IV. VIỆC VẬN DỤNG PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG XÂY DỰNG NỀN VĂN HOÁ VIỆT NAM HIỆN NAY
1. Một số vấn đề đặt ra với văn hoá Việt Nam hiện nay
1.1.1. Về mặt tích cực
Nhận thức về vai trò của văn hóa được nâng cao do có các chính sách quan tâm của Đảng và Nhà nước:
- Chiến lược phát triển văn hóa quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Quyết định số 1909/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030;
- Ngân sách đầu tư cho lĩnh vực văn hóa tăng cao, thể hiện qua các khoản đầu tư cho các dự án bảo tồn di sản văn hóa, xây dựng cơ sở hạ tầng văn hóa, hỗ trợ các hoạt động sáng tạo văn hóa,...;
- Hệ thống văn bản pháp luật về văn hóa được hoàn thiện, bao gồm Luật Di sản văn hóa, Luật Điện ảnh, Nghị định về hoạt động biểu diễn nghệ thuật,... nhằm tạo khung pháp lý cho hoạt động quản lý, bảo tồn và phát triển văn hóa.
Sự đa dạng và phong phú của các loại hình văn hóa:
- Xuất hiện nhiều loại hình văn hóa mới như: phim ảnh, âm nhạc, sân khấu, hội họa hiện đại,... đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dân, đặc biệt là giới trẻ;
- Văn hóa được bảo tồn và phát huy thông qua các hoạt động như:
+ Các lễ hội được tổ chức thường xuyên, thu hút đông đảo người dân tham gia, góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống;
+ Các di tích lịch sử được trùng tu, tôn tạo và bảo vệ, trở thành điểm đến tham quan hấp dẫn cho du khách;
+ Các làng nghề được duy trì và phát triển, tạo việc làm cho người dân địa phương và góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.
Sự phát triển của công nghệ thông tin:
- Sử dụng công nghệ thông tin vào bảo tồn, quảng bá văn hóa như:
+ Số hóa di sản văn hóa, bảo tồn di sản văn hóa dưới dạng kỹ thuật số, giúp lưu giữ và bảo vệ di sản văn hóa một cách hiệu quả;
+ Xây dựng kho tàng văn hóa điện tử, thu thập, lưu trữ và cung cấp thông tin về văn hóa Việt Nam dưới dạng điện tử, giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin văn hóa;
+ Ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) vào tham quan du lịch, tạo trải nghiệm tham quan di tích lịch sử, bảo tàng sống động và hấp dẫn hơn.
- Người dân có thể tìm kiếm thông tin về văn hóa Việt Nam và văn hóa thế giới một cách nhanh chóng và dễ dàng thông qua internet; tham gia các cộng đồng trực tuyến về văn hóa để chia sẻ sở thích, đam mê và học hỏi lẫn nhau; mở rộng hiểu biết về văn hóa, nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của văn hóa, góp phần hình thành nhân cách con người và xây dựng một xã hội văn minh.
1.1.2. Về mặt tiêu cực
Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII đề cập rằng lĩnh vực văn hóa, xã hội chưa có nhiều đột phá, hiệu quả chưa cao; đời sống của một bộ phận nhân dân còn khó khăn.
Tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chỉ rõ các tiêu cực còn tồn tại của lĩnh vực văn hóa bao gồm:
- Văn hoá chưa được các cấp, các ngành nhận thức một cách sâu sắc, chưa được quan tâm một cách đầy đủ tương xứng với kinh tế và chính trị; chưa thật sự trở thành nguồn lực, động lực nội sinh của sự phát triển bền vững đất nước;
- Phát triển các lĩnh vực văn hoá chưa đồng bộ, còn phiến diện, nặng về hình thức, chưa đi vào chiều sâu, thực chất. Thiếu những tác phẩm văn hoá, văn học, nghệ thuật lớn, tầm cỡ, phản ánh được tầm vóc của sự nghiệp đổi mới, có tác dụng tích cực đối với việc xây dựng đất nước, xây dựng con người;
- Sự chênh lệch về hưởng thụ văn hoá giữa các vùng, các miền còn lớn. Đời sống văn hoá ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và hải đảo còn không ít khó khăn;
- Đầu tư cho văn hoá chưa đúng mức, còn dàn trải, hiệu quả chưa cao… Chất lượng và số lượng đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác văn hoá chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển văn hoá trong thời kỳ mới;
- Công tác giới thiệu, quảng bá văn hoá Việt Nam ra nước ngoài chưa mạnh;
tiếp nhận tinh hoa văn hoá nhân loại còn hạn chế; chưa coi trọng đúng mức và chưa có biện pháp tích cực để giữ gìn, bảo vệ và phát huy những giá trị văn hoá tốt đẹp, đặc sắc của dân tộc; có khi bắt chước nước ngoài một cách nhố nhăng, phản cảm, không chọn lọc (nói nặng ra là “vô văn hoá”, “phản văn hoá”).
Những yếu kém, bất cập nêu trên chậm được giải quyết mặc dù đã được nhắc đi, nhắc lại trong nhiều văn kiện, nghị quyết của Đảng. Sự yếu kém, khuyết điểm này đã gây hệ luỵ, tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế - xã hội, đến xây dựng con người và môi trường văn hoá của chúng ta.
1.2. Bối cảnh văn hóa hiện nay so với thời kỳ của Hồ Chí Minh 1.2.1. Về giá trị văn hóa
- Thời kỳ Chủ tịch Hồ Chí Minh:
+ Nền văn hóa chịu ảnh hưởng sâu sắc của Nho giáo, Phật giáo và văn hóa phương Tây;
+ Giá trị văn hóa dân tộc hướng đến tinh thần yêu nước, đoàn kết, tương thân tương ái;
+ Lối sống giản dị, tiết kiệm, đề cao đạo đức.
- Hiện nay:
+ Nền văn hóa đa dạng, chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của toàn cầu hóa;
+ Giá trị văn hóa hướng đến sự phát triển cá nhân, tự do, sáng tạo;
+ Lối sống hiện đại, tiện nghi, chú trọng hưởng thụ.
1.2.2. Về hoạt động văn hóa
- Thời kỳ Chủ tịch Hồ Chí Minh:
+ Hoạt động văn hóa chủ yếu mang tính tự phát, gắn liền với đời sống sinh hoạt của người dân;
+ Các hình thức văn hóa phổ biến: ca trù, tuồng, chèo, hò,...;
+ Văn học tập trung vào đề tài yêu nước, chống giặc ngoại xâm.
- Hiện nay:
+ Hoạt động văn hóa đa dạng, phong phú, chuyên nghiệp hóa;
+ Các hình thức văn hóa hiện đại: phim ảnh, âm nhạc, gameshow,...;
+ Văn học phát triển với nhiều đề tài, phong cách đa dạng: chủ nghĩa cá nhân, tình yêu thiên nhiên, khát vọng vượt lên hoàn cảnh,...
1.2.3. Về ảnh hưởng của văn hóa - Thời kỳ Chủ tịch Hồ Chí Minh:
+ Văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố tinh thần đoàn kết, cổ vũ cho cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm;
+ Góp phần giữ gìn bản sắc dân tộc trong bối cảnh giao thoa văn hóa - Hiện nay:
+ Văn hóa có ảnh hưởng to lớn đến mọi mặt đời sống xã hội;
+ Vấn đề hội nhập văn hóa, bảo vệ bản sắc dân tộc trở nên cấp bách.
1.2.4. Kết luận
Nền văn hóa Việt Nam so với thời kỳ của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có những thay đổi to lớn, mang cả mặt tích cực và tiêu cực. Cần tiếp tục phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, đồng thời học hỏi tinh hoa văn hóa thế giới để xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.