Tài liệu Giáo trình: Quản trị học docx

nh ng ng i khác... Tác gi thu c ba tr ng phái này g m: Mary Darker Follett, Elton Mayo và Douglas Mr.

H C VI N CÔNG NGH B U CHÍNH VI N THÔNG

QU N TR H C

L I M U

Chúng ta đang s ng trong m t th gi i mà s thay đ i đang di n ra m t cách nhanh chóng trên m i ph ng di n: Qu n tr đã làm thay đ i cách th c nhi u t ch c ti n hành các ho t đ ng kinh doanh; s phát tri n c a công ngh thông tin làm thay đ i các khái ni m truy n th ng v t

ch c và không gian làm vi c; s gia t ng c a các t ch c d ch v đã làm thay đ i c u trúc c a n n kinh t

Nh ng thay đ i đó khi n cho nh ng đi u mà ch th i gian ng n tr c đây v n đ c coi là

nh ng nguyên lý hay khuôn m u cho thành công, thì nay đã không còn thích h p v i qu n tr hi n đ i thành công các nhà qu n tr hôm nay và t ng lai c n ph i có nh ng n ng l c qu n tr c n thi t đ thích ng v i yêu c u c a th i đ i

Trên c s nghiên c u nh ng v n đ lý lu n nhi u tài li u trong và ngoài n c, đ ng th i

nh m đáp ng nhu c u h c t p cho sinh viên h ào t o t xa, ngành Qu n tr kinh doanh c a

H c vi n Công ngh B u chính Vi n thông, chúng tôi đã t ch c biên so n tài li u h ng d n h c

t p “qu n tr h c”

M c dù n i dung c a qu n tr h c r t r ng, nh ng v i đ i t ng là sinh viên h đào t o t

xa, nên tài li u này ch t p trung nêu nh ng n i dung c b n nh t và h ng ng i h c có th n m

đ c m t s v n đ c b n và quan tr ng nh t c a qu n tr h c nh m trang b cho ng i h c

nh ng ki n th c c s ngành quan tr ng đ đi vào t ng l nh v c qu n tr c th nh Qu n tr nhân

l c, Qu n tr s n xu t, Qu n tr Marketing ng th i, đ cho ng i h c có th n m b t các n i dung ki n th c c a Qu n tr h c m t cách d dàng, chúng tôi đã chia các v n đ trong n i dung

c a tài li u h ng d n h c t p Qu n tr h c thành 4 ph n l n theo trình t lô gich nh t đ nh

M c dù đã h t s c c g ng, nh ng ch c ch n cu n tài li u nà không th tránh kh i nh ng thi u sót R t mong nh n đ c s đóng góp ý ki n c a b n đ c đ ti p t c hoàn thi n và nâng cao

ch t l ng c a cu n tài li u này

Tác gi

Ch ng này s phân tích khái ni m và vai trò c a qu n tr trong các t ch c và kh ng đ nh

qu n tr là ho t đ ng c n thi t cho s t n t i và phát tri n c a m i t ch c ng th i nêu b t vai trò l ch s c a qu n tr và đ i t ng c a qu n tr c ng nh tính ph bi n c a qu n tr trong các t

s n xu t

Qu n tr nói chung theo ti ng Anh là “Management” v a có ngh a là qu n lý, v a có ngh a

là qu n tr , nh ng hi n nay đ c dùng ch y u v i ngh a là qu n tr Tuy nhiên, khi dùng t , theo thói quen, chúng ta coi thu t ng qu n lý g n li n v i v i qu n lý nhà n c, qu n lý xã h i, t c là

- Qu n tr là s tác đ ng c a ch th qu n tr lên đ i t ng qu n tr nh m đ t đ c m c tiêu

đ ra trong m t môi tr ng luôn luôn bi n đ ng;

- Qu n tr là m t quá trình nh m đ t đ n các m c tiêu đ ra b ng vi c ph i h p h u hi u các ngu n l c c a doanh nghi p; theo quan đi m h th ng, qu n tr còn là vi c th c hi n nh ng ho t

đ ng trong m i t ch c m t cách có ý th c và liên t c Qu n tr trong m t doanh nghi p t n t i trong m t h th ng bao g m các khâu, các ph n, các b ph n có m i liên h kh ng khít v i nhau, tác đ ng qua l i l n nhau và thúc đ y nhau phát tri n

Nhi u ng i cùng làm vi c v i nhau trong m t nhóm đ đ t t i m t m c đích nào đó, c ng

gi ng nh các vai mà các di n viên đ m nhi m trong m t v k ch, dù các vai trò này là do h t

v ch ra, là nh ng vai trò ng u nhiên ho c tình c , hay là nh ng vai trò đã đ c xác đ nh và đ c

s p đ t b i m t ng i nào đó, nh ng h đ u bi t ch c r ng m i ng i đ u đóng góp theo m t cách riêng vào s n l c c a nhóm

b L ch s c a qu n tr

T nh ng n m 1840 - 1890 khi nh ng c s s n xu t nh , nh ng công tr ng th công,

x ng th ra đ i kèm theo nó là s xu t hi n c a nh ng qu n tr viên H là ch s h u nh ng c

s s n xu t nh c a mình và đ ng th i là nhà qu n tr

Sau n m 1890, nhi u xí nghi p l n, nhi u liên hi p xí nghi p ra đ i và phát tri n m nh

qu n lý các doanh nghi p có quy mô ngày càng l n này và thích ng v i môi tr ng kinh doanh

th ng xuyên thay đ i, các nhà n c, các chính ph đã xây d ng và ban hành nhi u đ o lu t

nh m quy đ nh quy n h n và trách nhi m c a nh ng xí nghi p và liên hi p xí nghi p này

Trong quá trình c i t doanh nghi p, không ch có các ch s h u mà c nh ng lu t gia

c ng tham gia vào nh ng ch c v quan tr ng c a qu n tr doanh nghi p và ho t đ ng qu n tr

đ c th c hi n trong ph m vi nh ng đi u lu t quy đ nh

Tuy nhiên, trong giai đo n tr c n m 1910 ch a có nh ng tác ph m đáng k vi t v qu n tr doanh nghi p, k c v n đ t ng k t lý lu n và kinh nghi m th c ti n Có ch ng ch là nh ng kinh nghi m đ c sao chép, truy n l i qua các đ i, t các gia đình, dòng h Vì v y, qu n tr doanh nghi p ch a ph i là môn khoa h c chính th ng

T n m 1910, nhi u công ty, nhi u t p đoàn s n xu t l n đ c hình thành; nhi u ngân hàng

xu t hi n nh m ph c v cho s phát tri n c a các doanh nghi p l n, các t p đoàn Các ch c danh Giám đ c, T ng Giám đ c ra đ i V n đ qu n tr doanh nghi p càng đ c đ t ra c th , ch t ch

d i các đi u lu t c th

Vào n m 1911, tác ph m qu n tr doanh nghi p có giá tr đ u tiên đ c xu t b n M

Cu n sách do nhà khoa h c qu n tr n i ti ng F W Tây-l biên so n v i tiêu đ : “Nh ng nguyên

t c và ph ng pháp qu n tr khoa h c (Principles and methods of scientice manngement” Cu n

sách ch y u đ c p v n đ qu n tr nhân s : Làm th nào đ ng i lao đ ng hoàn thi n và s

d ng có hi u qu công c lao đ ng, th i gian làm vi c đ t ng n ng su t lao đ ng

Sau i chi n Th gi i l n th nh t (1913 - 1918), ti p đó là cu c đ i kh ng ho ng kinh t , tài chính đã làm cho hàng lo t các doanh nghi p b phá s n Nhi u doanh nghi p còn tr l i, đ c

t ch c l i ho c h p nh t v i nhau C ch qu n lý m i ra đ i thích ng v i th i k m i Trên c

s này, gi i qu n tr doanh nghi p m i xu t hi n v i nh ng nguyên t c, ph ng pháp và kinh nghi m qu n lý m i

N m 1922 đã ra đ i m t tác ph m có giá tr cao v qu n tr doanh nghi p ó là tác ph m

c a nhà khoa h c Pháp Hen-ry Fayol v : "Qu n lý công nghi p và qu n lý t ng h p (Industrial and

General Administration” N i dung c b n c a cu n sách đ c p đ n ph ng pháp qu n tr trong phòng gi y, ch y u nói v nh ng ch c n ng c b n c a qu n tr doanh nghi p Nh ng t t ng, quan đi m c b n c a cu n sách cho đ n nay v n đ c áp d ng

Cho đ n n m 1940, các doanh nghi p, các nhà kinh doanh đã nh n th y tính t t y u ph i xây d ng, đào t o, b i d ng m t đ i ng qu n tr viên doanh nghi p và m t h th ng tr ng l p, giáo trình đào t o qu n tr viên đã ra đ i T đó, khoa h c qu n tr doanh nghi p đã góp ph n đem

l i hi u qu kinh t l n cho các doanh nghi p

P Fonet vi t trong cu n sách: “ ng xo n c c a nh ng ph ng pháp khoa h c và hi u

qu c a nó đ i v i qu n lý công nghi p (Papus of scientirc methods and its effect upon industrial manngement)” Cu n sách đã xác đ nh nh ng t t ng tri t h c và nh ng quan đi m c a qu n tr

ti n b

S phát tri n c a qu n tr doanh nghi p t n m 1946 đ n nay: ây là giai đo n sau k t thúc chi n tranh th gi i l n th II, chuy n sang khôi ph c, phát tri n kinh t và giao l u qu c t Cùng

v i trào l u đó, công nghi p hóa và hi n đ i hóa nhi u n c công nghi p tiên ti n đã đ t đ c

t c đ cao trong t ng tr ng kinh t T n m 1946 tr đi, ngày càng xu t hi n nhi u tác ph m có giá tr nói v qu n tr doanh nghi p nhi u n c đã thành l p các tr ng riêng đ gi ng d y, đào

t o nh ng nhà qu n tr doanh nghi p t c p th p đ n c p cao nh t doanh nghi p

Có th k đ n các tr ng M : Tr ng MBA (Master of Business Administration), Tr ng Kinh doanh Ha-v t (Harvard Business School); Nh t: Tr ng ào t o Giám đ c d i chân núi Phi-ghi Có th k đ n m t s tác ph m qu n tr doanh nghi p đ c bi t có giá tr trong th i k này

nh Cu n sách: “Qu n lý n ng đ ng” xu t b n n m 1945 c a hai nhà khoa h c ng i Anh và

M Tác ph m này đã t ng k t nh ng nguyên t c c a qu n tr doanh nghi p đ t đ c t x a đ n

n m 1945 Trên c s lý lu n v qu n tr doanh nghi p m i phù h p v i đi u ki n hi n t i

Sau đó l n l t hàng tr m cu n sách khác nhau, nhi u sách giáo khoa, bài báo v qu n tr doanh nghi p ra đ i Nh ng bu i h i th o, h i ngh qu c t , nhi u l p h c đ c t ch c đ làm sáng t nh ng v n đ c b n c a qu n tr doanh nghi p trong đi u ki n hi n đ i T sau n m

1960, là th i k sôi n i, phát tri n nh t c a qu n tr doanh nghi p mà nhân lo i đ t đ c t n n kinh t t b n phát tri n t i nay M t công ty M trong n m 1960, đã ph i chi t i 3.000.000 đô-la

ch đ ph c v vi c s u t m, thu th p, t ng h p nh ng tài li u v qu n tr doanh nghi p, nh m b i

d ng cho nh ng qu n tr viên c a công ty (ch a k ti n l ng và nh ng chi phí khác ph c v cho đ i ng giáo s , cán b gi ng d y )

Tóm l i, qua các giai đo n phát tri n c a qu n tr doanh nghi p chúng ta th y n i b t m t

v n đ là: Xã h i t ch ch p nh n t t đ n ch p nh n h n vai trò c a qu n tr doanh nghi p, mà

g n li n v i nó là các qu n tr viên có nghi p v và các c v n có n ng l c v n d ng nh ng ki n

th c lý lu n qu n tr doanh nghi p vào th c ti n Ngày nay, nh t là nh ng n m đ u c a th p k 90,

h u h t các n c đã hình thành m t h th ng tr ng l p đ đào t o, b i d ng các nhà qu n tr doanh nghi p tài ba đem l i

c B n ch t c a qu n tr

M c tiêu c a qu n tr là t o ra giá tr th ng d t c tìm ra ph ng th c thích h p đ th c

hi n công vi c nh m đ t hi u qu cao nh t v i chi phí các ngu n l c ít nh t Nói chung, qu n tr

là m t quá trình ph c t p mà các nhà qu n tr ph i ti n hành nhi u ho t đ ng t khâu đ u đ n khâu cu i c a m t chu k s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p, th c ch t c a qu n tr là qu n tr các y u t đ u vào, quá trình s n xu t các y u t đ u ra theo chu trình quá trình ho t đ ng c a m t

t ch c, m t doanh nghi p

Nh ng quan ni m trên cho dù có khác nhau v cách di n đ t, nh ng nhìn chung đ u th ng

tr bao g m m t ng i ho c nhi u ng i, còn đ i t ng qu n tr là m t t ch c, m t t p th con

ng i, ho c gi i vô sinh (máy móc, thi t b đ t đai, thông tin )

