Sau khi ngh thu t T cha ( - u trà i và tr nên th nh hành trong xã h i Nh t B n vào th k XIV, kh u cho hình th c u ng trà hình th c chas ki ( - trà s k ) xu t hi n vào u th k XV. V m t hình th c l n n i dung, chas ki hoàn toàn khác xa v i T cha. T cha có ngu n g c t Trung Qu c, là cách
18 V Kim Dung, V các chu n m th m m
http://www.vanhoahoc.com/site/index.php?option=com_content&task=view&id=790&Itemid=90
57
th c gi i quý t trà” gi a nh ng bu i ti c xa hoa, v i m
nh ng cu c g p g giao ti p c a gi gi
n th ng c p qua vi c bình ph m các b
xa hoa. Còn chas ki v n là m t phong cách u c hình thành trên t
Nh t, là cách th c u cao s ng th ng t i
tinh th n Thi t cách th c tu luy n. Vào th i k , nh u ki c t ra trong hình th ng trà chas ki ã c cho là ti xây d ng nên tinh th n Trà wabi vào nh ng th i ti p sau. Nh u ki : ng giác ng Thi n ( - ng ), có s sáng t o trong ngh thu t và bi t cách th hi n ngh thu t, có con m t nhìn nh n s v t (trong vi c l a ch n nh ng d ng c dùng trà), và ph i rèn luy n sao cho b n thân luôn gi c s thanh th n. [Tani Akira 2005: tr.67]. Nghe qua nh u ki n này thì có v ng l i hu n th mang tính ch t lý thuy t và không th c t trong vi c u ng trà, ch ng h t t i s giác ng Thi n rõ ràng không th nói m th ai c
th c hi c, chính vì l i Nh t th p c c v i
p, cái thi v trong vi c u ng trà và c c vi c giác ng Thi n là nào, m t khi ti c trà theo hình th c chas ki v c t ch c ch nh ng i ta v n s d ng các d ng c u t ti n c a l a dù sao, chas ki cùng nh u ki n u tiên c a nó v c cho là nh ng ti n nh t, cho th y r ng t u th k i Nh ã
mong mu u gì n t chén trà xanh vi c u gi
trà. Và hình th ng trà chas ki ch d ng l i t m t l i ng nh ng th h sau k t c và phát huy thành nhi u ng phái khác nhau và b u t c nguyên t c th m m cho chính mình. n g n cu i th k XV, nh ng yêu c t ra trong hình th c u ng trà chas ki ã c nh n th y
và có s c bi ng giác ng Thi n trong vi c
u ng trà.
(1422 – 1502) t n n t ng xây d ng
ng phái Trà wabi v i hai c m th u tiên b t
u ý th c t m quan tr ng v m t tâm h n c a vi c chu n b trà. Murata
58
Shuk cho r ng, theo tri t lý Thi n thì m ng hoàn toàn mang tính ch t bình th c chu n b ng trà có th c th c hi n theo cung cách
t bài t p thi nh. Ông c ng r ng theo th i ta
s nh n th c giá tr c a nh ng d ng c bình th ng dân dã trong vi c pha trà thay vì s d ng nh ng d ng c t giá sang tr c bi t là nh ng món Trà c c a
Trung Qu c v n có giá ã c xã h i
p nh c bi n m nh n s hào
nhoáng sang tr ng c a nh ng Trà c Trung Qu khoe khoang phù phi m c a gi i quý t c, th m chí vi c s d ng nh ng lo i Trà c này ã nh n m phân chia giai c p trong xã h i vì thay vì h p thu n p thanh b n gi n d , h n trà làm trò trà d n, vô hình chung ã khoác cho chén trà cái vai trò thanh tao gi t o khi h ã n v m b c vào
trú ng ch c ý t ng thi t k nên “phòng
trà” theo phong cách Shoin ( - ti u vi n), ông cho gi m di n tích phòng trà h i c v n r t r ng xu ng còn b n m t ph n hai chi u tatami, v i d ng ý t o d ng b u không khí thân m t gi a nh i tham d cùng t h p bên m trà và nh n m nh s i l p gi c nh c a phòng trà này v i nh ng bu i ti c trà t i
nh ng r ng l n. Nh ng c a Murata Shuk c coi
m t tác ph u tay c a ngh thu o, d nh hình rõ ràng ã gieo m m nh ng h t gi u tiên cho l ng tìm n v i th m m t nhiên. Nh p theo c a l ch s o thu c th i k k t c c a Trà nhân Takeno Joo (1502- ã tr nên c c th nh, lan truy n t
gi i quý t n t ng l t hình th c giao ti p
quan tr ng c a xã h i Nh t B n lúc b y gi . Tuy xu t thân t m ình th n thân Takeno Joo l i chán ghét s i s ng xa hoa c a gi i quý t c, ông ch ìm tinh th n thanh nhã trong ngh thu t
ã k t c nh ng c a th y mình là nhà s
ã v ch ra, ti p t c cu c hành trình ìm Kokoro no fumi ( – cái tâm trong
59
o) [ o Omotesenke: 19] b ng cách góp ph n vào vi
gi n hóa vi c chu n b ng trà qua nh ng công vi c th c t . Takeno Joo tìm
cách nh n m n v c m a g thô và nh ng b c
ng tính ch n c a wabi. Trong th i k k t c c a Takeno Joo, di n tích phòng trà càng thu nh ch còn m t m t ph n hai tatami. Nh ng d ng c y sang tr ng c a Trung Qu c b u d n b thay th b i nh ng v t d ng b ng g m Nh t B n,
hình dáng và màu s c c ng d s d
m i dân Nh u có th d ng th c m t chén trà xanh mà không c n ranh gi i gi a giàu và nghèo, gi a quý t c và b n nông. Th i gian này ki ng trà c a Takeno Joo b u chính th c g ng phái ), ngh à “nh i thích u ng trà theo ki m b c”.
