Lý do chọn đề tài Phương pháp trò chơi là một trong những phương pháp đã được ứng dụng khá nhiều trong dạy và học, nhưng làm sao để ứng dụng phương pháp có hiệu quả và tạo được hứng thú
Trang 1SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TRÒ CHƠI NHẰM NÂNG CAO HỨNG THÚ HỌC MÔN NGỮ VĂN CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT ĐAKRÔNG
A PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Phương pháp trò chơi là một trong những phương pháp đã được ứng dụng khá nhiều trong dạy và học, nhưng làm sao để ứng dụng phương pháp có
hiệu quả và tạo được hứng thú trong học tập thì vẫn còn là một ẩn số đối với
giáo viên Bởi vậy trong các tiết dạy của mình người giáo viên không những phải nắm vững phương pháp dạy mà còn phải hiểu rõ bài dạy của mình, hiểu
rõ đối tượng học sinh đặc biệt là tâm lý học trò để từ đó có thể tạo nên một tiết học lý thú và có khả năng khơi gợi, kích thích tinh thần học hỏi của các
em Đối với bộ môn Ngữ văn một bộ môn khoa học xã hội thì phương pháp chủ đạo trong các tiết học văn vẫn là thuyết giảng nhưng phương pháp này chỉ phù hợp với những đối tượng học sinh giỏi, có năng lực tự học và tự tìm tòi còn đối với những học sinh vùng cao, các em có điều kiện còn khó khăn
về vật chất, đời sống tinh thần không được nâng cao thì việc tìm ra phương pháp phù hợp để truyền tải những thông điệp văn học đến cho các em là điều cần thiết Chính vì lẽ đó mà qua quá trình tìm hiểu, tích lũy kinh nghiệm tôi
mạnh dạn chọn đề tài: “Sử dụng phương pháp trò chơi nhằm nâng cao hứng thú học môn Ngữ văn cho học sinh trường THPT Đakrông”
2 Mục đích nghiên cứu
- Dạy học Ngữ văn tại trường THPT Đakrông
- Sử dụng phương pháp trò chơi nhằm nâng cao hứng thú học môn Ngữ văn cho học sinh trường THPT Đakrông
3 Đối tượng nghiên cứu, đối tượng khảo sát thực nghiệm
- Sử dụng một số phương pháp trò chơi vào giảng dạy môn Ngữ văn
- Sử dụng trò chơi cụ thể vào tiết dạy cụ thể
4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
5 Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu
- Phạm vi nghiên cứu: Vận dụng một số trò chơi trong tiết dạy học môn Ngữ văn
- Kế hoạch nghiên cứu: Từ tháng 8/ 2019 đến tháng 4/ 2020
B NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận
Đổi mới phương pháp dạy học năm 2018 có nhấn mạnh: “Trên nguyên
tắc đảm bảo chuẩn kiến thức, kĩ năng được quy định trong chương trình giáo dục phổ thông, các tổ/nhóm chuyên môn, giáo viên được chủ động lựa chọn nội
Trang 2dung, xây dựng các chủ đề dạy học trong mỗi môn học và các chủ đề tích hợp, liên môn, đồng thời xây dựng kế hoạch dạy học phù hợp với các chủ đề và theo các phương pháp dạy học tích cực"[2] là một trong tư tưởng xuyên suốt của việc
đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học Việc đổi mới này đang nhận được sự đồng thuận, hưởng ứng từ các trường phổ thông và đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận sau một thời gian thực hiện Giáo viên tích cực đổi mới phương pháp dạy học Học sinh được chú trọng đánh giá năng lực vận dụng kiến thức và năng lực thực hành Vì thế để tạo nên hứng thú học tập cho học sinh trong môn Ngữ văn thì giáo viên phải là người nắm vững kĩ thuật dạy học vận dụng những trò chơi kích thích sự sáng tạo của học sinh vào trong môn học Bộ môn văn học phải lấy học sinh làm trung tâm, xem hoạt động của học sinh là hoạt động có ý nghĩa nhất trong dạy và học Để học sinh tiếp thu hiệu quả các bài giảng trong môn Ngữ văn thì giáo viên không chỉ phân tích, giảng giải, trình chiếu cho học sinh những hàm lượng kiến thức cần thiết mà còn phải hiểu tâm lý học sinh Bất cứ học sinh nào cũng muốn tiếp thu bài giảng với tâm lý tích cực, lành mạnh và thoải mái vì thế khác với giờ học văn truyền thống chỉ truyền thụ một chiều thì giờ học văn hiện nay cần lồng ghép đa dạng các trò chơi để tăng khả năng thích thú, khơi gợi sự tò mò cho học sinh, không những củng cố kiến
thức mà còn giúp học sinh khắc sâu những kiến thức đã được học
Qua phân tích ý nghĩa mối quan hệ của việc học mà chơi để giới thiệu một cách có hệ thống về các hình thức lồng ghép trò chơi, minh họa trò chơi và những khả năng lồng ghép trò chơi với cả 3 phân môn: Đọc văn, Tiếng Việt, Làm văn, nhằm hướng đến mục đích cuối cùng là tạo không khí sôi nổi cho giờ học, khơi gợi niềm đam mê, hứng thú cho học sinh, thỏa mãn trí tò mò, tưởng tượng, sáng tạo của các em nhằm tránh những giờ học nhàm chán, buồn ngủ Một hiện trạng phổ biến ngày nay là các em không thích học văn, không hứng thú đam mê với môn học này, cho rằng đây là bộ môn dài và khó vì vậy sinh ra tâm lý chán nản không muốn tiếp nhận môn học Phương pháp trò chơi trong
dạy và học văn sẽ tạo cho các em một bầu trời mới lạ của tri thức để từ đó các
em có thể tự mình khám phá, chắt lọc những kiến thức văn chương bổ ích cho mình sau này Hiện trạng hiện nay ở trường trung học vẫn còn sử dụng phương pháp truyền thống thầy giảng – trò chép vì vậy tạo nên sự nhàm chán trong văn chương khiến nhiều em không còn hứng thú với môn học này, việc thay đổi phương pháp sẽ tạo nên những điều mới lạ khiến cho các em có hướng tiếp cận mới với văn chương
2 Cơ sở thực tiễn
Những năm trở lại đây, học sinh và giáo viên trung học phổ thông Đakrông đã có nhiều đổi mới trong hình thức dạy và học văn, nhưng nhìn chung kết quả đem lại còn thấp do nhiều nguyên nhân Một trong số những nguyên nhân đó là đa số học sinh chủ yếu là người Bru Vân Kiều nên ngôn ngữ diễn đạt của các em còn hạn chế, do đó quá trình truyền thụ kiến thức văn học cho các
Trang 3em là rất khó, giáo viên phải linh động sử dụng nhiều phương pháp khác nhau
để nhằm khơi dậy niềm hứng thú và đam mê học văn cho các em Nguyên nhân tiếp theo do cơ chế thị trường, một số học sinh có năng khiếu môn ngữ văn nhưng lại chuyển sang học các môn tự nhiên để sau này có vị trí tốt hơn trong xã
hội, các em cho rằng học văn học sẽ tự đưa mình vào ngõ cụt sau khi ra trường
Đó là quan niệm sai lệch và phiến diện không phù hợp Đối với học sinh đồng bào việc khơi gợi đam mê học văn cho các em là rất khó bởi ngôn ngữ của các
