Chương 2- ĐỊNH HƯỚNG VỀ QUẢN LÝ VÀ KHAI THÁC TÀI LIỆU TẠP CHÍ ĐỊA CHẤT
2.2. Định hướng về quản lý tài liệu Tạp chí Địa chất
Tài liệu Tạp chí Địa chất bao gồm nhiều chuyên ngành, thuộc nhiều vùng lãnh thổ, vùng địa chất, của nhiều tác giả, trong nhiều năm và xuất bản bằng những ngôn ngữ khác nhau. Do vậy, cần quản lý theo nhiều cách như:
2.2.1. Quản lý theo chuyên ngành (Bảng 1)
Mục tiêu: phân loại chính xác các bài báo theo chuyên ngành để chọn bài đăng cho nội dung của một số tạp chí xuất bản được hài hoà, nếu nội dung nào thiếu có thể chủ động mời người viết. Tuy nhiên, tuỳ theo những vấn đề có tính thời sự, Tạp chí Địa chất vẫn có thể xuất bản những số chuyên san, tập trung sự chú ý và ý kiến của các nhà khoa học địa chất vào một vấn đề cần phải giải quyết của cộng đồng và Nhà nước ta để góp tiếng nói vào việc giải quyết các bức xúc nhất thời của xã hội như: ô nhiễm môi trường, tai biến thiên nhiên, nhu cầu về tài nguyên thiên nhiên, v.v... Đối với việc khai thác Tạp chí, cách phân loại này giúp cho việc tìm kiếm tài liệu được thuận lợi và dễ dàng hơn.
Để đạt được mục tiêu trên, dựa vào phân loại chuyên ngành chuẩn của tổ chức quốc tế [6], các bài báo được phân thành các chuyên đề sau đây:
1. Cổ sinh - địa tầng
36
2. Thạch học (trầm tích, magma và biến chất) 3. Khoáng vật
4. Kiến tạo
5. Địa chất cấu trúc
6. Địa chất khu vực và đo vẽ lập bản đồ địa chất 7. Địa mạo
8. Địa chất biển 9. Địa chất thuỷ văn
10. Địa chất công trình - trắc địa 11. Địa chất môi trường
12. Địa chất tai biến 13. Địa vật lý
14. Địa hoá 15. Sinh khoáng 16. Địa chất mỏ
17. Tài nguyên khoáng sản 18. Địa chất tìm kiếm - thăm dò 19. Địa chất kinh tế
20. Địa chất đô thị 21. Khai khoáng
22. Chế biến khoáng sản
23. Các phương pháp nghiên cứu, kỹ thuật - công nghệ địa chất 24. Địa chất nước ngoài
25. Các vấn đề địa chất chung
37
Bảng 2.1. Mẫu bảng phân loại tài liệu Tạp chí Địa chất theo chuyên ngành
STT Tiếng Số Tạp
chí
Tháng xuất bản
Năm xuất bản
Tên bài Tác giả Cơ quan Chuyên
ngành cấp 1
Chuyên ngành cấp
2 1 Việt 22 6 1963 Hoá thạch chỉ đạo địa
tầng tuổi Triat hạ ở Việt Nam
Vũ Khúc Cục ĐC &
KS VN
Cổ sinh -
địa tầng Mesozoi 2 Việt 123 1-2 1976
Về sơ đồ kiến tạo miền Bắc Việt Nam tỉ lệ 1:1000.000
Trần Văn Trị và các tác giả khác
Cục ĐC &
KS VN Kiến tạo
3 Việt 146 11-12 1979
Một vài dẫn liệu về vỏ phong hóa của bazan ở Tây Nguyên
Nguyễn Thành Vạn, Vũ Đình Thắc, Bùi Văn Thay, Trương Văn Lu
Cục ĐC &
KS VN Địa hóa
4
Việt 284 9-10 2004
Địa hình chôn vùi Neogen ở bồn trũng Cửu Long
Đặng Văn Bát, Hoàng Văn Long, Nguyễn Quốc Hưng, Nguyễn Khắc Đức
ĐH Mỏ -
Địa chất Địa mạo
5
Việt 285 11-12 2004
Đặc điểm cấu trúc và sự khống chế quặng hoá tại mỏ đa kim Núi Pháo, Đại Từ, Thái Nguyên
Trần Thanh Hải, M. Farmer, J.
Stemler và S.