Th ba: Ph i có m t ngu n l c đ ch th qu n tr khai thác và v n d ng trong quá trình

nh ng phí t n khác Khi chúng ta so sánh gi a k t qu đ t đ c v i chi phí đ th c hi n s có khái ni m là hi u qu

nh ng mang l i nhi u l i nhu n cho doanh nghi p mà còn có ý ngh a quan tr ng góp ph n đ a

n n kinh t đ t n c nhanh chóng phát tri n

M c tiêu c a ho t đ ng qu n tr , lãnh đ o nh v y là nh m giúp chúng ta có nh ng ki n

th c, k n ng c n thi t đ gia t ng hi u qu trong ho t đ ng kinh doanh vì m c tiêu l i nhu n

c ng nh m c tiêu phi l i nhu n

1.1.3 B n ch t c a qu n tr

Qu n tr xét v m t t ch c - k thu t là s k t h p n l c c a con ng i trong t ch c Nói

m t cách khác, qu n tr là qu n tr con ng i trong doanh nghi p, thông qua đó s d ng có hi u

qu nh t m i ti m n ng c a doanh nghi p

Qu n tr xét v m t kinh t - xã h i là qu n tr vì m c tiêu, l i ích c a doanh nghi p, b o

đ m cho doanh nghi p t n t i, s ng còn và phát tri n lâu dài Nói cách khác b n ch t c a qu n tr

tu thu c vào ch s h u c a doanh nghi p

1.2 VAI TRÒ C A QU N TR

Nhà qu n tr (cán b qu n tr ) là m t trong nh ng nhân t c b n quy t đ nh s thành công hay th t b i trong ho t đ ng c a t ch c và c a chi n l c phát tri n c a t ch c đó Cán b qu n

tr kinh doanh xét v m t t ch c lao đ ng nói chung là c u n i n i li n các y u t bên trong và bên

ngoài c a doanh nghi p thành m t kh i th ng nh t trong ph m vi ch c trách c a mình Tùy theo

ch c trách c th , cán b qu n tr có các nhi m v khác nhau và cùng nh m hoàn thành m c tiêu chung c a doanh nghi p

Nhà qu n tr có các vai trò sau:

1.2.1 Nhóm vai trò quan h v i con ng i

Nhóm vai trò quan h v i con ng i bao g m kh n ng phát tri n và duy trì m i quan h

1.2.2 Nhóm vai trò thông tin

Vai trò thông tin g n li n v i vi c ti p nh n thông tin và truy n đ t thông tin sao cho nhà

qu n tr th hi n là trung tâm đ u não c a t ch c Vai trò thu th p thông tin là n m b t thông tin

c bên trong và bên ngoài doanh nghi p Vai trò truy n đ t ho t đ ng theo hai cách: Th nh t, nhà

qu n lý truy n đ t nh ng thông tin ti p nh n đ c t bên ngoài đ n các thành viên trong n i b doanh nghi p, nh ng ng i có th s d ng nh ng thông tin này; th hai, nhà qu n lý giúp truy n

đ t nh ng thông tin t c p d i này đ n c p th p h n ho c đ n các thành viên khác trong t ch c,

nh ng ng i có th s d ng thông tin m t cách hi u qu nh t Trong khi vai trò truy n đ t cung

c p thông tin cho n i b thì vai trò phát ngôn ph bi n thông tin cho bên ngoài v nh ng v n đ

nh k ho ch, chính sách, k t qu ho t đ ng c a t ch c Do đó, nhà qu n lý tìm ki m thông tin trong vai trò giám sát, truy n đ t thông tin v i n i b và sau đó k t h p vi c cung c p thông tin quan tr ng theo yêu c u c a vai trò quy t đ nh

1.2.3 Nhóm vai trò quy t đ nh

Nhóm vai trò quy t đ nh bao g m vi c ra nh ng quy t đ nh quan tr ng có nh h ng đ n t

ch c Có b n vai trò mô t nhà qu n tr là ng i quy t đ nh:

- Vai trò cách tân hay còn g i là vai trò doanh nhân, là ng i luôn đi m g c c a m i thay

k t các h p đ ng, nh h ng tùy theo các l nh v c trách nhi m c a nhà qu n tr

Trong các cu c ti p xúc làm n, nhà qu n tr ph i là m t chuyên gia trong l nh v c ngo i giao Làm n th i m c a đa ph n là các cu c ti p xúc, mu n thành đ t ph i h c cách th ng

l ng M m d o k t h p v i c ng r n và c ng quy t, lý trí cùng v i nhân b n là bí quy t thành công trong th ng l ng v i đ i tác

- Ng i ph i h p: Là ng i qu n tr c p cao, ng i ng h cho s c n thi t ph i đ i m i, cung c p tài chính cho các ho t đ ng c i ti n, khuy n khích, nâng đ và tôn tr ng, b o v các sáng ki n c i ti n c a các thành viên Vi c c i ti n th ng v p ph i các c n tr c a l l i c và

nh ng ng i thu c phái b o th th th ng e ng i Ng i ph i h p s đ m nh n vai trò cân b ng các th l c sao cho các sáng ki n c i ti n có th đ c th c hi n Thông qua vi c th c hi n vai trò

ph i h p, các nhà qu n tr s khuy n khích, thúc đ y vi c c i ti n, đ i m i Thi u m t trong ba vai trò thì s đ i m i, c i ti n khó có th th c hi n đ c

1.3 CÁC C P QU N TR

1.3.1 s phân chia các c p qu n tr trong t ch c

Trong m t t ch c, các nhà qu n tr đ c chia ra làm ba c p: Qu n tr c p cao; Qu n tr c p trung gian; Qu n tr c p c s

Qu n tr gia c p càng th p thì s l ng càng nhi u h n

Có th bi u hi n các c p qu n tr theo s đ hình chóp sau:

H1.3 Các c p qu n tr a) Qu n tr c p c s :

Là nh ng ng i ch u trách nhi m tr c ti p đi u hành các ho t đ ng s n xu t ra hàng hoá hay d ch v H g m: c công; qu n đ c hay tr ng các b ph n Nhân viên tr c ti p nh n

m nh l nh và báo cáo tình hình ho t đ ng hàng ngày v i h Ph n l n th i gian c a qu n tr c p

c s đ c s d ng vào vi c giám sát, đi u hành nhân viên thu c quy n và đ a ra các quy t đ nh hàng ngày Ph n còn l i dành cho vi c h i h p, báo cáo v i c p trên ho c quan h v i đ ng nghi p thu c các b ph n khác

b) Qu n tr c p trung gian:

Trong nh ng t ch c nh th ng không có qu n tr viên c p trung gian Các nhà qu n tr

c p trung gian là các Giám đ c xí nghi p tr c thu c, các tr ng phòng ban tr c thu c doanh nghi p H ch u trách nhi m đi u hành và ph i h p ho t đ ng c a các qu n tr viên c p c s Tuy nhiên hi n nay, nhi u t ch c ng i ta lo i b c p qu n tr này

c) Qu n tr c p cao:

Là nh ng ng i ch u trách nhi m đi u hành và ph i h p các ho t đ ng chung c a t ch c

và đ m nh n nh ng ch c v cao nh t c a t ch c nh : Ch t ch H i đ ng Qu n tr , T ng Giám đ c, Giám đ c đi u hành Qu n tr gia c p cao là nh ng ng i chuyên v ch ra m c tiêu, chi n l c chung cho toàn b t ch c và thi t l p các m c đích t ng quát đ c p d i th c hi n

1.3.2 S khác nhau gi a nhà qu n lý đi u hành và nhà qu n lý c p cao

Qu n tr c p cao

Qu n tr c p trung gian

Qu n tr c p c s

Làm các vi c cho đúng Làm cho đúng công vi c

T ch c các cán b và nhân viên Ch ra h ng đi cho con ng i

T p trung cho các ho t đ ng mang tính chi n thu t, t

ch c và h th ng

T p trung các ho t đ ng mang tính tri t lý, giá tr c b n và m c tiêu

Quan tâm đ n k ho ch ng n h n và tr c m t Có t m nhìn lâu dài cho t ng lai

Ph i th ng xuyên h i và t tr l i câu h i: bao gi ?

(When) và làm nh th nào ? (How)

Ph i h i và t tr l i câu h i: làm gì ? và t i sao ph i làm gì? (What and Why)

Ch p nh n và tuân theo các đi u lu t, đi u l c ch Tìm cách thay đ i đi u lu t, đi u l , c ch ,

chính sách

T p trung cho các v n đ c a hi n t i, đ m t vào các

gi i h n

T p trung cho các v n đ c a t ng lai,

h ng cái nhìn vào không gi i h n

L p k ho ch chi ti t và ti n đ th c hi n Phát tri n t m nhìn và xây d ng chi n l c

D báo k t qu và ra quy t đ nh Tìm ki m s thay đ i

Qu n tr là quá trình làm vi c cùng v i và thông qua các cá nhân, các nhóm và các ngu n

l c khác Qu n tr đ c th thách và đánh giá qua vi c đ t đ c các m c tiêu thông qua s t

ch c và th c hi n các k n ng khác nhau Tr c tiên, nhà qu n tr ph i có m t v n ki n th c nh t

đ nh v h th ng lu t và thu trong kinh doanh, v marketing, tài chính doanh nghi p, dây chuy n

s n xu t, công ngh ây là yêu c u tiên quy t vì nó g n li n v i hi u qu c a quá trình ra quy t

đ nh tr thành m t nhà qu n tr tài n ng thì c n ph i có nh ng k n ng c n thi t Sau đây là

m t s k n ng quan tr ng mà m t nhà qu n tr c n ph i có:

a) K n ng lãnh đ o: ây là m t k n ng không th thi u c a m t nhà qu n tr Lãnh đ o

gi i đ c th thách qua s thành công trong vi c thay đ i h th ng và con ng i Thu t ng “lãnh

đ o” đang đ c s d ng ngày càng nhi u h n khi nh c đ n vai trò c a ng i qu n tr vì ch c

n ng c a lãnh đ o là x lý thay đ i Ng i qu n tr c n ph i lãnh đ o gi i đ thay đ i s n ph m,

h th ng và con ng i m t cách n ng đ ng Nhà lãnh đ o gi i ph i là ng i thúc đ y quá trình quy t đ nh m t v n đ và trao cho nhân viên c a h quy t đ nh v n đ đó N u b n là m t nhà lãnh đ o gi i, quy n l c s t đ n v i b n, nh ng b n c ng ph i bi t khai thác quy n l c c a

nh ng ng i khác B n ph i thúc đ y quá trình quy t đ nh và làm cho quá trình đó ho t đ ng ó

c p d i đ tham kh o ý ki n Trong su t quá trình th c hi n k ho ch, ng i qu n tr s c n đ n

nh ng công c gi i quy t v n đ và khi c n thi t, ph i ra và th c thi các quy t đ nh trong quy n

h n c a mình

c) K n ng gi i quy t v n đ : Quá trình gi i quy t v n đ có th đ c ti n hành qua các

b c sau: Nh n di n v n đ , tìm nguyên c c a v n đ , phân lo i v n đ , tìm gi i pháp và l a

ch n gi i pháp t i u M t nhà qu n tr gi i s ti n hành quá trình này m t cách khéo léo và hi u

qu

d) K n ng giao ti p t t: Càng ngày ng i ta càng nh n ra s c m nh c a các m i quan h , cái mà có đ c t m t k n ng giao ti p t t B n ph i thành th o giao ti p b ng v n nói và c v n

vi t B n ph i bi t cách gây n t ng b ng gi ng nói, ngôn ng c th , đôi m t và cách di n đ t

d hi u, thuy t ph c Các b n h p đ ng ngày nay có đ c ph thu c r t nhi u vào kh n ng

th ng thuy t Kh n ng giao ti p t t c ng phát huy tác d ng trong qu n tr nhân s M t chuyên gia v nhân s đã t ng k t lu n r ng ti n có th mua đ c th i gian ch không mua đ c s sáng

t o hay lòng say mê công vi c Mà m c đ sáng t o hay lòng say mê công vi c l i ph thu c vào

kh n ng t o đ ng l c cho nhân viên đ kh ng đ nh lòng trung thành và s cam k t c a ng i lao

đ ng không th có đ c b ng vi c tr l ng cao Th c t là m c l ng cao và m t v n phòng đ y

đ ti n nghi ch là đi u ki n c n ch không ph i là đi u ki n đ đ nhà qu n lý có th gi m t nhân viên t t

1.4.2 Các ch c n ng qu n tr

Ti n trình qu n tr là m t ph c h p nh ng k n ng có tính h th ng r t sinh đ ng và ph c

t p Do đó, đ có th hi u rõ v qu n tr , c n ph i hi u rõ v các ch c n ng và vai trò c a qu n tr Các ch c n ng qu n tr là nh ng nhi m v qu n lý chung, c n ph i đ c th c hi n trong t t c các

- Ti n trình t ch c bao g m vi c: Thi t l p các b ph n, phòng ban và xây d ng b ng mô

t công vi c t ch c bao g m c ch c n ng nhân s : tuy n m , tuy n ch n, hu n luy n và phát tri n ngu n nhân l c, do đó, m i ng i đ u có th đóng góp n l c vào thành công c a t ch c

- Truy n đ t thông tin, tri th c, k thu t, ch th , m nh l nh, thông tin c n thi t đ th c hi n công vi c, đ ng th i nh n thông tin ph n h i

c) Ch c n ng thúc đ y đ ng viên (ch huy - lãnh đ o):

ây là ch c n ng thúc đ y, đ ng viên nhân viên theo đu i nh ng m c tiêu đã l a ch n

B ng ch th , m nh l nh và th a mãn nhu c u v t ch t và tinh th n Các nhà qu n tr th c hi n các

ch c n ng ch huy đ thúc đ y, đ ng viên nhân viên hoàn thành các m c tiêu đã đ ra

d) Ch c n ng ki m tra, ki m soát

Là quá trình giám sát ch đ ng đ i v i công vi c c a m t t ch c, so sánh v i tiêu chu n đ

ra và đi u ch nh khi c n thi t Quá trình ki m soát là quá trình t đi u ch nh liên t c và th ng

di n ra theo chu k

Các ch c n ng nói trên có quan h qua l i m t thi t v i nhau, và đ c th c hi n theo m t trình t nh t đ nh Quá trình qu n tr ph i th c hi n đ ng b các ch c n ng nói trên, n u không quá trình qu n tr s không đ t hi u qu nh mong mu n

