Ra tháng Thỏ, khi mùa sấm mới
Khắp nơi nơi ve rộn ràng, chỉm vui hát ca Riêng vàng anh cất tiếng buồn ni non Năm nay em đi làm dâu
Thân khác gì thân trâu măng đeo ách Ra tháng Thỏ, khi mùa sấm mới
Khắp chốn chốn ve rộn ràng, chim vui hát ca Riêng cứ cư cất tiếng buồn nỉ non
Năm nay em đi làm vợ
Thân khác gì thân trâu măng buộc cọc.
Năm nay em đi làm dâu Em làm chín thời mười giờ
Chẳng có lúc nào nghỉ ,
Trâu măng cày, dây khiếu không biết ải
Em đi làm dâu không có mùa nghỉ, chỉ có mùa làm.
Chỉ có chết, thân hoá làm con ve lột xác _ Chỉ có chết, thân mới như trâu măng thoát ách Chỉ có chết, mình biến làm con ve lột xác Chỉ có chết, thân mới như trâu măng tuột sẹo.
Cái suốt kêu "két két" vì không hợp guồng
E rằng chồng em sẽ không hợp em chung sống một cửa Cái suốt kêu "kẹt kẹt" vì không vừa dây
Sơ rằng chồng em sẽ không hợp em chung sống một nhà.
Em đang ở nhà, em không hề biết Nhà trai vác dù, vác ô lù là đến Em đang ở nhà, em không hề rõ
Nhà trai vác dù, vác ô lừng lững vào
Họ chẳng biết chỗ để ô, mắc ngay một cột gác
Thế là năm nay em phải đi làm dâu
Họ không biết chỗ để dù, treo ngay vào cột nhà
Thế là năm nay em đành đi làm vợ.
Họ nhà trai xin hẹn trong ba ngày Giết ba gà sống đen
Mẹ em bảo em:
- "Con ơi, mai mẹ làm bữa cơm sớm Con ăn xong, con theo khách cùng đi"
Em rằng:
- "Mẹ ơi, ăn, con không ăn; đi, con chẳng đi!"
Mẹ em rằng:
- "Con không đi, cha vác đao sả thịt Cha mẹ đã uống rượu của người Con không đi, cha cầm roi đánh đuổi"
Em nói:
- "Con rằng con không đi, mẹ cha bắt con đi Mẹ cha cầm roi đồng quất con vun vút Đuổi con như phân rẽ gia đình
Con mà đi thì cha mẹ lại buồn
Mẹ cha cầm roi đồng đánh con vun vút Dudi con nhu chia sẻ cửa nhà
Con ma di thi me cha lai tham
Con có đi chăng, chẳng được đầy năm
Con sẽ mượn sợi dây treo theo cành cây
794
Sợi dây sẽ cùng con ngàn năm than thở Con có đi chăng, chẳng được tròn tháng Con sẽ vớ sợi dây buộc theo cành cây Sợi dây sế cùng con ngàn năm oan than!
Con chết đi như một giấc say là hết Thịt con nát nhưng máu con không nát Máu thấm đây nếp váy:
Để xem ai sinh con gái có đau lòng
Thịt con nát nhưng máu con không tan
Máu tẩm đây nếp vạt
Để coi ai đề con gái có nát gan?
Cha mẹ em nuôi em chưa được bao ngày Em làm thân con gái còn chưa được thoả Người ta đã cho mối mai về dạm hỏi Mẹ cha em nuôi em chưa được mấy bữa
Em làm thân con gái còn chưa đến thì Người ta đã cho mối mai về xin cưới
Thế là cha em dỗ dành em suốt ba ngày em vẫn không thuận Bèn đi gọi anh em họ hàng về nói
Mẹ khuyên nhủ em suốt ba ngày em vẫn chẳng ưng Mới đi gọi bà con anh em về bàn
Anh em về đến nhà
Bàn đi bàn về, bàn gả nó đi làm dâu
Họ hàng về đến cửa
Nói đi nói lại, nói cho nó đi lấy chẳng Vậy là anh em gần xa
Ăn thịt gà tính xương gà
Hẹn người ta đón em ngày bảy tháng Hổ Thế là bà con họ mạc
Ăn thịt gà, tính xương sọ
Hẹn người ta cưới em tháng Trâu ngày tám.
