Mốt xăm mình
Trong các giai đoạn lịch sử, hình thức nghệ thuật nào là biểu tượng cho dòng dõi hoàng gia, sự trung thành, tội ác, rạp xiếc và cho cả thế hệ mới ở các trường đại học nổi tiếng miền Đông nước Mỹ? Đó chính là nghệ thuật xăm mình, một hình thức nghệ thuật khá đau đớn sử dụng đầu mũi kim nóng để trang trí họa tiết lên da. Bắt nguồn từ chữ tatau trong tiếng Tahiti có nghĩa là “đánh dấu”, các hình xăm được sử dụng trong suốt chiều dài lịch sử con người để làm dấu hiệu nhận biết địa vị xã hội, thực hiện các nghi thức tôn giáo, và khẳng định quyền tự do của giới trẻ.
Nghệ thuật này được khởi xướng ở Mỹ như một phần trong phong trào của các nhóm hippi đi xe mô tô giờ đã trở thành trào lưu chính thống. Giống như bấm lỗ tai, đối với giới trẻ, xăm hình trở nên phổ biến. Các hình xăm đã trở thành một thứ mốt rất được ưa chuộng.
Trước đây, tóc dài từng là dấu hiệu biểu thị sự nổi loạn và cá tính riêng trước sự sững sờ của các bậc phụ huynh cũng như của toàn xã hội. Song giờ đây, mọi người thường để tóc ngắn hơn, ngày càng có nhiều nam giới để đầu trọc thay vì tóc dài. Vì thế, xăm mình trở thành hình thức khẳng định cá tính được người dân ở Mỹ và khắp mọi nơi trên thế giới ưa chuộng. Không giống như tóc, dấu hiệu đập ngay vào mắt khi ai đó nhìn lướt qua, các hình xăm thường được giấu kín. Vì vậy, chúng được coi là một phần của cá tính riêng, chỉ được tiết lộ cho những ai muốn hiểu rõ con người bên trong của chúng ta, hay những người hết sức thân thiết.
Do đó nếu bạn vẫn gắn kết hình xăm với các đối tượng ngang tàng đi xe phân khối lớn, thuỷ thủ, tội phạm hay các tầng lớp hạ lưu khác, bạn nên từ bỏ quan niệm đó. Và tốt hơn hết là bạn nên từ bỏ nó trước khi cậu con trai hay cô con gái tuổi 20 với tấm bằng đại học và tương lai nghề nghiệp xán lạn quay về nhà dự lễ tạ ơn với hình một bông hồng đỏ hoặc một ký tự tiếng Trung biểu thị cho đức hạnh được xăm ngay ở hông.
Theo kết quả điều tra của tổ chức Harris thực hiện năm 2003, có hơn ⅓ người dân Mỹ trong độ tuổi từ 25- 29 và khoảng ẳ sinh viờn đại học cú hỡnh xăm. (Tương đương khoảng 13% người dõn Mỹ trong độ tuổi 18-24 xăm mình và đeo khuyên trên người, không tính phụ nữ đeo khuyên tai).
Đến năm 2006, tổng cộng đó cú hơn 30 triệu người Mỹ (gần ẳ số người trưởng thành) cú hỡnh xăm, trước đó ba năm con số này chưa đến 20 triệu.
Hiện tượng xăm mình không chỉ giới hạn trong lãnh thổ nước Mỹ. Người dân ở Vương quốc Anh, Úc và Nhật Bản cũng chuộng mốt vẽ hình lên cơ thể. Theo kết quả khảo sát thực hiện năm 2000, khoảng 8%
thanh thiếu niên ở Canada có xăm mình, 61% trong số đó là nữ.
Từng bị coi là biểu tượng của sự thấp hèn và tục tĩu, xăm mình giờ đây trở thành nghi thức của tất cả mọi người. Con trai xăm mình; con gái xăm mình; kể cả những người đeo ngọc trai (ám chỉ tầng lớp thượng lưu, sang trọng) cũng xăm mình. Trên thực tế, theo kết quả khảo sát của tổ chức Harris, trong tổng số người dân Mỹ xăm mình (khoảng 22%) nhóm người có thu nhập cao nhất thường kiếm khoảng hơn 75.000 đô-la. Ngược lại, chỉ có khoảng 8% số người có thu nhập 15.000 – 25.000 đã từng trải nghiệm với chiếc bút xăm mình. Nói cách khác, ngày nay, bạn càng khá giả, bạn càng có khuynh hướng muốn có hình xăm.