em không phải là tiếng Kinh mà mà là tiếng Bru Vân Kiều vì thế trong quá trình giảng dạy một số tác phẩm văn học giáo viên không thể truyền thụ hết cái hay cái đẹp của tác phẩm một cách trọn vẹn để các em hiểu và viết Cách duy nhất là phải thay đổi phương pháp dạy học cho phù hợp với năng lực học sinh, sau đó khơi dậy niềm đam mê trí tưởng tượng ở các em thì mới có thế khiến các em ưa thích môn học này Các giáo viên ngoài việc giảng dạy văn học còn khuyến khích động viên các em đọc sách, viết điểm sách để các em nâng cao khả năng ngôn ngữ của mình đồng thời qua đó phát hiện và bồi dưỡng những học sinh có năng khiếu làm nguồn cho đội tuyển đi thi học sinh giỏi cấp tỉnh Bởi vậy dạy học văn ở trường vùng cao không hề đơn giản, bản thân giáo viên phải thân thiện, nắm vững phương pháp, kĩ thuật dạy học và có những đột phá trong dạy học ngữ văn Bởi vậy trong các giờ dạy văn giáo viên thường xuyên lồng ghép các trò chơi vào trong tiết học để tăng hững thú cho học sinh và từ đó cải thiện chất lượng dạy và học văn Xuất phát từ thực tế đó cùng với những năm giảng
dạy văn học nay tôi mạnh dạn viết sáng kiến: SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP TRÒ CHƠI NHẰM NÂNG CAO HỨNG THÚ HỌC MÔN NGỮ VĂN CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT ĐAKRÔNG, bằng sự đam mê với môn
học và qua quá trình tìm tòi những phương pháp dạy học hiệu quả, tôi chú ý đến phương pháp trò chơi nhằm khơi dậy hứng thú, niềm đam mê học văn của học sinh
3 Một số trò chơi được sử dụng trong dạy và học Ngữ văn
Bên cạnh sân khấu hóa văn học dân gian, thảo luận nhóm, sử dụng các kĩ thuật dạy học thì giáo viên có thể lồng ghép các trò chơi và giảng dạy Ngữ văn
để tăng sự hứng thú cho học sinh
Các trò chơi đều có những quy luật và nguyên tắc riêng nên giáo viên chỉ cần nắm vững nguyên tắc kết hợp với bài học phù hợp thì sẽ vận dụng thành công phương pháp trò chơi vào bài dạy Để tổ chức trò chơi một cách hiệu quả
và khơi gợi hứng thú cho học sinh thì giáo viên cần đảm bảo những nguyên tắc sau đây:
- Đảm bảo tính giáo dục
- Đảm bảo tính mục tiêu
- Đảm bảo tính vừa sức
Trang 4- Đảm bảo tính khả thi
- Đảm bảo tính hiệu quả
- Đảm bảo tính khoa học sư phạm
Dưới đây là một số phương pháp phổ biến mà giáo viên có thế áp dụng vào bài dạy:
3.1 Trò chơi Ai nhanh hơn: GV chia lớp thành 4 nhóm, lần lượt cho hs bốc thăm các câu hỏi và trả lời, ai trả lời đúng thì sẽ có điểm thưởng VD: Khi dạy bài Ôn tập văn học, giáo viên sẽ đưa ra các câu hỏi trong những bài mà học sinh sẽ học
sau đó học sinh các nhóm sẽ lần lượt trả lời, ai trả lời nhanh nhất sẽ được ghi điểm
3.2 Trò chơi Đoán ý đồng đội: tất cả các đội xếp hàng dọc, người quản trò (người điều khiển) cho thành viên đứng đầu hàng dọc nội dung của bản thông tin (tất cả các đội cùng chung một bản) Thứ tự từ người thứ nhất truyền tin cho người thứ hai bằng cách (nói nhỏ vào tai) – cứ thế người trước truyền tin cho người sau – người cuối cùng nhận tin và ghi vào giấy và trao cho người điều khiển Đội nào có nội dung bản tin giống bản tin gốc nhất là đội đó thắng VD:
Khi dạy bài Chữ người tử tù, giáo viên có thể đưa ra một số câu hỏi liên quan
đến tác phẩm và nhân vật để học sinh đoán Có thể sử dụng video để học sinh đoán ra ẩn ý trong bài dạy
