II. PHÁP LUẬT PHƯƠNG ĐÔNG
1. Pháp luật Lưỡng Hà cổ đại
1.2 Nội dung cơ bản Bộ luật
Các quy định về hợp đồng
Hợp đồng mua bán tài sản
Hợp đồng vay tài sản
Hợp đồng lĩnh canh ruộng đất
Hợp đồng giữ gửi tài sản
1.2. Nội dung cơ bản Bộ luật Hammurabi
Các quy định về hôn nhân gia đình
1.2. Nội dung cơ bản Bộ luật Hammurabi
Quy định thừa kế
1.2. Nội dung cơ bản Bộ luật Hammurabi
Những quy định về hình phạt và tội phạm:
Hình phạt thường rất dã man.
Áp dụng nguyên tắc trả thù ngang bằng (đồng thái phục thù).
Hình phạt khác nhau tùy theo địa vị của người phạm tội.
1.2. Nội dung cơ bản Bộ luật Hammurabi
Quy định tố tụng
Nguyên tắc khi xét xử như xét xử phải công khai, phải coi trọng chứng cứ, phán quyết phải thi hành nghiêm minh
Quy định về trách nhiệm của thẩm phán
Quy định cách thức xét xử bằng phép thử tội.
2. Bộ luật Manu của Ấn Độ cổ đại
a. Đặc điểm
Nguồn gốc: những luật lệ, những tập quán pháp của giai cấp thống trị được các giáo sĩ Bà La Môn tập hợp lại.
Cơ cấu: Bộ luật gồm 2685 điều, chia thành 12 chương.
Nội dung:Với 2685 điều điều chỉnh các quan hệ xã hội và những vấn đề khác như chính trị, tôn giáo, quan niệm về thế giới và vũ trụ.
b. Nội dung Bộ luật Manu của Ấn Độ cổ đại
Quy định về quyền sở hữu
b. Nội dung Bộ luật Manu
Tài sản thông thường cần chứng minh nguồn gốc.
Đặc biệt Điều 147 quy định: “Nếu chủ sở hữu tài sản cho người khác sử dụng tài sản của mình trong 10 năm mà không đòi lại tài sản đó thì người chủ tài sản không còn có quyền đối với tài sản đó nữa”.
b. Nội dung Bộ luật Manu
Quy định về hợp đồng
+ Quy định điều kiện có hiệu lực của hợp đồng: Một hợp đồng không có hiệu lực khi hợp đồng đó ký kết với người điên, người già yếu, người say rượu, người chưa đến tuổi thành niên, hoặc phải ký do áp lực hoặc sự lừa dối (Điều 163, Điều 165, Điều 168).
b. Nội dung Bộ luật Manu
+ Hợp đồng vay mượn, cầm cố: trong đó quy định mức lãi tối đa phải trả mỗi tháng, mức lãi suất này tùy thuộc theo từng đẳng cấp trong xã hội (Điều 142, chương 8).
+ Phương thức đảm bảo việc thực hiện hợp đồng: sử dụng thân thể con nợ làm vật bảo đảm hợp đồng. Nếu con nợ không trả được thì bị biến thành nô lệ, chủ nợ có quyền được đánh đập, hành hạ con nợ cho đến khi đòi được nợ.
b. Nội dung Bộ luật Manu
Quy định về hôn nhân gia đình
Về hình thức kết hôn: 4 hình thức hôn nhân: hôn nhân do cha mẹ định đoạt, cướp cô dâu, mua vợ và hôn nhân tự nguyện.
Về mối quan hệ vợ chồng: thể hiện sự bất bình đẳng trong quan hệ hôn nhân.
Quyền gia trưởng của người đàn ông trong gia đình. Người phụ nữ có địa vị rất thấp kém cả trong gia đình và ngoài xã hội
b. Nội dung Bộ luật Manu
Quy định thừa kế
Thừa nhận hình thức thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật. Tất cả các con đều có quyền thừa kế tài sản của người cha. Con gái nhận tài sản thừa kế dưới dạng của hồi môn.
b. Nội dung Bộ luật Manu
Quy định về tội phạm và hình phạt
Nguyên tắc: “khoan dung đối với những người thuộc đẳng cấp trên chà đạp lên quyền lợi của đẳng cấp dưới, trừng trị thẳng tay đối với những người thuộc đẳng cấp dưới xâm phạm đến tính mạng, quyền lợi, nhân phẩm của đẳng cấp trên” Ví dụ Điều 270 và 272
b. Nội dung Bộ luật Manu
Quy định về tội phạm và hình phạt
Các hình phạt trong bộ luật rất dã man: chặt chân, chặt tay, đóng đinh vào bàn tay, bàn chân, nhúng người vào chảo dầu sôi…
Mang tính trả thù ngang bằng nhau.
b. Nội dung Bộ luật Manu
Quy định tố tụng
Coi trọng chứng cứ nhưng giá trị của chứng cứ lại phụ thuộc vào đẳng cấp và giới tính.
Quy định về việc áp dụng phép thử tội.
2. Bộ luật Manu của Ấn Độ cổ đại
Nhận xét về Bộ luật Manu:
Một số quy định tiến bộ nằm ở lĩnh vực dân sự: quy định về các loại hợp đồng, điều kiện có hiệu lực của hợp đồng…
Xuyên suốt là các quy định thể hiện sự bất bình đẳng sâu sắc: bao gồm cả bất bình
đẳng nam nữ cũng như bất bình đẳng về đẳng cấp xã hội.
3. Pháp luật Trung Quốc cổ đại
1. Pháp luật thời Hạ, Thương 2. Pháp luật thời Tây Chu
3. Pháp luật thời Đông Chu
-> Nhận xét về pháp luật phương Đông cổ đại
2.1. Về nội dung
Thứ nhất, một số điểm tiến bộ.
Phạm vi điều chỉnh khá rộng cả lĩnh vực dân sự, hình sự, hôn nhân gia đình và tố tụng.
Một số quy định dân sự, hình sự, hôn nhân gia đình; có ý thức bảo vệ quyền lợi cho những đối tượng yếu thế trong xã hội.
-> Nhận xét về pháp luật phương Đông cổ đại
Thứ hai, những điểm hạn chế.
Pháp luật công khai thừa nhận sự bất bình đẳng:
Trong quan hệ gia đình, thừa nhận sự bất bình đẳng giữa vợ và chồng, giữa các con với nhau, trong xã hội thừa nhận bất bình đẳng giữa nam và nữ.
Pháp luật mang tính “trọng hình, khinh dân”
Pháp luật mang tính đồng thái phục thù
-> Nhận xét về pháp luật phương Đông cổ đại
Pháp luật bị ảnh hưởng bởi tôn giáo, lễ giáo và các hệ tư tưởng chính trị
Hình phạt được quy định vô cùng dã man
Về trình độ lập pháp: Chưa có tính hệ thống, chưa có sự phân chia các quy phạm pháp luật thành các chế định luật, ngành luật riêng biệt. Thiếu tính bao quát, dự liệu.