Th nh t, chúng đ u có m t m c đích riêng bi t th hi n thông qua các m c tiêu c th

M c tiêu này là cái đích chung c a toàn b t ch c, ch không ph i là m c tiêu c a t ng cá nhân riêng l

Th hai, m i t ch c bao g m nhi u ng i S t p h p nhi u ng i trong t ch c là s t p

h p có ý th c đ nh m th c hi n các m c tiêu chung H có ý th c đ y đ v vai trò, trách nhi m

c a mình, cái đ c, cái m t c a mình khi tham gia t ch c đó H có ý th c rõ ràng v nhi m v chung mà m i ng i trong t ch c đ u ph i hoàn thành

1.5.2 Tính khoa h c và tính ngh thu t c a qu n tr

a) Qu n tr là khoa h c vì nó nghiên c u, phân tích các quan h qu n tr nh m tìm ra

nh ng quy lu t và c ch v n d ng nh ng quy lu t đó trong quá trình kinh doanh sao cho có hi u

qu c bi t là luôn tìm ra các ph ng pháp đ đ i m i các ho t đ ng qu n tr Quá trình kinh doanh luôn đ t ra nh ng nhi m v m i cho các nhà qu n tr Hoàn thi n qu n tr nh là m t yêu

c u t t y u trong quá trình phát tri n c a t ch c, c a doanh nghi p

Trong đi u ki n c nh tranh ngày càng gia t ng, các ch doanh nghi p mu n c u vãn s đ

v c a doanh nghi p, ho c đ a doanh nghi p sang m t b c phát tri n cao h n v ch t đ u đòi

h i ph i có s hoàn thi n nh ng nhân t trong qu n tr , nh ph ng pháp, ngh thu t, công ngh

và c c u t ch c qu n tr kinh doanh Do đó, vi c phân tích kinh t các ho t đ ng s n xu t kinh doanh, đ i m i doanh nghi p, nâng cao hi u qu qu n tr là n i dung quan tr ng c a lý thuy t

qu n tr

Lý thuy t qu n tr cung c p nh ng khái ni m c b n làm n n t ng cho vi c nghiên c u các

l nh v c qu n tr chuyên ngành nh qu n tr Tài chính, qu n tr Nhân s , qu n tr Marketing

Lý thuy t qu n tr còn là m t khoa h c liên ngành, vì nó s d ng tri th c c a nhi u môn khoa h c khác, đ ng th i c ng làm c s nghiên c u cho các môn khoa h c đó

b) Qu n tr là m t ngh thu t: Ngh thu t kinh doanh (còn g i là thu t kinh doanh hay th

đo n kinh doanh) là vi c s d ng các ph ng pháp, các ti m n ng, các c h i kinh doanh m t cách khôn khéo, tài tình nh m đ t đ c m c tiêu kinh doanh m t cách t t nh t Qu n tr là m t ngh thu t vì nó còn l thu c khá l n vào cá nhân c a ch doanh nghi p (thiên b m, tài n ng, m i quan h , c may v n r i )

Ngh thu t qu n tr còn th hi n s nh y bén, sáng t o, ng phó k p th i v i t ng tình

hu ng c th c a nhà qu n tr (vì môi tr ng kinh doanh luôn bi n đ i ) Ngh thu t qu n tr

đ c t o l p trên c s c a ti m l c (s c m nh), tài thao l c kinh doanh (ki n th c và thông tin)

và y u t gi đ c bí m t ý đ Ti m l c, s c m nh c a doanh nghi p là m t th c l c c b n t o

c s cho ngh thu t kinh doanh:

- Ngu n v n l n;

- Kh n ng v công ngh , khoa h c k thu t;

- Kh n ng n m b t thông tin nhanh h n đ i th khác;

- S c hút ch t xám t n i khác v doanh nghi p

Ki n th c và thông tin là kh n ng nh n bi t đ c quy lu t di n ra trên m i m t c a đ i

s ng xã h i và quá trình kinh doanh Còn bí m t trong kinh doanh th hi n trong ý đ , trong giá

c , trong ph ng h ng th tr ng, trong công ngh k thu t

c) Qu n tr đ ng th i còn là m t ngh : Ngh qu n tr - (The profession of management),

ngh Giám đ c ai c ng có th đi h c ngh đ tham gia các ho t đ ng kinh doanh Tuy nhiên, thành công hay không còn ph thu c vào nhi u y u t : Ki n th c - Kinh nghi m - í chí h c h i - Tinh th n sáng t o Có gi i ngh hay không còn ph thu c vào nhi u y u t c a vi c h c ngh

H c ngh đâu? Ai d y cho? Cách h c ngh ra sao? Ch ng trình th nào? Ng i d y có th c tâm truy n h t ngh d y hay không? N ng khi u ngh nghi p ra sao? Các ti n đ t i thi u v v t

ch t ban đ u cho s hành ngh bao nhiêu? Nh v y, mu n đi u hành các ho t đ ng kinh doanh có

k t qu m t cách ch c ch n, thì tr c tiên ch doanh nghi p ph i đ c đào t o v ngh nghi p (ki n th c, tay ngh , kinh nghi m) m t cách chu đáo đ suy ngh có h th ng tr c nh ng tình

hu ng phát sinh trong kinh doanh, có kh n ng phân tích, đánh giá và nh n di n v n đ , có nh y

c m và thích nghi v i m i hoàn c nh, đ ng th i, nh n th c m t cách chu n xác và đ y đ các quy

lu t khách quan xu t hi n trong quá trình kinh doanh, đ ng th i có ph ng pháp ngh thu t thích

h p, nh m tuân th đúng các đòi h i c a các quy lu t đó

TÓM T T

Khái ni m c a qu n tr : Qu n tr là m t quá trình nh m đ t đ n các m c tiêu đ ra b ng

vi c ph i h p h u hi u các ngu n l c c a doanh nghi p

M c tiêu c a qu n tr : M c tiêu c a qu n tr là t o ra giá tr th ng d t c tìm ra ph ng

th c thích h p đ th c hi n công vi c nh m đ t hi u qu cao nh t v i chi phí các ngu n l c ít

Ý ngh a c a qu n tr : M c tiêu c a ho t đ ng qu n tr giúp doanh nghi p có nh ng ki n

th c, k n ng c n thi t đ gia t ng hi u qu trong ho t đ ng kinh doanh vì m c tiêu l i nhu n

c ng nh m c tiêu phi l i nhu n

B n ch t c a qu n tr : Qu n tr xét v m t t ch c - k thu t là s k t h p n l c c a con

ng i trong t ch c Nói m t cách khác, qu n tr là qu n tr con ng i trong doanh nghi p, thông qua đó s d ng có hi u qu nh t m i ti m n ng c a doanh nghi p

Qu n tr xét v m t kinh t - xã h i là qu n tr vì m c tiêu, l i ích c a doanh nghi p, b o

đ m cho doanh nghi p t n t i, s ng còn và phát tri n lâu dài Nói cách khác b n ch t c a qu n tr

tu thu c vào ch s h u c a doanh nghi p

Mô hình qu n tr : Trong m t t ch c, các nhà qu n tr đ c chia ra làm ba c p: Qu n tr c p cao; Qu n tr c p trung gian; Qu n tr c p c s

Tính khoa h c và tính ngh thu t c a qu n tr

- Qu n tr là khoa h c vì nó nghiên c u, phân tích các quan h qu n tr nh m tìm ra nh ng quy lu t và c ch v n d ng nh ng quy lu t đó trong quá trình kinh doanh sao cho có hi u qu

- Qu n tr là m t ngh thu t: Ngh thu t kinh doanh (còn g i là thu t kinh doanh hay th

đo n kinh doanh) là vi c s d ng các ph ng pháp, các ti m n ng, các c h i kinh doanh m t cách khôn khéo, tài tình nh m đ t đ c m c tiêu kinh doanh m t cách t t nh t Qu n tr là m t ngh thu t vì nó còn l thu c khá l n vào cá nhân c a ch doanh nghi p (thiên b m, tài n ng, m i quan h , c may v n r i )

7 Trình bày các mô hình qu n tr trong doanh nghi p

8 Gi i thích t i sao l i cho r ng qu n tr v a là khoa h c, v a là ngh thu t?

ch có ba tr ng i h c Hoa K (Pennsylvania, Chicago, California) là có ngành h c qu n tr kinh doanh V m t th c ti n: qu n tr có l ch s hàng ngàn n m Cùng v i s phát tri n c a khoa

h c k thu t và nh ng thành t u c a cách m ng công nghi p nh t là s bùng n thông tin đã thúc

đ y s ra đ i c a các t t ng qu n tr

Sau khi h c xong ch ng này, sinh viên ph i n m đ c các v n đ sau:

- Nh ng t t ng qu n tr xu t hi n trong nh ng th i đi m khác nhau và có c s c a chúng

d a trên nh ng quan ni m khác nhau v : Hành vi c a con ng i trong t ch c; M c tiêu ch y u

Tr ng phái này dành nghiên c u qu n tr trong ph m vi h th ng doanh nghi p góc đ

t o ra m t c c u t ch c qu n tr h p lý, m t ch đ đi u hành khoa h c và ch t ch đ đem l i

hi u qu cao cho công tác qu n tr trong h th ng óng góp to l n cho tr ng phái này k t i các nhà qu n lý Rô-b t Ô-oen, An-đriu Ur , C Báp-bít-gi , F.W Tây-l , Hen-ry Fayol v.v

a) Rô-b t Ô-oen (1771 - 1858) là m t trong nh ng ch xí nghi p đ u tiên Xc t-len ti n hành t ch c m t "xã h i công nghi p có tr t t và k lu t, ông chú ý t i nhân t con ng i trong

t ch c và cho r ng n u ch quan tâm đ u t t i thi t b máy móc mà quên y u t con ng i thì xí nghi p c ng không th thu đ c k t qu Quan đi m qu n tr c a Rô-b t Ô-oen m c dù còn gi n

đ n nh ng đã b c đ u chu n b cho s ra đ i c a m t b môn qu n lý đ c l p

b) An- đriu Ur (1778 - 1857) ng i đã s m nhìn th y vai trò c a qu n lý và vi c đào t o

ki n th c cho các nhà qu n lý Ông là m t trong nh ng ng i đ u tiên ch tr ng vi c đào t o

b c đ i h c cho các nhà qu n tr và ông cho qu n tr là m t ngh

c) C Báp-bít-gi (1792 - 1871) ng i đ u tiên đ xu t ph ng pháp ti p c n có khoa h c trong qu n lý, ông r t quan tâm t i các m i quan h gi a ng i qu n lý và công nhân, và c ng là

m t ng i góp ph n tích c c đ a qu n lý tr thành m t b môn khoa h c đ c l p

d) F W Tây-l (1856 - 1915) là ng i đ c th gi i ph ng Tây g i là “cha đ c a thuy t

qu n lý khoa h c”, là m t trong nh ng ng i m ra m t “k nguyên vàng” trong qu n lý c a

n c M , ng i xây d ng m t ph ng pháp qu n lý đ c dùng làm c s tri th c cho công vi c

qu n lý M , Anh, Tây Âu, B c Âu và Nh t B n trong các xí nghi p sau này

Tây-l xu t thân là m t công nhân và tr thành k s tr i qua quá trình ban ngày đi làm, ban đêm đi h c hàm th đ i h c Trong quá trình làm vi c trong nhà máy luy n cán thép, Tây-l

đã có nhi u c h i quan sát và th c hành lãnh đ o, qu n tr trong nhà máy Khi làm vi c t i nhà máy thép Midrale, ông theo dõi s h p tác gi a nh ng ng i qu n lý và công nhân, tìm hi u tính không hi u qu và lãng phí trong s n xu t Ông phát hi n có s khác bi t và thay đ i n ng su t

gi a các nhóm công nhân

Ông là tác gi v i nh ng nghiên c u và lý thuy t khá n i ti ng v lãnh đ o, qu n tr trong

th i gian t 1890 đ n 1930 Nh ng nguyên t c qu n tr theo khoa h c c a Taylor có th tóm t t

nh sau: Phân chia công vi c c a m i cá nhân thành nhi u thao tác đ n gi n, đ ng th i áp d ng

ph ng pháp t t nh t m t cách khoa h c đ th c hi n m i thao tác; L a ch n và hu n luy n công nhân m t cách khoa h c - chuyên môn hoá thao tác cho công nhân đ anh ta có th hoàn thành công vi c m t cách có hi u qu nh t; Tr l ng theo s n ph m và th ng cho vi c v t đ nh m c F.W Tây-l đ a ra b n nguyên t c qu n tr sau:

- Nhân viên qu n tr ph i am hi u khoa h c, b trí lao đ ng m t cách khoa h c đ thay th cho các t p quán lao đ ng c h

- Ng i qu n tr ph i l a ch n ng i công nhân m t cách khoa h c, b i d ng ngh nghi p

và cho h h c hành đ h phát tri n đ y đ nh t kh n ng c a mình (còn trong quá kh thì h t

ch n ngh , t c g ng h c t p đ nâng cao tay ngh )

- Ng i qu n tr ph i c ng tác v i ng i th đ n m c có th tin ch c r ng công vi c đ c làm đúng v i các nguyên t c có c n c khoa h c đã đ nh