3.3 Trò chơi Phép thử khả năng: Trò chơi này dùng giấy màu để ghi thật nhanh các ý tưởng Ví dụ: Sau khi học xong tác phẩm Hai đứa trẻ em hãy nghĩ ra
những kết thúc khác cho câu chuyện, học sinh có thể đưa ra một số kết thúc truyện như sau:
+ Hai chị em Liên và An đợi chuyến tàu đến và đi trong niềm tiếc nuối vô vọng + Hai chị em Liên và An nhìn chuyến tàu đêm đi qua trong lòng nuôi dưỡng khát vọng mãnh liệt được đổi đời
+ Hai chị em Liên và An xin phép mẹ không trông coi cửa hàng nữa mà cố gắng học tập thật chăm chỉ để có thể thay đổi cuộc đời của chính mình
+ Hai chị em Liên và An nhận thấy cuộc sống mòn mỏi, bế tắc ở phố huyện nghèo nàn nên cố gắng giúp mọi người như chị Tí, bác Siêu, gia đình bác Xẩm… cùng xem lại cảnh sống nghèo nàn của chính mình và thay đổi cách nhìn nhận cuộc sống, biết sống có ước mơ, tương lai và hi vọng
3.4 Trò chơi ô chữ: Đây là trò chơi thích hợp cho phần khởi động vào bài mới,
kích thích sự hào hứng của học sinh, khiến các em phải động não và nhanh trí để giải mã nhưng ô chữ ẩn giấu qua trò chơi Giáo viên có thể soạn trò chơi ô chữ trong bài Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy Giáo viên dựa vào phần tiểu dẫn trong sách giáo khoa và tác phẩm để chú trọng xây dựng ô chữ cung cấp kiến thức nền tảng cho học sinh Một số câu hỏi như sau:
Trang 5(1) Văn bản truyện An Dương Vương – Mị Châu Trọng Thủy thuộc thể loại nào?
(2) Nhân vật nào đã giúp nhà vua xây thành
(3) Không chú trọng tính chính xác như các văn bản lịch sử, truyền thuyết… (4) Làng Cổ Loa, huyện Đông Anh, ngoại thành Hà Nội còn giữu được một quần thể…
(5) Công trình xâu dựng của An Dương Vương được gọi là…
(6) Mị Châu đã bị sứ Thanh Giang kết tội là…
(7) Để đọc hiểu truyền thuyết, cần xem xét tác phẩm trong mối quan hệ qua lại với mà nó sinh thành, lưu truyền, biến đổi
(8) Quốc hiệu nước ta thời An Dương Vương là
(9)An Dương Vương đã làm gì khi việc xây thành gặp khó khăn?
(10) Người để lộ bí mật quốc gia là
(11) Nơi Trọng Thủy tìm đến cái chết là
(12) Trước khi chết Mị Châu nguyện biến thành vật gì để rửa sạch mối oan
(13) Trọng Thủy đã theo dấu để đuổi theo cha con An Dương Vương
Sau khi học sinh lần lượt trả lời các câu hỏi theo ô chữ, giáo viên có thể cộng điểm cho học sinh và mời học sinh đoán ô chữ hàng dọc Cách khởi động bài bằng trò chơi ô chữ sẽ gây hứng thú, tăng hiệu quả học tập cho học sinh, giúp học sinh củng cố, khắc sâu kiến thức đã học
3.5 Trò chơi cướp cờ: Giáo viên chuẩn bị nhiều thẻ từ khóa bày ra Học sinh
chia làm nhiều đội Giáo viên đọc câu hỏi và phát hiệu lệnh Đại diện các đội chạy lên cướp từ khóa là đáp án của câu hỏi Sau một số câu hỏi nhất định đội nào có nhiều thẻ đáp án nhất thì đội đó thắng Ứng dụng trò chơi vào việc kết
thúc củng cố bài học Khi kết thúc bài Uy lít xơ trở về, giáo viên có thể cho học
sinh một số câu hỏi và một số từ khóa để học sinh thực hành Có thể đưa ra các câu hỏi sau:
(1) Tác phẩm Ôđi xê thuộc thể loại?
(2) Quê hương yêu dấu của nhân vật anh hùng là
(3) Chủ đề chính của tác phẩm là để khai sáng mở rộng giao lưu
(4) Theo truyền thuyết tác giả Ôđixê là ?
