1.3. Hồng lâu mộng kết cấu theo lối liên kết các hồi theo một trật tự xác định
1.3.1. Cặp đối ngẫu làm đề mục hồi
Hồng lâu mộng đợc chia thành một trăm hai mơi hồi. Việc bố cục tác phẩm theo kiểu chơng hồi đợc thể hiện ở chỗ: các hồi của truyện đợc mở đầu bằng các câu văn, câu thơ. Hay nói đúng hơn ở đầu mỗi hồi xuất hiện phần nhập thoại. Hình thức của phần nhập thoại là một cặp đối ngẫu, chủ yếu là khái quát nội dung cơ bản sẽ diễn ra trong một hồi truyện. Điều quan trọng ở trong Hồng lâu mộng phần nhập thoại tác giả đã gợi lên đợc nội dung hay sự kiện cơ
bản nhất. Qua khảo sát chúng tôi thấy phần nhập thoại phản ánh rất nhiều nội dung, nhng cơ bản nhất là nội dung câu chuyện phủ Giả, chiếm tới 90% cốt truyện Hồng lâu mộng. Chúng ta có thể nhanh chóng tìm hiểu đợc nội dung của
các hồi thông qua phần nhập thoại. Phần nhập thoại nh là một sự dẫn đờng của tác giả, thật khó để tìm hiểu sự kiện, biến cố trong một trăm hai mơi hồi nếu không có nó. Sự phân loại và quy nạp hình thái các cặp đối ngẫu mở hồi cũng giúp ta tìm hiểu sâu hơn kết cấu của tiểu thuyết này. Tuy cùng có kết cấu giống nhau nhng nội dung thể hiện của các cặp đối ngẫu làm đề mục trong tác phẩm Hồng lâu mộng có thể chia thành các loại nh sau:
- Những cặp đối ngẫu nhập thoại gắn liền với tên của nhân vật chính trong hồi. Có tới bảy mơi chín cặp đối ngẫu mang hình thức này, chẳng hạn:
Hồi thứ nhất:
Chân Sỹ ẩn trong mộng biết đá thiêng Giả Vũ Thôn lúc phong trần mơ ngời đẹp Hồi một trăm hai mơi:
Chân Sỹ ẩn kể rõ cảnh thái h
Giả Vũ Thôn quy kết Hồng lâu mộng Hồi năm mơi hai:
Bình Nhi cố tình dấu việc mất ngọc Tình Văn đơng ốm, vùng dậy vá áo cừu
Hình thức nhập thoại mở đầu hồi này đề cao và xoáy sâu vai trò trung tâm của nhân vật trong chuỗi các câu chuyện. Đặc điểm đáng chú ý ở đây là trong mỗi cặp đối ngẫu nh thế tác giả tự sự luôn để cho hai nhân vật song hành với nhau tạo nên sự đối xứng về cả nội dung và hình thức. Hồi thứ nhất và hồi một trăm hai mơi trùng hợp có vẻ ngẫu nhiên nhng lại không ngẫu nhiên chút nào,
đó phải chăng thuộc ý đồ kết cấu của tác giả. Hai hồi này không còn là những cặp đối ngẫu riêng lẻ nữa, mà đó còn là cặp đối ngẫu lớn bao trùm cả tác phẩm.
Có thể xem đây là một kết cấu mở đầu và kết thúc rất “chỉnh” và hoàn hảo của Tào Tuyết Cần trong “Giấc mộng lầu hồng”.
- Những cặp đối ngẫu nhập thoại giới thiệu khái quát nội dung câu chuyện
đợc kể trong hồi. Có tới bốn mơi mốt hồi sử dụng phần nhập thoại đối ngẫu kiểu này, xét về mặt trực quan nó có tác dụng nhấn mạnh sự kiện. Cách viết quy nạp, tóm lợc nội dung một cách ngắn gọn đã đem lại hiệu quả thẩm mỹ bất ngờ.
Ngay khi tiếp cận với những lời nhập thoại thì độc giả đã bị lôi cuốn bởi sức hấp dẫn ly kỳ của nó. Mỗi cặp sự kiện nh vậy ta thờng thấy có hai sự kiện song hành với nhau tạo nên sự cân đối hài hoà.
Hồi tám sáu:
ăn của đút, quan già thay áo kiện Giữ tình riêng, gái trẻ giảng cầm th Hồi thứ năm:
Chơi cõi ảo mời hai thoa chỉ đờng mê
Uống rợu tiên mộng lầu hồng diễn thành khúc Những cặp đối ngẫu này nêu rõ nội dung sự kiện sẽ đợc đề cập đến trong hồi đã tạo nên sức lôi hấp dẫn đối với độc giả.
- Những cặp đối ngẫu nhập thoại nêu địa danh nhằm nhấn mạnh không gian. Loại câu nhập thoại này tuy xuất hiện không nhiều trong tác phẩm, nhng
đã góp phần làm nên sự phong phú, đa dạng về hình thức thể hiện của tác phẩm:
Hồi một trăm linh hai:
Phủ Ninh Quốc, ruột thịt bị tai ơng Vờn Đại Quan, phù thuỷ trừ yêu quái Hồi hai mơi bảy:
Đình Trích Thuý, Dơng Phi đùa bớm trắng Mộ Mai Hơng, Phi Yến khóc hoa tàn
Với những danh từ xác định rõ địa điểm trong những câu nhập thoại tạo nên sự mới lạ về cả nội dung và hình thức đó không những chỉ là những ấn tợng trên bề mặt văn bản mà còn tạo dấu ấn sâu sắc về địa danh trong tác phẩm.
Nh vậy, ngoài tính khái quát nội dung của từng hồi thì các cặp đối ngẫu còn có ý nghĩa về mặt kết cấu. Vì thế phần nhập thoại trong tiểu thuyết chơng hồi nói chung, Hồng Lâu Mộng nói riêng có tác dụng rất thiết thực, đó chính là cách tạo nên một tình điệu, một ấn tợng ban đầu cho độc giả trớc lúc bớc vào từng hồi truyện.