- Công vi c và trách nhi m đ i v i công vi c đ c chia ph n nh nhau gi a ng i qu n tr

và ng i th Nhân viên qu n lý ph i ch u trách nhi m toàn b đ i v i công vi c mà mình có kh

n ng h n; còn trong quá kh thì toàn b công vi c và ph n l n trách nhi m là đ vào đ u ng i công nhân

e) Herny L Gantt: Là k s chuyên v h th ng ki m soát trong nhà máy Trên c s các

lý thuy t c a Taylor, Gantt đã phát tri n và đ a ra lý thuy t c a mình, trong đó ch y u t p trung vào m r ng h th ng khuy n khích v t ch t cho ng i lao đ ng v i các bi n pháp nh :

- Khuy n khích công nhân sau m t ngày làm vi c n u h làm vi c t t

- Khuy n khích cho đ c công, qu n đ c d a vào k t qu làm vi c c a công nhân d i s giám sát tr c ti p c a h nh m đ ng viên h trong công vi c lãnh đ o, qu n tr

Bi n pháp này đã khuy n khích các đ c công qu n lý t t h n C ng trên c s này, các

ph ng pháp qu n tr ti n đ th c hi n m i đ c đ a vào trong qu n lý nh ph ng pháp đ ng

g ng (CPM - Critical Path Method) và ph ng pháp s đ m ng l i (PERT - Program Evaluation and Revie Technique) Trong lý thuy t này, khía c nh l i ích đ c chú ý h n nhi u

g) Frank B (1868 - 1924) và Liliant M Gibreth (1878 -1972)

Hai tác gi này đã nghiên c u r t chi ti t quá trình th c hi n và quan h gi a các thao tác,

đ ng tác và c đ ng v i m t m c đ c ng th ng và m t m i nh t đ nh c a công nhân trong quá trình làm vi c, t đó đ a ra ph ng pháp th c hành t i u nh m t ng n ng su t lao đ ng, gi m s

m t m i c a công nhân

Các ph ng pháp thu c tr ng phái này đã có nh ng đóng góp có giá tr cho s phát tri n

c a t t ng lãnh đ o, qu n tr , phát tri n k n ng lãnh đ o, qu n tr qua phân công, chuyên môn hóa lao đ ng, đ ng th i là nh ng ng i đ u tiên nêu lên t m quan tr ng c a vi c tuy n ch n và

hu n luy n nhân viên, dùng đãi ng đ t ng n ng su t lao đ ng Tuy nhiên, các tác gi đã phát tri n m t ph ng pháp lãnh đ o, qu n tr mang tính khoa h c hóa m t cách thu n túy nh “máy móc hóa con ng i”, g n ch t con ng i vào m t dây chuy n công ngh đ lãnh đ o, qu n tr và

t ng n ng su t lao đ ng

ánh giá chung v tr ng phái qu n tr khoa h c

Quan đi m chú tr ng vào y u t con ng i là m t quan đi m ti n b c a Tây-l Hi n nay quan đi m này đ c các n c tiên ti n th a nh n và áp d ng trong ho t đ ng qu n tr

2.1.2 Lý thuy t qu n tr hành chính

a) Hen-ry Fayol (1841 - 1925) ng i ch tr ng ph i có m t lý thuy t qu n tr khoa h c

d a trên quy t c và ch c n ng nh t đ nh

Theo Hen-ry Fayol qu n tr xí nghi p ph i đ c th c hi n theo nh ng nguyên t c sau:

- Có k ho ch chu đáo và th c hi n k ho ch m t cách nghiêm ch nh

- Vi c t ch c (nhân tài, v t l c) ph i phù h p v i m c tiêu, l i ích, yêu c u c a xí nghi p)

- C quan qu n tr đi u hành ph i là ng i duy nh t, có n ng l c và tích c c ho t đ ng

- K t h p hài hoà các ho t đ ng trong xí nghi p v i nh ng c g ng ph i h p

- Các quy t đ nh đ a ra ph i rõ ràng d t khoát và chu n xác

- T ch c tuy n ch n nhân viên t t, m i b ph n ph i do m t ng i có kh n ng và bi t

ho t đ ng đ ng đ u, m i nhân viên ph i đ c b trí vào n i có th phù h p v i kh n ng c a h

- Nhi m v ph i đ c xác đ nh rõ ràng

- Khuy n khích tính sáng t o và tinh th n trách nhi m c a m i nhân viên

- Bù đ p lâu dài và th a đáng cho nh ng công vi c đã đ c hoàn thành

- H n ch ch y u c a Hen-ry Fayol là ông ch a chú ý đ y đ các m t tâm lý và môi tr ng

xã h i c a ng i lao đ ng, h th ng c a ông v n b đóng kín, ch a ch rõ m i quan h gi a xí nghi p v i khách hàng, th tr ng, các đ i th c nh tranh và các ràng bu c c a nhà n c

b) Max Weber (1864 - 1920): Nhà xã h i h c ng i c, tác gi đã phát tri n m t t ch c quan liêu bàn gi y Khái ni m quan liêu bàn gi y đ c đ nh ngh a: Là h th ng ch c v và nhi m

v đ c xác đ nh rõ ràng, phân công phân nhi m chính xác, h th ng quy n hành có tôn ti tr t t Theo Weber, h th ng t ch c kinh doanh ph i đ c xây d ng m t c c u t ch c ch t ch ; đ nh rõ các quy đ nh, các lu t l , chính sách trong ho t đ ng lãnh đ o, qu n tr ; đ nh rõ quy n l c và th a hành trong lãnh đ o, qu n tr

Ông đ a ra m t cách th c ti n hành m t t ch c Quy trình có b y đ c đi m:

c) Chester Barnard (1886 - 1961): Tác gi cho r ng m t t ch c là m t h th ng h p pháp

c a nhi u ng i v i ba y u t c b n: S s n sàng h p tác; Có m c tiêu chung; Có s thông đ t

N u thi u m t trong ba y u t đó t ch c s tan v C ng nh Weber, ông nh n m nh y u t quy n hành trong t ch c, nh ng ông cho r ng ngu n g c quy n hành không xu t phát t ng i ra

l nh, mà xu t phát t s ch p nh n c a c p d i i u đó ch có đ c khi v i b n đi u ki n nh sau:

Ph ng pháp s n xu t hàng lo t c a cách m ng công nghi p l n th hai hình thành m t xã

h i đ nh h ng vào tiêu dùng Th i k này, m c s ng nhi u qu c gia đ c nâng cao, đi u ki n làm vi c đ c c i thi n, n ng su t t ng, gi i ch khuy n khích công nhân b ng nh ng đi u ki n

thuê m n h p d n h n Trong b i c nh đó, t t ng qu n tr c đi n g p tr ng i do: s can thi p

c a chính ph ; s ph n đ i c a nghi p đoàn lao đ ng và công nhân T đó d n đ n s ra đ i c a

tr ng phái qu n tr hành vi Tác gi thu c ba tr ng phái này g m: Mary Darker Follett, Elton Mayo và Douglas Mr Gregor

Nhóm lý thuy t hành vi - tâm lý xã h i trong lãnh đ o, qu n tr nh n m nh vai trò con ng i trong t ch c, quan đi m c a nhóm này cho r ng n ng su t lao đ ng không ch do y u t v t ch t quy t đ nh mà còn do nhu c u tâm lý xã h i c a con ng i "V n đ t ch c là v n đ con ng i"

và h ch ra r ng trong tr ng phái c đi n có nhi u h n ch vì đã b qua y u t con ng i trong quá trình làm vi c

2.2.1 Lý thuy t các quan h con ng i trong t ch c

Tác gi là Mary Parker Pollet (1868 - 1933) cho r ng, trong quá trình làm vi c, ng i lao

đ ng có các m i quan h gi a h v i nhau và gi a h v i m t th ch t ch c nh t đ nh bao g m:

- Quan h gi a công nhân v i công nhân;

- Quan h gi a công nhân v i các nhà lãnh đ o, qu n tr ;

ng th i tác gi c ng nh n m nh, hi u qu c a lãnh đ o, qu n tr ph thu c vào vi c gi i quy t các m i quan h này

2.2.2 Thuy t nhu c u A Maslow

Thuy t nhu c u c a A Maslow là thuy t đ t t i đ nh cao trong vi c nh n d ng các nhu c u

t nhiên c a con ng i nói chung Cho đ n nay, ch a có thuy t nào thay th t t h n thuy t này

m c dù c ng có khá nhi u “ ng c viên" có ý đ nh thay th Theo thuy t A Maslow, nhu c u t nhiên c a con ng i đ c chia thành các thang b c khác nhau t "đáy” lên t i “đ nh”, ph n ánh

m c đ "c b n” c a nó đ i v i s t n t i và phát tri n c a con ng i v a là m t sinh v t t nhiên,

v a là m t th c th xã h i Vi c s p x p nhu c u theo thang b c t th p đ n cao cho th y đ “dã man" c a con ng i gi m d n và đ “v n minh” c a con ng i t ng d n

B ng 2.1 B c thang nhu c u c a Maslow

C p đ th p nh t và c b n nh t là nhu c u th ch t hay th xác c a con ng i g m nhu c u

n, m c, C p đ ti p theo là nhu c u an toàn hay nhu c u đ c b o v Nhu c u an toàn có ngh a là đ c đ m b o an toàn v tính m ng và an toàn v tài s n Cao h n nhu c u an toàn là nhu

c u quan h nh quan h gi a ng i v i ng i, quan h con ng i v i t ch c hay quan h gi a con ng i v i t nhiên Con ng i luôn có nhu c u yêu th ng g n bó C p đ nhu c u này cho

th y con ng i có nhu c u giao ti p đ phát tri n trên c p đ này là nhu c u đ c nh n bi t và tôn tr ng ây là mong mu n c a con ng i nh n đ c s chú ý, quan tâm và tôn tr ng t nh ng

ng i xung quanh và mong mu n b n thân là m t “m t xích” không th thi u trong h th ng phân công lao đ ng xã h i Vi c h đ c tôn tr ng cho th y b n thân t ng cá nhân đ u mong mu n tr thành ng i h u d ng Vì th , con ng i th ng có mong mu n có đ a v cao đ đ c nhi u

ng i tôn v ng và kính n V t lên trên t t c các nhu c u đó là nhu c u s th hi n ây là khát

v ng và n l c đ đ t đ c mong mu n Con ng i t nh n th y b n thân c n th c hi n m t công

vi c nào đó theo s thích và ch khi công vi c đó đ c th c hi n thì h m i c m th y hài lòng

Thuy t nhu c u s p x p nhu c u con ng i t th p lên cao Nh ng nhu c u c p cao h n s đ c

th a mãn khi nhu c u c p th p h n đ c đáp ng

Trong m t doanh nghi p ho c t ch c:

a) Nhu c u c b n có th đ c đáp ng thông qua vi c tr l ng t t và công b ng, cung

c p các b a n tr a ho c n gi a ca mi n phí ho c b o đ m các kho n phúc l i khác nh ti n

th ng theo danh hi u thi đua, th ng các chuy n tham quan, du l ch, th ng sáng ki n

b) đáp ng nhu c u an toàn, nhà qu n lý có th b o đ m đi u ki n làm vi c thu n l i,

b o đ m công vi c đ c duy trì n đ nh và đ i x công b ng đ i v i nhân viên

c) b o đ m đáp ng nhu c u quan h , ng i lao đ ng c n đ c t o đi u ki n làm vi c

theo nhóm, đ c t o c h i đ m r ng giao l u gi a các b ph n, khuy n khích m i ng i cùng tham gia ý ki n ph c v s phát tri n doanh nghi p ho c t ch c C ng đ đáp ng nhu c u phát tri n quan h , doanh nghi p ho c t ch c c n có các ho t đ ng vui ch i, gi i trí nhân các d p k

ni m ho c các k ngh khác

d) th a mãn nhu c u đ c tôn tr ng ng i lao đ ng c n đ c tôn tr ng v nhân cách,

ph m ch t Bên c nh đ c tr ti n l ng hay có thu nh p th a đáng theo các quan h th tr ng,

h c ng mong mu n đ c tôn tr ng các giá tr c a con ng i Các Nhà qu n lý ho c lãnh đ o, do

đó, c n có c ch và chính sách khen ng i, tôn vinh s thành công và ph bi n k t qu thành đ t

c a cá nhân m t cách r ng rãi ng th i, ng i lao đ ng c ng c n đ c cung c p k p th i thông tin ph n h i, đ b t nhân s vào nh ng v trí công vi c m i có m c đ và ph m vi nh h ng l n

h n

e) i v i nhu c u t hoàn thi n, nhà qu n tr ho c ông ch c n cung c p các c h i phát

tri n nh ng th m nh cá nhân ng th i, ng i lao đ ng c n đ c đào t o và phát tri n, c n

đ c khuy n khích tham gia vào quá trình c i ti n trong doanh nghi p ho c t ch c và đ c t o

đi u ki n đ h t phát tri n ngh nghi p Các t p đoàn kinh doanh l n trên th gi i “thu ph c” khá nhi u nhân viên gi i, k c nh ng nhân viên r t “khó tính” t nhi u n c khác nhau do c ch h p

d n m nh ngu n tài n ng này qua vi c t o đi u ki n cho h có vi c làm n đ nh, ti n l ng tr r t cao và kh n ng th ng ti n m nh, k c giao cho h nh ng tr ng trách và v trí lãnh đ o ch ch t trong doanh nghi p

2.2.3 Herbert A.Simon (ng i M ) nguyên là m t giáo s ti n s gi ng d y nhi u tr ng

đ i h c M trong nh ng n m 50 th k XX, và t 1961 đ n 1965 là Ch t ch H i đ ng khoa h c

xã h i M Ông chuyên v khoa h c máy tính và tâm lý h c, t ng nghiên c u v khoa h c đ nh

l ng trong kinh t , là m t trong nh ng ng i tiên phong trong ho t đ ng v “trí thông minh nhân

t o” (máy tính có kh n ng “t duy”)

