H◊nh 17.1
Qu∂ b„ng c„ th’ nđng lèn nh†t khi ẻ vfi tr› ....(1).... và c„ th’ nđng nhã nh†t khi ẻ vfi tr› ....(2)....
Qu∂ b„ng c„ ặẩng nđng lèn nh†t khi ẻ vfi tr› ....(3).... và ặẩng nđng nhã nh†t khi ẻ vfi tr› ....(4)....
Th› nghiữm 2 : Con lổc dao ặẩng
Kọo con lổc lữch khãi vfi tr› cân bêng tèi vfi tr› A rÂi th∂ tay ra. Quan s∏t chuy”n ặẩng cềa con lổc (H.17.2). Con lổc c„ ặẩ cao lèn nh†t ẻ A và C, th†p nh†t ẻ vfi tr›
cân bêng B. Ta l†y vfi tr› cân bêng B làm mậc ặ” t›nh c∏c ặẩ cao.
VÀn tậc cềa con lổc tđng hay gi∂m khi :
a) Con lổc ặi tı A xuậng B.
b) Con lổc ặi tı B l™n C.
C„ s˘ chuy”n ho∏ tı dπng c¨ n®ng nào sang dπng că nđng nào khi :
a) Con lổc ặi tı A xuậng B ? b) Con lổc ặi tı B l™n C ?
ụ nh˜ng vfi tr› nào con lổc c„ th’
nđng lèn nh†t, c„ ặẩng nđng lèn nh†t ? ụ nh˜ng vfi tr› nào con lổc c„
ặẩng nđng nhã nh†t, c„ th’ nđng nhã
nh†t ? C∏c gi∏ trfi nhã nh†t này bêng bao nhi™u ?
K’t luÀn
- Trong chuy”n ặẩng cềa con lổc ặ∑ c„ s˘ chuy”n ho∏ li™n tÙc c∏c dπng că
nđng : Th’ nđng chuy”n ho∏ thành ặẩng nđng và ặẩng nđng chuy”n ho∏
thành th’ nđng.
- Khi con lổc ẻ vfi tr› th†p nh†t (vfi tr› cân bêng), th’ nđng ặ∑ chuy”n ho∏ hoàn toàn thành ặẩng nđng ; khi con lổc ẻ vfi tr› cao nh†t, ặẩng nđng ặ∑ chuy”n ho∏ hoàn toàn thành th’ nđng.
C5
C8 C7 C6
H◊nh 17.2
II - b∂o toàn că nđng
Nh˜ng th› nghiữm ặfinh l≠ểng ch›nh x∏c ặ∑ ch¯ng tã :
Trong qu∏ tr◊nh că h‰c, ặẩng nđng và th’ nđng c„ th” chuy”n ho∏ l…n nhau, nh≠ng că nđng th◊ kh´ng ặấi. Ng≠Íi ta n„i că nđng ặ≠ểc b∂o toàn.
ChÛ ˝ : Khi m´ t∂ c∏c th› nghiữm vœ ẻ h◊nh 17.1 và 17.2 chÛng ta ặ∑ bã qua ma s∏t. Th˘c ra, do c„ ma s∏t n™n qu∂ b„ng sau khi chπm ặ†t kh´ng th” n∂y trẻ lπi ặẩ cao ban ặôu, cÚng nh≠ con lổc sau khi ặ∑ ặ≠ểc th∂ ra ẻ vfi tr› A kh´ng th” quay trẻ lπi ặÛng vfi tr› này. òi“u ặ„ c„ ngh‹a là, n’u k” ặ’n ma s∏t, th◊ că nđng cềa vÀt kh´ng b∂o toàn. Mẩt phôn că nđng ặ∑ chuy”n ho∏
thành mẩt dπng nđng l≠ểng kh∏c mà chÛng ta sœ h‰c trong c∏c bài sau.
III - VÀn dÙng
H∑y chÿ ra s˘ chuy”n ho∏ tı dπng că nđng này sang dπng că nđng kh∏c trong c∏c tr≠Íng hÓp sau :
a) MÚi t™n ặ≠ểc bổn ặi tı chi’c cung.
b) N≠èc tı tr™n ặÀp cao ch∂y xuậng.
c) Nọm mẩt vÀt l™n cao theo ph≠ăng thºng ặ¯ng.