Em ở nhà còn chưa kịp sắm váy sắm áo Họ đã khiêng rượu khiêng thịt đến đón Em ở nhà còn chưa kịp sắm vạt sắm khăn Họ đã khiêng thịt khiêng rượu về rước Họ khiêng rượu đến nhà chưa biết chỗ đặt Đặt ngay cạnh cột gác
Rôi xì xào với nhau Rằng năm nay năm tốt Đón được đứa dâu giỏi
Họ khiêng thịt đến nhà chưa biết chỗ treo Treo ngay vào cột bếp
Rồi lao nhao với nhau Rằng năm nay năm lành
Cưới được đứa vợ khá.
Thế là bà con họ hàng ăn ba ngày ba đêm, vừa ăn vừa hát Em chẳng ăn nổi, chỉ âm thầm trong bụng
Ăn ở với người rồi sẽ ra sao
Bà con khách khứa uống ba ngày đêm, vừa uống vừa đổ Em không ăn nổi, chỉ âm thầm trong dạ
Ăn ở với người rồi ra thế nào?
Trời sắp sáng, khách khứa rời mâm đứng dậy lên đường Chỉ còn mình em không đứng dậy
Mẹ em rằng:
-- "Con ơi, dậy! Dậy rửa mặt rồi đi theo khách
796
Mẹ sắp cơm cho con ăn để con về nhà người".
Em rằng:
~ "Con không ăn, con không đi
Ai ăn thịt uống rượu của người ta thì đi với người ta".
Mẹ em lại rằng:
- "Con ơi, bà Hán cùng phải đi làm dâu Bà Nùng cũng phải đi lấy chồng
Đâu phải chỉ mình con!"
Em nói:
- "Bà Hán đi làm dâu
Đi làm dâu qua chín mươi tám ngách núi Bà biết đi làm dâu chứ đâu có làm dâu như con Bà Nùng đi lấy chồng
Đi lấy chồng cách chín mươi tám khu rừng
Bà biết đi lấy chéng chứ đâu có lấy chồng như con!
Mẹ em bảo:
- "Thôi con ơi, ăn cơm đi
Ăn xong, mẹ cho anh cả nó đeo cơm trưa đưa con lên đường".
Em buồn bã đành ăn vài miếng rồi đi theo khách.
Đi đến chỗ nghỉ ăn trưa, người ta ăn vui vẻ
Em không ăn, xúc vài thìa bất vệ đường khấn ma núi Hoa mi nhặt ăn, hoạ mi đưa em đi làm dâu
Đi đến nơi nghỉ ăn trưa, người ta ăn ngon lành
Em chẳng ăn, xúc vài thìa hất ven đường khấn ma rừng Chim khướu nhặt ăn, chim khướu đưa em về nhà chồng Em đi theo khách đến tận bãi bằng có con sông dài
mười hai khúc Sông sâu nước lớn cùng phải qua
Đến nhà chồng nào biết bố mẹ chồng thương
hay không thương
Em đi theo khách đến tận vùng thấp có con sông rộng mười hai khoảnh Sông to nước cả em cũng phải vượt
Đến nhà chồng, chẳng biết bố mẹ chồng ghét
hay không ghét?
Anh cả đưa em tới tận nhà chồng Anh rằng:
- "Này cô!
Mai sớm cô làm cơm cho tôi ăn xong là tôi quay về Mai sớm cô làm cơm cho tôi ăn xong là tôi trở lại".