Duka
ĐH Mỏ -
Địa chất… Địa chất mỏ
6
Việt 288 5-6 2005
Xây dựng mô hình máy tính để tìm kiếm thăm dò các tụ khoáng khoáng sản rắn dạng vỉa
Trương Xuân Luận, Trương Xuân Quang, Nguyễn Thị Minh Hiền, Bùi Ánh Nguyệt, Đỗ Thị Tính, Nguyễn Mai Lương, Lê Xuân Vinh
ĐH Mỏ - Địa chất…
Các phương
pháp nghiên cứu, kỹ thuật -
công nghệ địa
chất
Kỹ thuật - công
nghệ
7
Anh 28 2006
Cu-Mo-Au porphyr Sa Thầy area in the west of Kon Tum Block
Trần Trọng Hòa, Borisenko A.S., Trần Tuấn Anh, Izokh A.E., Ngô Thị Phượng
Viện KH &
CN VN
Sinh
khoáng Nội sinh
2.2.2. Quản lý theo vùng lãnh thổ (vùng địa lý) (Bảng 2.2)
Mục tiêu: Quản lý tài liệu theo vùng lãnh thổ nhằm mục tiêu nắm bắt được vùng nào được các nhà nghiên cứu quan tâm và vùng nào ít được đề cập đến, để khi cần thiết thì lưu ý các tác giả hoặc đặt bài với các chuyên gia có nhiều kinh nghiệm để viết bài và giúp các nhà quản lý định hướng mở nhiệm vụ điều tra vùng có mức độ nghiên cứu còn thấp. Với việc khai thác Tạp chí, cách phân loại này giúp cho việc tìm kiếm tài liệu theo vùng được thuận lợi và dễ dàng.
38
Để quản lý tài liệu Tạp chí Địa chất theo cách này, các vùng được phân ra theo:
- Các cấp: lục địa, biển.
- Các miền: Bắc, Trung, Nam và Tây Nguyên.
- Các vùng: Đông Bắc Bộ, Việt Bắc, Tây Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Trung Trung Bộ, Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ.
- Các vùng biển: Vịnh Bắc Bộ, vùng biển Trung Bộ, Bắc Biển Đông, Lòng chảo Biển Đông, Nam Biển Đông, Vịnh Thái Lan, vùng quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa...
Bảng 2.2. Mẫu phân loại theo vùng lãnh thổ
TT Tiếng Số Tạp
chí
Tháng xuất
bản Năm
xuất bản
Tên bài Tác giả Cơ quan Vùng
lãnh thổ cấp 1
Vùng lãnh thổ
cấp 2
1 Việt 287 3-4 2005 Phát hiện mới về Trùng tia và Bút đá ở Sơn La, Tây Bắc Bộ
Trần Văn Trị, Nguyễn Văn Can, Nguyễn Cẩm, Nguyễn Văn Hoành, Bùi Công Hoá
Cục ĐC &
KS VN Lục
địa Tây Bắc Bộ
2
Việt 293 3-4 2006
Một số kết quả nghiên cứu, ứng dụng công nghệ hệ thông tin địa lý và viễn thám trong nghiên cứu đánh giá những biến động môi trường địa chất hiện đại tại khu vực cửa Ba Lạt (Nam Định) và cửa Bạch Đằng (TP. Hải Phòng)
Nguyễn Thị Yên Giang, Trương Xuân Luận, Đỗ Thị Tính
ĐH Mỏ - Địa chất, Cục ĐC &
KS VN Lục
địa
Đông Bắc Bộ
3 Việt 294 5-6 2006
Về vấn đề đánh giá giá trị kinh tế tổng hợp mỏ ti tan sa khoáng: Lấy ví dụ tại mỏ Gò Đình, Bình Thuận
Đỗ Hữu Tùng
ĐH Mỏ - Địa chất Lục
địa Đông Nam Bộ
4 Anh 27 2006
Age constraints on the petrogenesis of lamprophyre from South Central Việt Nam
Trần Tuấn Anh, Trần Trọng Hòa, A.E. Izokh., A.S.
Borisenko., A.V.
Travin
Viện KH &
CN Việt Nam
Lục địa
Nam Trung
Bộ
5
Việt 297 11-12 2006
Tiềm năng kaolin miền Đông Bắc Bộ và khả năng sử dụng trong các ngành công nghiệp
Doãn Huy Cẩm, Nguyễn Phương, Lê Đỗ Trí
Cục ĐC &
KS VN Lục
địa Đông Bắc Bộ
39
2.2.3. Quản lý theo vùng địa chất (cấu trúc - kiến tạo) (Bảng 2.3) Mục tiêu: Giống như quản lý tài liệu theo vùng lãnh thổ, nhưng thiên về sự phân vùng địa chất.
Để quản lý theo cách này, các bài báo được phân loại theo các vùng cấu trúc - kiến tạo. Hiện nay sự phân vùng cấu trúc - kiến tạo có nhiều cách khác nhau, tuy nhiên trong luận văn này, học viên sử dụng sự phân vùng ở các công trình: Tài nguyên khoáng sản Việt Nam [11], Sách tra cứu các phân vị địa chất Việt Nam [12], Địa chất và tài nguyên dầu khí Việt Nam [1] do Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam và Tập đoàn Dầu khí Việt Nam xuất bản.
