Chương 4 NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
4.2. Một số kinh nghiệm
4.2.1. Tăng cường và thống nhất sự lãnh đạo của Đảng, đồng thời phát huy vai trò của Nhà nước và các đoàn thể chính trị-xã hội trong việc phát động và tổ chức thi đua yêu nước hiệu quả, thiết thực
Thi đua là hoạt động có tổ chức với sự tham gia của nhiều chủ thể nhằm hướng đến việc giải quyết các mục tiêu chính trị. Thi đua làm hạn chế mặt xấu và tăng mặt tốt, mặt tích cực trong mỗi con người. Trong điều kiện chủ thể tiến hành các PTTĐYN, phần lớn là những người lao động mang thân phận nô lệ, trình độ thấp thì quá trình thay thế từ lao động cho người khác bằng lao động cho mình, bằng hành động với quy mô rộng lớn nhất thiết cần đến vai trò của người lãnh đạo, tổ chức. Tổ chức thi đua là tìm ra con đường đúng đắn nhất, tiết kiệm nhất thúc nhằm hướng đến thực hiện mục tiêu chính trị xây dựng thành công CNXH, vì sự tiến bộ của con người. Bởi cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nên Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội “phải dựa vào quần chúng mà phát động phong trào”, phải làm cho quần chúng phấn khởi và tin tưởng để “thi đua với tinh thần giác ngộ xã hội chủ nghĩa, mình vì mọi người và mọi người vì mình”. Việc phát huy vai trò trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ của chính quyền, mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng là một yêu cầu mang tính nguyên tắc, đảm bảo cho sự phát sinh, phát triển của PTTĐYN.
Định hướng mang tính nhất quán trong các Văn kiện của Đảng đối với công tác lãnh đạo, tổ chức PTTĐYN những năm 1961-1975 là “cần kiện toàn các tổ chức lãnh đạo thi đua từ trung ương đến địa phương theo nguyên tắc: Đảng thống nhất lãnh đạo, các cơ quan Nhà nước và các đoàn thể tổ chức thực hiện, phân công và phối hợp chỉ đạo phong trào” [67, tr.177]. Các đồng chí phụ trách các ngành, các cơ quan chính quyền, xí nghiệp, công trường, chủ nhiệm hợp tác xã…
phải cùng với Công Đoàn, Đoàn Thanh niên, Hội phụ nữ vận động tổ chức thi đua, tổng kết PTTĐ… Tổ chức Công đoàn phải thực hiện tốt chức năng của mình đối với PTTĐ, phải đi sâu vào sản xuất, nắm vững nội dung vận động hợp lý hóa sản xuất, cải tiến kỹ thuật và thường xuyên phối hợp với cơ quan Nhà nước tổ chức xét duyệt đúc kết và phổ biến sáng kiến, phát minh của cán bộ, công nhân…
Ở các địa phương, ủy ban hành chính các cấp có trách nhiệm chỉ đạo phong trào thi đua của các ngành trong địa phương mình" [68, tr.123-135].
Thực tiễn miền Bắc những năm 1961-1975 cho thấy lãnh đạo và tổ chức PTTĐYN là quá trình tiến hành hàng loạt công tác cụ thể, có tính chất cách mạng sâu sắc. Tăng cường sự kết hợp chặt chẽ giữa cơ quan chính quyền, tổ chức công
đoàn, đoàn thanh niên, hội phụ nữ… dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng là nguyên tắc đảm bảo cho việc phát động và tổ chức các PTTĐYN thiết thực và hiệu quả. Trong quá trình vận động và tổ chức thi đua, tổ chức Đảng các cấp lãnh đạo quan tâm những vấn đề phát sinh, kịp thời đề ra biện pháp để chấn chỉnh. Đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng từ trung ương đến cơ sở, các tổ chức chính trị - xã hội khác nhau sử dụng những hình thức và phương pháp công tác theo chức năng của tổ chức mình nhưng phối hợp chặt chẽ với nhau trong mọi hoạt động. Trước khi thi đua, chú trọng việc giải thích, tuyên truyền, cổ động, xét kỹ kế hoạch mỗi nhóm, mỗi người. Trong lúc thi đua, thiết thực đôn đốc, giúp đỡ, sửa đổi. Sau mỗi đợt thi đua, chú trọng kiểm tra, tổng kết, phổ biến kinh nghiệm, khen thưởng những người kiểu mẫu, nâng đỡ những người kém cõi. Thực tế cho thấy, ở đâu và lúc nào mà PTTĐYN thiếu sự lãnh đạo thường xuyên, chặt chẽ, đúng hướng thì PTTĐ dù có được phát động cũng khó có thể duy trì và đưa lại kết quả mong muốn.
