Chén trà xanh Nh t B n, b t u t nh ng cây chè m
nhiên, r i tr thành m t ngh thu c c th gi i trân tr t quá trình bi i c a nh m cùng nh ng bi ng xã h i l ch s c a
33
c Nh t. Dòng ch y c a l ch s o t thu n lúc chính th c
nh hình tr n sau :
- Hình thành (th k XII )v i phong cách ng trà chas ki( ) - Phát tri n (t th k XVI )v i ng phái trà wabi ( )
- Hoàn ch nh (cu i th k XVI )v i tinh th n Hòa – Kính – Thanh – T ch ( )
C u có s góp m t quan tr ng c a nh c bi t là
ba v Murata Shuk (1422 – 1502), Takeno Joo (1504-1555) và Sen no Riky
(1522- n phát tri n trà wabi n r t quan
tr ng, có vai trò nh hình cho ngh thu o ngày nay.
a/ n hình thành
- Du nh p (t th i Nara n th i Heian) : Cây c u ng trà
thâm nh p vào Nh t n ng: u tiên là t o Tri u Tiên và
ó tr c ti p t ng (Trung Qu c) vào th k VIII, b c l ch s ghi nh n b ng m t lo t các s ki n. Th i Nara (710-794), cá oàn s Nh t t i tri u ã mang m t ít dancha (trà bánh) v m quà.
ng ti c trà nh p t a tri u
ình trong cung n Saicho (767-
822) – i sáng l c phái sang Trung Qu c và khi tr
v Nh t ã mang theo nh ng t gi ng trà u tiên. i k
Kamakura (1192- c t ng Thi n Tông
Trung Qu c c th i Nhà T ã t chè
v Nh t B n tr ng t i Uji, phía nam Ky to. T bi o Ph t Thi n n nhanh chóng ra kh c, cùng v i tác ph m
"Khi ng Sinh Ký", v i n i dung ghi l i m i chuy n liên quan t i thú vui
u ng th i ca ng c li u quý báu c a trà. T n d n công
d ãn l n tính h p d c bi t c ã thu hút r t nhi u
i dân Nh n v i cái thú u ng trà. N ã vi t m t bài lu n v nh ng công hi u c ã khi n trà càng tr thành m t v thu c
34
quý trong cu c s i dân Nh t t lúc b y gi c cho là mang tính
kéo dài tu i th kh e m
ã v t n hoàng cung, và c ì l ã cho khuy n
khích tr ng cây trà kh p m ng cây trà d n tr nên ph bi n và lan r ng không gi i h n trên lãnh th Nh t B n.
- Trà tr thành Trà l c a gi i tu hành (n u th i Kamakura) : Cùng v i s ng nhanh chóng c a Ph t giáo Thi n tông vào th k ã có tác
n s hình thành m t ngh thu t u ng trà và ngày càng g n g
v i Nh t. Trong gi Ph t giáo th i Kamakura (1192 – 1333), vi c u ng trà v n xu t phát t nghi l c Ph t, g i là trà l ( - Sarei),
c và nghi th c t m cho vi c pha và u ng trà là do các thi t o ra. Trà l mang nhi c tính c a Thi thanh t nh, tính gi n d và m c m ã tr thành nh m m trong cách th
d n d n tr thành m t nghi l có tính ngh thu i v i gi Ph t giáo thì vi c u ng trà không ch có tác d ng tr b nh mà còn là ng l o. Lo i trà xanh (b t trà Matcha - ) b y gi u thu c có tác d ng an th n, vì v y trà r ng và th nh hành trong gi i tu hành Ph t giáo.
[Hoàng Minh L i 1995: tr.51]. D n d n, ngh thu t u ng trà thoát kh i nhà chùa, l a h o giáo, m h c, cùng tri t lý, k lu t, quan h xã h i. T
thi n vi n gi i võ s ã có c v trong l ch s
phát tri n c a m i giai c p Nh t B n.
- Trà tr thành thú tiêu khi n c a gi i quý t c (t th n th i
Muromachi) u th i Kamakura, khi cá
ng tinh th n nh ng thi n vi n, thì gi i Samurai l i s d ng lo i trà Matcha v i m u xin s c m nh trong các bu i h i trà. T nhu c u tinh th n c a m i giai c p, m t ngh thu ng th c Trà tên g i là T cha ( - ã ra i, u trà có ngu n g c b u t i nhà T ng lan truy n sang Nh t n, tr vào cu i th i Kamakura và phát tri n nh t th i k Nam-B c tri u u th i Muromachi) n trung
35
k th u ch mang tính ch t ph c v ng c p võ
s Ph c t t ph bi n r ng trong giai c p qu n chúng khác. Trong T i thi s ph t x và ch ng lo i c a
lo ình ph phân lo c, mùi v , lá chè già
non và xu t x c a trà. Hình th c c a ngh thu t T cha t i Trung Qu c di n ra v i t t c các lo i trà, còn hình th c T cha Nh t B n thì ch áp d ng v i trà xanh.