Theo các công trình này, các vùng cấu trúc - kiến tạo ở nước ta gồm những đơn vị chính sau:
1) Các khối vỏ lục địa Tiền Cambri:
- Khối Inđosinia - Khối Hoàng Sa
- Khối Hoàng Liên Sơn
2) Miền cố kết Paleozoi sớm-giữa Việt-Trung:
- Đới Việt Bắc - Đới Tây Bắc Bộ - Đới Đông Bắc Bộ
3) Miền cố kết Paleozoi giữa-muộn Việt-Lào:
- Đới Đà Nẵng - Sê Pôn - Đới Trường Sơn
- Đới Hà Tiên - Camport
40
4) Miền cố kết Mesozoi sớm Đông Dương:
- Đới Nậm U - Đới Srê Pôk - Đới Tây Nam Bộ
5) Các trũng chồng gối Mesozoi:
- Rift Sông Đà - Rift Sông Hiến - Rift An Châu - Rift Sầm Nưa - Rift An Khê - Rift Tú Lệ - Địa hào Hòn Gai - Địa hào Nông Sơn - Đới rìa động Đà Lạt 6) Các trũng chồng Kainozoi:
- Các trũng Đệ tam trên đất liền: Cao Bằng, Nà Dương, Sông Chảy, Sông Hồng, Sông Cả, Sông Ba, rift Hà Nội, Di Linh, Cần Thơ....
- Các bể Đệ tam trên thềm lục địa và ngoài khơi: Sông Hồng, Phú Khánh, Cửu Long, Nam Côn Sơn, Malay- Thổ Chu, Vũng Mây - Tư Chính, Hoàng Sa, Trường Sa
7) Biển rìa Đông Việt Nam:
- Lòng chảo đại dương Biển Đông - Nhóm bể Hoàng Sa
41
- Nhóm bể Trường Sa
8) Vành bazan Kainozoi Tây nguyên:
- Vùng Gia Lai - Kon Tum - Vùng Buôn Ma Thuột - Vùng Lâm Đồng
- Vùng Đồng Nai - Bà Rịa - Vùng ven biển
Bảng 2.3. Mẫu bảng phân loại theo vùng địa chất
TT Tiếng Số Tạp
chí
Tháng xuất bản Năm
xuất bản
Tên bài Tác giả Cơ quan Vùng địa
chất cấp 1 Vùng địa chất cấp 2
1 Việt 287 3-4 2005
Các trầm tích lục địa màu đỏ ở quần đảo An Thới
Bùi Phú Mỹ, Trần Hồng Lĩnh
LĐ Bản đồ địa chất miền Nam
Miền cố kết Mesozoi sớm Đông
Dương
Đới Tây Nam Bộ 2
Việt 289 7-8 2005
Thành lập hệ tầng Kết Hay tuổi Orđovic muộn (?) - Silur sớm ở vùng tây nam nhóm tờ Yên Châu
Lê Thanh Hựu, Vũ Xuân Lực
Cục ĐC &
KS VN
Miền cố kết Paleozoi sớm-giữa Việt Trung
Đới Tây Bắc Bộ
3
Việt 294 5-6 2006
Xác định ranh giới Permi / Trias trong đá vôi vùng Nhị Tảo (Cao Bằng) dựa trên tài liệu độ từ cảm và phương pháp MSEC
Lưu Thị
Phương Lan Việt Trũng chồng
gối Mesozoi Rift Sông Hiến
2.2.4. Quản lý theo cơ quan của tác giả
Mục tiêu hướng tới đẩy mạnh hơn nữa việc tham gia viết bài của các tác giả thuộc khối điều tra cơ bản địa chất và khoáng sản nhằm phát huy kết quả các đề án đã và đang thi công trong ngành, đồng thời ưu tiên công bố các kết quả nghiên cứu cơ bản của các cơ quan nghiên cứu khoa học địa chất.
Ngoài việc phổ biến kết quả nghiên cứu của các nhà địa chất Việt Nam, cần chú trọng đăng tải các vấn đề mới trong nghiên cứu địa chất ở nước ngoài, các phương pháp, công nghệ mới của các nhà địa chất nước ngoài, giúp nâng cao năng lực cho các nhà địa chất trong nước.
42
Để đạt được mục tiêu trên không cần phải đưa ra một hệ thống phân loại riêng mà tên cơ quan của các tác giả trong các cách phân loại trên cần ghi theo các cục, viện, trường đại học, các tổ chức sản xuất kinh doanh.
2.2.5. Quản lý theo thời gian và tính chất mới của thông tin trong các bài báo
Mục tiêu của việc quản lý này nhằm nắm được thời gian công bố các vấn đề mà Tạp chí Địa chất đã đăng tải, giúp kiểm tra, xem xét tính chất mới của các bài gửi đến Tạp chí để tránh việc đăng lặp lại các thông tin đã công bố.