Từ năm 1961-1975, tất cả các PTTĐYN đều diễn ra dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng. Đảm bảo sự lãnh đạo thường xuyên, chặt chẽ đối với PTTĐYN, Đảng và Nhà nước không chỉ quan tâm sâu sát đối với công tác lãnh đạo, tổ chức thi đua, mà còn dành mối quan tâm đặc biệt cho việc không ngừng xây dựng, từng bước hoàn thiện bộ máy giúp Đảng và Chính phủ trong công tác thi đua.
Năm 1961, trước tình trạng bộ máy Ban Vận động thi đua yêu nước Trung ương (hình thành từ thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp) hoạt động sa sút, đáp ứng kịp thời nhiệm vụ tăng cường công tác thi đua, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu củng cố, tăng cường công tác của Ban. Thực hiện ý kiến chỉ đạo này, năm 1963, Ban thi đua Trung ương được thành lập. Thành viên của Ban thi đua Trung ương gồm đại diện của Chính phủ, Tổng Công đoàn, Trung ương Đoàn Thanh niên lao động, Hội Liên hiệp Phụ nữ Trung ương…Không chỉ góp phần tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ban, ngành trong công tác thi đua và các đoàn thể nhân dân, sự ra đời của Ban thi đua Trung ương còn góp phần bảo đảm sự thống nhất trong công tác lãnh đạo thi đua theo đúng chủ trương của Đảng và Chính phủ. Những yếu kém, bất cập trong công tác lãnh đạo, tổ chức cũng như sự phối kết hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa Đảng, Nhà nước và các tổ chức đoàn thể được kịp thời chỉ ra trên tinh thần nghiêm túc, thẳng thắn.
Để khắc phục tình trạng phong trào của quần chúng thì chuyển mạnh mà công tác lãnh đạo và tổ chức thi đua của các cấp thì chuyển biến chậm và còn yếu; tình trạng nhiều cấp ủy Đảng, Đảng đoàn, thủ trưởng các ngành và đơn vị
chưa chú ý đầy đủ đến công tác lãnh đạo và chỉ đạo thi đua; tình trạng giữa cơ quan Nhà nước và các đoàn thể Công đoàn, Đoàn Thanh niên Lao động, Hội Phụ nữ và giữa các đoàn thể với nhau, nhất là ở cấp tỉnh, thiếu phối hợp chặt chẽ trong công tác chỉ đạo và vận động thi đua” [70, tr.87]…Trung ương Đảng và Chính phủ nhiều lần yêu cầu và nhắc nhở “Các cấp ủy Đảng, Đảng đoàn, thủ trưởng các ngành cần phải lãnh đạo phong trào thi đua một cách toàn diện, cụ thể và thường xuyên...Dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, thực hiện sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan Nhà nước và các đoàn thể trong công tác chỉ đạo và tổ chức thi đua [70, tr.92]…
Nhờ tăng cường và thống nhất sự lãnh đạo thường xuyên, chặt chẽ của Đảng, bên cạnh phát huy vai trò của Nhà nước và các đoàn thể chính trị-xã hội trong việc phát động và tổ chức thi đua mà các PTTĐYN ở miền Bắc đã có thể huy động cao nhất sức mạnh của cả hệ thống chính trị, luôn đảm bảo giải quyết hiệu quả các mục đích, nội dung thi đua, thiết thực phục vụ yêu cầu chung của sự nghiệp cách mạng cả nước.
