(Trích Hương rừng Cà Mau)
Sơn Nam A. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
Hướng dẫn HS:
- Cảm nhận những nét riêng của thiên nhiên và con người vùng U Minh Hạ.
- Phân tích tính cách, tài nghệ của nhân vật Năm Hên.
- Chú ý những đặc điểm kể chuyện, sử dụng ngôn ngữ đậm màu sắc Nam bộ của Sơn Nam.
B. PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN
SGK, Sách giáo viên, tài liệu tham khảo và thiết kế bài dạy C. CÁCH THỨC TIẾN HÀNH
Giáo viên gợi ý, nêu câu hỏi, hướng dẫn học sinh thảo luận và trả lời.
D. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC 1. Kiểm tra bài cũ
2. Bài mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
* Hoạt động 1: Tổ chức tìm hiểu chung
I. TÌM HIỂU CHUNG - Thao tác 1: Tìm hiểu về tác giả.
+ GV: Gọi HS đọc phần Tiểu dẫn trong SGK
+ GV: Yêu cầu HS nêu những nét chính về nhà văn Sơn Nam
+ GV nhận xét, lướt qua những nét chính.
- Thao tác 2: Tìm hiểu về tác phẩm.
+ GV: Yêu cầu HS nêu những nét chính về văn bản truyện.
+ GV nhận xét, lướt qua những nét chính.
1. Tác giả:
- Tên bút danh, năm sinh, quê quán.
- Quá trình sáng tác.
- Các tác phẩm tiêu biểu.
- Đặc điểm sáng tác.
2. Văn bản:
- Nội dung: viết về thiên nhiên và con người vùng rừng U Minh với những người lao động có sức sống mãnh liệt, sâu đậm ân nghĩa và tài ba can trường.
- Nghệ thuật: Dựng truyện li kì, chi tiết gợi cảm, nhân vật và ngôn ngữ đậm màu sắc Nam Bộ.
* Hoạt động 2: Tổ chức hướng dẫn đọc - hiểu văn bản đoạn trích.
II. HƯỚNG DẪN ĐỌC- HIỂU - Thao tác 1: Tìm hiểu Thiên nhiên
và con người U Minh Hạ.
1. Thiên nhiên và con người U Minh Hạ:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt + GV: Qua đoạn trích, anh (chị)
nhận thấy thiên nhiên vùng U Minh Hạ có những đặc điểm nổi bật nào?
+ HS: đọc đoạn trích, chú ý những chi tiết về thiên nhiên, từ đó đưa ra những nhận xét.
+ GV: Qua đoạn trích, anh (chị) còn nhận thấy con người vùng U Minh Hạ có những đặc điểm nổi bật nào?
+ HS: đọc đoạn trích, chú ý những chi tiết về thiên nhiên, con người, từ đó đưa ra những nhận xét.
a) Thiên nhiên:
- “Rừng tràm xanh biếc", cây cỏ hoang dại
- "Sấu lội từng đàn", “nhiều như trái mùa u chín rụng”
Đó là những nơi ghê gớm.
b) Con người:
- Những người lao động cần cù, mưu trí, gan góc can trường, có sức sống mãnh liệt, đậm sâu ân nghĩa.
- Họ thương tiếc bà con xóm giềng bị “hùm tha sấu bắt”
- Họ vượt lên gian khó bằng sức mạnh tài trí:
+ Những người câu cá sấu bằng lưỡ câu sắt, con vịt sống…
+ Ông Năm Hên thì bắt sấu bằng tay không.
+ Tư Hoạch thì “ăn ông rất rành địa thế vùng Cái Tàu”
+ Những người trai lực lưỡng “gài bẫy cọp, săn heo rừng”
Chính họ mang đến sức sống mới cho vùng đất hoang hoá Cà Mau.
- Thao tác 2: Phân tích tính cách, tài nghệ của nhân vật ông Năm Hên.
+ GV: ông là người thế nào? điều đó được biểu hiện qua những chi tiết nào?
+ GV: Bài hát của ông Năm gợi cho anh (chị) cảm nghĩ gì?
2. Nhân vật ông Năm Hên:
- Ông là “người thợ già chuyên bắt sấu ở Kiêng Giang”, "bắt sấu bằng hai tay không".