T c gi i quý t c trong xã h i Nh luôn t ch c các h i trà ( - chakai) nh gi i quý t c có th v a u ng trà v
trà gi a nh ng Trà c t ti n quý hi n cu i th i Kamakura thì T ã ng rãi cho n giai n trung k c a th i Muromachi. Chính ngh thu ã là ti cho vi c hình thành m ng phái ngh thu t Trà, có tên g i là ( ), kh i ngu n cho vi c hình thành m t ngh thu t k t h p gi a vi c u ng trà, ng th i c nh m phân bi t v i cách th c u ng trà bình th ng là chakurai ( ) mà gi i quý
t c v n m ng trà “thô t c” c ng.
Th ã ch ng ki n nh ng bi n chuy n suy thoái v quy n l c
c a chính quy ò th ng tr c a tri ình Ky o
c c chuy n bi u hình thành nh nh b t bu c
chung v vi c s d ng các lo i Trà c , hay các lo v n vi c
u Trà c cùng v i nh ng tác u ng trà các phòng trà
d n d n tr thành ti n cho vi nh ra nh ng nghi l , quy t c c o v sau này. [Hoàng Minh L i 1995 : tr .51 – tr.52].
b/ n phát tri n : Trà c a thanh t ch
Trong b i c nh xã h i y, Osaka có m Murata Shuk
(1422 – ã tìm th y v p gi n d n v i trà
v t nhà t coi tr ng cu c s ng tinh th n. V i tâm ni ìm u g i là kokoro no fumi ( ) trong chén trà xanh - ng ý “gi i thoát cái Tâm b ng m t chén trà” [ o Omotesenke: 9], Shuk cao tính nhã
9 o Omotesenke http://www.omotesenke.jp/chanoyu/6_3_1.html
36
m mà gi n d trong cách dùng trà, am hi u y m
c i là wabi c nhìn nh t c m th c th m m ),
s n gi a cái hay, cá p và s thô m c c a s v
thi t l p nên trà wabi. Khi Shuk nh n m c cho là
u tiên ngh n vi c hoàn thi n các nghi l , cách th c pha trà c
ng ngo n trà thành o” u ng trà, ã bi o t m t thú gi i trí xa hoa, l ng l y v n ch dành cho gi i quí t c tr thành m t thú vui bình d dân dã .
N i ti p tinh th n n d c a wabi t Murata Shuk , Trà nhân Takeno
Joo (1502- ã ra m t phong cách ng trà m t
ngôi nhà nh t h p v i Thi n lý và nguyên t c
hài hòa.
c/ n hoàn ch nh
n th k XVI, ngh nhân Sen no Riky i khai tri n tr n v n ngh thu t này khi chính th c thi t l p nên Trà wabi, góp ph n vào vi c
“ nh hình o ngày nay v i b n ý ni m tinh th n Hòa – Kính – Thanh – T ch ã t o nên m t n T o r c r c xã h i Nh t B n tôn vinh thành m t lo i hình ngh thu t, và chính th c c g i tên là o ( - sad hay chad ) thu c th i Minh Tr . i th i Riky , nh ng nghi l c a vi c pha trà và u ng trà ch nh m m t m n thanh th n tâm h n, thông dung v i v n v t. Riky i có ng sâu r ng trong t ng l p võ s ng ho ng nh m phát tri n môn phái trà c a ông mang tính ng m nh m n chính tr th Riky u tiên làm m t cu c c i cách v d ng c
u ng trà, các trà c quý hi t ti ã c ông b ng lò,
chén, l t bình dân, b t c i dân Nh t nào c n v i Trà o.
Cùng th i v i Riky ng c a Yabunn chi Jyochi (h c trò c a
Takeno Joo) cùng nhi ã hình thành nên r t nhi ng
o t i Nh t B n. n cu i th i kì Edo (1603- t ã th c s phát tri n r ng kh c Nh t, và o ã i t ng l p nhân dân Nh t B n.
37
y, nhìn l i l ch s hình thành và phát tri n c o, tr i qua quá trình du nh p t l a Trung Hoa vào Nh t B n t th k VI n th k XVI nghi l o m i chính th c thi t l p h n hoi Nh t B n, d n d c dân t c x s Phù Tang hoàn thi n và nâng cao giá tr c a trà lên thành m t tôn giáo c a Ch ngh m M , v i tên g i mà hi c th gi i nh c t i v i s trân tr ng : O.