IV. VIỆC VẬN DỤNG PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG XÂY DỰNG NỀN VĂN HOÁ VIỆT NAM HIỆN NAY
2. Xây dựng, giữ gìn và phát huy nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc
2.1.1. Hiến pháp (sửa đổi 2013) và Cương lĩnh quy định về lĩnh vực văn hóa Hiến pháp (sửa đổi 2013) quy định về văn hóa tại các điều sau:
- Mục 3, Điều 5: Các dân tộc có quyền dùng tiếng nói, chữ viết, giữ gìn bản sắc dân tộc, phát huy phong tục, tập quán, truyền thống và văn hóa tốt đẹp của mình.
- Mục 2, Điều 18: Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khuyến khích và tạo điều kiện để người Việt Nam định cư ở nước ngoài giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam, giữ quan hệ gắn bó với gia đình và quê hương, góp phần xây dựng quê hương, đất nước.
- Mục 1, Điều 60: Nhà nước, xã hội chăm lo xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại.
- Mục 3, Điều 61: Nhà nước ưu tiên phát triển giáo dục ở miền núi, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; ưu tiên sử dụng, phát triển nhân tài; tạo điều kiện để người khuyết tật và người nghèo được học văn hóa và học nghề.
Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội năm 1991 và Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), Đảng ta xác định, xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là một trong những đặc trưng cơ bản của chế độ xã hội chủ nghĩa mà chúng ta xây dựng.
2.1.2. Chủ trương trong Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021 - 2030)
Phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc để văn hoá thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc. Tăng đầu tư cho phát triển sự nghiệp văn hoá. Xây dựng, phát triển, tạo môi trường và điều kiện xã hội thuận lợi nhất để khơi dậy truyền thống yêu nước, niềm tự hào dân tộc, niềm tin, khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; tài năng, trí tuệ, phẩm chất của con người Việt Nam là trung tâm, mục tiêu và động lực phát triển quan trọng nhất của đất nước.
Bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế, bình đẳng, hợp tác, cùng có lợi. Tiếp tục phát triển nhanh và bền vững đất nước; gắn kết chặt chẽ và triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, trong đó phát triển văn hoá là nền tảng tinh thần.
Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy, xây dựng, hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển bền vững về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, môi trường,... tháo gỡ kịp thời những khó khăn, vướng mắc; khơi dậy mọi tiềm năng và nguồn lực, tạo động lực mới cho sự phát triển nhanh và bền vững đất nước.
Khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; phát huy giá trị văn hoá, sức mạnh con người Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, hội nhập quốc tế; có chính sách cụ thể phát triển văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số; thực hiện tốt chính sách xã hội, bảo đảm an ninh xã hội, an ninh con người, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong quản lý phát triển xã hội, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống và chỉ số hạnh phúc của con người Việt Nam.
Tạo điều kiện để đồng bào giữ gìn tiếng Việt, bản sắc văn hóa dân tộc, nâng cao lòng tự hào, tự tôn dân tộc; đồng thời tạo động lực quan trọng thúc đẩy các hoạt động giảng dạy, học tập và đáp ứng nguyện vọng, nhu cầu chính đáng của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
2.1.3. Chủ trương được nêu bật tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021 Kết luận số 76-KL/TW chỉ rõ “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên của cả hệ thống chính trị. Văn hóa là hồn cốt của dân tộc, là nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.
Thông qua Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021, định hướng phát triển văn hóa và con người trong giai đoạn mới như sau:
- Tiếp tục nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của phát triển văn hóa, xây dựng con người, trách nhiệm, năng lực của các cấp ủy đảng, chính quyền về vai trò của văn hóa và con người trong phát triển bền vững đất nước, xác định phát triển văn hóa, xây dựng con người là một nhiệm vụ trọng tâm của các cấp ủy đảng, chính quyền và cả hệ thống chính trị;
- Nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về văn hóa, đổi mới tư duy quản lý văn hóa, cải cách bộ máy quản lý nhà nước về văn hóa. Kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về văn hóa theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; phân định rõ trách nhiệm và quyền hạn của cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa ở trung ương và địa phương, đề cao vai trò, vị trí, nhiệm vụ của cấp cơ sở;
- Phát triển nguồn nhân lực ngành văn hóa, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao. Xây dựng chính sách sử dụng cán bộ văn hóa hợp lý, phù hợp với chuyên môn, trình độ, năng lực ở tất cả các cấp quản lý. Hoàn thiện chế độ, chính sách đãi ngộ đặc thù đối với trí thức, văn nghệ sĩ, nghệ nhân;
- Xây dựng văn hóa trong chính trị, trong kinh tế. Chú trọng xây dựng văn hóa trong Đảng, trong các cơ quan nhà nước và các đoàn thể; coi đây là nhân tố quan trọng để xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Coi trọng xây dựng văn hóa trong kinh tế;
- Tập trung nguồn lực từ Nhà nước và các thành phần kinh tế khác đầu tư cho phát triển văn hóa, xây dựng con người. Xây dựng và thực hiện cơ chế, chính sách ưu đãi về đất, tín dụng, thuế, phí đối với các cơ sở đào tạo và thiết chế văn hóa do khu vực tư nhân đầu tư, đặc biệt là ở vùng còn khó khăn;
- Phát triển văn học, nghệ thuật đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế, xây dựng con người Việt Nam theo tinh thần nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 16/6/2008 của Bộ Chính trị về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới;
- Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa, thực hiện đa dạng các hình thức văn hóa đối ngoại, đưa các quan hệ quốc tế về văn hóa đi vào chiều sâu, đạt hiệu quả thiết thực; tiếp nhận có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới.
2.1.4. Kết luận
Xây dựng con người Việt Nam thời kỳ đổi mới gắn liền với việc giữ gìn và phát huy hệ giá trị văn hóa, giá trị quốc gia - dân tộc.