òẩng nđng c„ th” chuy”n ho∏ thành th’ nđng, ng≠ểc lπi th’ nđng c„ th” chuy”n ho∏ thành ặẩng nđng.
Trong qu∏ tr◊nh că h‰c, ặẩng nđng và th’ nđng c„ th” chuy”n ho∏ l…n nhau, nh≠ng că nđng ặ≠ểc b∂o toàn.
C„ th” em ch≠a bi’t
C∏c nguÂn n≠èc ẻ tr™n cao c„ th’ nđng r†t lèn. Th’ nđng này c„ th” chuy”n ho∏ thành ặẩng nđng làm quay c∏c m∏y ph∏t
ặiữn. Hiữn nay, ng≠Íi ta mèi sˆ dÙng ặ≠ểc ch≠a tÌi 10% nguÂn n®ng l≠Óng d˘ tr˜ khÊng l này. Gi„ c„ ặẩng nđng r†t lèn, là nguÂn nđng l≠ểng sπch và rŒ ti“n. N’u con ng≠Íi tÀn dÙng ặ≠ểc h’t ặẩng nđng cềa gi„ th◊ gi„
c„ th” cung c†p cho con ng≠Íi n®ng l≠Óng cfln lÌn h¨n n®ng l≠Óng do n≠Ìc cung c†p.
Tı x≠a, ng≠Íi ta ặ∑ bi’t sˆ dÙng ặẩng nđng cềa gi„ ặ” chπy c∏c cậi xay, g‰i là cậi xay gi„.
C9
H◊nh 17.3
òÀp thu˚ ặiữn Hoà B◊nh.
1. Chuy”n ặẩng că h‰c là g◊ ? Cho hai v› dÙ.
2. N™u mẩt v› dÙ ch¯ng tã mẩt vÀt c„ th” chuy”n ặẩng so vèi vÀt này, nh≠ng lπi ặ¯ng y™n so vèi vÀt kh∏c.
3. òẩ lèn cềa vÀn tậc ặ∆c tr≠ng cho t›nh ch†t nào cềa chuy”n ặẩng ? C´ng th¯c t›nh vÀn tậc ? òăn vfi vÀn tËc ?
4. Chuy”n ặẩng kh´ng ặ“u là g◊ ? Vi’t c´ng th¯c t›nh vÀn tËc trung b◊nh cềa chuy”n ặẩng kh´ng ặ“u.
5. L˘c c„ t∏c dÙng nh≠ th’ nào ặậi vÌi vÀn tËc ? N™u v› dÙ minh hoπ.
6. N™u c∏c y’u tậ cềa l˘c và c∏ch bi”u di‘n l˘c bêng vectă.
7. Th’ nào là hai l˘c cân bêng ? Mẩt vÀt chfiu t∏c dÙng cÒa c∏c l˘c c©n bêng sœ th’ nào khi :
a) VÀt ặang ặ¯ng y™n ? b) VÀt ặang chuy”n ặẩng ? 8. L˘c ma s∏t xu†t hiữn khi nào ?
N™u hai v› dÙ v“ l˘c ma s∏t.
9. N™u hai v› dÙ ch¯ng tã vÀt c„
qu∏n t›nh.
10. T∏c dÙng cÒa ∏p l˘c phÙ thuÈc nh˜ng y’u tậ nào ? C´ng th¯c t›nh ∏p su†t. òăn vfi ∏p su†t.
11. MÈt vÀt nhÛng ch◊m trong ch†t lãng chfiu t∏c dÙng cềa mẩt l˘c ặằy c„ ph≠ăng, chi“u và ặẩ lèn nh≠ th’ nào ?
12. òi“u kiữn ặ” mẩt vÀt ch◊m xuậng, nấi l™n, lă lˆng trong ch†t lãng.
13. Trong khoa h‰c th◊ thuÀt ng˜
c´ng c¨ h‰c chÿ dÔng trong tr≠Íng hểp nào ?
14. Vi’t bi”u th¯c t›nh c´ng c¨ h‰c.
Gi∂i th›ch r‚ tıng ặπi l≠ểng trong bi”u th¯c t›nh c´ng. òăn vfi c´ng.