Ngày nay, trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc, nội dung, tính chất, thậm chí là hình thức của TĐYN đã có sự mở rộng và phát triển. Đảng, Nhà nước và các đoàn thể chính trị với tư cách là chủ thể của lãnh đạo, tổ chức các PTTĐYN cần nghiên cứu và nhận thức đúng những vấn đề mới về lý luận và thực tiễn. Tăng cường và thống nhất sự lãnh đạo thường xuyên, chặt chẽ của Đảng, đồng thời phát huy vai trò của Nhà nước và các đoàn thể chính trị - xã hội phải được xem là nguyên tắc cơ bản trong việc phát động và tổ chức thi đua.
Không chỉ cần nhận thức rõ vai trò của TĐYN như một nhiệm vụ chính trị, một biện pháp quan trọng, cấp ủy Đảng và chính quyền các cấp cần phải quan tâm, kết hợp đồng bộ với các đoàn thể, các tổ chức chính trị, xã hội, lãnh đạo sát sao để PTTĐYN phát triển mạnh mẽ, đúng hướng, tạo động lực thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nước. Trong lãnh đạo, tổ chức các PTTĐYN, cần tiếp tục đề cao trách nhiệm tập thể, phát huy tốt vai trò, trọng trách của người đứng đầu mỗi cơ quan đơn vị; cần tiếp tục nâng cao nhận thức của các chủ thể lãnh đạo, quản lý về vai trò, tầm quan trọng của thi đua cũng như việc lãnh đạo, chỉ đạo PTTĐ. Phát huy vai trò trách nhiệm của hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng trong lãnh đạo chỉ đạo công tác thi đua phải được đặt tròng mối quan hệ chặt chẽ với việc phát huy tính tiên phong, gương mẫu, vai trò hạt nhân của đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt trong công tác thi đua. Và vấn đề có ý nghĩa quyết định
cho mọi vấn đề không gì khác hơn là làm tốt công tác cán bộ để chọn đúng người lãnh đạo.
4.2.2. Tăng cường công tác chính trị, tư tưởng, động viên khí thế thi đua, đặc biệt chú trọng việc khơi dậy tinh thần yêu nước, lòng tự hào, tự tôn dân tộc, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trong thi đua yêu nước
Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, TĐYN cũng là sự nghiệp của quần chúng, do quần chúng tự nguyện, tự giác tham gia. Cái gốc của TĐYN là đạo đức của con người, trách nhiệm của con người trước sự nghiệp cách mạng chung. Bất kỳ PTTĐYN nước nào dưới sự lãnh đạo của Đảng đều có nội dung chính trị, tư tưởng sâu sắc. Một người không có tư tưởng cách mạng thì không thể có hành động cách mạng, một người không yêu nước và không được lòng yêu nước thôi thúc thì không thể có hành động yêu nước. Có thể nói, PTTĐ cao hay thấp là biểu hiện cụ thể trình độ giác ngộ chính trị, tư tưởng của quần chúng. Tư tưởng quần chúng không được phát động thì không thể có phong trào, không thể có khí thế thi đua sôi nổi và dĩ nhiên kết quả sẽ không tốt. Vì vậy để TĐYN thực sự là hoạt động tự giác, tích cực, sáng tạo của mỗi người, việc “đả thông tư tưởng”, làm cho mọi người đều hiểu rõ thi đua là ích nước, lợi nhà; làm cho mỗi cuộc thi đua có tính phổ biến, sao cho mọi người, mọi tập thể cố gắng đều có thể làm được… trở thành nhiệm vụ và cũng là mục đích trước mắt mà Đảng với tư cách là người phát động, tổ chức các PTTĐYN luôn phải xác định là quan trọng hàng đầu.