Ti p đó, ông chuy n sang nghiên c u v khoa h c qu n lý v i hàng lo t công trình: Hành vi

qu n lý (1947), Qu n lý công c ng (1950), Lý lu n v quy t sách trong kinh t h c và khoa h c hành vi (1959), Khoa h c v nhân công (1969), Vi c gi i quy t nh ng v n đ v con ng i (1972), Các mô hình khám phá (1977), Mô hình t duy (1979), Các mô hình v qu n lý có gi i

h n (1982), L ph i trong các công vi c c a con ng i (1983)…

V i các c ng hi n đó, ông đã đ c t ng gi i th ng Nô-ben v kinh t t n m 1978

T t ng qu n lý c a Simon có th rút ra qua các n i dung chính nh sau:

- C t lõi c a qu n lý là ra quy t đ nh (quy t sách) Quy t sách qu n lý g m các vi c:

ho ch đ nh k ho ch, l a ch n ph ng án hành đ ng, thi t l p c c u t ch c, phân đ nh trách nhi m và quy n h n, so sánh tình hình th c t v i k ho ch, l a ch n ph ng pháp ki m tra, quán

xuy n các m t k ho ch, t ch c và đi u khi n đ i v i m i c p qu n lý và m i m t c a quá trình

qu n lý

- Quy t sách đ c hình thành qua b n giai đo n có liên h v i nhau: Thu th p và phân

tích thông tin kinh t – xã h i; thi t k các ph ng án hành đ ng đ l a ch n; l a ch n m t

ph ng án kh thi; th m tra đánh giá ph ng án đã ch n đ b sung hoàn thi n

- Thông qua m t h th ng m c tiêu - ph ng ti n đ th ng nh t ho t đ ng ó là s k t

h p gi a ng i và máy (đi n t ) đ ho ch đ nh quy t sách; có th kh c ph c tình tr ng thi u tri

th c và thông tin b ng m ng thông tin nhi u kênh theo hai chi u

- L a ch n ph ng th c t p quy n hay phân quy n trong vi c ra quy t sách v i ch c trách và quy n h n rõ ràng Nh vi c t đ ng hóa quy t sách theo trình t , vi c x lý các v n đ

có liên quan b ng ph ng th c t p quy n tr nên h p lý, gi m b t s can thi p c a c p trung gian

đ i v i công vi c c a c p c s

2.2.4 Doughlas Mc Gregor (1906 - 1964)

đã phát tri n lý thuy t tác phong trong lãnh đ o, qu n tr , ông cho r ng các nhà lãnh đ o,

qu n tr tr c đây đã ti n hành cách th c lãnh đ o, qu n tr trên nh ng gi thuy t sai l m v tác phong con ng i

Nh ng gi thuy t đó cho r ng ph n đông m i ng i đ u không thích làm vi c, thích đ c

vi c khi hoàn c nh cho phép

- a s m i ng i ph i b ép bu c đe doa b ng hình ph t và khi h làm vi c ph i đ c giám sát ch t ch

- H u h t m i ng i đ u mu n b đi u khi n H luôn tìm cách tr n tránh trách nhi m, ít khát v ng và ch thích đ c yên n

Thuy t Y:

Thuy t nh n m nh đ n b n ch t t t đ p c a con ng i i di n thuy t này là Douglas Mr.Gregor (1906-1964) Thuy t Y là quan đi m hi n đ i: Nêu lên b n ch t t t c a con ng i, các nhà qu n tr c n t o đi u ki n đ h phát huy N i dung thuy t Y nh sau:

N i dung thuy t Y

- Làm vi c là m t ho t đ ng b n n ng t ng t nh ngh ng i, gi i trí

- M i ng i đ u có n ng l c t đi u khi n và t ki m soát b n thân

n u ng i ta đ c y nhi m

- Ng i ta s tr nên g n bó v i các m c tiêu c a t ch c h n, n u

đ c khen th ng k p th i, x ng đáng

- M t ng i bình th ng có th đ m nh n nh ng tr ng trách và dám ch u

trách nhi m

- Nhi u ng i bình th ng có óc t ng t ng phong phu, khéo léo

và sáng t o

Thuy t Z

William Ouchi, v i tác ph m “thuy t Z: Làm th nào đ các doanh nghi p M đáp ng

đ c thách đ c a Nh t (Theory Z: How American business can meet the Japanese challenge” xu t

b n n m 1981, đã xây d ng lý thuy t c a mình trên c s h p nh t hai m t c a m t t ch c kinh doanh: V a là t ch c có kh n ng sáng t o ra l i nhu n, v a là c ng đ ng sinh ho t b o đ m

cu c s ng cho m i thành viên c a t ch c (công nhân, nhân viên), t o m i thành viên trong t ch c

có kh n ng th ng ti n và thành công

Thuy t Z đ c bi t chú ý đ n quan h xã h i và y u t con ng i trong t ch c: Các công ty

Nh t B n có xu h ng phát tri n và đào t o nhân s nh m tranh th s h p tác c a nhân viên hay công nhân đ i v i công ty trong dài h n, th m chí khuy n khích h g n bó su t đ i v i công vi c trong t ch c

Ngoài ra k thu t qu n tr Nh t B n còn chú tr ng đ n KAIZEN (c i ti n), đ c liên quan

đ n t t c m i ho t đ ng trong công ty Kaizen chú tr ng đ n quá trình c i ti n liên t c t p trung

vào ba y u t nhân s : Gi i qu n lý, t p th và cá nhân c đi m c a Kaizen trong qu n tr bao hàm khái ni m s n xu t v a đúng lúc (JIT: Just-In-Time) và công ty luôn ghi nh n ý ki n đóng góp c a công nhân, khuy n khích công nhân khám phá và báo cáo m i v n đ phát sinh trong quá trình làm vi c đ gi i qu n lý k p th i gi i quy t Tóm l i Kaizen là chìa khoá c a s qu n tr thành công c a Nh t B n

2.3.1 Tr ng phái quan h con ng i v i con ng i trong h th ng

Trong tr ng phái này đã có s quan tâm th a đáng đ n y u t tâm lý con ng i, tâm lý t p

th và b u không khí tâm lý trong xí nghi p, n i nh ng ng i lao đ ng làm vi c, đã phân tích y u

t tác đ ng qua l i gi a con ng i v i con ng i trong ho t đ ng xí nghi p i di n c a tr ng phái này là M.P Follet (1868 - 1933), ng i đã phê phán các nhà qu n tr tr c kia ch a quan tâm

đ n khía c nh tâm lý và xã h i c a qu n tr , ti p đó là Elton Mayo (1880 - 1949), ng i r t quan tâm đ n y u t cá nhân trong t p th (nhóm), m c dù ông đánh giá con ng i là th đ ng trong quan h v i t p th v.v

2.3.2 Tr ng phái qu n tr g n h th ng v i môi tr ng

Các n c t b n ch ngh a tr c cu c kh ng ho ng kinh t th a, tr c các b t c c a quan

đi m và cách th c qu n tr c a mình và h đã tìm cách c i ti n quá trình qu n tr theo h ng g n

h th ng khu v c v i môi tr ng và t m th i thu đ c nh ng k t qu nh t đ nh Các nhà qu n tr

ph ng Tây tiêu bi u là P Drucker là ng i đ u tiên m r ng ph m vi qu n tr c a doanh nghi p

ra v i th tr ng khách hàng và ràng bu c c a xã h i, các đ i th c nh tranh và các nhà cung ng

v t t thi t b cho xí nghi p

Theo P Drucker, qu n tr có ba ch c n ng: qu n tr công nhân, công vi c; qu n tr các nhà

qu n tr và qu n tr m t doanh nghi p Qu n tr theo P Drucker còn là s ch đ ng sáng t o kinh doanh ch không ph i là s thích nghe th đ ng, đó là vi c bám ch c vào khách hàng và th

tr ng V i t t ng này P Drucker đã là m t trong nh ng nhà qu n tr góp ph n xây d ng nhi u

lý thuy t qu n tr kinh doanh hi n đ i ngày nay (marketing, kinh t v mô v.v ) Chính v i quan

đi m nói trên P Drucker đã góp ph n gi i quy t các b t c t ng nh không gi i n i c a ch ngh a t b n, ông đã đ c các nhà t b n ph ng Tây và Nh t, M g i là "Peter i đ " H n ch

c a ông ch không đ c p t i b n ch t l i ích c a ho t đ ng qu n tr , đi u mà các nhà t b n luôn luôn né tránh vì b n ch t bóc l t c a nó

- Các nhà qu n lý B c Âu, l i đ a thêm vi c g n qu n lý kinh nghi m v i vi c đi u hoà l i ích m t ph n cho xã h i thông qua các c quan qu n lý c a chính ph Chính đi u này đã làm cho nhi u n c B c Âu (Th y i n, an M ch, Hà Lan v.v ) c ng t nh n mình là các n c xã h i

ch ngh a Các n c này đã nhanh chóng tr thành các qu c gia ph n vinh, các t t ng qu n tr

c a h đ c nhi u qu c gia theo dõi h c t p, nh ng trong th p k cu i th k XX này, các n c này đang b c vào nh ng b t c m i v i nhi u khó kh n tr ng i mà h đang c g ng gi i quy t

- Các nhà qu n tr Nh t B n, các n c ông B c Á và các n c ông Nam Á (ASEAN) thì

l i b sung thêm vi c qu n lý theo ph ng th c hi n đ i v i s c m nh c a truy n th ng dân t c

và con ng i, h t o ra m t đ ng c tâm lý m nh cho c ng đ ng xã h i v i mong mu n nhanh chóng tr thành c ng qu c d n đ u th gi i Các n c này c ng đã "vang bóng m t th i" và v n còn đang đ c nhi u ng i ca ng i thành t u c a h m c dù nh ng n m g n đây b t đ u ch ng

l i v i các b t c t t y u c a ch ngh a t b n

- M t s qu c gia thu c ph m vi nh h ng c a các th l c đ qu c và ph n đ ng qu c t

đã hy v ng đem l i s th nh v ng nhanh chóng cho đ t n c mình b ng cách qu n lý toàn xã h i trên b o l c, roi v t (đi n hình là bè l Pôn-pôt, Lêng xa-ry Cam-pu-chia v.v ) nh ng c ng nh phát xít c, Nh t h đ u th t b i th m h i

- Các nhà qu n lý kinh t các n c xã h i ch ngh a c đã thay đ i l p tr ng quan đi m

v l i ích c a qu n lý, ch tr ng đa nguyên v chính tr , xoá b nhanh chóng ch đ công h u v

t li u s n xu t, khuy n khích t do c nh tranh, tranh th s h tr c a các n c t b n ch ngh a,

h hy v ng đó là con đ ng duy nh t đ đ a đ t n c ra kh i cu c kh ng ho ng toàn di n v i nhi u b t c và đ v

- M t h ng khác c a các n c xã h i ch ngh a trong đó có n c ta, v n kiên trì con

đ ng xã h i ch ngh a, nh ng ph i nhanh chóng đ i m i c ch qu n lý sao cho phù h p v i các đòi h i c a quy lu t khách quan, quy t đ c đông đ o nhân dân d i s lãnh đ o c a chính ng giai c p vô s n, ch p nh n th tr ng m c a, ch p nh n c nh tranh nh ng trong khuôn kh có s

đi u ti t v mô c a Nhà n c

2.3.3 Tr ng phái lý thuy t h th ng hi n đ i

Tr ng phái lý thuy t này quan ni m r ng m t t ch c đ c coi nh m t h th ng tr c ti p

th ng nh t c a các b ph n có quan h h u c v i nhau Các khái ni m d i đây đ c s d ng đ

mô t các quan h c a t ch c trong ho t đ ng lãnh đ o, qu n tr :

* Phân h trong lãnh đ o, qu n tr : Là nh ng b ph n trong t ch c liên k t v i nhau trong

m t h th ng t ch c th ng nh t

* C ng l c hay phát huy l i th c a hi p đ ng t p th : Là tr ng thái trong đó cái chung

đ c coi l n h n cái riêng Trong m t h th ng t ch c, c ng l c có ngh a là các b ph n tác

đ ng qua l i l n nhau trong ho t đ ng s t o ra s c m nh chung đ c t ng lên g p b i và mang l i

hi u qu cao h n nhi u so v i trong tr ng h p các b ph n ho t đ ng đ c l p

m c tiêu qu n lý là t o ra n ng su t hi u qu cao và công b ng nhân đ o xã h i, vi c qu n lý đ c

th c hi n t p trung trong ph m vi c n c Qu n lý kinh t đã th c s đ c tách thành m t môn khoa h c đ c l p v i m t h th ng lý lu n và ph ng pháp lu n ch t ch và chu n xác, do đó đã nhanh chóng góp ph n thúc đ y n n kinh t c a các n c xã h i ch ngh a phát tri n v t b c

Nh ng cho đ n đ u nh ng n m 50, do s phát tri n kinh t b t đ u ch ng l i nhi u n c, các ách t c b t đ u xu t hi n b i nhi u lý do, trong đó đáng k nh t là lý do qu n lý t p trung duy ý chí c a các c quan nhà n c, b t ch p các quy lu t khách quan c a th tr ng v i các y u kém

c a đ i ng các nhà qu n lý đi u hành b máy này S b t c đã kéo đ n kh ng ho ng m t s

n c và đang đòi h i các nhà qu n lý ph i xem xét l i lý thuy t qu n lý c a mình đ có bi n pháp

1 Y u t c u thành môi tr ng kinh doanh

c a doanh nghi p

2 Th i c kinh doanh

b ng kh n ng c a doanh nghi p + c h i

có đ c trên th tr ng

→ tìm bi n pháp khai thác th i c kinh doanh.