(5) Thời gian từ khi nhân vật chính rời gia đình đến khi trở về nhà là
3.6 Trò chơi Đomino: Trò chơi này lấy ý tưởng từ các thanh domino Nhưng
thay vì nối số chấm, giáo viên tạo ra những thanh domino nối câu hỏi – câu trả lời tương ứng Thông qua việc nối các thanh Domino, học sinh có thể ôn lại kiến thức cũ đồng thời khám phá kiến thức mới
Trang 63.7 Trò chơi đóng vai: Trò chơi này học sinh đóng vai để tái hiện một tác phẩm
văn học cụ thế Khi dạy bài Người trong bao, giáo viên có thể cho học sinh đóng các vai Bêlicốp, tác giả, những nhân vật phụ để tái hiện lại câu chuyện, hoặc giáo viên có thể dàn dựng biến đổi tác phẩm thành một phiên tòa trong đó hướng đến việc bảo vệ lối sống của nhân vật Bê li cốp để thấy rõ sức ảnh hưởng của thời đại lên lối sống, cách ứng xử của người Nga Chính cách sống, lối sinh hoạt
đó đã tạo nên lối sống trong bao, con người thu mình trong vỏ ốc không chịu giao lưu kết bạn với mọi người khiến cho cuộc sống bế tắc, không lối thoát dẫn đến những hành động dại dột Từ đó giáo viên có thể rút ra bài học cho chính mình và học sinh đó là cần phải phá bỏ những tư tưởng ấu trĩ, phải luôn cố gắng trau dồi bản thân trở nên năng động nhiệt huyết, giao lưu với mọi người xung quanh để mở mang trí tuệ, nhận thức Tránh trường hợp sống cô lập bị mọi người chê cười
3.8 Trò chơi điền từ ngữ thích hợp vào chỗ trống: Đây là trò chơi mà học sinh
vận dụng những kiến thức mình học được để hoàn thiện các đơn vị kiến thức còn thiếu Giáo viên chủ động lựa chọn các đơn vị kiến thức sau đó yêu cầu học sinh tìm những từ ngữ thích hợp để điển vào chỗ trống Ví dụ trong bài An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy, hãy điền từ ngữ thích hợp vào chỗ trống để có nhận xét đúng nhất:
(1) Máu Mị Châu chảy xuống biển thành ngọc trai chính là minh chứng cho của Mị Châu và thái độ của nhân dân đối với nàng (Tấm lòng trong trắng/ Cảm thông xót thương)
(2) Rùa Vàng giúp vua xây thành ốc, nỏ thần làm bằng vuốt rùa chính là sự sức mạnh của vũ khí, khẳng định ý thức của dân tộc ta (Thần thánh hóa/ Sẵn sàng chiến đấu)
(3) Vua An Dương Vương cầm sừng tê giác theo rùa vàng xuống biển thể hiện niềm và người anh hùng trong những hoàn cành nghiệt ngã nhất (Tiếc thương/ ngưỡng mộ)
Trang 73.9 Trò chơi thi đọc: Đây là trò chơi có thể ứng dụng để dạy các bài như: Ca dao
than thân, yêu thương tình nghĩa, Ca dao hài hước, Truyện Kiều, Bình Ngô Đại cáo, Nhàn, Cảnh ngày hè, Tỏ lòng, các học sinh lần lượt tìm tòi, đọc nằm lòng các bài thơ trên và sẽ cùng nhau bày tỏ sự hiểu biết của mình khi đọc thuộc lòng những bài thơ, bài ca dao Đây là một cách để khắc kiến thức, yêu cầu ghi nhớ nhanh hoặc tái hiện kiến thức khi cần liên hệ trong bài học
3.10 Trò chơi dán giấy màu: Trò chơi này dùng để “brainstorm” để ghi lại thật
nhanh các ý tưởng Cách chơi: các nhóm được phân cho những tờ giấy màu (mỗi nhóm một màu khác nhau) Trong một thời gian hạn định, các nhóm phải ghi nhanh ý tưởng theo yêu cầu lên các tờ giấy màu (mỗi tờ/ý tưởng) rồi dán lên bảng Sau khi loại bỏ các tờ giấy ghi đáp án không phù hợp, đội nào còn nhiều nhất là đội đó thắng Trò chơi này phù hợp với việc ứng dụng vào việc hình thành kiến thức mới dựa trên kinh nghiệm đã có của người học
