Theo ý kiến của Bộ Xây dựng trình Thủ tướng về đề án vào tháng 3 năm 2008, những đề xuất bổ sung và giải trình trước Quốc hội vào tháng 5 năm 2008 cùng ý kiến bàn luận của các chuyên gia, nguyên nhân mở rộng Thủ đô Hà Nội bao gồm:
1.1.3.1. Mốc thời điểm.
Quy hoạch chung Thủ đô cũ được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt cách thời điểm lúc bấy giờ tròn 10 năm(6). TP.HN thực hiện xây dựng theo quy hoạch chung đƣợc duyệt bằng những kinh nghiệm và những bài học về ƣu - khuyết điểm đã đƣợc rút ra. UBND TP.HN cùng Bộ Xây dựng đã tổng kết, đánh giá lại việc thực hiện quy hoạch chung đƣợc duyệt trong 10 năm. Trên cơ sở đó, tiến hành lập một thiết kế về điều chỉnh quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội trình Bộ Chính trị và Thủ tướng Chính phủ xin ý kiến chỉ đạo. Sau khi có ý kiến chỉ đạo, UBND TP và Bộ Xây dựng đề xuất tiến hành lập quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2020 và để làm cơ sở cho việc xây dựng và quản lý xây dựng trong tương lai.
1.1.3.2. Thực trạng bất cập trong quá trình phát triển.
Quá trình đô thị hóa TP.HN diễn ra ngày càng nhanh làm cho cơ sở hạ tầng, dịch vụ đô thị và nhà ở quá tải, không đáp ứng đƣợc nhu cầu cấp thiết của nhân dân.
Các khu công nghiệp còn phân bổ dàn trải trong nội thành, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng một số khu công nghiệp cũ vẫn chưa được di dời ra khỏi thành phố.
(6) Quyết định số 108/1998/QĐ.TTg ngày 20.6.1998
SV: Đinh Chế Linh <10399.48> 48QD
Trang 32
Khó khăn gặp phải của TP.HN trong quá trình phát triển là việc tìm quỹ đất xây dựng nhƣ các khu chức năng, giải quyết các vấn đề về cải tạo những khu chung cư xuống cấp và di đân tái định cư, xử lí thoát nước…
Giao thông đô thị đang đứng trước sự quá tải; mất cân đối rất lớn giữa hạ tầng giao thông với số lượng các phương tiện giao thông đăng ngày một tăng.
Nhiều cơ quan Trung ương, trường học, bệnh viện của Trung ương và của TP, các công trình công cộng, các trung tâm văn hóa chủ yếu bố trí ở các quận nội thành cũ, tần suất giao dịch cao, tạo nên sự quá tải trong giao thông; tắc đường sẽ còn xảy ra nghiêm trọng hơn trong tương lai khi số lượng ôtô tham gia giao thông tăng lên. "Địa giới hành chính chưa điều chỉnh, không thể nào thực hiện được quy hoạch giao thông, để đạt được mức trung bình của thế giới và rất khó giải được bài toán giao thông đô thị một cách bền vững và lâu dài".(7)
Với quy mô diện tích của HN cũ, khó có thể đảm bảo đƣợc các điều kiện đáp ứng yêu cầu quy hoạch phát triển lâu dài, bền vững của việc xây dựng một Thủ đô hiện đại văn minh.
1.1.3.3. Thiếu quỹ đất triển khai các dự án lớn và thu hút đầu tƣ.
Với xu hướng hội nhập toàn cầu, HN hiện nay quá nhỏ bé để thu hút đầu tư, mà mục tiêu của Đảng và Nhà nước là biến HN trở thành trung tâm kinh tế cân bằng với TP HCM. Điều này có ý nghĩa rất lớn về kinh tế, chính trị, an ninh quốc gia.
Tại các vùng trung tâm nội thành, mật độ xây dựng cao gây khó khăn trong công tác đền bù giải phóng mặt bằng; tiêu biểu như trường hợp Đường Kim Liên Mới, giá đền bù giải phóng mặt bằng cao gấp 8,3 lần giá xây dựng.
Quỹ đất của các vùng xa trung tâm vẫn chƣa sử dụng hết và chƣa tận dụng một cách hiệu quả trong công tác quy hoạch vẫn gặp khó khăn tương tự khi
(7 )Theo phát biểu của ông Hồ Nghĩa Dũng Bộ trưởng bộ Giao thông vận tải.
SV: Đinh Chế Linh <10399.48> 48QD
Trang 33
giá đất cũng đã tăng quá cao. Cần lƣợng vốn khổng lồ để cho việc đền bù giái phóng mặt bằng trước khi thực hiện các dự án xây dựng.