1 M i quan h

gi a m c tiêu và

ph ng ti n

2 Xác đ nh các lo i chi n l c và m i quan h gi a chúng

1 Mô hình hoá quá trình ra quy t đ nh

và t ch c th c

hi n quy t đ nh

2 Phân lo i các quy t đ nh qu n

tr kinh doanh theo đi u ki n ra quy t đ nh

Tr ng phái này dành nghiên c u qu n tr trong ph m vi h th ng doanh nghi p góc đ

t o ra m t c c u t ch c qu n tr h p lý, m t ch đ đi u hành khoa h c và ch t ch đ đem l i

hi u qu cao cho công tác qu n tr trong h th ng óng góp to l n cho tr ng phái này k t i các nhà qu n lý Rô-b t Ô-oen, An-đriu Ur , C Báp-bít-gi , F.W Tây-l , Hen-ry Fayol v.v

và h ch ra r ng trong tr ng phái c đi n có nhi u h n ch vì đã b qua y u t con ng i trong quá trình làm vi c

Tr ng phái quan h con ng i v i con ng i trong h th ng

Trong tr ng phái này đã có s quan tâm th a đáng đ n y u t tâm lý con ng i, tâm lý t p

th và b u không khí tâm lý trong xí nghi p, n i nh ng ng i lao đ ng làm vi c, đã phân tích y u

t tác đ ng qua l i gi a con ng i v i con ng i trong ho t đ ng xí nghi p i di n c a tr ng phái này là M.P Follet (1868 - 1933), ng i đã phê phán các nhà qu n tr tr c kia ch a quan tâm

đ n khía c nh tâm lý và xã h i c a qu n tr , ti p đó là Elton Mayo (1880 - 1949), ng i r t quan tâm đ n y u t cá nhân trong t p th (nhóm), m c dù ông đánh giá con ng i là th đ ng trong quan h v i t p th v.v

Tr ng phái qu n tr g n h th ng v i môi tr ng

Các n c t b n ch ngh a tr c cu c kh ng ho ng kinh t th a, tr c các b t c c a quan

đi m và cách th c qu n tr c a mình và h đã tìm cách c i ti n quá trình qu n tr theo h ng g n

h th ng khu v c v i môi tr ng và t m th i thu đ c nh ng k t qu nh t đ nh Các nhà qu n tr

ph ng Tây tiêu bi u là P Drucker là ng i đ u tiên m r ng ph m vi qu n tr c a doanh nghi p

ra v i th tr ng khách hàng và ràng bu c c a xã h i, các đ i th c nh tranh và các nhà cung ng

v t t thi t b cho xí nghi p

Tr ng phái lý thuy t h th ng hi n đ i

Tr ng phái lý thuy t này quan ni m r ng m t t ch c đ c coi nh m t h th ng tr c ti p

th ng nh t c a các b ph n có quan h h u c v i nhau Các khái ni m d i đây đ c s d ng đ

mô t các quan h c a t ch c trong ho t đ ng lãnh đ o, qu n tr :

* Phân h trong lãnh đ o, qu n tr : Là nh ng b ph n trong t ch c liên k t v i nhau trong

m t h th ng t ch c th ng nh t

* C ng l c hay phát huy l i th c a hi p đ ng t p th : Là tr ng thái trong đó cái chung

đ c coi l n h n cái riêng Trong m t h th ng t ch c, c ng l c có ngh a là các b ph n tác

đ ng qua l i l n nhau trong ho t đ ng s t o ra s c m nh chung đ c t ng lên g p b i và mang l i

hi u qu cao h n nhi u so v i trong tr ng h p các b ph n ho t đ ng đ c l p

Tr ng phái qu n lý kinh t oqr các n c XHCN ông Âu (c )

- Các nhà qu n lý kinh t các n c xã h i ch ngh a c đã thay đ i l p tr ng quan đi m

v l i ích c a qu n lý, ch tr ng đa nguyên v chính tr , xoá b nhanh chóng ch đ công h u v

t li u s n xu t, khuy n khích t do c nh tranh, tranh th s h tr c a các n c t b n ch ngh a,

h hy v ng đó là con đ ng duy nh t đ đ a đ t n c ra kh i cu c kh ng ho ng toàn di n v i nhi u b t c và đ v

CÂU H I ÔN T P VÀ TH O LU N

1 Trình bày nh ng t t ng chính và cho nh n xét đánh giá v lý thuy t qu n tr khoa h c?

2 Trình bày nh ng t t ng chính và cho nh n xét đánh giá v lý thuy t qu n tr hành vi?

3 Trình bày nh ng t t ng chính và cho nh n xét v lý thuy t qu n tr hành chính?

4 Trình bày nh ng t t ng chính và đánh giá v lý thuy t qu n tr h th ng?

5 Trình bày nh ng t t ng chính xuyên su t trong tr ng phái qu n tr c đi n?

6 Trình bày nh ng t t ng chính xuyên su t trong tr ng phái qu n tr hành vi?

7 Trình bày nh ng t t ng chính xuyên su t trong tr ng phái qu n tr hi n đ i?

Sau khi h c xong ch ng này, sinh viên ph i n m đ c các v n đ sau:

- N i dung các nguyên t c qu n tr và s v n d ng các nguyên t c qu n tr

3.1.1 Quy lu t kinh t , c s c a các nguyên t c qu n tr

a Khái ni m, đ c đi m c a các quy lu t

Quy lu t là m i liên h b n ch t, t t nhiên, ph bi n c a các s v t và hi n t ng trong nh ng

đi u ki n nh t đ nh Nh ng s v t, hi n t ng t n t i trong xã h i luôn bi n đ i theo chu k , l p đi

- Các quy lu t t n t i đan xen vào nhau t o thành m t h th ng th ng nh t

- Các quy lu t có nhi u lo i: Kinh t , công ngh , xã h i, tâm lý v.v Các quy lu t này luôn chi ph i và ch ng l n nhau

b C ch s d ng các quy lu t

- Con ng i mu n v n d ng có hi u qu ph i nh n bi t đ c quy lu t, quá trình nh n bi t quy lu t g m hai giai đo n: nh n bi t qua các hi n t ng th c ti n và qua các phân tích b ng khoa

h c và lý lu n ây là m t quá trình tu thu c vào trình đ , s m n c m, nh y bén c a con ng i

- Bên c nh đó, các t ch c, các doanh nghi p c n t ch c các đi u ki n ch quan c a h

th ng đ cho h th ng xu t hi n các đi u ki n khách quan mà nh đó quy lu t phát sinh tác d ng

c Nh ng quy lu t kinh t c n chú ý trong qu n tr

• Quy lu t cung - c u - giá c

Quy lu t cung - c u là quy lu t kinh t c b n c a n n kinh t th tr ng Quy lu t này đòi

h i các nhà qu n tr ph i n m đ c đi m cân b ng kinh t đ có đ i sách kinh doanh thích h p Trong Hình 3.1, ch rõ lúc đ u s n ph m m i đ c đ a vào th tr ng v i đ n giá g1 và s l ng

s n ph m C1 (đi m B) thì nhu c u ti m n ng (vì s n ph m m i giá không đ t) là m c N1 (đi m A), do N1 > C1 (c u > cung) ph n ng v phía ng i bán trên th tr ng là nâng giá t g1 lên g2 (g2

> g1đi m C), do có lãi l n, s n xu t đ c phát tri n, m c s n xu t t C1 lên C2 (đi m D), do giá

đ t mà s l ng bán l i nhi u h n nên ng i mua ch ng l i, ng i bán không tiêu th đ c s n

ph m, ph i h giá xu ng m c g3 (g3 < g2 - đi m E) và thu h p m c s n xu t t C2 v C3 (C3 < C2 -

đi m F) nh các gi i pháp này, s s n ph m c a phía s n xu t trong chu k th 2 đ c bán h t Quá trình chi ph i gi a cung - c u - giá c c ti p t c mãi và đ n cu i cùng k t thúc đi m I (đi m cân

b ng kinh t ), là đi m đó th tr ng có m c cung b ng m c c u và giá c h p lý cho c hai bên cung c u v s n ph m

Hình 3.1: Quy lu t cung-c u-giá c

• Quy lu t c nh tranh

Quy lu t c nh tranh là quy lu t phát sinh t quy lu t cung c u Trong n n kinh t th tr ng,

c nh tranh gi a các nhà s n xu t, cung ng s n ph m, d ch v trên th tr ng là t t y u Trên th

gi i m i ngày có hàng tr m nghìn doanh nghi p ra đ i và c ng v i m t s l ng doanh nghi p

nh v y th t th , phá s n S quy t li t c a th ng tr ng th c s là m t thách th c l n đ i v i các nhà qu n tr doanh nghi p Ai c ng có th hi u r ng “Cùng chung ngành ngh ch không cùng chung l i nhu n”, do đó c nh tranh là s t t y u c a th ng tr ng C nh tranh là s so sánh, đ i ch ng s c m nh c b n gi a các doanh nghi p, nh ng đe d a thách th c ho c c h i

c a doanh nghi p, ch y u có đ c t quá trình đ i kháng c a s c m nh này C nh tranh trên nhi u ph ng di n: Th ng hi u - Ch t l ng - M u mã - Giá c Chính vì v y, các nhà qu n tr

c n ph i luôn v n lên giành gi t l y toàn b ho c m t m ng nào đó c a th tr ng đ t n t i,

t ng tr ng và phát tri n Quá trình c nh tranh th ng đ c s d ng t ng h p b ng nhi u ph ng pháp và th đo n:

- B ng công ngh , đ t o ra s n ph m t t v i giá r nh t (bi u hi n c a quy lu t giá tr )

- B ng quan h hành chính, quân s thông qua các u đãi c a chính quy n hành chính đ

- B ng y u t v n l n và kéo dài th i gian đ ch p nh n ch u l m t hàng này, giai đo n này

đ ki m lãi m t hàng khác, giai đo n khác khi đã t o đ c l i th v.v

• Quy lu t t ng l i nhu n

Quy lu t t ng l i nhu n b ng các gi i pháp k thu t, qu n lý và giá c Các gi i pháp đ i

m i k thu t đã đ c s d ng ph c p trong c nh tranh Còn các gi i pháp qu n lý nh m lo i b

s h , y u kém trong quá trình t ch c và v n hành doanh nghi p nh đó h giá thành s n ph m

t o ra Các gi i pháp v giá là các gi i pháp đa d ng hoá các bi u giá bán (bán l , bán buôn, bán buôn tr ti n m t lúc, bán buôn tr ti n sau v.v ) và t ng giá bán trong khuôn kh đ c th tr ng

ch p nh n đ thu đ c t ng m c l i nhu n cho m i chu k s n xu t (tháng, quý, n m) l n nh t

ó là các bi n pháp t ng c ng các ho t đ ng chiêu th (Promotion) đ nâng s c mua c a khách hàng lên, ho c s d ng bi n pháp ng ng bán ho c bán hàng nh gi t trong m t th i gian

ng n đ gây n t ng thi u hàng làm cho khách hàng n y sinh t t ng ph i có d tr

• Quy lu t c a ng i mua

Ng i mua ch mua m t s n ph m nào đó đ s d ng khi s n ph m đó phù h p nhu c u tiêu dùng c a h Chính vì v y ng i mua đòi h i ng i bán ph i quan tâm t i l i ích c a h , ph i có trách nhi m v i h c sau khi bán, t c là trong kinh doanh ph i gi đ c ch tín và ph i có ho t

đ ng b o hành sau khi bán M t khác, ng i mua bao gi c ng mong mu n mua đ c nh ng s n

ph m có ch t l ng v i giá h p lý, t o dáng đ p, đ b n s d ng cao và cách bán thu n ti n, t c

là đã kinh doanh thì ph i ch p nh n c nh tranh

• Quy lu t v ý chí ti n th c a nhà qu n tr

Hình 3.3 Quy lu t v chí ti n th c a doanh nghi p

Ý chí ti n th c a nhà qu n tr đ c di n bi n theo th i gian hành hai lo i: Nhóm b o th (đ ng cong 1 – Hình 3.3) và nhóm hãnh ti n (đ ng cong 2 – Hình 3.3)

Trong hình v , các giai đo n đ u c a đ ng cong bi u th ý chí ti n th c a nhà qu n tr (1) (th hi n quy t tâm cao đ trong quá trình làm giàu và t o l p uy tín ti ng t m trên th ng

tr ng) là trùng nhau Khi h m i nh n tr ng trách làm th tr ng, h th ng có quy t tâm cao

đ , có c ng đ làm vi c l n đ mong đem l i s thành đ t cho doanh nghi p, đ ch ng minh v trí h đ m nhi m là h p lý, h x ng đáng nh t trong vi c ng i v trí đó (giai đo n 1 c a chu k

ý chí ti n th )

Giai đo n này th ng kéo dài t 06 tháng đ n 01 n m Giai đo n 2 c a chu k ý chí ti n

th , ch doanh nghi p v n gi đ c m c quy t tâm, c ng thêm kinh nghi m và thành qu đ t

đ c giai đo n 1, h g t hái các k t qu kh quan, giai đo n này th ng kéo dài t 02 đ n 05

n m

Giai đo n 3 c a chu k ý chí ti n th , doanh nghi p g t hái k t qu m c t i đa h đi u hành doanh nghi p m t cách v ng chãi, đ y kinh nghi m nh ng đã b t đ u có xu h ng trì tr , giai đo n này th ng kéo dài t 03 đ n 05 n m Giai đo n 4 c a chu k ý chí ti n th đ c tách thành hai nhánh (c a hai đ ng cong)

