻ hong qua nghệ thuật Nócũng khám phá nơi nghệ thuật tự nhiên phù hợp với các môn học STEM[12]

2 Xuất phát từ ưu điểm của việc dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAM

Xu hướng hiện nay của khoa học chính là tiếp tục phân hóa sâu song songvới tích hợp liên môn, liên ngành ngày càng rộng Học các chủ đề tích hợp liênmôn học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các

tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc Điều quantrọng hơn là các chủ đề tích hợp liên môn giúp cho các em không phải học lạinhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau, vừa gây quátải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năngứng dụng của kiến thức vào thực tiễn [9].

Tuy nhiên, trên thực tế, việc dạy học Sinh học vẫn còn mang tính hàn lâm,nặng lý thuyết làm cho học sinh ngại học, lười tư duy, thiếu sáng tạo Vì vậy, đểgiúp cho người học yêu thích bộ môn, không còn cảm thấy nặng nề, khó tiếp thu

và sợ học thì việc dạy học THLM theo định hướng giáo dục STEM/STEAM làhoàn toàn phù hợp với định hướng đổi mới căn bản toàn diện giáo dục ở ViệtNam

3 Xuất phát từ đặc điểm của kiến thức phần ba: Sinh học vi sinh vật Sinh học 10 trung học phổ thông và thực trạng dạy học Sinh học 10 ở các trường THPT

-Sinh học là bộ môn khoa học thực nghiệm ứng dụng các kiến thức nềntảng của các môn khoa học cơ bản như Toán, Lý, Hóa… Vì những đặc trưng nhưtrên, việc dạy học Sinh học ở trường phổ thông không thể tách rời, cô lập vớiviệc giảng dạy các môn khoa học khác hay thực tiễn đời sống Dạy học tích hợpliên môn là GV để HS nghiên cứu các hiện tượng, nguyên lý và các quá trìnhSinh học trong mối liên hệ với các ngành khoa học khác (Toán, Lý, Hóa, ) [6]

Xu hướng hiện nay trong dạy học Sinh học nói riêng và trong các lĩnh vựckhoa học nói chung, người ta cố gắng trình bày cho HS thấy mối liên hệ hữu cơgiữa các lĩnh vực, không chỉ giữa Sinh học với nhau mà còn giữa các ngànhkhoa học khác nhau như Hóa học, Toán học, Vật lý… Nội dung phần Sinh học

Vi sinh vật có nhiều kiến thức liên quan đến thực tiễn Hiểu biết về một số quátrình sinh học cơ bản ở vi sinh vật (VSV) sẽ là cơ sở để các em vận dụng giảiquyết các vấn đề thực tiễn đời sống, biết bảo vệ sức khỏe và bảo vệ môi trường.Qua đó học sinh mới thực sự phát triển năng lực tư duy, hon tạo, và giúp việctiếp thu kiến thức được vững chắc và nhớ lâu [2]

Từ các lý do nêu trên đã gợi cho người viết mạnh dạn viết báo cáo honkiến với đề tài:

Tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAM trong dạy học

chủ đề Vi sinh vật – Sinh học 10 trung học phổ thông

nhằm phát triển năng lực người học

II MÔ TẢ GIẢI PHÁP

A Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến

1 Thực trạng công tác dạy và học tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAM ở trường phổ thông

Để tìm hiểu thực trạng về dạy học THLM theo định hướng giáo dụcSTEM/STEAM, người viết đã tiến hành khảo sát thực tiễn ở một số trườngTHPT trong và ngoài tỉnh Nam Định trong những năm học gần đây Quá trìnhđược triển khai cụ thể như sau:

- Đối tượng khảo sát: giáo viên và học sinh khối 10 ở một số trường THPT

- Kế hoạch tiến hành: Soạn phiếu điều tra, tiếp xúc, phỏng vấn và điều traxin ý kiến giáo viên và học sinh

- Nội dung khảo sát:

+ Nhận thức thái độ của giáo viên, học sinh về việc dạy học THLM theođịnh hướng giáo dục STEM/STEAM

+ Thực trạng mức độ dạy học Sinh học với thực tiễn

- Các phương pháp điều tra, khảo sát:

+ Thu thập ý kiến của giáo viên, học sinh về thực tiễn dạy học THLM theođịnh hướng giáo dục STEM/STEAM qua phiếu điều tra khảo sát

+ Phỏng vấn học sinh lớp 10 về nhu cầu, nguyện vọng học tập

+ Dự giờ, quan sát hoạt động dạy - học trên lớp của giáo viên và học sinh

(Chi tiết phiếu điều tra và kết quả thu được đính kèm phần phụ lục 1)

2 Phân tích ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân hạn chế

2.1 Ưu điểm:

- Thông qua cuộc điều tra, chúng tôi nhận thấy các GV rất có ý thức trong việc nghiên cứu đổi mới phương pháp, vận dụng quan điểm THLM theo định

hướng giáo dục STEM/STEAM vào dạy học để nâng cao chất lượng giáo dụccũng như có những nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng và hiệu quả của việc

sử dụng THLM trong dạy học nói chung Cụ thể, trong quá trình dạy môn Sinhhọc, phần lớn giáo viên (83%) thường xuyên cho học sinh sử dụng kiến thức vàogiải quyết vấn đề có trong thực tiễn Việc giao nhiệm vụ hoạt động nhóm cho HS

cũng diễn ra khá thường xuyên (75.5%) (Bảng 1.1, phụ lục 1)

- Số lượng giáo viên thường xuyên thiết kế các hoạt động dạy học theo địnhhướng giáo dục STEM/STEAM trong quá trình dạy học chiếm tỷ lệ khá khiêmtốn là 20% Thực tế, qua trò chuyện các GV đã rất quan tâm tới việc hướng dẫn

HS vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn, định hướng hứng thú

ở người học Tuy nhiên, việc thiết kế các hoạt động dạy học để HS tạo ra các sảnphẩm hay định hướng sản phẩm trong quá trình hướng dẫn HS vận dụng kiếnthức để giải quyết các vấn đề thực tiễn chưa được nhiều GV quan tâm hay thựchiện Điều này cũng có thể hiểu rằng HS chưa có nhiều cơ hội được học tập trảinghiệm Các hoạt động định hướng hứng thú, vận dụng kiến thức vào thực tiễnmới chỉ dừng ở mức độ lí thuyết là chính

- Kết quả khảo sát đánh giá về ưu điểm, lợi thế của dạy học THLM đốivới hoạt động học tập của học sinh cho thấy, đa phần GV đánh giá ưu điểm, lợithế của giáo dục theo định hướng THLM đối với hoạt động học tập của học sinh

giúp HS “Phát triển được năng lực sáng tạo” (95% ý kiến đánh giá), và “Giải quyết vấn đề thực tế” (92.5% lựa chọn) Đồng thời các ý kiến cũng xoay quanh

ưu điểm, lợi thế của giáo dục theo định hướng THLM như: Hiểu bài và tiếp thukiến thức dễ dàng; Rèn luyện được kĩ năng thực hành; Phát triển được năng lực

tư duy (Bảng 1.2, phụ lục 1)

- Đối với HS hầu hết các em đều nhận thấy các chủ đề tích hợp liên môn

theo định hướng giáo dục STEM/STEAM có tính thực tiễn nên sinh động, hấpdẫn, tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho các em Cơ hội được học tập trảinghiệm, vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn rất thu hút sựquan tâm của HS Qua quan sát và nói chuyện với HS chúng tôi nhận được

những chia sẻ: “Chúng em thích học theo phương pháp mới đặc biệt là được

tham gia các trò chơi trong quá trình học tập” Một số HS đã được tham gia học

tập các chủ đề THLM theo định hướng giáo dục STEM/STEAM thì cho rằng:

“Chúng em thích học theo chủ đề THLM vì qua đó chúng em được thầy cô cung cấp thêm kiến thức của nhiều môn học khác như Vật lí, Hóa học, Công nghệ, Giáo dục công dân, …”, “Chúng em tự tin hơn, kỹ năng giao tiếp, tổ chức sự

kiện tốt hơn, có cơ hội thể hiện sự sáng tạo, cái “tôi” của bản thân” (Bảng 1.2,

phụ lục 1)

2.2 Hạn chế và nguyên nhân hạn chế

Thông qua điều tra, chúng tôi nhận thấy rằng việc dạy học theo chủ đềTHLM theo định hướng giáo dục STEM/STEAM ở trường THPT còn nhiềuhạn chế Cụ thể:

- Việc dạy học theo chủ đề THLM chưa được sử dụng rộng rãi trong dạyhọc nói chung và dạy học Sinh học nói riêng GV vẫn dạy học theo từng bài vớicác nội dung kiến thức rời rạc và chủ yếu sử dụng những những phương phápdạy học truyền thống như thuyết trình, vấn đáp nên quá trình học tập trở nênnhàm chán và hiệu quả không cao