Em nói:
- "Anh cả ơi! |
Anh tré vé nha, minh em 6 lai
Em ở lại, em chẳng biết nhận họ nhận hàng
Em ở lại, em chẳng biết em là đâu con nhà ai".
Người anh cả vừa bước ra khỏi cửa giữa Em cũng quay góc trở vào nhà trong
Mồm nghẹn lời, không nói nổi, nước mắt tuôn như thác
Người anh cả vừa bước ra khỏi cửa bên Em cũng quay chân trở vào trong bếp
Miệng nghẹn lời không nói nổi, nước mắt em trào như mưa.
Mẹ em sinh em không ra người Có lão người đen đến giỏ trờ mối lái Cái lão người đen buộc duyên em lại Mẹ cha em chẳng biết nghĩ sao Lại vờ ra ngoài nhổ hành Cho gọi bà con hàng xóm đến
Em tưởng hàng xóm đến bàn cho em thoát Hàng xóm lại bàn em sống đời đấm cưới
798
Em ngỡ hàng xóm đến bàn cho em tránh Hàng xóm lại bàn em sống đời lứa đôi...
Cái lão người đen ở trong một ngày, ngủ một đêm Cái lão người đen giờ đến nó mới đến, giờ đi nó mới đi Lão trở về sửa soạn đồ lễ cưới
Mẹ cha em mua váy sắm áo
Cái lão người đen lại đến ngủ qua một đêm Tờ mờ sáng đường còn chưa rõ
Lão đã dậy để ra đi Mẹ em gọi em bảo:
- "Này con, vì mẹ trót nhận đồ lễ cưới nhà người Con phải dậy ăn cơm rồi đi theo khách!"
Em rằng:
- "Trời ơi! Mẹ nuôi con lúc tóc mới như lông chỉm câu
Mà đã vội mang thân con gả bán cho người Con đảm đương sao đây công việc nhà họ Mẹ nuôi con lúc tóc mới như lông con vịt Mẹ đã gấp đem thân con gả bán cho họ
Con lo liệu sao nổi công việc nhà người!
Mẹ ơi! Mẹ bắt con đi, con phải đi - Mẹ sợ con ở nhà tốn gạo tốn cơm Mẹ buộc con đi, con đi, lòng mẹ lại khổ Mẹ ơi, mẹ bắt con đi, con phải đi.
Mẹ sợ con ở nhà hao tiền hao bạc
Mẹ ép con đi, con đi, lòng mẹ lại đau!"
Em về nhà chồng, địu được thòng nước sạch Mẹ chồng nói là em địu thùng nước đục Em về nhà chồng, nấu bữa cơm thật chín
Không nếm thì sợ sống Nếm, mẹ chồng quát:
~ "Con này nếm những ba thìa to!"
Em về nhà chồng, nấu bữa cơm thật dẻo Không nếm thì sợ sượng
Nếm, mẹ chồng hét:
- "Con này nếm những ba muôi lớn!"
Em suy đi nát gan Em nghĩ lại kiệt sức
Suy đi ba lần thấy không tiếc Nghĩ lại ba lần thấy không ưa - Bèn nói với mẹ chồng:
- "Bà ơi, con trai bà với tôi ăn cùng rá ngủ chung gối Bà xem tôi như con hươu hoa đen
Bà bảo tôi không yêu thương con trai bà
Chẳng ưa tôi, bà hãy gọi họ nhà tôi tới mà bàn
Bàn cho buông thật tay, bỏ thật chân
Tôi sẽ theo anh em họ hàng nhà tôi cất bước đi ngay.
Không ưa tôi, bà hãy kêu họ nhà tôi tới mà nói Nói cho bỏ thật chân, buông thật tay
Tôi sẽ theo anh em họ mạc nhà tôi rời chân đi liền Tôi vung chân vung tay đi khắp mọi đường
Lúc ấy tay tôi vỗ chân nhẩy Vui mừng như người đi làm ăn".