Nhánh (1) th a mãn m t m t do tích l y cho b n thân đã khá, h th ng ho t đ ng theo

ki u quán tính, s nghi p b t đ u đi xu ng và ti p t c kinh doanh n a ch gánh l y th t b i Nhánh (2) dành cho nh ng ng i có tham v ng l n, h b t đ u chuy n sang m t giai đo n m i

c a s nghi p kinh doanh, ho c b t đ u tham d các ho t đ ng nh m giành gi t v th xã h i N u

nhân cách kém c i, h th ng a thích cu c s ng h ng l c; thích đ c ng i khác tâng b c, tôn

th cu c s ng h ng l c v t ch t và dám vi ph m các đi u c m k c a lu t pháp, c a thông l xã

h i và th ng tr ng

d Các quy lu t tâm lý trong qu n tr

• Tâm lý và vai trò c a tâm lý trong qu n tr

Tâm lý (Tâm lý cá nhân) là s ph n ánh th gi i khách quan (c a b n thân, c a t nhiên,

c a xã h i) vào b não con ng i, đ c con ng i tích l y và đ c bi u hi n thành các hi n

t ng tâm lý

Tâm lý là m t ti m n ng to l n c a qu n lý vì nó t o ra (ho c làm m t đi) ni m tin, và môi

tr ng tâm lý t t đ p cho con ng i trong quá trình ho t đ ng kinh t , nh đó làm cho hi u qu thu đ c t ng lên (ho c gi m đi) đáng k (t 5 - 20%)

Th c t ch rõ n u con ng i làm vi c, ho t đ ng trong môi tr ng tâm lý t t lành (vui v ,

ph n kh i v.v ) thì n ng su t công vi c t ng lên t 10 - 20% so v i làm vi c trong môi tr ng

n ng n , c ch M t th c t khác c ng ch rõ con ng i trong đi u ki n bình th ng ch có th s

Khách hàng là đ i t ng ph c v , là l s ng còn c a các doanh nghi p, vi c nghiên c u tâm

lý khách hàng là đi u không th không đ c chú ý th a đáng, có đ c khách hàng là t n t i là thành công trong c nh tranh trên th ng tr ng ngày nay

Trong n n kinh t th tr ng, khách hàng là nh ng ng i đang có nhu c u và kh n ng mua

s n ph m, nh ng ch a đ c đáp ng và mong đ c th a mãn

Khách hàng có th là m t ng i, m t t ch c, m t h th ng, th m chí m t n c tr thành khách hàng, đi u ki n quy t đ nh tr c nh t là h ph i có nhu c u v s n ph m, n u không

có nhu c u thì khách hàng không c n đ n ng i đáp ng cho mình Nói đ n nhu c u n y sinh c a khách hàng c ng t c là vi c ph i đ c p t i đ ng c mua s n ph m đ đáp ng nhu c u ng c mua s n ph m nói đây chính là nh ng nhân t thúc đ y, đ nh h ng và duy trì hành vi mua s n

ph m c a con ng i

* Tâm lý c nh tranh trong kinh doanh

- N n kinh t th tr ng đòi h i các doanh nghi p ph i ch u trách nhi m tr c các k t qu

ho t đ ng kinh doanh c a mình, do đó v n đ c nh tranh t t y u x y ra gi a các doanh nghi p có cùng lo i m t hàng ph c v cho cùng lo i nhu c u c a khách

C nh tranh trong ho t đ ng kinh doanh là nh ng gi i pháp, nh ng th đo n kinh doanh c a các ch th tham gia c nh tranh đ a vào, nh m kh ng ch các ch th khác đ giành l y l i ích cao nh t cho mình trong kh n ng có th

Nh v y, đ có hi n t ng c nh tranh trong kinh doanh ph i có các đi u ki n sau (Hình 3.5):

+ Ph i có m t l i ích M nào đó n y sinh trên th tr ng

+ Ph i có ít nh t t hai ch th tr lên cùng mu n chi m đo t l i ích nói trên, cùng thông qua các ho t đ ng kinh doanh c a mình; ch th bên này đ c (ho c đ c nhi u) thì các ch th bên kia b m t (ho c đ c ít)

H.3.4 Các y u t t o nên c nh tranh trong ho t đ ng kinh doanh

Nh v y, nói theo ngôn ng lý thuy t trò ch i thì đây chính là tr ng h p trò ch i (hai ho c nhi u ng i) có t ng b ng không (xem thêm lý thuy t trò ch i trong kinh t )

Trong c nh tranh, các ch th c nh tranh đ u mong mu n mình ph i chi n th ng (chi m u

th , ho c n u t t h n n a là đ c quy n)

S c nh tranh có th di n ra nhi u c p đ khác nhau:

- C nh tranh đ i kháng: Là c nh tranh mà s n ph m đ đáp ng cho khách hàng và qua đó

s thu đ c l i ích là duy nh t (chúng gi ng nhau gi a các doanh nghi p - ch th c nh tranh, và

r t khó chuy n đ i sang s n ph m khác) C nh tranh đ i kháng l i có th di n ra hai tình th , tình th th nh t, bu c ph i lo i b các ch th khác n u th ng ho c b tiêu di t n u thua, tình th

th hai, không th lo i b đ c nhau mà ph i phân chia khu v c nh h ng

- C nh tranh không đ i kháng: Là c nh tranh trong các tr ng h p còn l i Có ngh a là

ho c các doanh nghi p d dàng rút kh i c nh tranh đ chuy n sang s n xu t, cung ng m t hàng khác; ho c th tr ng quá r ng l n, nhu c u th tr ng r t cao mà kh n ng đáp ng c a các doanh nghi p ch a đ đ tho mãn

- Các yêu c u v m t tâm lý trong c nh tranh kinh t

c nh tranh th ng l i trong kinh t , yêu c u đ i v i các ch doanh nghi p v m t tâm lý

m i m t (th l c, ý chí); ph i luôn lao tâm kh t , thà ph i lo tr c và lo t xa d n h n là đ vi c

đ n cùng m i t p trung suy ngh m t lúc Trong c nh tranh nhi u khi đòi h i nhà qu n lý ph i

ch p nh n m o hi m và ph i h t s c c ng quy t, m i s đùn đ y, m i hành vi nhu nh c, m i lòng đ u không có ch trong tính cách c a các nhà qu n lý

+ C nh tranh t t nh t là ph i s d ng các bi n pháp và th đo n h p pháp (n u đ c thì càng t t) M i bi n pháp và th đo n phi đ o đ c nh t th i có th thành công nh ng không th lâu

b n và khó tránh kh i h u qu x u v sau; đây là v n đ đ o đ c trong kinh doanh

+ ã c nh tranh thì có lúc th ng, lúc thua Khi th ng ch ch quan l là m t c nh giác;

ng i ta đã nói r t đúng: c quy n là th t sát, là th t m th i Còn th t b i thì không nên tuy t

v ng, ph i bình t nh đ t n t i và phát tri n T c ng dân gian đã có câu nói r t chí lý, đó là: Cùng

t c bi n, bi n t c thông (t c th t b i và b t c, n u không cam ch u mà c b n chí tìm l i thoát, thì

th nào c ng có cách x lý) ho c: Nh t d bá k (t c m t đêm ngh ra tr m k )

3.1.2 Các nguyên t c c a qu n tr

Vi c t ch c và qu n tr t ch c ch đ t hi u qu cao khi nh n th c và v n d ng đ c các quy lu t Các quy lu t này đ c th hi n c th trong quá trình đi u hành và qu n tr b ng các nguyên t c qu n tr Do đó có th hi u: các nguyên t c qu n tr là các nguyên t c ch đ o, nh ng tiêu chu n hành vi mà ch doanh nghi p ph i tuân theo trong quá trình kinh doanh

a) Tuân th lu t pháp và thông l kinh doanh

Lu t pháp là nh ng ràng bu c c a Nhà n c và các c quan qu n lý v mô đ i v i doanh nghi p S ràng bu c đó yêu c u các doanh nghi p ph i kinh doanh theo đ nh h ng c a s phát tri n xã h i Các nhà qu n tr c n ph i hi u bi t và kinh doanh đúng lu t pháp n u không s b x

lý b ng các bi n pháp hành chính và kinh t Ngoài vi c tuân th nh ng quy đ nh c a pháp lu t v

ho t đ ng kinh doanh, doanh nghi p còn ph i kinh doanh cho phù h p v i thông l c a xã h i

b) Ph i xu t phát t khách hàng

Kinh doanh theo c ch th tr ng ngày nay, k t qu cu i cùng tùy thu c g n nh quy t

đ nh vào ng i mua, m i ch doanh nghi p ph i t o cho mình m t kh i l ng khách hàng c n có

đ t n t i và phát tri n

Nguyên t c này là c n c đ hình thành chi n l c Marketing c a m i doanh nghi p (bao g m

c b n n i dung; s n ph m (product), giá c (price), phân ph i (place) và chiêu th (promotion) và các n i dung qu n lý c a doanh nghi p (v n, lao đ ng, công ngh , th tr ng, v n hoá doanh nghi p)

Nguyên t c này c ng đòi h i đi u ki n ph i n m v ng vòng đ i c a m i s n ph m đ luôn luôn đ i m i chi n l c s n ph m, thích nghi đ c v i th tr ng luôn bi n đ ng

c) Hi u qu và hi n th c

Nguyên t c này đòi h i m i ho t đ ng c a doanh nghi p ph i đ t đ c các m c tiêu đ ra

m t cách thi t th c và an toàn, th hi n các ch tiêu hi u qu kinh t cao:

Trong đó:

- e: Hi u qu so sánh (t ng đ i); E: Hi u qu tuy t đ i (chung);

- K: Là k t qu l i nhu n bình quân thu đ c m i n m;

- C: Là t ng chi phí b ra; Ci: Là chi phí b sung n m th i;

- Co: Là chi phí b ra ban đ u cho xây d ng doanh nghi p;

- Ki: K t qu thu đ c n m i; n: S n m khai thác s d ng doanh nghi p;

Các đ n v ti n t đ c tính quy đ i v i cùng m t đ n v (th nguyên) theo k thu t "hi n

đ i hoá v n"

d) Chuyên môn hoá

Là nguyên t c đòi h i vi c qu n lý các doanh nghi p ph i đ c nh ng ng i có chuyên môn, đ c đào t o, có kinh nghi m và tay ngh theo đúng v trí trong gu ng máy s n xu t và qu n

lý c a doanh nghi p th c hi n ây là c s c a vi c nâng cao hi u qu ho t đ ng c a các doanh nghi p M t m t, nh ng ng i ho t đ ng trong gu ng máy doanh nghi p ph i n m v ng chuyên

E

1 1

)(

môn ngh nghi p v trí công tác c a mình, m t khác h ph i ý th c đ c m i quan h c a h

v i nh ng ng i khác và b ph n khác thu c gu ng máy chung c a doanh nghi p

e) K t h p hài hoà các lo i l i ích

òi h i các ch doanh nghi p ph i x lý th a đáng m i quan h bi n ch ng h u c gi a các

l i ích có liên quan đ n s t n t i và phát tri n c a doanh nghi p, bao g m:

- L i ích c a ng i lao đ ng trong doanh nghi p, ph i b o đ m đ đ ng l c cho h s ng và làm vi c, nh đó g n bó h m t cách v n minh và ch t ch trong doanh nghi p

- L i ích c a khách hàng, đó là nh ng ng i mua s n ph m c a doanh nghi p cùng v i các yêu c u v s n ph m c a doanh nghi p và cách ph c v c a doanh nghi p

- L i ích c a nhà n c và xã h i, đó là ngh a v v thu và các ràng bu c pháp lu t khác mà doanh nghi p ph i th c hi n là các thông l xã h i (môi sinh, môi tr ng, ngh a v c ng đ ng v.v ) mà doanh nghi p ph i tuân th

- L i ích c a các b n hàng, đó là nh ng cá nhân và đ n v tham gia cung ng m t ph n

ho c toàn b các y u t đ u vào c a doanh nghi p H ph i đ c gi i quy t th a đáng các l i ích

c a mình khi th c hi n m i quan h làm n v i doanh nghi p, n u không h s c t quan h v i doanh nghi p đ quan h v i các doanh nghi p khác

g) Luôn luôn b giám sát, bi t d u ý đ

ó là nguyên t c đòi h i doanh nghi p ph i luôn luôn bi n d u kín ý đ và ti m n ng kinh doanh c a mình Quá trình kinh doanh là quá trình phát tri n và ti n t i chi m l nh th tr ng,

đi u này đòi h i các doanh nghi p ph i tìm m i gi i pháp sáng t o đ c đáo nh t, cho s thành đ t

c a mình, đó c ng là quá trình b các đ i th c nh tranh và các c quan lu t pháp giám sát, và vì

th các doanh nghi p ph i bi t che d u ý đ c ng nh ti m n ng c a mình m t cách có l i nh t

h) Bi t t n d ng th i c và môi tr ng kinh doanh

M i doanh nghi p dù có quy mô và ti m n ng l n t i đâu đ u có nh ng m t h n ch và có các đi m y u nh t đ nh Do v y, đòi h i các ch doanh nghi p ph i bi t t n d ng th i c và môi

tr ng kinh doanh đ giành l y hi u qu

Ph i bi t khai thác thông tin có l i t m i ngu n, đ c bi t là thông tin v công ngh m i và

s bi n đ ng trong chính sách qu n lý, mà doanh nghi p ph i gánh ch u do các nhà ch c trách d

đ nh đ a ra đ k p th i x lý th a đáng

ây là m i quan h gi a th và l c c a doanh nghi p L c là ti m n ng c a doanh nghi p, còn th là m i quan h c a doanh nghi p trong môi tr ng kinh doanh, thông qua các y u t n m ngoài doanh nghi p đ n m b t và khai thác có hi u qu