- Hầu hết GV đã ý thức được việc dạy học theo các chủ đề THLM theođịnh hướng giáo dục STEM/STEAM là cần thiết để phát triển năng lực của HSnhưng để áp dụng vào quá trình dạy học thì còn gặp rất nhiều hạn chế do: nộidung chương trình, thời lượng chương trình, kiến thức hàn lâm còn nhiều, cáchthức kiểm tra đánh giá chưa phù hợp Hiện nay chưa có SGK cụ thể mang tínhtích hợp nên việc xây dựng các chủ đề TH chủ yếu do ý kiến chủ quan của từng

cá nhân Hơn nữa, qua phỏng vấn, GV đôi khi vẫn còn lúng túng trong việc phânbiệt hoạt động thí nghiệm – thực hành (TN – TH) với giáo dục STEM, chưa thậthiểu rõ yếu tố Art(A) trong giáo dục STEAM Điều này cũng góp phần tạo nên

sự hiểu biết chưa đầy đủ về dạy học theo chủ đề THLM theo định hướng giáodục STEM/STEAM và hiệu quả quá trình dạy học không cao

- Chương trình học hiện tại quá ôm đồm quá nhiều thứ, thiếu thực hành,chủ yếu là cung cấp kiến thức lí thuyết, nhiều HS không theo kịp chương trình

vì kiến thức quá nặng và học quá nhiều môn Trong một tiết học phải dạy nhiều

nội dung vì lo sợ cháy giáo án, không truyền tải hết nội dung của bài mà nhiều

GV không thể thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tínhtích cực của HS

- Giáo viên và học sinh chưa khắc phục được thói quen, nhận thức dạyhọc theo lối truyền thống, nặng về lý thuyết và coi nhẹ thực hành ứng dụng

- Học sinh chưa ý thức được nhiệm vụ học tập của mình, chưa tích cực tưduy suy nghĩ, chưa tìm tòi cho mình những phương pháp học tập phù hợp để biếntri thức của thầy thành của mình Do đó sau giờ học các em nắm bắt kiến thức chưatốt, nhanh quên và thiếu đi các kĩ năng tư duy, sáng tạo, ứng dụng thực tiễn

B Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến

1 Tính mới, tính sáng tạo của giải pháp

Sáng kiến hoàn toàn mới, được áp dụng lần đầu tiên tại đơn vị trườngTHPT Trần Hưng Đạo; đã được triển khai, áp dụng được tại một số đơn vịtrường trong và ngoài tỉnh Nam Định; có thể nhân rộng ở các trường THPT nóichung

Tính sáng tạo của giải pháp:

- Chưa có đề tài nghiên cứu nào đưa ra cụ thể từng bước trong dạy học THLM theo định hướng giáo dục STEM/STEAM bắt đầu từ việc Nâng cao nhận thức của người dạy Phân tích chương trình Sinh học đang giảng dạy  Liệt kê những nội dung kiến thức THLM  Hệ thống các hoạt động dạy học THLM theo định hướng giáo dục STEM/STEAM  Thiết kế chủ đề dạy học THLM theo định hướng giáo dục STEM/STEAM.

Sáng kiến đã phân tích cấu trúc và nội dung phần Sinh học Vi sinh vật Sinh học 10, và mối quan hệ giữa nội dung, chương trình phần vi sinh vật để dạyhọc THLM theo định hướng giáo dục STEM/STEAM

Sáng kiến đã liệt kê được những nội dung kiến thức sử dụng để THLMtheo định hướng giáo dục STEM/STEAM trong phần Vi sinh vật

- Sáng kiến đã phân biệt rõ bài thực hành - thí nghiệm với giáo dục STEM;phân tích, làm rõ yếu tố A(Art - nghệ thuật); đưa ra giải pháp kết hợp, tăng

cường với yếu tố Eng.(English - tiếng Anh) trong dạy học THLM theo địnhhướng giáo dục STEM/STEAM; hệ thống một số website hỗ trợ dạy và học trựctuyến.

- Sáng kiến đã hệ thống được 15 hoạt động thí nghiệm THLM theo địnhhướng giáo dục STEM/STEAM, dựa trên đó thiết kế chủ đề “Vi sinh vật với vấn

đề chế biến thực phẩm” trong dạy học phần Sinh học Vi sinh vật - Sinh học 10

- Những giải pháp trong sáng kiến đã kích thích được năng lực sáng tạo vàgiải quyết vấn đề, năng lực tự học, khả năng sử dụng công nghệ thông tin ở HS(HS sử dụng bộ office 365 thông thạo với các ứng dụng nổi bật OneNote,OneDrive, Microsoft Teams phục vụ cho việc làm dự án, ưu việt hơn rất nhiều

so với việc ghi chép truyền thống trước đây Việc sử dụng hiệu quả phần mềmchỉnh sửa video chuyên nghiệp KineMaster, ứng dụng thiết kế đồ họa chuyênnghiệp Canva… giúp các em tạo ra những sản phẩm học tập mang tính thẩm

mỹ, độc đáo, nổi bật và vô cùng sáng tạo.)

Để nâng cao chất lượng giảng dạy THLM theo định hướng giáo dụcSTEM/STEAM nhằm phát triển năng lực của người học cần có những biện phápđổi mới đồng bộ từ nhà trường, tổ chuyên môn, đến đội ngũ giáo viên trực tiếpgiảng dạy Do vậy, trong phần khuôn khổ sáng kiến này, tôi tập trung chủ yếuvào 3 nhóm đối tượng trên

2 Giải pháp đối với nhà trường THPT

2.1 Xác định sứ mạng, giá trị của nhà trường và có tầm nhìn chiến lược thấy được vai trò của dạy học tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAM với sự phát triển của nhà trường.

Mỗi nhà trường dựa trên việc phân tích đặc điểm tình hình, những điểmmạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức, có thể xác định được sứ mệnh, tầm nhìn,

hệ thống giá trị cơ bản khác nhau Cũng theo đó, tùy thuộc vào hướng đi củamỗi nhà trường mà việc xác định vị trí, tầm quan trọng của hoạt động dạy họcTHLM theo định hướng giáo dục STEM/STEAM cũng khác nhau

Tại trường THPT Trần Hưng Đạo, Ban giám hiệu nhà trường đã xác địnhchiến lược và tầm nhìn của nhà trường trong giai đoạn 2020 - 2025 như sau:

+ Sứ mệnh: tạo dựng được môi trường học tập nền nếp, kỷ cương, có chấtlượng giáo dục cao để mỗi học sinh đều có cơ hội phát triển tài năng và tư duysáng tạo

+ Tầm nhìn: Là một trong những trường có chất lượng giáo dục cao màhọc sinh sẽ lựa chọn để học tập và rèn luyện, nơi giáo viên và học sinh cảm thấy

để từ ngôi trường này các em bước những bước vững chắc vào cuộc sống rộnglớn trong tương lai

Một trong những phương châm giáo dục của nhà trường là phát huy tínhtích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, khơi dậy và hun đúc cho mỗi ý tưởngsáng tạo, khả năng tiềm ẩn của các em, tăng cường khả năng thuyết trình, làmviệc độc lập, làm việc theo nhóm Ban Giám hiệu nhà trường luôn quan niệm,truyền cảm hứng luôn là một yếu tố quan trọng để HS tìm thấy đam mê và pháthuy tiềm năng bản thân để mỗi học sinh được thành công trong học tập và cuộcsống

Đối với môn Toán và các môn Khoa học tự nhiên, nhà trường cũng xácđịnh đây là những bộ môn mũi nhọn, cần đổi mới và đi tiên phong trong dạy họctích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAM Nhà trường đãđộng viên, khuyến khích các tổ chuyên môn thực hiện việc dạy học tích hợp liênmôn, khuyến khích mỗi tổ/nhóm chuyên môn xây dựng và thực hiện được tốithiểu 2 chủ đề/học kì Trường đã thành lập câu lạc bộ Khoa học kỹ thuật vàSTEM mang lại nhiều hoạt động ý nghĩa thiết thực, đã vận dụng được kiến thức

liên môn vào giải quyết tình huống thực tiễn, thu hút sự chú ý của những họcsinh yêu thích khoa học, sự tìm tòi và khám phá Việc thực hiện những chủ đề

ấy chính là môi trường huấn luyện tốt nhất cho giáo viên ở trong tổ bộ môn,trong nhà trường

Nhà trường tạo điều kiện và khuyến khích giáo viên ở tất cả các bộ môntham gia các cuộc thi dạy học tích hợp liên môn do Sở Giáo dục và Bộ Giáo dục

tổ chức

2.2 Trong lập kế hoạch chiến lược tổng thể chú ý đến hoạt động dạy học tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAM nhằm phát triển năng lực người học.