Tất nhiên, một phần của trào lưu lôi cuốn này là để thể hiện sự nổi loạn. Một chữ tiếng Nhật có thể ám chỉ nhiều ý nghĩa hơn rất nhiều so với những thứ mà các bậc cha mẹ sống ở tỉnh lẻ có thể suy đoán được.
Những biểu tượng thể thao hay văn hoá nhỏ bé gắn với tính cách của một người nào đó chính là một hình thức để thể hiện “đẳng cấp” của bản thân với các bạn đồng trang lứa. Giống như thuốc lá những năm 1970 hay xe hot rod những năm 1950, hình xăm giờ đây là một cách thức gai góc nhưng không quá nguy hiểm để giới trẻ tầng lớp trung lưu phô bày tính cách hoang dã của họ.
Thế nhưng không chỉ là biểu tượng cho sự tự do, nổi loạn. Đối với những người bảo thủ, hình xăm còn biểu hiện cho tính kỷ luật và lòng trung thành. Còn cách nào tuyệt vời hơn để chứng minh lý tưởng bảo thủ của sự cam kết và gắn bó vĩnh viễn hơn là biến một ý tưởng thành những thứ hữu hình thuộc quyền sở hữu của chính bạn? Theo kết quả bỏ phiếu của Harris, 14% người theo Đảng Cộng hoà ở Mỹ có hình xăm. Mặc dù con số đó vẫn thấp hơn một chút so với tỉ lệ người theo đảng Dân chủ, song cũng tương đương với khoảng 7 triệu người theo Đảng Cộng hoà ở Mỹ có hình xăm.
Tại sao mọi người lại chuộng xăm mình? Theo kết quả khảo sát của Harris, cứ ba người được hỏi thì có một người nói rằng hình xăm giúp họ cảm thấy quyến rũ hơn, trong đó có gần một nửa số nữ giới xăm mình. Cứ 4 người đã từng xăm mình thì có một nói rằng họ cảm thấy mình hấp dẫn hơn.
Và thậm chí hình xăm còn gắn liền với người bạn đời. Ngôi sao điện ảnh Angelina Jolie có ít nhất cả chục hình xăm trong đó có hình con rồng ở bên bắp tay (trước đây nằm dưới nó vốn là dòng chữ “Billy Bob” tên chồng cũ của cô cho đến khi hai người chia tay và cô dùng tia laze để xoá). Cả khoảng lưng của ca sĩ nhạc rap 50 Cent phủ đầy hình xăm. Ca sĩ Britney Spears có hình một nàng tiên, một bông hoa cúc, một con bướm, một ký tự tiếng Trung có nghĩa là “huyền bí” và ba chữ tiếng Hê-brơ xăm ở bàn chân, bụng và cổ.
Trong khi đó, ngôi sao bóng đá David Beckham xăm tên vợ và các con lên cánh tay và lưng.
Để phòng trường hợp chúng ta quên những người theo Đảng Dân chủ đã nói trên, thì cựu Thứ trưởng Ngoại giao George Shultz cũng được đồn có hình xăm con hổ Princeton ở sau tai, tuy nhiên ông từ chối bình luận về tin đồn này.
Thế nhưng, khi đối tượng tìm đến với hình xăm chuyển từ tội phạm sang sinh viên đại học, từ những người bị trục xuất, bị bài xích sang nhóm trẻ mới lớn, điều này có tác động như thế nào đến nước Mỹ?