Trong m t s tài li u Nh t B n, trong tên g i hai hình th c u ng trà ki
( ) và wabis - ” có ngh à s i,
i ta nghiêng v cách lý gi - là t ng âm khác
ngh i t “suki – ” ngh à “s gi i thích cho s thay
i trong n p u ng trà c i Nh t, t hình th c u gi i khát r i tr thành hình th c u ng trà ki ) – ngh à b u “thích” ki u u ng m, r n th i Takeno Joo thì tr thành wabis ) – ngh à
“thích” tinh th n wabi thanh nhã trong vi c u ng trà.
y có th nói Murata Shuk ã vi t nên ph n lý thuy t tinh th n c a Trà n th c hành tri n khai tinh th n thanh nhã c a wabi và sabi trong vi ng trà. Th n th i c a Sen no Riky (1522-1591) cùng vi c thi t l ng phái – t m d o dòng Sen") c a ông, thì vi c chu n b ng trà m i th c s tr thành Trà wabi ( - wabicha), m t nghi l ng trà c h th ng hóa ch t ch trong t ng chi ti t nh nh t và tuân th nh ng quy t c c a th m m Thi n m t cách nh nh. Ti p n i ý t ng c a Takeno Joo trong vi c l a ch n các Trà c
19 o Omotesenke http://www.omotesenke.jp/chanoyu/6_3_1.html
60
theo tiêu chí wabi là gi n d , m c m c, Riky ã phong trong vi c dùng Raku (m t lo i chén làm b ng g m) làm chén u ng trà và ch s d ng n ch t o ngay t i Nh t thay th hoàn toàn nh dùng
Trung Qu t ti n th ã sáng t o ra m t hình th c
T o hoàn toàn m i khi k t h p gi a vi c s d ng nh ng d ng c bình th ng, gi n d v i b i c nh n xung quanh, và chính th ng c này cùng
ng và nh ng l i hu n th c ng d y T o.
M c dù không ph ng tri t lý wabi- Sen no Riky
là m t trong s nh i góp công truy n bá, phát tri
ngh thu ng trà và hoàn ch o. C ã phát
tri n tri t h c v cu c s ng trung tâm xung quanh trà, cao tinh th n wabi – m b c. B n thân Riky xu t thân t t ng l
c c m t v trí và nh ng ng chính tr nh ã ph c v và
gây ng trong vi ng th c ngh thu n các Sho lãnh chúa
u tiên th ng nh t Nh t B n. Khi b Hideyoshi th t s ng, Riky ã nh n l nh t sát. Sau cái ch t c a Riky , con trai
ông là ã gây d ng l i th l c gia t c và duy
trì truy n th ng trà wabi. V i con trai c ng phái l n v Trà
ã ra ng phái này
n ngày nay ngh thu t T o theo quan ni m c a Sen no
Riky . Hi ng phái quan tr ng nh t, có m t t m nh
ng t m c qu c t và n i danh r t nhi c. M c d u có s khác bi t v cung cách pha trà gi a nhi ng phái t t c u d a trên m t nguyên t c tinh th n th ng nh t :“ o là duy nh t”. ã trình bày trong ph n L ch s Trà
o i quá trình hình thành Trà o Nh t B n
61
phát tri quan tr
vi ình nên tinh th ày nay.