Trong việc lập kế hoạch chiến lược tổng thể, Hiệu trưởng cần có sự quantâm với hoạt động dạy học THLM theo định hướng giáo dục STEM/STEAM.Đặc biệt, khi triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới thì đây là một hoạtđộng có ý nghĩa quan trọng đến việc hình thành, phát triển phẩm chất, năng lựccủa người học Việc quản lý dạy học các chủ đề THLM cần thực hiện theohướng bảo đảm quyền tự chủ của nhà trường, tổ/nhóm chuyên môn và giáo viên;quyền tự chủ và tích cực của học sinh

3 Giải pháp đối với tổ chuyên môn

3.1 Lập kế hoạch dạy học tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAM trong dạy học bộ môn.

Kế hoạch này được xây dựng dựa trên đề xuất của GV thuộc tổ chuyênmôn, đồng thời có sự trao đổi, thảo luận, thống nhất trong tổ Bản kế hoạch phảinêu rõ mục tiêu tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAMtrong mỗi môn học cụ thể, các đơn vị kiến thức dự kiến sẽ được tích hợp (Ở mônnào? Khối lớp nào? Bài nào?) Bản kế hoạch này là một phần của kế hoạch dạyhọc năm học của tổ chuyên môn

Lựa chọn thời điểm tổ chức dạy học từng chủ đề tích hợp liên môn phùhợp với kế hoạch dạy học của môn học liên quan Căn cứ vào nội dung kiếnthức và thời lượng dạy học được lấy ra từ các môn học tương ứng, các tổ/nhóm

chuyên môn cùng thống nhất thời điểm trong năm học mới để tổ chức dạy họccác chủ đề tích hợp liên môn…

Bố trí giáo viên và rút kinh nghiệm giờ dạy cũng là giải pháp giải quyếtvấn đề dạy học tích hợp liên môn vô cùng quan trọng Cần phân công giáo viênphối hợp thực hiện hoặc có thể lựa chọn phân công giáo viên có điều kiện thuậnlợi thực hiện

3.2 Dự giờ, thăm lớp nhằm tăng cường học hỏi kinh nghiệm và phương pháp thực hiện dạy học THLM theo định hướng giáo dục STEM/STEAM

Trong nhiều năm qua, tổ Hóa – Sinh – KTNN trường THPT Trần HưngĐạo luôn nghiêm túc thực hiện việc đổi mới sinh hoạt của tổ/nhóm chuyên mônthông qua nghiên cứu bài học Tổ luôn quán triệt THLM theo định hướng giáodục STEM/STEAM là một trong những tiêu chí đánh giá giờ lên lớp, được đưa

cụ thể vào kế hoạch dạy học bộ môn của tổ Mỗi GV đều có kế hoạch dạy họctích hợp liên môn, dạy học theo chủ đề, dạy học STEM… Do vậy, mỗi GV đềunghiêm túc thực hiện theo kế hoạch Đồng thời tổ chuyên môn cũng khuyếnkhích GV chủ động, sáng tạo trong phương pháp, hình thức tích hợp Việc tăngcường dự giờ, rút kinh nghiệm để điều chỉnh nội dung dạy học các chủ đề tíchhợp liên môn; hoàn thiện từng bước nội dung các chủ đề và kế hoạch môn học,phương pháp và hình thức dạy học, kiểm tra, đánh giá… được tổ thực hiện mộtcách thường xuyên, nghiêm túc

4 Giải pháp đối với giáo viên

4.1 Nâng cao nhận thức về dạy học chủ đề THLM theo định hướng giáo dục STEM/STEAM

4.1.1 Dạy học chủ đề THLM

Dạy học tích hợp liên môn là dạy học những nội dung kiến thức liên quanđến hai hay nhiều môn học "Tích hợp" là nói đến phương pháp và mục tiêu củahoạt động dạy học còn "liên môn" là đề cập tới nội dung dạy học Đã dạy học

"tích hợp" thì chắc chắn phải dạy kiến thức "liên môn" và ngược lại, để đảm bảohiệu quả của dạy liên môn thì phải bằng cách và hướng tới mục tiêu tích hợp

Ở mức độ thấp thì dạy học tích hợp mới chỉ là lồng ghép những nội dunggiáo dục có liên quan vào quá trình dạy học một môn học như: lồng ghép giáodục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biêngiới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môitrường, an toàn giao thông Mức độ tích hợp cao hơn là phải xử lí các nội dungkiến thức trong mối liên quan với nhau, bảo đảm cho học sinh vận dụng đượctổng hợp các kiến thức đó một cách hợp lí để giải quyết các vấn đề trong họctập, trong cuộc sống, đồng thời tránh việc học sinh phải học lại nhiều lần cùngmột nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau.

Có thể đưa ra 3 mức độ tích hợp trong dạy học các môn khoa học tự nhiên nhưsau:

Lồng ghép

Đó là đưa các yếu tố nội dung gắn với thực tiễn, gắn với xã hội, gắn vớicác môn học khác vào dòng chảy chủ đạo của nội dung bài học của một mônhọc Ở mức độ lồng ghép, các môn học vẫn dạy riêng rẽ Tuy nhiên, giáo viên cóthể tìm thấy mối quan hệ giữa kiến thức của môn học mình đảm nhận với nộidung của các môn học khác và thực hiện việc lồng ghép các kiến thức đó ởnhững thời điểm thích hợp

Vận dụng kiến thức liên môn

Ở mức độ này, hoạt động học diễn ra xung quanh các chủ đề, ở đó ngườihọc cần đến các kiến thức của nhiều môn học để giải quyết vấn đề đặt ra Cácchủ đề khi đó được gọi là các chủ đề hội tụ

Hòa trộn

Đây là mức độ cao nhất của dạy học tích hợp Ở mức độ này, tiến trìnhdạy học là tiến trình “không môn học”, có nghĩa, nội dung kiến thức trong bàihọc không thuộc riêng về một môn học nhưng lại thuộc về nhiều môn học khácnhau, do đó, các nội dung thuộc chủ đề tích hợp sẽ không cần dạy ở các mônhọc riêng rẽ Mức độ tích hợp này dẫn đến sự hợp nhất kiến thức của hai haynhiều môn học

4.1.2 Dạy học tích hợp liên môn theo định hướng giáo dục STEM/STEAM

Giáo dục STEM/STEAM là một sự chuyển đổi từ cách thức giáo dục truyềnthống, dựa vào tiêu chuẩn điểm số để đánh giá, sang một phương pháp giáo dụchiện đại và lý tưởng, trong đó quá trình học tập và kết quả cùng được xem trọngnhư nhau Thực chất STEM/STEAM chính là một mô hình giáo dục hiệu quảđược tiến hành trên cơ sở dạy học tích hợp liên môn, nhằm hình thành và pháttriển các nhóm năng lực cần thiết và cốt lõi cho công dân thế kỉ XXI Các kiếnthức và kỹ năng được hình thành cũng không nặng tính lý thuyết mà được tíchhợp, lồng ghép, bổ trợ vào mọi hoạt động thực tiễn trong cuộc sống hàng ngày,giúp cho người học khi “bước ra đời” sẽ rất năng động, dễ dàng hòa nhập môitrường mang tính quốc tế

Giáo dục STEM là một quan điểm dạy học nhằm hình thành năng lựcthuộc các lĩnh vực Khoa học (Science), Công nghệ (Technology), Kỹ thuật(Engineering), Toán học (Mathematics) cho học sinh thông qua các đề tài, cácbài học, các chủ đề có nội dung thực tiễn Trong quá trình dạy học, đôi khi GVcòn lúng túng giữa bài thực hành - thí nghiệm (TH – TN) với giáo dục STEM.Bảng dưới đây sẽ giúp phân biệt rõ hơn hai khái niệm này:

Phân biệt giữa TH – TN và giáo dục STEM [11]

Tiêu chí Thực hành/ thí nghệm Giáo dục STEM

thức

Vận dụng kiến thức đáp ứng nhu cầu thực tiễn

đề

Liên kết nội dung bài học với vấn

đề thực tiễn trong bối cảnh cụ thể

Phạm vi kiến thức Theo môn học/ một số môn

Thêm một chữ “A” nhưng đó gần như là một bước tiến dài trong giáo dụcSTEM/STEAM hay trong kỷ nguyên công nghệ như hiện tại Chữ “A”trong STEAM là thuật ngữ đại diện cho nghệ thuật tự do, nghệ thuật ngôn ngữ,nghiên cứu xã hội, nghệ thuật thể chất, mỹ thuật và âm nhạc Giáo dụcSTEAM là áp dụng tư duy sáng tạo cho các dự án STEM, kích thích trí tưởngtượng và sáng tạo của trẻ thông qua nghệ thuật Nó cũng khám phá nơi nghệthuật tự nhiên phù hợp với các môn học STEM Học các môn nghệ thuật gópphần vào việc phát triển các kỹ năng cần thiết như công tác, giao tiếp, giải quyếtvấn đề và suy nghĩ phê phán Nó cũng tăng cường tính linh hoạt của học sinh,khả năng thích ứng, năng suất, trách nhiệm và đổi mới Tất cả những kỹ năngnày là cần thiết cho một sự nghiệp thành công trong bất kỳ lĩnh vực học tập nào.