Thuở sớm trước đây khi em còn ẫm ngửa Ngón tay thon mềm như hạt đậu non Bố mẹ chết sớm khi em còn bé
Không để lại chút gì
800
Chỉ để lại cho em cuộn lanh cuộn sợi Em không có chỗ cất
Em đem giấu vào nơi chân vách
Khi lớn khôn thành người em lấy ra xem
Chuột đã cắn nát lôi đi làm mười hai cái ổ
.Thuở sớm trước khi em còn bế ngửa Ngón tay thon mềm như hạt đậu non Bố mẹ chết sớm khi em còn nhỏ
Chẳng để lại chút chỉ
Chỉ để được cho em cuộn sợi cuộn lanh Em chẳng có nơi cất
Em đem giấu trong ba đon mạ
Khi khôn lớn thành người em lấy ra coi Chuột đã cắn nát lôi đi làm mười hai cái ổ.
Thân em như hoa trân châu nở không nổi Cha chú vì tham đổ sính lễ của ho Giang
Gả phăng giao bừa em qua rừng gai đến ở đất người Em đi đã đầy năm, không bà con anh em thăm hỏi Càng nghĩ càng nát gan
Càng suy càng kiệt sức
Em khóc lăn đường, em than lăn sá
Chẳng gặp một ai, chỉ gặp một đôi vợ chồng người lạ
Người lạ hỏi:
- "Con khóc điều chỉ?"
Em rằng:
- "Con chẳng khóc gì
Chỉ khóc vì họ hàng thân thích Dem than con ga quang ga xién Đến ở đất người cách bao rừng gai
Con đi đã đầy năm, không một bà con anh em thăm hỏi".
Vợ chồng người rằng:
- "Con ơi, chớ khóc
Để ta về bảo thằng con cả
Đem đao phát cây rừng trụi quang Cây không mục được nữa
Cho con thấy họ mạc
Để ta về bảo đứa con lớn
Dem đao phát cây rừng bằng như gấu áo Cây không lớn được nữa
Cho con thấy chị em".
Mẹ ơi, họ bắt con ăn bốc, đuổi con vào rừng Họ bắt con ăn bốc, đuổi con xuống núi Nếu con biết sinh biết hoá
Con biến thành con bướm nhởn nhơ bên ruộng :....
Chết được thì con chết ngay
Để tìm chồng khác mới quên nổi con đường này nắng bỏng Nếu con biết sinh biết hoá
Con biến thành con bướm nhởn nhơ trên đổi nương Chết được thì con chết quách
Để đi tìm chồng khác mới quên nổi con đường này nắng rát Tóc con còn đang mềm xanh như lông chim câu
Mẹ cha đã gả con cho nhà người Con chẳng cáng đáng nổi công nổi việc Tóc con còn đang mềm óng như lông con vịt Mẹ cha đã gả con cho nhà họ
Con chẳng quán xuyến nổi cửa nổi nhà Sang xuân, chồng nó đi cày nương bên núi Con chẳng có bụng mang cơm đi theo Sang xuân, chồng nó đi cày nương bên đổi
802
Con chẳng có lòng mang cơm đi cùng Mẹ em rằng:
- "Con hãy bền lòng coi sóc cửa nhà cho người
Đập thóc nuôi gà người, giã gạo lấy cám vỗ lợn người!"
Em rằng:
- Mẹ không mắng chửi con, con còn chịu ở
Mẹ mắng chửi con, con hoá ngay thành ngựa rồng
bay đi cho sớm
Con bay đi không lối cỏ in dấu vết chân | Đề mẹ có đuổi theo hỏi tin, mẹ tìm không thấy -
Mẹ mắng chửi, con hoá ngay thành ngựa thỏ bay đi cho rảnh Con bay đi không. để lối mòn hằn vết móng
Để mẹ có đuổi theo hỏi tin, mẹ đuổi không kịp Con sẽ biến làm cá, lặn chìm dưới nước
Để chồng con tìm không được thì bỏ
Con sẽ biến thành kim, luồn vùi trong đất Để chồng con tìm chẳng thấy thì lìa".