“Nền văn hóa mà chúng ta xây dựng là nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, một nền văn hóa thống nhất trong đa dạng, dựa trên các giá trị tiến bộ, nhân văn; chủ nghĩa Marx - Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội, kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của tất cả các dân tộc trong nước, tiếp thu những thành tựu, tinh hoa văn hóa
nhân loại, phấn đấu xây dựng một xã hội văn minh, lành mạnh vì lợi ích chân chính và phẩm giá con người, với trình độ tri thức, đạo đức, thể lực, lối sống và thẩm mỹ ngày càng cao... Con người giữ vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển; phát triển văn hóa, xây dựng con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của công cuộc đổi mới.”27
2.2. Thực hiện chủ trương đối với người VN trong nước 2.2.1. Về chính sách
Quyết định số 209/QĐ-BVHTTDL ngày 18/01/2019 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về việc phê duyệt Đề án “Bảo tồn trang phục truyền thống các dân tộc thiểu số Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” với mục tiêu bảo tồn và phát huy trang phục truyền thống của các dân tộc thiểu số, khơi dậy lòng tự hào đối với văn hóa và trang phục truyền thống các dân tộc, hình thành ý thức, động lực để chính các chủ thể văn hóa, các cấp chính quyền địa phương có ý thức bảo tồn, phát huy và sử dụng trang phục truyền thống phổ biến hơn trong cuộc sống.
Quyết định 1909/QĐ-TTg ngày 12/11/2021 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược Phát triển văn hóa đến năm 2030 với bảy nhóm nhiệm vụ, giải pháp quan trọng: Nâng cao nhận thức, đẩy mạnh tuyên truyền về phát triển văn hóa; Hoàn thiện thể chế, chính sách, khung khổ pháp lý; Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện; Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh tạo động lực phát triển kinh tế, xã hội và hội nhập quốc tế; Nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động văn hóa; Bảo vệ và phát huy di sản văn hóa dân tộc; Hoàn thiện cơ chế thị trường trong lĩnh vực văn hóa, ưu tiên phát triển một số ngành công nghiệp văn hóa.
2.2.2. Hành động thực tiễn của Đảng và Nhà nước
Liên hoan Nghệ thuật quần chúng lực lượng vũ trang và thanh niên, sinh viên: Chương trình do Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam tổ chức nhằm tạo nên một sự kiện giao lưu văn hóa nghệ thuật, tuyên truyền, lan tỏa sâu rộng đến đồng bào, chiến sĩ cả nước về tinh thần đoàn kết quân-dân.
“Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam”: Đây là sự kiện thường niên do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức nhằm cụ thể hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác bảo tồn, phát huy văn hóa các dân tộc thiểu số.
Chuyến lưu diễn của Dàn nhạc Giao hưởng Trẻ Thế giới ở Hà Nội nằm trong dự án “Âm thanh của tình anh em”, kết hợp cùng Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, do nghệ sĩ Bùi Công Duy khởi xướng.
27 Nguyễn Phú Trọng: “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam”, Tạp chí Cộng sản số 966, 2021, tr.9
2.3. Thực hiện chủ trương đối với người VN ở nước ngoài 2.3.1. Chính sách
Kết luận số 12-KL/TW ngày 12/8/2021 của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài trong tình hình mới đặt ra nhiệm vụ về văn hóa như sau:
Đa dạng hoá các hoạt động hỗ trợ đồng bào Việt Nam ở nước ngoài giữ gìn tiếng Việt, phát huy bản sắc văn hoá và truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Chú trọng hợp tác với nước sở tại, đổi mới, nâng cao hiệu quả, phương thức tổ chức dạy và học tiếng Việt; tập trung thúc đẩy đưa tiếng Việt vào chương trình giảng dạy ở các cơ sở giáo dục tại địa bàn có đông người Việt Nam sinh sống; nghiên cứu đầu tư, xây dựng trung tâm văn hoá của người Việt tại các địa bàn này. Nghiên cứu lựa chọn Ngày tôn vinh tiếng Việt hằng năm để khuyến khích, cổ vũ đồng bào, nhất là thế hệ trẻ học tập và giữ gìn tiếng Việt.
Quyết định số 130/QĐ-BVHTTDL ngày 20/01/2022 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch triển khai Kết luận số 12-KL/TW: Trong giai đoạn 2022 - 2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ chủ động, tăng cường tổ chức các hoạt động văn hóa, gia đình, thể thao và du lịch phục vụ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giúp cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài hiểu sâu hơn về chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về công tác người Việt Nam ở nước ngoài trong tình hình mới; hỗ trợ kiều bào giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam, từ đó, nêu cao tinh thần yêu nước, tự tôn dân tộc, gắn bó với gia đình, quê hương, đất nước, là cầu nối quan trọng, góp phần tăng cường quan hệ hợp tác hữu nghị giữa Việt Nam với các quốc gia trên thế giới.
2.3.2. Hành động thực tiễn
Bộ Ngoại giao và Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài trực thuộc Bộ đã tổ chức nhiều hoạt động thiết thực như:
- Xuân Quê hương: Chương trình dành cho kiều bào về đón Xuân ở quê hương và đồng bào Việt Nam đón Xuân ở nước ngoài;
- Chương trình Ngày tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài - 08/9 hàng năm;
- Các hoạt động thường niên: Khóa tập huấn giảng dạy tiếng Việt cho giáo viên kiều bào; “Trại hè Việt Nam”; Các diễn đàn, hội thảo về đổi mới công tác dạy và học tiếng Việt;
- “Ngày Việt Nam ở nước ngoài”: Chương trình quảng bá quốc gia thường niên được Bộ Ngoại giao chủ trì tổ chức từ năm 2010.