Khi dạy học theo định hướng giáo dục STEAM, yếu tố “Art” thường dễ bịnhầm lẫn chỉ đơn thuần là một sản phẩm học tập dưới hình thức một tác phẩm

mỹ thuật, âm nhạc… mà nội hàm của nó lớn hơn nhiều Yếu tố “Art” trong

STEAM là yếu tố nhân văn Đây là tiền đề của sự phát triển, vì nó kích thích sự

tưởng tượng và tư duy sáng tạo Không đơn thuần là mỹ thuật hay âm nhạc, kháiniệm “Art” (Nghệ thuật) được hiểu rộng hơn, như một cấu phần rất lớn làm nênthành công của những nghiên cứu khoa học trong thời đại này, mà gồm có hai ýnghĩa chính:

- Đầu tiên đó là mục đích ra đời của những sản phẩm khoa học kỹ thuật là

để phục vụ con người, do đó chữ “Art” cần được hiểu theo nghĩa tính nhân văn, hướng thiện Những sản phẩm đó sẽ không đi ngược lại những giá trị phát triển bền vững – thứ mà cả thế giới đang khát khao theo đuổi.

- Thứ hai là những sản phẩm khoa học công nghệ cần có sự tinh tế, thẩm

mỹ nhất định trong thiết kế Khi khoa học ngày càng phát triển thì đòi hỏi vềmột sản phẩm cũng ngày càng cao, và do đó, nghệ thuật càng len lỏi và hoà trộnvào mọi thứ, khiến cho những sản phẩm trở nên hoàn thiện hơn, tinh tế hơn.Bằng cách thêm các yếu tố nghệ thuật vào tư duy dựa trên STEM, học sinh cóthể sử dụng cả hai mặt của bộ não - phân tích và sáng tạo - để phát triển những

tư duy một cách tốt nhất

Chúng ta hãy cùng lấy một ví dụ cụ thể để thấy rõ hơn về điều này.

Ở gia đình, HS thấy mẹ làm sữa chua đúng theo các bước để tạo ra thànhphẩm thì đó không phải là STEM Tuy nhiên, bản thân HS khi được dạy về sinhtrưởng của VSV, về quá trình lên men, biết vận dụng kiến thức ấy để giải thíchđược tại sao sữa đang ở dạng lỏng lại trở thành sệt, có vị hơi chua, biết tối ưuhóa quy trình làm thì đó lại là giáo dục STEM Hơn thế nữa, khi HS làm ra đượcsản phẩm gắn với thực tiễn là sữa chua thì làm thế nào để sản phẩm đẹp mắt,hoàn thiện, tinh tế, đặc biệt không chứa chất phụ gia, hướng tới sức khỏe ngườidùng; phổ biến, tuyên truyền tới cộng đồng thì đó chính là STEAM (hướng tới

những giá trị phát triển bền vững).

(No additives: không chất phụ gia) 5

1, 2 – Sản phẩm sữa chua homemadekhông chất phụ gia của HS

3, 4, 5 – Brochure, poster trong dự án

“Yaourt ngon như mẹ làm” dùng đểgiới thiệu, tuyên truyền, quảng bá sảnphẩm

Hình 4.1 Một số sản phẩm dạy học THLM theo định hướng giáo dục

STEM/STEAM của HS

4.2 Phân tích chương trình Sinh học 10 trung học phổ thông

Chương trình Sinh học 10 nằm trong hệ thống kiến thức chương trìnhSinh học THPT giúp học sinh có cái nhìn chung nhất về các cấp độ tổ chức củathế giới sống và đặc điểm của chúng; tìm hiểu đặc điểm cấu trúc và chức năngcủa tế bào – đơn vị cơ bản của sự sống và khám phá đặc điểm sinh học củanhóm sinh vật xuất hiện đầu tiên trên Trái Đất là VSV Ngoài ra kiến thức Sinhhọc 10 cũng giúp học sinh giải thích được về cơ bản một số hiện tượng thực tế

từ đó có cái nhìn khoa học hơn về thế giới sống (Hình 4.2)

Hình 4.2 Cấu trúc chương trình sinh học 10

Qua việc phân tích nội dung kiến thức phần sinh học VSV ta có thể thấynội dung các bài trong một chương có mối liên quan chặt chẽ với nhau Nộidung trước làm nền tảng cho quá trình nhận thức nội dung sau Vì vậy, các bàitrong một chương cần được gộp lại tạo thành chủ đề để HS có cái nhìn tổngquát về nội dung.

Hơn nữa lượng kiến thức ứng dụng trong phần này rất lớn, có liên quanđến nhiều vấn đề quan trọng trong thực tế cuộc sống, được đề cập hàng ngàytrên các phương tiện truyền thông đại chúng như vấn đề về các loại bệnh truyềnnhiễm, những ứng dụng của VSV trong các lĩnh vực y học, sản xuất thực phẩm,bảo vệ môi trường… gần gũi với hiểu biết thực tế của học sinh Đảm bảo choviệc khai thác được nhiều ý tưởng dự án phong phú, gắn liền với thực tiễn đây lànhững đặc điểm thuận lợi, phù hợp cho việc áp dụng các phương pháp dạy họctích cực đặc biệt là dạy học dự án [2]

4.3 Lựa chọn các nội dung kiến thức sử dụng để tích hợp liên môn

Dạy học Sinh học theo hướng tích hợp liên môn là sự kết hợp các kiến thứccủa môn Sinh và các kiến thức khác có liên quan hình thành nên một nội dungthống nhất Từ cấu trúc như vậy, cần phải căn cứ vào nội dung bài học để lựa chọncác kiến thức tích hợp phù hợp, có liên quan và có hiệu quả cao trong việc truyềnđạt kiến thức đến HS Người dạy có thể tích hợp các kiến thức Toán, Lý, Hóa,…vào nội dung dạy học Sinh học

4.3.1 Các kiến thức Toán có thể sử dụng để tích hợp

Trong dạy học nội dung sinh trưởng và sinh sản của vi sinh vật, các kiếnthức Toán sẽ được vận dụng để làm sáng tỏ khả năng sinh trưởng, sinh sản của visinh vật qua các con số, bài toán cụ thể

Đặc điểm về sinh trưởng của vi sinh vật:

Thông thường khi nói đến sinh trưởng là nói đến sự tăng kích thước của

cá thể, còn nói đến sinh sản là nói đến sự tăng số lượng cá thể Tuy nhiên, trong

vi sinh vật học, khi nói đến sinh trưởng là người ta ám chỉ đến sự tăng số lượng

tế bào, chứ không phải tăng kích thước tế bào Nghiên cứu sự sinh trưởng của visinh vật có nghĩa là nghiên cứu sự sinh trưởng của cả một tập hợp tế bào cùng

nguồn gốc, chứ không phải là nghiên cứu sinh trưởng của từng tế bào riêng lẻ,như nghiên cứu cá thể động vật, thực vật.