- Ông tình nguyện bơi xuồng đến bắt sấu giúp dân làng Khánh Lâm chỉ với một bó nhang và một hũ rượu:
+ Nhang: để tưởng niện những người bị sấu bắt.
+ Rượu: để uống tăng thêm khí thế.
- Mưu kế kì diệu, bất ngờ mà hiệu quả, bắt sống 45 con sấu:
+ Đào rãnh cạn dần, đốt lửa dẫn dụ cá sấu lên bờ + Chặn sấu lại và khoá miệng chúng băng một khúc mốp làm “dính chặt hai hàm răng”
+ Dùng mác sắn lưng cá sấu, cắt gân đuôi, trói hai chân sau và bắt chúng về
Giàu lòng thương người, mộc mạc, khiêm nhường và cũng rất mưu trí, gan góc.
b. Bài hát của ông Năm Hên:
- "Tiếng như khóc lóc, nài nỉ. Tiếng như phẫn nộ, bi ai"
- Tưởng nhớ linh hồn những người bị sấu bắt, chết oan ức, trong đó có người anh ruột của ông.
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
- Bài hát nói về cuộc sống gian khổ khắc nghiệt của những người dân mở đất, mong giải oan cho họ.
Tấm lòng sâu nặng nghĩa tình đồng loại, đồng bào, thương tiếc những người xấu số.
- Thao tác 3: Tìm hiểu những nét đặc sắc về nghệ thuật
+ GV: Nghệ thuật kể chuyện, sử dụng ngôn ngữ của nhà văn Sơn Nam có gì đáng chú ý?
+ GV tổ chức cho HS thảo luận và chốt lại những ý cơ bản.
3. Những nét đặc sắc về nghệ thuật
- Nghệ thuật kể chuyện: đơn giản mà li kì, thu hút, dễ nhớ
- Cảnh vật, tính cách nhân vật: được thể hiện bằng vài nét đơn sơ nhưng giàu chất sống.
- Ngôn ngữ đậm màu sắc địa phương Nam Bộ nhưng được sử dụng vừa phải, thích hợp, khắc hoạ sâu đậm thiên nhiên và con người sông nước Cà Mau.
* Hoạt động 3: Tổ chức tổng kết III. TỔNG KẾT:
GV hướng dẫn. HS ghi nhớ để tự viết ở nhà.
- Những đặc sắc nghệ thuật.
- Chủ đề tư tưởng.
- Đánh giá chung về giá trị tác phẩm.
E. Củng cố, dặn dò:
1. Củng cố:
- Những đặc sắc nghệ thuật.
- Chủ đề tư tưởng.
2. Dặn dò:
- Học bài cũ.
- Soạn bài mới: Những đứa con trong gia đình – Nguyễn Thi.
- Câu hỏi:
+ Giới thiệu những nét chính về cuộc đời Nguyễn Thi. Giới thiệu những sáng tác và nêu đặc điểm phong cách, đặc biệt là thế giới nhân vật của nhà văn.
+ Tóm tắt đọan trích Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi.
+ Tác giả đặt điểm nhìn trần thuât vào nhân vật nào? Trong tình huống nào của nhân vật? Cách trần thụât như vậy có tác dụng gì trong việc khắc hoạ tính cách nhân vật và chủ đề của truyện?
+ Tác phẩm kể chuyện một gia đình nông dân Nam Bộ, truyền thống nào đã gắn bó những con người trong gia đình với nhau?
+ Nhân vật chú Năm được xây dựng với những nét tính cách nào?
+ Chiến có những nét nào giống người mẹ của mình?
+ Nét khác biệt của Chiến so với người mẹ là gì?
+ Việt có những nét nào của cậu con trai mới lớn?
+ Đêm trước ngày lên đường, thái độ của Việt khác với chị như thế nào?
+ Phát biểu cảm nhận về hình ảnh chị em, Việt và Chiến khiêng bàn thờ ba má sang gởi chú Năm
GIÁO ÁN GIẢNG DẠY
Trường: THPT Cái Bè. Tuần lễ thứ: 23.
Lớp: 12. Môn: Ngữ văn. Tiết thứ: 59- 60