Thứ nhất, giống như tất cả các ngành dịch vụ đang phát triển khác, các nghệ sĩ xăm hình đều muốn – mở rộng quy mô, xây dựng các quy định và cơ chế cấp phép hợp lý, tăng giá, thiết kế những mẫu hiện đại, thiết lập mạng lưới xăm hình trên toàn quốc và có một số đại diện là người nổi tiếng. (Chỉ riêng Jolie hay Beckham cũng có thể bán được hàng triệu hình xăm trên TV). Hiện nay ước tính có khoảng 4.000 đến 15.000 cửa hiệu xăm mình ở Mỹ, cách đây 20 năm chỉ có khoảng 300 cửa hàng. Đây là thị trường tiềm năng trị giá hàng tỉ đô-la của một môn nghệ thuật cao nhã chẳng kém gì “nghệ thuật họa thể” với các yêu cầu chính thống, song dịch vụ xăm mình hiện nay vẫn chỉ được kinh doanh ở những cửa hiệu nhỏ lẻ, bán những bộ bài hình Nhà tù và Con rồng. Vậy thì những cửa hiệu xăm mình nổi tiếng cỡ như McDonald với thương hiệu chuẩn, có bảo hiểm an toàn và chiến dịch quảng cáo trên khắp cả nước nằm ở đâu? (Và đâu là Le Cirque với những nghệ sĩ tài hoa nhất phục vụ những khách hàng sành điệu nhất?) Ngành nghề kinh doanh như vậy có thể mở rộng quy mô gấp đôi chỉ trong một sớm một chiều.
Trào lưu xăm mình cũng tạo nên thay đổi trong chính sách. Mặc dù Đội bảo vệ bờ biển của Mỹ vẫn từ chối kết nạp những tân binh có hình xăm dễ thấy hoặc xăm kín 25% khuỷu tay và chân, song năm 2006 quân đội đã thay đổi chính sách cho phép binh lính xăm hình lên tay hoặc cổ với điều kiện các hình xăm đó không thể hiện sự “quá khích, khiếm nhã, khiêu dâm hay phân biệt chủng tộc.”
Liệu luật cấm đó có vi phạm Tu chính án 1 của Hiến pháp hay không? Chỉ vì tóc dài đã từng được quy định là quyền tự do cá nhân, liệu hiến pháp có quy định xăm hình cũng là quyền tự do cá nhân hay không?
Thời điểm mà Toà án tối cao can thiệp vào lĩnh vực xăm mình còn xa nữa không? (Liệu ai có thể tự cứu nổi mình, bào chữa cho một hình xăm bí mật được che dưới lớp áo choàng đen?) Hãy thử tưởng tượng tác động của điều lệ quy định xăm mình là một quyền không thể chối cãi của chúng ta.
Hiện nay một số tập đoàn lớn như Google, Yahoo!, Ford và Wells Fargo đã chấp nhận nhân viên xăm mình. Những doanh nghiệp vẫn áp dụng luật cấm xăm mình như Starbucks, McDonald’s, Blockbuster và nhiều sở cảnh sát trên khắp cả nước có lẽ sẽ sớm xem xét lại chính sách của họ, bởi vì luật cấm xăm mình có thể khiến họ bỏ lỡ cơ hội tuyển dụng nhiều nhân tài trẻ tuổi.
Chính phủ liên bang có lẽ cũng cần có biện pháp hành động phù hợp. Đến nay, tổ chức Lương thực &
Dược phẩm của Mỹ FDA vẫn chưa đóng dấu phê duyệt điều lệ cho phép xăm mình, tuy nhiên với số lượng hình xăm ở Mỹ đang tăng mạnh, các cơ quan quản lý có thể quyết định vào cuộc là vừa.
Hiển nhiên, điều mỉa mai là trong cuộc tìm kiếm để chỉ ra những khía cạnh không tốt đẹp của thứ mốt này, rốt cuộc lại hình thành nên một trào lưu chính thống được đám đông ưa chuộng.
Vậy thì trào lưu tiếp theo là gì khi mà bấm lỗ tai đã trở thành điều bình thường, xăm mình biến thành xu hướng chính thống và đeo khuyên trên cơ thể trở nên phổ biến. Liệu quảng cáo trên cơ thể người có trở nên thịnh hành? Nếu xăm mình là một hình thức nghệ thuật, vậy thì tại sao nó lại không thể là một hình thức quảng cáo? Bạn nghĩ thế nào nếu được trả 10 đô la một giờ để đi lại trên bãi biển với hình xăm dòng chữ
“Hãy mua một đôi kính râm”?