Vi sinh vật sinh sản bằng cách phân đôi thành hai tế bào, rồi từ hai thànhbốn, từ bốn thành tám Kiểu sinh trưởng này gọi là sinh trưởng theo cấp sốnhân hay theo hàm số mũ, và có thể biểu hiện theo sơ đồ sau:

Số lượng tế bào sinh ra: 1  2  4  8  16  32  64 

Biểu hiện theo cấp số mũ: 20  21  22  23  24  25  26  2n (trong

đó n là số thế hệ hay số lần phân chia)

Nếu trong một đơn vị thể tích lúc đầu có N0 tế bào thì sau n lần phân chia

số tế bào sẽ là:

N  N 2 n  log N  log N0  n.log 2

Số lần phân chia: n  log N  log N0

Ví dụ 1: Khi dạy nội dung sinh trưởng của vi sinh vật, để chứng minh cho

khả năng sinh trưởng mạnh của vi sinh vật, giáo viên có thể sử dụng bài toán sau:

Một vi khuẩn hình cầu có khối lượng khoảng 5.10-13 g, cứ 20 phút nhân đôi 1lần Giả sử nó được nuôi trong các điều kiện sinh trưởng hoàn toàn tối ưu Hãy tínhxem khoảng thời gian là bao lâu khối lượng do tế bào vi khuẩn này sinh ra sẽ đạttới khối lượng của trái đất là 6 1027 gram (lấy log2 = 0,3)

Ví dụ 2: Để giải thích khả năng trao đổi chất, sinh trưởng, sinh sản mạnh

của vi sinh vật GV sử dụng bài toán sau:

Giả sử, đường kính của 1 trứng cóc là 30µm và của 1cầu khuẩn là 2µm.Tính diện tích bề mặt, thể tích của trứng cóc và cầu khuẩn So sánh tỉ lệ diện tích

và thể tích (S/V) của trứng cóc và cầu khuẩn, từ đó rút ra kết luận

0

4.3.2 Các kiến thức Vật lí có thể sử dụng để tích hợp

Nội dung Vi sinh vật giới thiệu về các đặc trưng sống của cơ thể nhỏ bé màmắt thường chúng ta không nhìn thấy được, đó là chuyển hóa vật chất và nănglượng, cảm ứng, sinh trưởng, phát triển, sinh sản Các đặc trưng này đều bao gồmcác quá trình sinh lý trong của cơ thể vi sinh vật vì các vận động sinh học này cóbản chất là các quy luật vật lý của vật chất Như vậy, việc tích hợp các kiến thứcVật lý vào Sinh học sẽ làm sáng tỏ các kiến thức Sinh học, nâng cao hiệu quả dạyhọc phần sinh học Vi sinh vật [4]

* Thẩm thấu và áp suất thẩm thấu.

Thẩm thấu là sự chuyển dịch của dung môi từ dung dịch có nồng độ thấpsang dung dịch có nồng độ cao hơn qua màng Quá trình thẩm thấu giữa hai dungdịch sẽ tiếp tục cho đến khi nồng độ của hai dung dịch bằng nhau Quá trình thẩmthấu là một đặc trưng rất quan trọng của các quá trình sinh học

Áp suất thẩm thấu là lực đẩy của các phân tử dung môi từ dung dịch cónồng độ thấp đến dung dịch có nồng độ cao qua màng

* Quang phổ của ánh sáng

Ánh sáng mặt trời gồm nhiều tia sáng có bước sóng khác nhau Mức nănglượng trong lượng tử ánh sáng tùy thuộc vào độ dài bước sóng của tia sáng Cáctia sáng khác nhau ảnh hưởng khác nhau đến sinh trưởng, phát triển của sinh vậtnói chung và vi sinh vật nói riêng

* Nhiệt độ: nhiệt độ ảnh hưởng tới sự chuyển động hỗn loạn của các phân

tử, tốc độ phản ứng sinh hóa trong tế bào, do đó làm cho VSV sinh sản nhanh hay

chậm

Ví dụ 3: Khi dạy nội dung ảnh hưởng của nhiệt độ đến sinh trưởng của vi

sinh vật giáo viên có thể sử dụng câu hỏi sau:

Vì sao có thể giữ thức ăn tương đối lâu trong tủ lạnh?

Ví dụ 4: Khi dạy nội dung ảnh hưởng của ánh sáng đến sinh trưởng của vi

sinh vật giáo viên có thể sử dụng câu hỏi sau:

Gặp hôm trời nắng to, ai cũng muốn mang phơi một số đồ dùng (như quần

áo, chăn chiếu…) cũng như thực phẩm (đậu nành, lạc vừng…) Việc phơi nắng

có tác dụng gì?

Ví dụ 5: Khi dạy nội dung ảnh hưởng của áp suất thẩm thấu đến sinh

trưởng của vi sinh vật giáo viên có thể sử dụng câu hỏi sau:

Vì sao sau khi rửa rau sống nên ngâm trong nước muối pha loãng 5-10 phút?

4.3.3 Các kiến thức Hoá học có thể sử dụng để tích hợp

Trong chương trình Sinh học THPT, có nhiều kiến thức Sinh học cần đượclàm sáng tỏ bằng kiến thức Hóa học Qua đó, người học không chỉ lí giải được bảnchất của các nguyên lý và quá trình sinh học mà còn có thể vận dụng các nguyên lý

đó vào thực tiễn đời sống Ngoài ra trong một chừng mực nào đó việc tích hợp kiếnthức hóa học còn giúp người học củng cố được kiến thức hóa có liên quan

Ví dụ 6: Khi dạy nội dung ảnh hưởng của chất hóa học đến sinh trưởng

của vi sinh vật giáo viên có thể sử dụng câu hỏi sau:

Vì sao sau khi rửa rau sống nên ngâm trong thuốc tím pha loãng 5-10 phút?

Ví dụ 7: Giáo viên sử dụng câu hỏi:

Vì sao lại cho thêm Clo vào nước máy?

Ví dụ 8: Trên tivi thường quảng cáo xà phòng thơm diệt được 90% vi

khuẩn có đúng không? (sử dụng kiến thức hóa học và kiến thức vật lí về sứccăng bề mặt để giải thích)

Ví dụ 9: Tại sao người ta nói vang hoặc rượu sâmpanh đã mở phải uống hết ?

Ví dụ 10:Vì sao rượu trưng cất bằng phương pháp thủ công ở một số

vùng dễ làm người uống đau đầu?

Ví dụ 11:Vì sao, trong sữa chua hầu như không có vi sinh vật gây bệnh?

Ví dụ 12: Tại sao những quả có vị ngọt như vải, nhãn để 3 đến 4 ngày

thường có mùi chua?

4.3.4 Các kiến thức các môn khoa học xã hội thể sử dụng để tích hợp

Sinh học không chỉ liên quan mật thiết với các bộ môn thuộc khoa học tựnhiên như Toán, Lý, Hóa mà còn gắn bó với các bộ môn thuộc khoa học xã hộinhư Văn, Giáo dục công dân Vấn đề đặt ra là chúng ta cần khai thác mối liên hệ

đó như thế nào, đảm bảo tính tích hợp trong quá trình dạy học ra làm sao để nângcao hiệu quả của từng tiết dạy Qua thực tế giảng dạy tôi thấy, nếu giáo viên biết kếthợp giữa kiến thức bộ môn với những câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ thì bài học

sẽ hay

hơn, sinh động hơn rất nhiều Lý do giải thích cho vấn đề này đó là những câu cadao, tục ngữ, thành ngữ ngoài việc ôn lại cho học sinh kiến thức văn học còn giúphọc sinh giải thích những kinh nghiệm mà cha ông ta đã đúc kết qua nhiều thế hệtrên cơ sở khoa học Hơn thế nữa đó lại là những vấn đề hết sức gần gũi với cuộcsống thường ngày của học sinh nên dễ tạo được cảm xúc, hứng thú để học tập.[6, 9]

Ví dụ 13: Khi dạy nội dung ảnh hưởng của các yếu tố vật lí đến sinh

trưởng của vi sinh vật, giáo viên đặt câu hỏi: “Ăn chín uống sôi” có tác dụng gì?

Ví dụ 14: Khi dạy nội dung ảnh hưởng của các yếu tố vật lí đến sinh

trưởng của vi sinh vật, giáo viên có thể sử dụng câu hỏi sau:

Em hãy giải thích ý nghĩa của câu ca dao:

"Cá không ăn muối cá ươn, Con cưỡng cha mẹ trăm đường con hư"

4.3.5 Các kiến thức về hướng nghiệp, giáo dục sức khoẻ, phòng chống các tệ nạn xã hội, giáo dục bảo vệ môi trường có thể sử dụng để tích hợp

* Giáo dục hướng nghiệp: Khi dạy các nội dung của chủ đề Vi sinh vật

giáo viên cung cấp thêm những tri thức cần thiết làm cơ sở cho việc định hướngnghề nghiệp, bao gồm những tri thức về đường lối cách mạng chung và đườnglối kinh tế của Đảng, về vấn đề tổ chức lại sản xuất và phân công lao động xãhội về tiềm năng và phương hướng khai thác các tiềm năng của đất nước, củađịa phương; các ngành nghề có liên quan, cung cấp những tri thức cần thiết chohoạt động nghề nghiệp tương lai

Ví dụ 15: Khi dạy nội dung Hô hấp và lên men, ngoài kiến thức ở SGK thì

GV cần cung cấp cho HS một số kiến thức sau để tích hợp giáo dục hướng nghiệp:

