CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VẬN DỤNG THỦ TỤC PHÂN TÍCH
2.1. Tổng quan về Kiểm toán nhà nước
2.1.1. Khái quát sự ra đời và hình thành
Ngày 11/7/1994, KTNN được thành lập trên cơ sở Nghị định 70/CP của Chính phủ. Sự hình thành và phát triển của KTNN là một tất yếu khách quan nhằm đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn, nhằm tăng cường sự kiểm soát của Nhà nước trong việc quản lý, sử dụng các nguồn lực tài chính công một cách hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả nhằm ngăn ngừa các hành vi tiêu cực, tham nhũng lãng phí tiền và tài sản Nhà nước.
Cùng với sự phát triển của KTNN nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao đối với một cơ quan quản lý tài chính công thì cơ cấu tổ chức của KTNN cũng dần có sự hoàn thiện. Năm 2003, Chính phủ đã ban hành Nghị định 93/2003/NĐ-CP ngày 13/08/2003 thay thế Nghị định 70/CP của Chính phủ.
Ngày 14/06/2005 Luật KTNN được Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 7 thông qua và bắt đầu có hiệu lực kể từ 1/1/2006. Luật Kiểm toán nhà nước 2015 sửa đổi, theo Luật số 81/2015/QH13 có hiệu lực thi hành từ 01/01/2016. Trong Luật quy định rõ:
- KTNN có chức năng đánh giá, xác nhận, kết luận và kiến nghị đối với việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công.
- Những nhiệm vụ chính của KTNN là: Quyết định kế hoạch kiểm toán hàng năm và báo cáo với Quốc hội, Chính phủ trước khi thực hiện; tổ chức thực hiện kế hoạch kiểm toán hàng năm và thực hiện nhiệm vụ kiểm toán theo
yêu cầu của Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; xem xét, quyết định việc kiểm toán khi có đề nghị của Hội đồng dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân, UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và cơ quan, tổ chức không có trong kế hoạch kiểm toán năm của Kiểm toán nhà nước; trình ý kiến của KTNN để Quốc hội xem xét, quyết định dự toán NSNN, quyết định phân bổ NSTW, quyết định dự án, công trình quan trọng quốc gia, phê chuẩn quyết toán NSNN; tham gia với Ủy ban Kinh tế và Ngân sách Quốc hội và các cơ quan khác của Quốc hội, Chính phủ trong việc xem xét, thẩm tra báo cáo về dự toán NSNN, phương án bố trí ngân sách cho dự án, công trình quan trọng quốc gia do Quốc hội quyết định và quyết toán NSNN; tham gia với các cơ quan của Quốc hội, của Chính phủ, các cơ quan có thẩm quyền trình dự án luật, pháp lệnh; báo cáo tổng hợp kết quả kiểm toán năm và kết quả thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán với Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội; giải trình về kết quả kiểm toán với Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội; tổ chức công bố công khai báo cáo kiểm toán, báo cáo tổng hợp kết quả kiểm toán năm và báo cáo kết quả thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán; tổ chức theo dõi, kiểm tra việc thực hện các kết luận, kiến nghị của KTNN; chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra và các cơ quan khác của Nhà nước có thẩm quyền kiểm tra, xử lý vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật của tổ chức, cá nhân được phát hiện thông qua hoạt động kiểm toán; thực hiện hợp tác quốc tế trong lĩnh vực kiểm toán; xây dựng và trình Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Chiến lược phát triển KTNN. Cơ cấu tổ chức của KTNN được quy định tại Nghị quyết 916/2005/NQ-UBTVQH11 ngày 15/9/2005 và Nghị quyết 1123/NQ-UBTVQH11 ngày 28/5/2007 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho đến nay bao gồm:
- 07 đơn vị tham mưu thuộc bộ máy điều hành
- 08 Kiểm toán Nhà nước Chuyên ngành - 13 Kiểm toán Nhà nước khu vực
- 03 đơn vị sự nghiệp
Đứng đầu KTNN là Tổng KTNN. Giúp Tổng KTNN phụ trách từng lĩnh vực công tác của KTNN có các Phó Tổng KTNN. Tổng KTNN do Quốc hội bầu, các Phó Tổng KTNN do Thường vụ Quốc hội quyết định bổ nhiệm và miễn nhiệm. Đứng đầu kiểm toán chuyên ngành và khu vực là Kiểm toán trưởng, giúp việc cho Kiểm toán trưởng có các Phó Kiểm toán trưởng. Kiểm toán trưởng và các Phó Kiểm toán trưởng do Tổng KTNN bổ nhiệm và miễn nhiệm.
Trải qua hơn 20 năm hình thành và phát triển, KTNN đã thực hiện hàng ngàn cuộc kiểm toán với nhiều quy mô và lĩnh vực khác nhau: kiểm toán quyết toán quyết toán ngân sách của các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; kiểm toán ngân sách tiền và tài sản nhà nước của các Bộ, ngành và cơ quan trung ương; kiểm toán báo cáo tổng quyết toán NSNN; kiểm toán các tổ chức tài chính nhà nước, các doanh nghiệp nhà nước, các Chương trình mục tiêu quốc gia, các dự án quan trọng của nhà nước; kiểm toán theo các chuyên đề được giao. Kết quả kiểm toán đã phát hiện nhiều sai phạm trong quản lý điều hành ngân sách, tăng thu, tiết kiệm chi cho ngân sách trong giai đoạn 1994-2014 khoảng 150 ngàn tỷ đồng [31], đồng thời cung cấp cho Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan bảo vệ pháp luật và các cơ quan khác của Nhà nước sử dụng trong quá trình thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình. KTNN cũng thực hiện chức năng tư vấn trong công tác quản lý điều hành giúp đơn vị hoạt động ngày một hiệu quả hơn. Thông qua công tác kiểm toán, KTNN đã có nhiều kiến nghị với cơ quan quản lý Nhà nước với Chính phủ nhằm hoàn thiện các cơ chế, chính sách về quản lý tài chính, ngân sách quốc gia, góp phần công khai, minh bạch và lành mạnh hơn các hoạt động tài chính công.
Ngoài nhiệm vụ chuyên môn, KTNN còn đóng góp nhiều trong công tác xây dựng và tuân thủ pháp luật, mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế và công tác nghiên cứu khoa học, đào tạo bồi dưỡng cán bộ phục vụ cho sự phát triển của ngành và của đất nước.