Chương 1. QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT CỦA ĐỖ BÍCH THÚY
1.3. Quan niệm về văn chương của Đỗ Bích Thúy
Trong không khí đổi mới văn chương mạnh mẽ có thể thấy rằng lối viết của nhà văn Đỗ Bích Thúy không mới, không hiện đại, không cách tân. Đỗ Bích Thúy luôn tâm niệm phải viết trung thành với quan niệm riêng của mình, chị quan niệm văn chương: “nếu mới mà làm người đọc thất vọng thì tôi thà cũ còn hơn”. Quan niệm với lối viết truyền thống và sự “chung thủy với cây hương, bếp lửa quê mình” chị tạo nên một không khí văn chương đích thực trên mỗi trang viết. Với chị, điều quan trọng nhất của một nhà văn chính là ở chỗ “anh ta luôn sống hết mình, viết hết mình và viết những gì mình có, mình đau đớn vì nó, không vay mượn, cố gắng”[58]. Ngoài thể loại truyện ngắn, Đỗ Bích Thúy còn đa dạng hơn trong mắt độc giả khi chị mạnh dạn thử sức và khá thành công ở lĩnh vực khác như kí, tiểu thuyết, kịch bản sân khấu, kịch bản phim. Nhà văn Chu Lai đánh giá cao về Đỗ Bích Thúy. Theo ông, thành công của Đỗ Bích Thúy là mang đến cho người đọc một “món ăn lạ”, khiến họ được sống trong một mảnh đất lạ mà “tất cả được miêu tả dịu nhẹ, chênh vênh, chấm phá, không dài dòng, không đa ngôn”. Ông cũng cho rằng “chất bình dị, xôn xao, chân thật không chỉ là tiêu chí trong các cuộc thi văn của tạp
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
chí mà còn là đặc trưng của nền văn học” [22]. Cũng chính yếu tố đó làm nên cái duyên và sức gợi của giọng văn trẻ, qua đó cho thấy quan niệm văn chương của Đỗ Bích Thúy. Sinh ra ở Hà Giang, gắn bó với nó, lớn lên đi làm báo lăn lóc với một nền văn hóa của sắc tộc, Đỗ Bích Thúy nổi trội ở cuộc thi truyện ngắn do Tạp chí Văn nghệ Quân đội Tổ chức 1998 – 2000 với chùm truyện ngắn: Sau những mùa trăng, Ngải đắng ở trên núi và Đêm cá nổi. Đặc biệt, sau cuộc thi không lâu, sự xuất hiện Tiếng đàn môi sau bờ rào đá khá thành công và đảm bảo bút lực của Đỗ Bích Thúy. Truyện ngắn Đỗ Bích Thúy dự thi, rồi những sáng tác sau này tập hợp lại thành một số tập truyện ngắn như Sau những mùa trăng, Những buổi chiều ngang qua cuộc đời, Kí ước đôi guốc đỏ, Tiếng đàn môi sau bờ rào đá, đã góp cho văn đàn Việt Nam một cây bút mang đậm sắc màu nổi trội và riêng biệt, một vẻ đẹp Tây Bắc hiện đại: những dấu vết mang thanh âm kì diệu âm vang sau bờ rào đá, trên những mái nhà khói bếp như mây. Chuỗi truyện ngắn ấy không hoang sơ củi lửa như Tô Hoài thủa trước và sau 1945 nữa truyện của Đỗ Bích Thúy ngồn ngộn bao nhiêu chất liệu đời sống của nơi các nhà văn hiện đại lâu nay sau Tô Hoài dường như bỏ quên, sót lại bao điều chưa biết của nhiều dân tộc Mông, Nùng,Tày, Thái. Những số phận cuộc đời và khát vọng của con người trên rẻo cao của các vùng núi, mà tại đó văn minh đô thị là một thứ xa xỉ, vời vợi là điểm có tính nhấn, lặp đi lặp lại, dễ nhận thấy trong các truyện ngắn và tạp văn của Đỗ Bích Thúy. Tạng văn của chị ở các truyện ngắn mang màu sắc u buồn như điệu khèn Vợ chồng A Phủ năm nào của Tô Hoài, nhưng lại đầy những chi tiết làm nhiều người ở nhiều vùng đất, kể cả hải ngoại ấn tượng, ví như từ cái muôi gỗ, ví như từ tiếng đàn môi và những quan sát rất tinh tế, mà chỉ có một trái tim nhạy cảm mới có thể nhận ra. Quan niệm của Đỗ Bích Thúy ở con người và hoàn cảnh sống cũng thấy rõ được cái đẹp kì thú trong tâm hồn của người thiểu số và cái đẹp của mảnh đất hoang sơ, thậm chí lạc
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
hậu. Chuyện của Pao sau này là phim thành công lớn, nó gợi cho các nhà làm phim rất nhiều khuôn hình đầy ngôn ngữ điện ảnh, có cảnh đẹp đến nao lòng.