Có lẽ công nghệ xăm mình vẫn chưa phát triển sang giai đoạn tiếp theo vì mọi người vẫn tin rằng đó chỉ là một thứ mốt nhất thời, sớm tàn lụi – giống như trò lắc vòng halu. Thế nhưng nhiều khả năng, sử dụng cơ thể để thể hiện tuyên ngôn về quan điểm chính trị, giới tính, tình yêu và tình anh em sẽ níu giữ dòng nghệ thuật này. Những tiến bộ trong công nghệ sẽ cho phép tạo ra các hình xăm lúc ẩn lúc hiện, hình xăm 3D và cả hình xăm phát sáng. Hơn nữa, vì những người thích xăm hình muốn giao lưu với người có cùng sở thích, do đó số người xăm mình sẽ tiếp tục tăng lên.
Luộm thuộm từ đầu đến chân
Nước Mỹ vẫn luôn tự hào là đất nước coi trọng sự gọn gàng ngăn nắp. Cho dù trong lịch sử Mỹ chưa bao giờ là một quốc gia quá coi trọng nghi lễ, song ở đây ngày nào bạn cũng có thể nghe thấy câu “vứt mấy thứ linh tinh này đi” ở hàng triệu gia đình.
Gọn gàng, ngăn nắp đúng là thói quen điên rồ, đưa đến sự phát triển nở rộ của ngành công nghiệp có doanh thu 6 tỉ đô-la một năm từ các sản phẩm giúp sắp xếp nhà cửa gọn gàng như thùng rác nhựa và tủ đựng hồ sơ. 3 tỉ đô-la trong số đó được chi dùng vào việc sắp xếp phòng riêng của chúng ta. Mỗi dịp năm mới, chúng ta quyết tâm “thu dọn đống bừa bộn” cũng ngang bằng với quyết tâm giảm cân.
Khi các bà mẹ không cằn nhằn bắt chúng ta phải gọn gàng, thì Kinh thánh vẫn dạy chúng ta phải làm thế.
“Sạch sẽ là kính Chúa” – câu tục ngữ Hê-brơ nổi tiếng xuất hiện từ thế kỷ thứ II. Các giới cấm trong Kinh thánh có cam kết “40 ngày sạch sẽ.” Trong Đạo Hồi “sự thanh thiết và gọn gàng thể hiện một nửa lòng trung thành của bạn.” Theo kết quả một cuộc khảo sát gần đây, ⅔ trong số chúng ta cảm thấy tội lỗi hay xấu hổ về sự bừa bộn của chính mình.
Thế nhưng mặc cho những áp lực văn hoá, thương mại và tôn giáo kêu gọi chúng ta ngăn nắp hơn, ngày càng có nhiều người dân Mỹ không, hoặc sẽ không, hay không thể ngăn nắp. Lý do không phải bởi vì họ thích sự bừa bộn, hay nghĩ rằng đó là sự giải phóng quyền tự do cá nhân hay gợi nguồn cảm hứng, mà chỉ vì họ ngập trong vô vàn thứ linh tinh, và với khối lượng nhiều như vậy, họ chỉ đơn giản cho rằng việc sắp xếp ngăn nắp đồ đạc, phân loại và lau chùi, cọ rửa chẳng có ích gì.
Mặc dù quan điểm của cá nhân tôi là giữ mọi thứ tương đối gọn gàng, song tôi đã áp dụng phương pháp khá thiết thực đối với việc sắp xếp và giữ ngăn nắp. Nếu bạn chỉ dùng thứ gì đó không quá một lần, đừng mất công lập hẳn một tủ riêng để cất thứ đó. Chẳng hạn, trong năm 2006, hãy vứt tất cả hoá đơn vào một thùng đề bên ngoài là “Hoá đơn 2006”, và cũng đừng bận tâm lập một tủ riêng cho từng loại hoá đơn khác nhau. Nếu bạn cần phải tìm thứ gì đó, lúc ấy hãy bỏ thời gian ra để sắp xếp. Phương pháp này đã giúp tôi không chết ngập trong việc sắp xếp vô ích, cho dù hiện nay gần như tất cả mọi thứ đều có sẵn trên mạng.