H3.5 M i quan h gi a m c tiêu, nguyên t c

Các ph ng pháp hành chính trong qu n tr kinh doanh chính là nh ng cách tác đ ng tr c

ti p c a ch doanh nghi p lên t p th nh ng ng i lao đ ng d i quy n b ng các quy t đ nh d t khoát, mang tính b t bu c; đòi h i ng i lao đ ng ph i ch p hành nghiêm ng t n u vi ph m s b

b x lý k p th i, thích đáng

Vai trò c a các ph ng pháp hành chính trong qu n tr kinh doanh r t to l n Các ph ng pháp hành chính xác l p tr t t k c ng làm vi c trong doanh nghi p, nó là khâu n i các ph ng pháp qu n tr khác l i Bên c nh đó thông qua ph ng pháp này, doanh nghi p có đ c nh ng quy đ nh b t bu c đ d u đ c bí m t ý đ kinh doanh và gi i quy t các v n đ đ t ra trong doanh nghi p r t nhanh chóng

Các ph ng pháp hành chính tác đ ng vào đ i t ng qu n tr theo hai h ng: Tác đ ng v

m t t ch c và tác đ ng đi u ch nh hành đ ng c a đ i t ng qu n tr

S d ng các ph ng pháp hành chính đòi h i các c p qu n tr ph i n m v ng nh ng yêu

c u ch t ch sau đây:

- M t là, quy t đ nh hành chính ch có hi u qu cao khi quy t đ nh đó có c n c khoa h c,

đ c lu n ch ng đ y đ v m i m t Khi đ a ra m t quy t đ nh hành chính ph i cân nh c, tính toán

đ n các l i ích kinh t

òi h i c a các quy lu t

M c tiêu

Các ph ng pháp qu n tr

Các nguyên

t c qu n tr

Ngh thu t

qu n tr

- Hai là, khi s d ng các ph ng pháp hành chính ph i g n ch t quy n h n c a ng i ra quy t đ nh M i b ph n, m i cán b quan tr khi s d ng quy n h n c a mình ph i có trách nhi m v vi c s d ng các quy n h n đó c p càng cao, ph m vi tác đ ng c a quy t đ nh càng

r ng, n u càng sai thì t n th t càng l n Ng i ra quy t đ nh ph i ch u trách nhi m đ y đ v quy t đ nh c a mình

b) Các ph ng pháp kinh t

Các ph ng pháp kinh t tác đ ng vào đ i t ng qu n lý thông qua các l i ích kinh t , đ cho đ i t ng b qu n tr t l a ch n ph ng án ho t đ ng có hi u qu nh t trong ph m vi ho t

đ ng (môi tr ng làm vi c) c a h mà không c n th ng xuyên tác đ ng v m t kinh t

Tác đ ng thông qua l i ích kinh t chính là t o ra đ ng l c thúc đ y con ng i tích c c lao

đ ng ng l c đó s càng l n n u nh n th c đ y đ và k t h p đúng đ n các l i ích t n t i khách quan trong doanh nghi p M t m nh c a ph ng pháp kinh t chính là ch nó tác đ ng vào l i ích kinh t c a đ i t ng qu n tr (là cá nhân ho c t p th lao đ ng), xu t phát t đó mà h l a

ch n ph ng án ho t đ ng, đ m b o cho l i ích chung c ng đ c th c hi n

Vì v y, th c ch t c a các ph ng pháp kinh t là đ t m i ng i lao đ ng, m i t p th lao

đ ng vào nh ng đi u ki n kinh t đ h có kh n ng k t h p đúng đ n l i ích c a mình v i l i ích

c a doanh nghi p i u đó cho phép ng i lao đ ng l a ch n con đ ng hi u qu nh t đ th c

hi n nhi m v c a mình

Các ph ng pháp kinh t t o ra s quan tâm v t ch t thi t thân c a đ i t ng qu n tr ch a

đ ng nhi u y u t kích thích kinh t cho nên tác đ ng nh y bén, linh ho t, phát huy đ c tính ch

đ ng và các t p th lao đ ng

Các ph ng pháp kinh t m r ng quy n hành đ ng cho các cá nhân và c p d i, đ ng th i cùng t ng trách nhi m kinh t c a h

Doanh nghi p s d ng các ph ng pháp kinh t theo nh ng h ng sau:

- nh h ng phát tri n doanh nghi p b ng các m c tiêu, nhi m v phù h p v i đi u ki n

th c t c a doanh nghi p, b ng nh ng ch tiêu c th cho t ng th i gian, t ng phân h c a doanh nghi p

- S d ng các đ nh m c kinh t ; các bi n pháp đòn b y, kích thích kinh t đ lôi qu n, thu hút, khuy n khích các cá nhân ph n đ u hoàn thành t t nhi m v đ c giao

- B ng ch đ th ng ph t v t ch t, trách nhi m kinh t ch t ch đ đi u ch nh ho t đ ng c a các b ph n, các cá nhân, xác l p tr t t k c ng, xác l p ch đ trách nhi m cho m i b ph n,

m i phân h cho đ n t ng ng i lao đ ng trong doanh nghi p

c) Các ph ng pháp giáo d c

Các ph ng pháp giáo d c là các cách tác đ ng vào nh n th c và tình c m c a ng i lao

đ ng nh m nâng cao tính t giác và nhi t tình lao đ ng c a h trong công vi c th c hi n nhi m

v

Các ph ng pháp giáo d c có ý ngh a to l n trong qu n tr kinh doanh vì đ i t ng c a

qu n tr là con ng i - m t th c th n ng đ ng, t ng hoà nhi u m i quan h Tác đ ng vào con

ng i không ch có hành chính, kinh t , mà còn tác đ ng tinh th n, tâm lý - xã h i v.v

Các ph ng pháp giáo d c d a trên c s v n d ng các quy lu t tâm lý c tr ng các

ph ng pháp này là tính thuy t ph c, t c là làm cho ng i lao đ ng phân bi t: Ph i - trái, đúng - sai,

l i - h i, đ p - x u, thi n - ác, t đó nâng cao tính t giác làm vi c và s g n bó v i doanh nghi p

Các ph ng pháp giáo d c th ng đ c s d ng k t h p v i các ph ng pháp khác m t cách uy n chuy n, linh ho t, v a nh nhàng v a sâu sát đ n t ng ng i lao đ ng, có tác đ ng giáo

d c r ng rãi trong doanh nghi p, đây là m t trong nh ng bí quy t thành công c a các xí nghi p t

Nh t B n hi n nay

3.2.3 Các ph ng pháp tác đ ng lên các y u t khác c a doanh nghi p

ó là ph ng pháp qu n lý đi sâu vào t ng y u t chi ph i lên các đ u vào c a quá trình kinh doanh (tài chính, lao đ ng, công ngh , thông tin, pháp ch , v t t , s n ph m, r i ro v.v…) Các ph ng pháp qu n tr mang tính nghi p v g n li n v i k thu t thông l c a các chuyên ngành qu n tr (qu n tr tài chính, qu n tr nhân s , qu n tr công ngh , qu n tr thông tin và Marketing, qu n tr v t t , qu n tr s n ph m, qu n tr đ u t , đ a tin h c vào qu n tr kinh doanh v.v…); và th ng g n v i các ph ng pháp toán kinh t - m t lo i công c không th thi u trong

vi c l a ch n các ph ng pháp qu n tr kinh doanh ngày nay

Chiêu th có m t tác d ng h t s c to l n trong ho t đ ng c a doanh nghi p và nó đ c coi

nh m t b ph n h u c g n li n v i ho t đ ng s n xu t Có nhi u s n ph m, nhi u doanh nghi p nhi u n c chi phí cho ho t đ ng chiêu th chi m m t t l khá l n trong t ng chi phí ch a trong giá bán s n ph m

Các ho t đ ng chiêu th đ c đ c bi t phát tri n các n c kinh t phát tri n n i mà s

c nh tranh là th ng xuyên gay g t

H3.6 Các n i dung c a ho t đ ng chiêu th

Chiêu th có các n i dung c b n nh :

Bán hàng tr c ti p

T i các c a hàng m u c a doanh nghi p đó là các đi m bán có tính th c nghi m đ xem xét

kh o sát th hi u nguy n v ng c a khách hàng góp ph n thúc đ y s n xu t kinh doanh n m ch c

và n m c th đi u mà th tru ng và ng i tiêu dùng đòi h i

Qu ng cáo tuyên truy n

Qu ng cáo tuyên truy n (Advertising): Là cách s d ng ch vi t, ti ng nói hình nh s n

ph m m u đ trình bày thông báo cho ng i tiêu dùng s n ph m c a ng i bán v i m c đích thu hút s chú ý và lôi kéo hành vi mua s n ph m c a ng i tiêu dùng

- Các nguyên t c qu ng cáo: Qu ng cáo trên th tr ng ph i đ m b o các nguyên t c sau:

Chiêu th

+ G i m : khách hi u và tò mò thích th mu n ti p c n sát h n, tr c ti p h n n a đ n

s n ph m

+ c tr ng, tiêu bi u đ c đáo: Ch rõ u đi m ch y u c a s n ph m so v i s n ph m c nh

tranh t ng t , tránh qu ng cáo thô thi n (s n ph m r b ng 1/3 s n ph m khác mà l i t t h n s n

ph m đó là vô lý

+ Th ng xuyên l p l i: T o thành đ ng mòn tâm lý trong ng i tiêu dùng v s n ph m

c a mình

+ Trung th c: Không đ c đánh l a khách hàng, gi i thi u s n ph m này l i bán cho s n

ph m khác V n minh, tôn tr ng ng i tiêu dùng, tránh l i qu ng cáo dung t c, k ch c m, thi u

v n hoá, thi u tôn tr ng khách hàng

+ Thi t th c hi u qu : Tránh qu ng cáo b a bãi b t k hi u qu thu l i nh ng gì

3.2.5 Các ph ng pháp đ i v i đ i th c nh tranh

Là vi c s d ng có hi u qu nh t các ngu n l c, các c h i c a doanh nghi p đ giành l y

ph n h n, ph n th ng v mình tr c các doanh nghi p khác trong quá trình kinh doanh, b o đ m cho doanh nghi p phát tri n nhanh chóng và b n v ng

H3.7 Các y u t t o nên c nh tranh kinh t

- Trong n n kinh t th tr ng, tr c m i nhu c u c a nh ng ng i tiêu dùng (ng i mua - bên A) d i d ng các lo i s n ph m t ng t - s n ph n th ng có r t nhi u các nhà s n xu t (ng i bán - bên B) tham gia đáp ng, h luôn ph i c g ng đ giành chi n th ng, s c nh tranh

di n ra là t t y u trong môi tr ng lu t pháp c a Nhà n c, các thông l c a th tr ng và các quy

- Phá ho i s n ph m c a đ i th b ng cách mua s n ph m c a h đ làm h ng m t s b

ph n, m t s tính n ng; sau đó l i đem trao đ i trên th tr ng t o n t ng x u cho khách hàng

v s n ph m c a đ i th ây c ng là m t hành vi kinh doanh c nh tranh khônglành m nh đáng b lên án

b) C nh tranh b ng chính l ng s n ph m:

Ngày nay, ch t l ng s n ph m đã tr thành m t công c c nh tranh quan tr ng c a các doanh nghi p trên th tr ng Ch t l ng s n ph m càng cao t c là m c đ th a mãn nhu c u càng cao, d n t i đ y m nh t c đ tiêu th , làm t ng kh n ng trong th ng th trong c nh tranh

c a doanh nghi p Trong đi u ki n hi n nay, m c s ng c a ng i dân ngày càng đ c nâng cao,

t c là nhu c u có kh n ng thanh toán c a ng i tiêu dùng t ng lên thì s c nh tranh b ng giá c

đã và s có xu h ng v trí cho s c nh tranh b ng ch t l ng

Khi ch t l ng không còn đ c đ m b o, không th a mãn nhu c u khách hàng thì ngay l p t c khách hàng s r i b doanh nghi p

Chính vì v y, nâng cao ch t l ng s n ph m có ý ngh a h t s c quan tr ng đ i v i vi c t ng

kh n ng c nh tranh th hi n trên các giác đ

c) C nh tranh b ng giá bán s n ph m

Giá c s n ph m là bi u hi n b ng ti n c a giá tr s n ph m mà ng i bán hay doanh nghi p bán d đ nh có th nh n đ c t ng i mua thông qua vi c trao đ i hàng hoá đó trên th tr ng Giá c c a s n ph m ph thu c vào các y u t sau:

- Các y u t ki m soát đ c: Chi phí s n xu t s n ph m, chi phí bán hàng, chi phí l u đ ng

và chi phí y m tr xúc ti n bán hàng

- Các y u t không ki m soát đ c: Quan h cung c u c ng đ c nh tranh trên th tr ng,

chính sách đi u ti t th tr ng c a Nhà n c

Giá c đ c s d ng làm công c c nh tranh thông qua các chính sách đ nh giá bán s n

ph m c a doanh nghi p trên th tr ng, m t doanh nghi p có th có các chính sách đ nh giá sau:

d) C nh tranh b ng ngh thu t tiêu th s n ph m

i v i m i doanh nghi p ho t đ ng trong c ch th tr ng, s n xu t t t ch a đ đ kh ng

đ nh kh n ng t n t i và phát tri n c a mình, mà còn ph i bi t t ch c m ng l i bán hàng, đó là

t p h p các kênh đ a s n ph m hàng hoá t n i s n xu t đ n ng i tiêu dùng s n ph m y Thông

th ng kênh tiêu th s n ph m c a doanh nghi p đ c chia thành b n lo i sau:

H3.8 Kênh tiêu th s n ph m

A: Kênh tr c ti p ng n, t doanh nghi p đ a s n ph m đ n tay ng i tiêu dùng (NTD) B: Kênh tr c ti p dài (T doanh nghi p t i ng i bán l , sau đó đ n tay ng i tiêu dùng)