1.1.3.4. Mở rộng nhằm tương xứng với quốc gia 100 triệu dân.
Đây là 1 lập luận mà chính phủ đƣa ra, vẫn còn gây tranh cãi trong giới quy hoạch: Hiện nay trên thế giới có 17 thành phố và Thủ đô có diện tích trên 3.000km2. Mật độ dân số ở Thủ đô của một số nước phát triển hiện nay như Pari (Pháp) 3.500 người/km2, Luân Đôn (Anh) 5.100 người/km2, Beclin (Đức) 3.740 người/km2, Mát-xcơ-va (Nga) 3.629 người/km2, Tokyo (Nhật Bản) 4.400 người/km2, Bắc Kinh (Trung Quốc) 4.000 người/km2, Kuala Lumpur (Malaysia) 3.120 người/km2.
Đồ án mở rộng dựa vào tầm nhìn lâu dài để xây dựng Thủ đô của một đất nước trên 100 triệu người và có thể ổn định ở mức 120 đến 130 triệu, khác với Thủ đô một nước như Singapore chỉ có 3 - 5 triệu người. Tầm nhìn lâu dài này đã xác định theo truyền thống, Thủ đô sẽ là một thành phố đa chức năng, trọng yếu là chính trị, hành chính gắn liền với văn hóa, giáo dục, khoa học và kinh tế, đối ngoại. Trong tầm nhìn 20-50 năm tới, khi Việt Nam đạt mức dân số ổn định khoảng 120 đến130 triệu người, ước lượng dân số Thủ đô sẽ chiếm khoảng 10%
dân số cả nước, mật độ khi đó sẽ đặt từ 3.500 đến 4.000 người/km2.
Để có đƣợc một Thủ đô xứng đáng, hiện đại ngang tầm với khu vực và thế giới về quy mô dân số, cơ sở hạ tầng, kỹ thuật môi trường, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững cả trước mắt cũng như lâu dài thì việc quy hoạch mở rộng địa giới hành chính Thủ đô Hà Nội là nhu cầu khách quan, cấp thiết cần đƣợc triển khai thực hiện.
1.1.3.5. Phát triển đô thị vệ tinh, đô thị đối trọng.
Thủ đô là trung tâm văn hóa, chính trị, kinh tế và khoa học kĩ thuật của cả nước. Ta lựa chọn và ưu tiên “tất cả vì Thủ đô”. Tuy nhiên đầu tầu kinh tế vẫn là TP. Hồ Chí Minh ở miền Nam.
SV: Đinh Chế Linh <10399.48> 48QD
Trang 34
Nghị quyết 15 của Bộ Chính trị và Pháp lệnh Thủ đô của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã khẳng định Thủ đô Hà Nội là Thủ đô đa chức năng, một mô hình thể hiện sự tiếp nối quá trình hình thành và phát triển của Thăng Long - Hà Nội.
Điều đó cũng đòi hỏi Thủ đô Hà Nội cần đƣợc xây dựng và phát triển một cách toàn diện, xứng tầm là Thủ đô của đất nước trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và trong tương lai với quy mô dân số ổn định sẽ đạt khoảng 120 triệu người; phù hợp với chủ trương của Đảng, Nhà nước, nguyện vọng của nhân dân.
Nhìn trên bản đồ vùng, chỉ có Hà Nội – Quảng Ninh – Hải Phòng (tam giác kinh tế) là có nhiều cơ hội phát triển. Các đô thị khác nằm trong khu vực tam giác này đã và sẽ không phát triển đúng nghĩa là vệ tinh. Khác với các nước phát triển, HN của Việt Nam sẽ càng phát triển nhanh lan ra các khu vực xung quanh một cách thiếu kiểm soát, các đô thị khác dù có đƣợc đầu tƣ cũng sẽ không thu hút hoặc giữ chân đƣợc lực lƣợng lao động bản địa. Tốn kém mà không khai thác đƣợc. Nếu không đƣợc mở rộng, HN sẽ bị động với sự phát triển ngày càng gia tăng một cách tự nhiên. Bởi vậy mở rộng HN nhằm chủ động đầu tƣ và quản lí các đô thị vệ tinh là xu thế tất yếu khách quan.
Việc sát nhập còn nhiều những nguyên nhân khác cụ thể như:
Sáp nhập huyện Mê Linh (Vĩnh Phúc) về Hà Nội vì đã có thời gian huyện này thuộc Thủ đụ và nhằm "khắc phục độ lừm về địa giới hành chớnh của Vĩnh Phúc". Sát nhập bốn xã thuộc huyện Lương Sơn (Hòa Bình) nhằm khắc phục tình trạng tranh chấp giữa Hà Tây và Hòa Bình. Sát nhập vùng rau xanh của Hà Tây nhằm quy hoạch phục vụ nhu cầu của người dân Thủ đô. Nếu HN trực tiếp quản lý sẽ có các cơ chế tạo ra độ an toàn và chất lƣợng rau sạch cho nhân dân. Ngoài ra, còn có ý kiến bên lề rằng mở rộng Thủ đô liên quan đến vấn đề tâm linh. Trong quá trình quy hoạch Thủ đô, một số long mạch đã bị ảnh hưởng.
Mở rộng nhằm chấn chỉnh lại nguyên khí quốc gia.
SV: Đinh Chế Linh <10399.48> 48QD
Trang 35