Để làm được việc này, không cần phải đưa ra một hệ thống phân loại riêng mà ta có thể dựa vào các phân loại đã có, như phân loại theo chuyên ngành, phân loại theo vùng lãnh thổ, phân loại theo cấu trúc kiến tạo v v....
Ví dụ có bài gửi đến mang tên: “Hoạt động động đất ở vùng biển Nam Trung Bộ và Nam Bộ”, ta sẽ kiểm tra bảng phân loại theo chuyên ngành “Địa chất tai biến” hoặc bảng phân loại theo vùng lãnh thổ “Vùng biển Nam Biển Đông”. Các bảng thống kê cho ta thấy là bài báo này có nội dung đã được Cao Đình Triều công bố năm 2006 (Tạp chí Địa chất, loạt A số 293) và các thông tin này là lặp lại. Bài báo cần bị loại bỏ.
Từ các cách quản lý và phân loại các bài báo như trên, ta có thể quản lý tổng hợp các cách phân loại trên và mẫu bảng tổng hợp các cách phân loại như bảng 2.4.
43
Bảng 2.4. Mẫu bảng tổng hợp phân loại các bài báo Tạp chí Địa chất Tiếng Số
Tạp chí
Tháng xuất
bản
Năm xuất
bản Tên bài Tác giả Cơ quan Chuyên
ngành cấp 1
Chuyên ngành cấp
2
Vùng lãnh
thổ cấp 1 Vùng lãnh
thổ cấp 2 Vùng địa
chất cấp 1 Vùng địa chất cấp 2
Việt 286 1-2 2005 Tài liệu mới về hệ tầng Sông Phan tuổi Jura giữa
Bùi Thế Vinh, Nguyễn Đức Thắng, Phan Văn Thuận
Liên đoàn Bản đồ Địa chất
miền Nam
Cổ sinh - địa
tầng Mesozoi Lục địa Đông Nam Bộ Trũng chồng
gối Mesozoi Đới Đà Lạt
Việt 286 1-2 2005 Về tai biến sạt lở bờ sông ở vùng Tân Đức, Ba Vì, Hà Tây
Ngô Quang Toàn, Đặng Huy Rằm
Cục ĐC & KS Việt Nam
Địa chất tai
biến Lục địa Đông Bắc Bộ Địa chất tai biến Việt 288 5-6 2005
Sơ đồ mới về phân chia và đối sánh các trầm tích Đệ tam phần đất liền ở Việt Nam
Vũ Khúc, Tống Duy Thanh, Trần Văn Trị
Cục ĐC & KS
Việt Nam Cổ sinh - địa
tầng Kainozoi Lục địa Toàn quốc Trũng chồng
Kainozoi Toàn bộ
Việt 294 5-6 2006
Những nghiên cứu cổ từ mới về sự thúc trồi của địa khối Đông Dương: Các kết quả về Creta muộn từ địa khu Sông Đà, Bắc Việt Nam
K. Takemoto, N.
Halimb, Y. Otofuji, Trần Văn Trị, Lê Văn Đệ, S. Hada
Viện KH & CN
Việt Nam Kiến tạo Lục địa Tây Bắc Bộ Trũng chồng
gối Mesozoi Rift Sông Đà
Việt 296 9-10 2006
Những đặc điểm địa hình - địa mạo liên quan đến quá trình trượt đất dọc đoạn đi qua tỉnh Quảng Bình của tuyến đường Hồ Chí Minh
Hà Văn Hành,
Hoàng Ngô Tự Do ĐH Khoa học
Huế Địa mạo Lục địa Tây Tây Bắc
Miền cố kết Mesozoi sớm Đông Dương
Đới Srê Pôk
Anh 27 2006
Sedimentary facies and depositional systems of the Cretaceous Yên Châu Basin, West Bắc Bộ, Việt Nam
Takashi Sakai, Lê Thị Nghinh, Nguyễn Linh Ngọc, Nguyễn Xuân Khiển, Yukiyasu Saka, Hiromichi Hirano, Lê Thanh Hựu
Viện KH & CN Việt Nam
Cổ sinh - địa
tầng Mesozoi Lục địa Tây Bắc Bộ Trũng chồng
gối Mesozoi Rift Sông Đà
Anh 27 2006
Age constraints on the petrogenesis of lamprophyre from South Central Việt Nam
Trần Tuấn Anh, Trần Trọng Hòa, A.E. Izokh., A.S.
Borisenko., A.V.
Travin
Viện KH & CN
Việt Nam Thạch học Magma Lục địa Nam Trung Bộ Trũng chồng
gối Mesozoi Đới rìa động Đà Lạt
44