Nhưng ngày càng có nhiều người áp dụng biện pháp thậm chí còn đơn giản hơn nhiều – bỏ đi rồi tìm lại – cứ để cho mọi thứ bừa bộn.
Mùa xuân năm 2007, chúng tôi đã tiến hành một cuộc bỏ phiếu để tìm ra ai là người luộm thuộm của nước Mỹ và so sánh sự bừa bộn của họ với những người khác. Chúng tôi phân loại “Người luộm thuộm” là người tự nhận mình “rất bừa bộn”, hoặc người khác gọi họ là người luộm thuộm, hay người nói rằng sự bừa bãi khiến họ mất nhiều thời gian hoặc giảm chất lượng cuộc sống của họ. Tỉ lệ những người luộm thuộm ở Mỹ là 1/10 người. Như vậy, cứ 200 triệu người trưởng thành ở Mỹ thì sẽ có 20 triệu người bừa bãi, luộm thuộm.
Chắc chắn bạn sẽ đoán, người luộm thuộm chủ yếu là nam giới. Đúng là số lượng nam giới nhiều hơn nữ giới song chỉ là 55% so với 45%. Người luộm thuộm không phải là người lười biếng hay thất bại trong sự nghiệp. Hơn 2/3 trong số đó là nhân viên toàn thời gian, đối với những người có con, thì phần lớn là có con dưới 5 tuổi. Những người luộm thuộm có xu hướng tốt nghiệp đại học và/hoặc tốt nghiệp trung học nhiều hơn nhiều so với những người không luộm thuộm. Tỉ lệ người luộm thuộm có thu nhập 100.000 đô-la/năm nhiều gấp đôi so với nhóm những người không luộm thuộm (37% so với 19%), và có đến 47% người luộm thuộm cho biết họ theo Đảng Dân chủ.
Có chưa đến 25% người Mỹ dọn giường của họ hàng ngày. Hơn 1/3 để bát đĩa bẩn chất đống trong bồn rửa vài ngày. Thậm chí có khoảng 15% vứt bát đĩa bẩn vào góc nhà, phòng khách hay phòng ngủ trong vài ngày liền. Khi thay quần áo vào buổi đêm, cứ 10 người thì có 4 người vứt luôn quần áo trên sàn. Cứ 3 người thì có 1 người hoặc không bao giờ lau ngăn bếp hoặc phải để hơn tuần mới lau một lần.
Năm 2007 hai chuyên gia kinh tế Eric Abrahamson và David H. Freedman xuất bản cuốn sách có tựa đề A Perfect Mess ủng hộ sự luộm thuộm. Họ nói rằng những chiếc bàn bừa bãi có mối liên hệ với sự thông thái, kinh nghiệm và mức lương cao (kết luận này cũng trùng hợp với kết quả bỏ phiếu của chúng tôi, ít nhất cũng đúng với những người kiếm được trên 100.000 đô-la). Họ viết rằng sự bừa bãi tạo điều kiện để phát triển những phẩm chất tuyệt vời như khả năng xoay chuyển, khả năng thích nghi và khả năng cầu may.
(Nếu Alexander Fleming không bừa bãi đến mức để chiếc đĩa bẩn Petri trên bàn, có lẽ ông không bao giờ tìm ra thuốc kháng sinh Penicillin.) Thậm chí hai chuyên gia còn khẳng định rằng những người luộm thuộm thường là những ông bố bà mẹ tốt hơn, chú trọng đến việc họ đang được sống trong mái ấm gia đình hơn là đống đồ chơi được xếp gọn ghẽ hay những chiếc bàn sạch bong vết cà phê.
Hai chuyên gia thậm chí ngầm ám chỉ rằng sạch sẽ còn có hại cho chúng ta. Hiện nay các bác sĩ bắt đầu tin vào “giả thuyết vệ sinh” cho rằng tỉ lệ trẻ em bị hen suyễn và dị ứng tăng cao là do thiếu tiếp xúc với một số loại vi trùng nhất định. Chất tẩy clo có thể tẩy sạch tất cả vết bẩn dây ra quần áo được cho là chất đầu