Từ ngày có Đảng, truyền thống anh hùng mà thực chất là lòng yêu nước đã được cách mạng bổ sung và nâng cao bằng nội dung mới. Chủ nghĩa anh hùng cách mạng vừa tiếp thu và phát huy nội dung tốt đẹp của chủ nghĩa anh hùng dân tộc, vừa được xây dựng và phát triển trên sơ sở nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa. Lòng yêu nước, lòng tự hào, tự tôn dân tộc ngày càng khẳng định là sức mạnh nội sinh góp phần đưa lại những thắng lợi cách mạng vĩ địa. Tuy nhiên, thực tiễn cách mạng cũng cho thấy, sức mạnh nội sinh ấy tự thân nó không tạo nên phong trào. Yêu nước là truyền thống dân tộc, nhưng bất kể là ai, là con người bản năng đều giống nhau ở sự ham sống sợ chết, ở sự hơn thua, vị kỷ…
Chính lẽ đó, để phát động và tổ chức các PTTĐYN trước hết phải coi trọng công tuyên truyền giáo dục để khơi dậy lòng yêu nước, ý thức dân tộc, ý chí tự lực tự cường để con người XHCN chiến thắng con người bản năng, dám lựa chọn “chết vinh còn hơn sống nhục”, dám hy sinh lợi ích cá nhân vì lợi ích tập thể. “Nâng cao lòng nồng nàn yêu nước và giác ngộ chính trị của mọi người” [109, tr.7] còn là cơ sở quan trọng đảm bảo thi đua có phương hướng đúng và vững. Vì vậy điều
có ý nghĩa quyết định cho sự phát triển mạnh mẽ của PTTĐYN là mỗi khi đất nước lâm nguy, tinh thần ấy phải được khơi nguồn để cách mạng thực sự ngày hội lớn của những người yêu nước.
Thực tiễn PTTĐYN ở miền Bắc những năm 1961-1975 với những thành tựu quan trọng đạt được xuất phát từ việc Đảng nhận thức rõ nguồn gốc và cũng chính là động lực của TĐYN, dành mối quan tâm đặc biệt đến công tác tư tưởng - chính trị, chú trọng việc khơi dậy lòng yêu nước, lòng tự hào, tự tôn dân tộc.
Trong công tác lãnh đạo, tổ chức các PTTĐYN, Đảng, Chính phủ, các tổ chức đoàn thể, các cơ quan, Ban, Ngành, địa phương quán triệt nguyên tắc lấy thi đua làm động lực phát huy lòng yêu nước, đồng thời cũng qua PTTĐ mà bồi dưỡng, nâng cao lòng yêu nước, làm cho lòng yêu nước được thể hiện bằng hành động cụ thể. Công tác tuyên truyền, giáo dục, giác ngộ tình cảm dân tộc, tình cảm giai cấp được đặc biệt coi trọng trong công tác lãnh đạo, tổ chức thi đua yêu nước.
Nhờ vậy, không chỉ những người làm công tác thi đua, mà cả các tầng lớp nhân dân ngày càng nhận thức rõ giá trị quý báu, sức mạnh vĩ đại của lòng yêu nước, gắn liền tư tưởng, tinh thần với hành động thực tiễn, nói với làm là một. Mỗi người dân hiểu rõ rằng: TĐYN là ích lợi cho mình, ích lợi cho gia đình mình và ích lợi cho làng, cho nước, cho dân tộc. Yêu nước không còn tồn tại dưới dạng trạng thái cảm xúc mà được biến thành hành động. Hành động đó được hướng dẫn, được tổ chức bằng việc thực hiện những nội dung cụ thể, theo những phương hướng hiệu quả, thiết thực. Công tác tư tưởng - chính trị được tiến hành một cách có hệ thống và thường xuyên, lấy quần chúng giáo dục quần chúng, đi sâu vào tư tưởng, tình cảm làm cho quần chúng tiếp thu một cách tự giác mà không thấy gò bó, nặng nề. Nhiều hình thức tuyên truyền cổ động được sử dụng nhằm xây dựng những quan niệm đúng đắn về thi đua, về vị trí, vai trò, tác dụng to lớn của thi đua, tạo cho quần chúng sự phấn khởi, tin tưởng, ý thức trách nhiệm và tinh thần vì sự lớn mạnh chung của tập thể. Bằng nhiều hình thức giáo dục phong phú, Đảng, Nhà nước đã phát huy được tinh thần yêu nước của mọi tầng lớp nhân dân vào hành động yêu nước. Cá nhân mỗi người với tư cách là chủ thể của TĐYN dù đảm đương những công việc cụ thể ở vị trí khác nhau nhưng trải qua quá trình được giáo dục và tự giáo dục đã nhận rõ sự cần thiết phải kết hợp chặt chẽ thi đua đấu tranh giải phóng dân tộc với thi đua đấu tranh giải phóng xã hội, xây dựng CNXH. Thông qua các TĐYN, tinh thần yêu nước của các tầng lớp nhân dân tăng lên gấp bội, họ tích cực lao động, chiến đấu, cống hiến tối đa tài năng, trí tuệ, công sức cho cách mạng, sẵn sàng dẹp tình riêng,
chịu đựng gian khổ, hy sinh vì mục tiêu của cách mạng.