- Nếu muốn theo ngành sản xuất rượu, bia, các loại nước giải khát, lênmen làm nở bột mì, sản xuất glyxerin, ủ men thức ăn gia súc,…thì cần tìm hiểucác chủng giống VSV, cơ chế và điều kiện môi trường lên men etilic

- Nếu muốn theo ngành sản xuất axit lactic, chế biến sữa chua, ủ thức ăncho gia súc thì cần tìm hiểu các chủng giống VSV, cơ chế và điều kiện môitrường lên men lactic

- Nếu muốn bảo quản hoa quả, thực phẩm và các quá trình muối dưa, ủchua thức ăn trong chăn nuôi, ngành công nghiệp sản xuất các loại hoá chất nhưaxeton, butanol, axit butyric…thì cần tìm hiểu các chủng giống VSV, cơ chế vàđiều kiện lên men butyric Hoặc muốn chế tạo phomat thì cần tìm hiểu cơ chếlên men propionic [2]

Ví dụ 16: Khi dạy nội dung Quá trình phân giải ở VSV, GV cần cung cấp

thêm cho HS các kiến thức sau để HS có thể giải thích được các hiện tượng tương

tự trong thực tiễn và có hứng thú với các ngành nghề có liên quan đến lĩnh vực này:

- VSV phân giải các loại thức ăn có kích thước lớn khiến chúng khó điqua được thành và màng tế bào có trong xác động vật và xác thực vật, VSV phảitổng hợp và tiết vào môi trường các enzim tương ứng với chất cần phân giải đểthuỷ phân thành các chất đơn giản hơn, có thể được vận chuyển vào tế bào

- Khi làm bánh mì, bánh bao người ta sử dụng nấm men, vì sao bánh lạixốp? (Lúc đầu, có quá trình sử dụng ôxi phân tử ở trong khối bột nên tạo ranhững ổ CO2 và sinh khối, vitamin Chính các ổ CO2 được tạo ra trong quá trìnhphân giải bột mì sẽ nở ra khi nướng bánh làm cho bánh xốp)

- Các quá trình muối chua rau quả, ủ chua thức ăn gia súc, sản xuất sữachua,…

- Nhờ enzim prôtêaza của vi sinh vật mà prôtêin của cá, đậu tương đượcphân giải tạo ra các axit amin, dùng muối chiết chứa các axit amin này ta đượccác loại nước mắm, chấm  Giới thiệu về các ngành nghề truyền thống, các sảnphẩm nổi tiếng của Việt Nam như: tương Bần, nước mắm Phú Quốc

* Giáo dục sức khoẻ, phòng chống các tệ nạn xã hội: Khi dạy các nội

dung của chủ đề Vi sinh vật, giáo viên cung cấp thêm thông tin về nguyên nhân,

cơ chế, hậu quả, cách phòng tránh của các loại bệnh phổ biến do vi sinh vật gây

ra từ đó học sinh hiểu rõ và đề ra các biện pháp cụ thể để bảo vệ sức khoẻ chobản thân, gia đình và xã hội, có ý thức trong đấu tranh phòng chống các tệ nạn

xã hội như ma tuý, mại dâm

Ví dụ 17: Khi dạy về nội dung virut gây bệnh giáo viên có thể đặt câu hỏi như:

- Có một thời gian ở vùng trồng vải thiều, trẻ em hay bị viêm não vàngười ta đổ cho vải thiều? Em có ý kiến gì về điều này? (sai vì tác nhân gây rabệnh viêm não Nhật Bản là do virut, không phải do vải thiều mà ra).

- Ba bệnh sốt rất phổ biến ở Việt Nam do muỗi là trung gian truyền bệnhgồm sốt rét, sốt xuất huyết và viêm não Nhật Bản Theo em bệnh nào là bệnh dovirut? Cần phải làm gì để phòng chống các bệnh này?

- Đại dịch Covid 19 - nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng tránh

* Giáo dục bảo vệ môi trường: Ô nhiễm môi trường đang là vấn đề

không chỉ của riêng một vùng nào, mà ở khắp nơi, cả nông thôn, thành thị, miềnnúi, miền biển, cả các nguồn nước và không khí… Trong cuộc sống hằng ngàycác hiện tượng thường xuyên bắt gặp như: nước thải của một ao cá, chuồng heo,chuồng vịt ; khói bụi của các nhà máy xay lúa, các lò gạch, các cánh đồng sauthu hoạch, có liên quan gì đến những diễn biến bất thường của thời tiết hiệnnay không Giáo viên có thể lồng ghép các hiện tượng đó vào phần sản xuất cácsản phẩm sinh học, hay ứng dụng của một số vi sinh vật Bảo vệ môi trườnghơn bao giờ hết đã trở thành nhiệm vụ cấp bách của toàn xã hội Do đó trong dạyhọc chủ đề Vi sinh vật giáo viên cung cấp thêm các kiến thức về môi trường, ônhiễm môi trường, các biện pháp bảo vệ môi trường sống từ đó hình thành ý thức,thái độ đúng đắn của học sinh với việc bảo vệ môi trường

Ví dụ 18: Tại sao đi gần các sông hồ bẩn vào ngày nắng nóng, ta ngửi

thấy mùi khai?

(Giải thích: Khi nước sông, hồ bị ô nhiễm nặng bởi các chất hữu cơ giàuđạm như nước tiểu, phân hữu cơ, rác thải hữu cơ… thì lượng urê trong các chấthữu cơ này sinh ra nhiều Dưới tác dụng của men ureaza của các vi sinh vật, urê

bị phân hủy tiếp thành CO2 và amoniac NH3 theo phản ứng:

(NH2)2CO + H2O  CO2 + 2NH3

NH3 sinh ra hòa tan trong nước sông, hồ dưới dạng một cân bằng động.Như vậy khi trời nắng (nhiệt độ cao), NH3 sinh ra do các phản ứng phân hủy urêchứa trong nước sẽ không hòa tan vào nước mà bị tách ra bay vào không khí làmcho không khí xung quanh sông, hồ có mùi khai khó chịu)

Ví dụ 19: Khi dạy nội dung ứng dụng của virut trong thực tiễn giáo viên có

thể sử dụng câu hỏi: Hãy nêu tầm quan trọng của đấu tranh sinh học trong việcxây dựng một nền nông nghiệp an toàn và bền vững

4.4 Tích hợp yếu tố tiếng Anh giáo dục STEM/STEAM

Việc tích hợp, lồng ghép yếu tố tiếng Anh (English - Eng.) trong giáo dụcSTEM/STEAM là vô cùng quan trọng đối với việc dạy và học theo xu thế pháttriển toàn cầu hóa trong “Thế giới phẳng” Ngoại ngữ là bản thân văn hóa, vì thế

ở một khía cạnh khác, nó trở thành phương tiện rất quan trọng để cải thiện vănhóa của mỗi cá nhân Trong thế giới toàn cầu hóa, điều này rất dễ nhận thấy, trithức không ngừng tăng lên, không ngừng trao truyền, biết thêm một ngoại ngữ

là chúng ta có thêm một cánh cửa để thông ra với thế giới bên ngoài Học ngoạingữ trở nên thiết yếu với thế hệ trẻ, nhất là các nhà khoa học, nếu không cóngoại ngữ các bạn trẻ sẽ trở nên bất lợi, thậm chí rất khó khăn khi làm khoa học,giao lưu và trao đổi học thuật Cho tới ngày nay, toàn bộ phát minh khoa học,các ứng dụng khoa học kỹ thuật đều được các nước Phương tây khởi xướng,được tạo ra trên nền ngôn ngữ tiếng Anh Ngay cả các sản phẩm công nghệ, kỹthuật do một số nước Châu Á tạo ra cũng được hướng dẫn sử dụng bằng tiếngAnh Chính vì thế, để học nhanh và luôn cập nhật xu thế mới, người học nênđược học bằng tiếng Anh [13]