Phải chăng là sự chia sẻ từ nhà văn đến các nhà làm phim, đồng nhất từ cái đẹp trong tâm hồn con người và cảnh trí gợi cảm mà Đỗ Bích Thúy đã tạo nên ở nhiều truyện ngắn, khi lấy Tiếng đàn môi sau bờ rào đá làm trung tâm. Cái đẹp khai phá từ văn học trong tầng văn hóa ấy, làm ngay cả những người hiện sống nơi xứ núi ấy cũng bàng hoàng, khi nhận ra vẻ đẹp quanh họ bừng lên thêm từ chính văn chương của Đỗ Bích Thúy.
Khảo sát văn xuôi ở các nhà văn nữ tiêu biểu hai mươi năm qua, có thể nhận ra rằng, những truyện ngắn và cả tạp văn, tạp bút sau này của Đỗ Bích Thúy đã tạo nên một quan niệm văn chương viết về Tây Bắc không lẫn vào bất kì cây bút nào trước và sau chị, kể cả với nhà văn chuyên viết về phía Bắc có những tác phẩm lớn như nhà văn Tô Hoài, Đỗ Bích Thúy là một đóa hoa văn Tây Bắc trong bàng bạc sương mù tháng ba núi non địa đầu Tổ quốc.
Có thể thấy những đặc điểm chung nhất trong lối viết của Đỗ Bích Thúy song mới chỉ nhìn nhận theo cách riêng lẻ của từng tác phẩm hoặc từng cụm tác phẩm. Trong tuyển tập Tiếng đàn môi sau bờ rào đá làm cho người đọc có cảm giác khi bước vào thế giới truyện ngắn của chị: bước vào một không gian lạ, không gian có núi cao, trời rộng của vùng trời phía Bắc, nơi từ đó nhìn xuống, dòng sông Nho Quế chỉ còn “bé như sợi chỉ dưới chân núi Mã Pí Lèng”. Một không gian đầy hoa lá rừng; có tiếng gà gáy tắc te trong bụi rậm, có những dòng suối trong suốt với những viên cuội đỏ, có những chàng trai thổi sáo theo sau cô gái khoắc quẩy tấu xuống chợ; những nồi thắng cố nghi ngút khói trong phiên chợ vùng cao đầy màu sắc; những đêm trong sóng sánh, huyền ảo; những cụm mần tang mọc trong thung lũng; tiếng đàn môi réo rắt sau bờ rào đá; lễ hội gầu tào với điệu hát gầu Plềnh mê đắm của các cô
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
gái, chàng trai người Mông trên đỉnh núi. Trong quan niệm viết của Đỗ Bích Thúy cũng luôn trăn trở trong các tác phẩm của mình; Là sự biến động của thời đại mới tác đã tác động lên mọi số phận của người Việt Nam, kể cả những người sống ở những nơi thâm sơn cùng cốc. Cuộc sống đã đòi hỏi mọi người phải suy nghĩ, trăn trở để làm sao vừa hòa nhập được với thời đại, với đất nước vừa không đánh mất đi những gí trị riêng của mỗi con người, mỗi cộng đồng dân tộc đó chính là thử thách lớn nhất của thời mở cửa. Trong văn chương của chị cũng mang cảm hứng về tình cảm người mẹ và gia đình.
Qua những sáng tác của Đỗ Bích Thúy ta thấy quan niệm về văn chương phải là một nghệ sỹ, suốt đời trung thực với nghề, với những hình ảnh người phụ nữ miền núi với những phẩm chất cao đẹp, văn phong thuần hậu, mang đậm ngôn ngữ vùng miền, là cảm hứng nhân đạo xuyên suốt trong toàn bộ tác phẩm.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn
Chương 2