Trong giai đoạn hiện nay, tình hình quốc tế và trong nước có nhiều chuyển biến mau lẹ, đặc biệt là những biến động lớn trong thang giá trị truyền thống, muốn thi đua trở thành phong trào sâu rộng, mọi người đều hăng hái tham gia, thì cần đầy mạnh công tác tuyên truyền TĐYN mà trước hết là nhằm nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò, tầm quan trọng và tính tất yếu của việc đẩy mạnh TĐYN, kết hợp tuyên truyền những vấn đề lý luận cơ bản về TĐYN với những thành quả quan trọng của PTTĐYN, tuyên truyền thực hành cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Đồng thời với việc tuyên truyền giáo dục thông qua người tốt việc tốt, cần tiếp tục quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên để họ thực sự là những đại biểu tiên tiến nhất trong PTTĐYN cả về lập trường chính trị và phẩm chất cách mạng, đạo đức chí công vô tư, gắn với phòng chống tình trạng suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống. Cần nhận thức ngày càng sâu sắc hơn chỉ đạo hành chính đơn thuần dù được ngụy trang dưới bất kỳ hình thức nào cũng không thể phát động tính tự giác của quần chúng, không sao có thể khai thác hết được khả năng tiềm tàng về chính trị, tư tưởng, kỹ năng lao động của họ.
Chú trọng việc tổ chức các lớp bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên truyền TĐYN. Xây dựng và tổ chức đội ngũ cộng tác viên rộng khắp để phát hiện các nhân tố mới, điển hình tiên tiến trong các ngành, nghề, lĩnh vực..chú trọng tuyên truyền các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về công tác thi đua khen thưởng, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội, cán bộ, đảng viên và nhân dân. Nghiêm túc quán triệt Nghị quyết của Hội nghị lần thứ 5 của Ban Chấp hành trung ương Đảng khóa VIII là
“Mở cuộc vận động giáo dục chủ nghĩa yêu nước gắn với thi đua yêu nước”, coi đây là giải pháp quan trọng, làm cho mọi người thấm nhuần truyền thống lịch sử và cách mạng của dân tộc, đóng góp xứng đáng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn cách mạng mới.
Trên một phương diện khác, đúng như khẳng định của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Thi đua chẳng những bồi dưỡng tinh thần đoàn kết và tinh thần yêu nước của dân tộc ta mà lại làm cho nhân dân ta đoàn kết với nhân dân lao động thế giới” [109, tr.407]. PTTĐYN của quân và dân miền Bắc trước đây cũng như PTTĐYN của nhân dân Việt Nam hiện nay thực sự là một bộ phận trong PTTĐ rộng rãi của nhân dân thế giới. Trong cuộc thi đua đó, nhân dân Việt Nam không chỉ phát huy sức mạnh dân tộc, thi đua với nhau nhằm hướng đến giải quyết mục