Các môn khoa học được giảng dạy bằng tiếng Anh sẽ giúp người học trang

bị kiến thức toàn diện, hình thành khả năng ngôn ngữ tự nhiên Điều này khiếncho tiếng Anh không còn là một môn học bắt buộc ở trường mà thực sự trở thànhmột nhu cầu sử dụng của mỗi người học, thúc đẩy mong muốn trau dồi, học tập

và rèn luyện năng lực giao tiếp và tư duy ngôn ngữ của mỗi cá nhân học sinh

Giáo viên có thể phát tài liệu liên quan đến nội dung bài học và hệ thống

từ vựng cho học sinh từ hôm trước để các em chủ động hơn trong việc nắm rõkiến thức và tra nghĩa của từ Hơn nữa, phần Vi sinh vật lớp 10, các tài liệu tiếngAnh chuyên ngành rất gần với những bài đọc hiểu thông thường của HS nên bảnthân HS cũng có thể chủ động chuẩn bị tài liệu tiếng Anh theo yêu cầu của giáoviên Trên lớp dạy chúng ta không nên áp dụng một phương pháp cứng nhắc mà

nên dạy theo nhiều hình thức khác nhau tùy theo đặc thù của từng bài, từng đốitượng, trình độ HS Sản phẩm của HS có thể chỉ tích hợp một phần từ chuyênngành hoặc hoàn toàn bằng tiếng Anh tùy theo trình độ của từng lớp Giáo viên

có thể cho HS làm bài trình chiếu đa phương tiện dưới dạng powerpoint dựa trênphần trình bày ở nhà rồi thuyết trình Ở mức cao hơn, GV có thể cho HS thiết kếbrochure (sách nhỏ, tờ bướm hay tờ quảng cáo), poster, tranh vẽ về một chủ đềhọc tập STEM/STEAM nào đó Dạng viết này rất thực tế, gắn liền cuộc sống vàrất thiết thực Ngoài kiến thức của các môn học liên quan, các em được họcngôn ngữ quảng cáo ngắn gọn, súc tích Từ đó, các em viết thành bài thuyếttrình ngắn gọn, dựa vào các phrases (cụm từ) trong brochure để viết thànhnhững câu hoàn chỉnh, sau đó cử đại diện lên thuyết trình trước lớp

Hình 4.3 Một số brochure (sách nhỏ, tờ bướm hay tờ quảng cáo) tích hợp yếu

tố tiếng Anh trong dự án học tập do HS thiết kế trên ứng dụng Canva

Với hoạt động thuyết trình trên lớp, học sinh được phân chia theo 04nhóm, mỗi nhóm cử 02 đại diện thuyết trình - 01 bạn Việt ngữ và một bạn Anhngữ Học sinh khá thích thú với phần này bởi vừa có tiếng Anh, vừa có tiếngViệt nên hiểu toàn bộ nội dung, người thuyết trình thì thấy có động lực vì trìnhbày tác phẩm của chính mình, được thể hiện bản thân Đối với học sinh ngồinghe và phản biện thì lại rất thích đặt câu hỏi để chất vấn đối phương, tôikhuyến khích các em hỏi bằng tiếng Anh và tôi sẽ trợ giúp những từ keywordcủa các câu hỏi mà các em muốn hỏi, để từ đó sẽ tự xây dựng câu hỏi cho các

bạn thuyết trình Đối với hình thức học tập này, GV không cần độ chính xác cao

về ngữ pháp, chỉ cần kết quả giao tiếp, học sinh hiểu được câu hỏi thông quanhững keyword nghe được trong câu hỏi đó Tương tự như vậy, những bạnthuyết trình xong trả lời câu hỏi chất vấn cũng được khuyến khích trả lời bằngtiếng Anh, HS đang có nhu cầu rất lớn là bảo vệ quan điểm và sản phẩm củamình Một vài câu hỏi đã làm cho không khí lớp sôi nổi, có lúc căng thẳng, cáitôi cá nhân được thể hiện và khả năng ngôn ngữ phản xạ ngôn ngữ đã nảy sinh,

cả ngữ điệu lên giọng, xuống giọng cũng đã được sử dụng một cách tự nhiên.Điều quan trọng nhất là các con có nhu cầu nói, muốn nói để bảo vệ quan điểmcủa mình, qua đó đã đạt được mục tiêu kép: mục tiêu về kiến thức chuyênngành, phản xạ nói tự nhiên, kỹ năng giao tiếp, thuyết trình Đối với lớp cótrình độ tiếng Anh tốt

Sáng tạo hơn nữa, giáo viên có thể khuyến khích học sinh xây dựng nhữngmẩu truyện tranh ngắn bằng tiếng Anh (liên quan đến nội dung kiến thức đượchọc) Hình thức này mang đến sự hào hứng, phát huy sự sáng tạo và trí tưởngtượng phong phú của học sinh, phát huy yếu tố ‘Art’-A trong phương pháp họctập STEAM (Science – Technology – Engineering – Art - Math) [12, 13]

Đối với những lớp có khả năng tiếng Anh tốt hơn, hoặc khi các em đãquen dần thì có thể thuyết trình hoàn toàn bằng tiếng Anh Giáo viên cũng có thể

sử dụng phương pháp đóng vai (Role play) khi cho một học sinh đóng vai là cáchướng dẫn viên du lịch, nhân viên tư vấn y tế để thuyết trình về các sản phẩm

dự án của mình bằng tiếng Anh

Hình 4.4 Poster vẽ tay có tích hợp yếu tố tiếng Anh và hoạt động của HS trong

dự án “Sổ tay Covid 19”

Kết hợp tiếng Anh và STEM/STEAM có “lợi cả đôi đường” Khi họctiếng Anh, học sinh được tiếp cận vốn từ vựng liên quan tới một chủ đề thuộclĩnh vực Khoa học – Công nghệ – Kỹ thuật – Nghệ thuật – Toán học Khi họcSTEM/STEAM, học sinh được làm thí nghiệm gần gũi thực tế Nhờ cách kếthợp này, học sinh nắm được kiến thức và có thêm vốn từ vựng tiếng Anh liênquan, phát triển được kỹ năng tranh biện, giao tiếp, thuyết trình… Cũng cần phảinói thêm rằng, các chủ đề STEM xuất hiện thường xuyên trong các kỳ thi nhưIELTS Tiếng Anh tích hợp với giáo dục STEM/STEAM sẽ giúp ích nhiều chocác HS khi thi các chứng chỉ quốc tế như IELTS hay TOEFL

4.5 Một số website hỗ trợ việc dạy và học trực tuyến

Ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong dạy - học không chỉhữu ích trong điều kiện dịch bệnh ( như dịch bệnh Covid-19) mà còn là xu thếtất yếu trong giáo dục Trong khuôn khổ nội dung sáng kiến, tác giả xin phépgiới thiệu một số website trực tuyến hỗ trợ đắc lực cho việc dạy và học, tăng khảnăng sử dụng công nghệ thông tin, khả năng sáng tạo của cả người dạy và ngườihọc, tạo các trò chơi học tập, đặc biệt hữu ích khi thực hiện các dự án học tậpSTEM/STEAM

4.5.1 https://www.canva.com/vi_vn/giao-duc/

Canva cung cấp hàng nghìn mẫu phiếu bài tập, bản thuyết trình giáo dục,giáo án, lịch miễn phí, chất lượng cao để dạy trực tuyến và thúc đẩy kết quảhọc tập GV có thể chia sẻ các bài tập trực quan hấp dẫn để học sinh hoàn thành

từ xa, cá nhân hoặc cộng tác, vì vậy học sinh có thể làm việc cùng nhau ở bất kỳđâu, bất kỳ lúc nào

Giáo viên cũng có thể ghi lại bài nói của mình trong lớp học hoặc hoạtđộng và chia sẻ trực tiếp dưới dạng liên kết video hoặc tệp cho học sinh Họcsinh cũng có thể tạo video của riêng mình hoặc tự ghi lại bản thân nói về các bàitập và dự án của riêng mình, thiết kế bài thuyết trình, lịch làm việc, poster,brochure một cách chuyên nghiệp giúp óc sáng tạo của các em ngày càng pháttriển (sản phẩm của HS đính kèm phụ lục)

Brochure trong dự án “VSV với vấn đề chế biến thực phẩm” do HS thiết kế trên trang Canva

4.5.2 https://www.liveworksheets.com/

Liveworksheets là một công cụ cho phép giáo viên tạo các bài tập tươngtác cho học sinh Giáo viên upload lên các bài tập in truyền thống ởdạng PDF hoặc dưới dạng tài liệu Word, sau đó có thể chuyển đổi chúng thànhcác bài tập tương tác bằng nhiều định dạng khác nhau như trắc nghiệm, kéo vàthả hoặc nối các mũi tên, có thể bao gồm âm thanh hoặc video nếu cần

Trong quá trình học tập với Liveworksheets.com, học sinh có cơ hội trảinghiệm, rèn luyện kiến thức, ý thức tự học và kỹ năng sử dụng công nghệ Bêncạnh việc tạo hứng khởi cho người học với đa dạng loại hình bài tập trên cùngmột phiếu bài tập, giáo viên có thêm nguồn thông tin đánh giá thường xuyên kếtquả học tập của người học

Phiếu học tập được thiết kế trên website liveworksheets.com 4.5.3 https://forms.office.com/

Sở Giáo dục và Đào tạo Nam Định đã hỗ trợ giúp GV các trường có thểđăng kí bộ công cụ Office 365 vô cùng hữu ích cho việc giảng dạy và quản lí từnăm học 2019-2020 Bộ công cụ office 365 cung cấp nhiều công cụ hỗ trợ tuyệtvời: OneDrive (hỗ trợ lưu trữ trực tuyến với dung lượng 1TB, tạo cơ hội chia sẻ,tương tác, học hỏi cho giáo viên, học sinh ở các cơ sở giáo dục khác nhau ở bất

cứ địa điểm nào một cách nhanh nhất), OneNote (giúp thu thập, ghi chép thôngtin, GV và HS có thể sử dụng để làm sổ ghi chép dự án học tập, dễ dàng chia sẻ

để làm việc nhóm online), Sway (ứng dụng gần giống PowerPoint nhưng người

sử dụng chỉ cần soạn nội dung, còn bố cục của slide thì sẽ do phần mềm hỗ trợquyết định hoàn toàn)…Đặc biệt, Microsoft Forms cung cấp nhiều dạng câu hỏikhác nhau, tùy vào mục đích sử dụng khác nhau mà ta lựa chọn gồm có:

Choice: Câu hỏi với câu trả lời 1 lựa chọn hoặc nhiều lựa chọn.