Em ơi, chị theo em than thở đôi lời Em có ống tốt lại đũa tốt
Em có lứa tốt lại đôi tốt Em có sáo tốt lại đàn môi tốt
Em có chồng tốt, chồng em lại hiển.
Chị được ống xấu lại đũa xấu Chị được lứa xấu lại đôi xấu
Chị được sáo xấu lại được đàn môi xấu Chị được chồng xấu, chồng chị lại ác.
Chị được ruộng xấu, bờ đắp cũng xấu Chị lứa đôi xấu, khiến sai cũng xấu Chị được ruộng xấu, cày bừa cũng xấu
Chị được chông xấu, chẳng tốt khiến tốt sai
Em có ruộng tốt bờ đắp cũng tốt Em có lứa đôi tốt, khiến sai cũng tốt Em được ruộng tốt, cày bừa cũng tốt
Em được chồng tốt, được tốt khiến sai.
Lúc gặp bịch xấu, lúc mục Chị gặp chồng xấu, chị nhục Lúa gặp gác xấu, lúa mốc Chị gặp chồng xấu, chị khổ Chị liền trốn thoát thân
Người ta bắt được trói chị bằng sợi dây thừng
Đánh chị ba trăm sáu mười lăm roi
Chị liền chạy thoát xác
Người ta bắt được trói chị bằng sợi dây sắt Đập chị ba trăm sáu mươi sáu gậy
Chị muốn vùng thoát thân
Thân chị đau ê ẩm Chị muốn thoát xác Xác chị đau như dần.
Trời ơi! Thân chị như thân ngựa Không biết tự mình hạ bao hạ túi
Chị phải trốn tháo thân vì vất vả mà không thoát nổi.
Trời ơi! Thân chị như thân ngựa Không biết tự mình hạ yên hạ thổ
Chị phải chạy tháo thân vì cực nhục mà chẳng thoát được.
Em ơi, chị ngắt lá thuốc độc, thuốc đắng thật đẳng Đưa lên mồm, nuốt ực, cho nát quách lá gan Chị ngắt lá thuốc độc, thuốc cay thật cay
Đưa lên miệng, nuốt ực, cho rách nốt buồng tim.
. 804
Người ta có lứa có đôi, ngày tết vui chơi tay múa chân nhảy Ta không lứa không đôi, ngày tết cô đơn chỉ than cùng khóc Người ta có lứa có đôi, ngày tết vui chơi, tay vỗ chân nhảy Ta không lứa không đôi, ngày tết lẻ loi chỉ than cùng buồn Người cây, cấy từ đầu nương đến cuối nương,
cây quanh khắp bờ Người quay lại nhìn thấy luống cày thẳng tắp
Gái có chồng như cầy có tay
Như ta đây, thân cô đơn mất chồng
Đầu nương cày không đến, cuối nương cày không tới, bờ nương cày không khắp.
Thân gái goá như cày không tay.
Trời tối sẫm, chỉm cu còn có nơi đỗ
Ta đây trời tối sẫm vẫn trong cửa nhà người Trời sáng rõ, chim cu có nơi bay
Như thân ta, vẫn bị giam hãm ở nhà họ
Người có chồng, cuối năm người ăn tết Người mặc váy áo đẹp như đi chơi chợ Ta đây, nhà chồng xem như cái gậy đuổi lợn Người có chồng, cuối năm người ăn tết Người mặc váy áo đẹp như đi chơi hội Ta đây, nhà chồng coi như cái gậy đuổi gà Chim cu lượn về bên núi
Gia đình chồng hắt hủi
Ta đau buồn thịt héo chỉ còn xương Chim cu lượn về bãi ngải
Gia đình chẳng day ải
Ta đau buồn thịt quắt chỉ còn đa.