Text: Câu trả lời dạng văn bản ngắn hoặc đoạn văn bản dài.

Rating: Câu trả lời dạng đánh giá, xếp hạng

Date: Câu trả lời là ngày tháng năm

Ranking: Sắp xếp thứ tự các phương án trả lời

Likert: Một bảng (phiếu) trả lời trắc nghiệm dạng lưới

Net Promoter Score: Câu trả lời dạng chấm điểm theo thang điểm tùy

chọn

Ngoài ra, Microsoft Forms còn cho phép hoán vị xáo trộn thứ tự các câuhỏi, xáo trộn các phương án trả lời trong một câu hỏi, điều hướng bài kiểm trađến các phần khác nhau dựa trên việc lựa chọn câu trả lời của học sinh, củangười được khảo sát

4.5.5 https://kahoot.it/

Kahoot là công cụ hỗ trợ dạy học miễn phí dựa trên nền tảng trò chơi vàđược sử dụng như một Hệ thống lớp học tương tác Kahoot hỗ trợ người dùngtạo trò chơi (bài kiểm tra trắc nghiệm khách quan) với nhiều lựa chọn với tínhnăng có thể tích hợp hình ảnh và video một cách dễ dàng và nhanh chóng

4.5.6 https://quizizz.com

Các câu hỏi trắc nghiệm trong Quizizz thuộc nhiều danh mục với cấp độkhác nhau để học sinh thử sức, đánh giá trình độ của bản thân; hoặc giáo viên,phụ huynh có thể truy cập bộ câu hỏi do người khác chia sẻ để sử dụng trong

giảng dạy, kèm cặp con em mình Quizizz phù hợp với cả việc học tại nhà vàtrên lớp

4.6 Thiết kế các hoạt động dạy học tích hợp liên môn theo định hướng giáo

dục STEM/STEAM phần Sinh học Vi sinh vật (Sinh học 10 - THPT)

Sau khi nghiên cứu chương trình Sinh học 10 cũng như các nội dung kiếnthức để THLM phần VSV, chúng tôi hệ thống một số hoạt động dạy học THLMtheo định hướng giáo dục STEM/STEAM phù hợp với nội dung kiến thức Kếtquả được tổng hợp trong bảng 4.1

Bảng 4.1 Các hoạt động THLM theo định hướng giáo dục STEM/STEAM trong phần Sinh học VSV, Sinh học 10

kiến thức tích hợp

+ Chuẩn bị 3 lọ sạch đánh dấu thứ tự.

+ Chuẩn bị môi trường aga (bằng thạch rau câu) và đường trắng (glucose): Đun

Biết cách làm tiêu bản VSV và xác định được môi trường

Kiến thức Sinh học, Vật lí, Hóa học, kiến thức về

ở vi sinh vật thạch rau câu theo tỷ lệ và sống của vi giáo dục

3 loại nước: Lavie, nước máy, nước ao hồ

+ Phết nhẹ tăm bông lên các

đường trắng (glucose): Đun sống của VK thạch rau câu theo tỷ lệ và

hướng dẫn trên bao bì, và bổ sung một thìa nhỏ glucose.

+ Dùng tăm bông sạch chấm vào chân răng trước và sau khi đánh răng.

+ Phết nhẹ tăm bông lên 2 lọ agar đã chuẩn bị.

+ Đặt các lọ này trong phòng ở nhiệt độ khoảng

25 0 C.

+ Quan sát và mô tả hiện tượng trong các lọ này sau

3, 6, 12, 24, 36 và 72 giờ.

2 Quá trình HĐ 3: Làm - Nguyên liệu: 500g gạo Sự phân giải Kiến thức

tổng hợp và rượu nếp tại nếp , 5g men rượu dạng viên, các chất của Sinh học,

+ Gạo nếp vo sạch, ngâm khoảng 3 tiếng đem nấu chín như xôi nhưng ướt hơn.

+ Lót một lớp bọc trên một cái mâm to, cho gạo nếp đã nấu lên để nguội, rải men rượu lên trên trộn đều, vo viên (không trộn men khi xôi đang nóng sẽ làm chết men).

+ Cho nếp đã trộn vào một hộp hoặc hũ thủy tinh, nén chặt xuống, bọc kín Để lên men nơi khô ráo 2 - 3 ngày.

+ Cho 500 ml nước với 300g đường vào nấu, để nguội, cho vào hộp cơm nếp

đã lên men Ủ 1 ngày.

+ Sau 1 ngày mở hộp lọc lấy phần rượu, phần nếp thì vắt cho hết chất rượu.

HĐ 4: Tiến + Chọn 1 kg cải xanh, 1 lít - Phân tích

củ, hũ thủy tinh hoặc vại.

+ Phơi cải ngoài nắng cho héo Hành lá cắt khúc.

+ Pha 1 lít nước, 3 thìa muối, 1 muỗng đường, khuấy đều.

+ Cho rau cải vào hũ, lọ…

rồi cho hành lên phía trên

Đổ hỗn hợp đã pha chế vào, dùng 2 thanh tre đè lên bề mặt để dưa không bị nổi lên,

để nơi thoáng mát Sau 2 ngày thu thành phẩm.

dưa chua;

các pha sinh trưởng của VSV, áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn sản xuất.

HĐ 5: Sản

xuất nước rửa chén sinh học từ rác thải thực vật

Nguyên liệu (cho 10 lít nước tẩy rửa):

- 3 kg rác thải có nguồn gốc thực vật

- 1 kg đường (hoặc 500 ml dung dịch nước rửa chén thô của quá trình ủ men trước).

- 10 lít nước sạch.

- 0,5 kg quả bồ kết khô hoặc

bồ hòn để tạo bọt và một số loại tinh dầu để tạo hương thơm.

Quy trình: chọn xử lí nguyên liệu ủ nguyên liệu lên men lọc sản phẩm lên men pha chế sản phẩm

Nhận biết được quá trình lên men êtilic, lên men lăctic

- Gạo vo sạch, cho nước nhiều hơn nấu cơm một chút, rồi đem nấu.

- Phân biệt sinh trưởng của sinh vật

Kiến thức Sinh học, Hóa học,

vật cơm - Khi nước sôi, chắt nước

cơm vào một hũ thủy tinh sạch.

- Khi cơm chín đã nguội, cho cơm với nước cơm vào

2 bình thủy tinh đậy kín

Lượng cơm trong hũ sâm

khoảng 10 ngày Để tiếp 30 ngày: Bình 1 khoảng 1 tuần lấy đi 1 phần nước mẻ đã lên men và bổ sung thêm cơm nát; bình 2 để tự nhiên.

Quan sát và giải thích kết quả.

trong điều kiện nuôi cấy liên tục

và không liên tục.

kiến thức

về giáo dục sức khỏe.

HĐ 7: Vi

sinh vật sinh trưởng như thế nào?

+ Muối 2 lọ dưa muối cùng một thời điểm nhưng để trong điều kiện:

+ Lọ 1: thường xuyên bổ sung dưa mới và lấy đi dưa

đã lên men.

+ Lọ 2: để tự nhiên Nhận xét và giải thích kết quả.

- Phân biệt sinh trưởng của VSV trong điều kiện nuôi cấy liên tục và không liên tục

+ Muối 2 lọ dưa cùng một thời điểm nhưng để trong điều kiện:

+ Lọ 1: sau khi muối 2 ngày mang để trong ngăn mát của

tủ lạnh + Lọ 2: để ngoài môi trường nhiệt độ phòng.

- Phân tích được ảnh hưởng nhiệt

độ đến sự sinh trưởng của VSV

Kiến thức Sinh học, Vật lí, Hóa học.