Khi dạy bài Vĩnh biệt Cửu Trùng đài, giáo viên có thể giao cho học sinh
suy nghĩ về ý nghĩa cuả việc lựa chọn xây dựng Cửu Trùng đài của Vũ Như Tô Học sinh lần lượt ghi các ý nghĩa ra giấy màu và dán lên bảng, sau một thời gian nhất định, giáo viên thu thập các giấy màu về ý kiến mà học sinh đã ghi vào sau
đó phân tích và đưa ra ý kiến chính xác nhất về ý nghĩa của việc lựa chọn xây dựng Cửu Trùng đài và từ đó rút ra thông điệp được truyền đến trong tác phẩm 3.11 Trò chơi chuyền banh theo nhạc: Đây là trò chơi khá phổ biến cho bộ môn tiếng anh nhưng vẫn có thể ứng dụng được trong môn học Ngữ văn để tạo hứng thú, khuấy động không gian kích thích sự tò mò, sáng tạo cho học sinh Có thể
sử dụng trò chơi này vào phần khởi động Khi dạy bài Tây tiến, để ôn lại kiến thức ở tiết trước đã học giáo viên có thể cho học sinh nghe một đoạn nhạc, banh chuyền đến học sinh nào thì học sinh đó phải trả lời câu hỏi của giáo viên, trả lời đúng được cộng điểm, trả lời sai thì bị trừ điểm Trò chơi này giúp cho học sinh trở nên năng nổ hứng thú hơn trong học tập tạo không khí vui tươi khi chuẩn bị bước vào bài mới
3.12 Trò chơi Rung chuông vàng:
GV: Hướng dẫn thể lệ: Thực hiện trong thời gian từ 3 đến 5 phút Mỗi học sinh
đã chuẩn bị sẵn 1 tờ giấy A4 hoặc giấy tập để đơn giản và dễ tìm (Thay vì phải mua bìa cứng và bút lông), góc trên cùng có ghi tên để làm bảng trả lời cá nhân HS: Nghe phổ biến thể lệ trò chơi
HS: Tham gia trò chơi theo hướng dẫn của giáo viên, học sinh trả lời vào bảng
cá nhân cùng giơ cao để cả lớp cùng theo dõi
GV: Đọc từng câu hỏi, hiệu lệnh cho học sinh trả lời Quan sát học sinh vừa chơi vừa đóng vai trò chỉ dẫn kịp thời, đối chiếu với đáp án Còn lại từ 1 đến 5 học sinh trả lời đúng, giáo viên có thể dừng để trao giải thưởng (Tuỳ theo số lượng giải thưởng mà giáo viên đã chuẩn bị) Tuyên bố người thắng cuộc
Trang 8HS: Thực hiện yêu cầu của bên thắng
GV: Còn lại những bạn trả lời sai gom nộp tất cả những bảng cá nhân đã có tên, trong đó phải có một lời hứa rèn luyện về học tập hoặc hạnh kiểm và phải thực hiện được ngay trong tuần học tiếp theo Có thể áp dụng trò chơi này vào bài
"Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ" lớp 10
4 Giáo án minh họa trò chơi được ứng dụng vào bài dạy
Tiết PPCT: 13, 14
Tên bài dạy: Ngày soạn:
TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU TRỌNG THUỶ
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Bi kịch nước mất nhà tan
- Bài học lịch sử về tinh thần cảnh giác với kẻ thù và cách xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa riêng với chung, nhà với nước, cá nhân với cộng đồng
- Sự kết hợp hài hoà giữa “cốt lõi lịch sử” với tưởng tượng, hư cấu của nghệ
thuật dân gian
2 Kĩ năng
- Đọc (kể) diễn cảm truyền thuyết dân gian
- Phân tích văn bản truyền thuyết theo đặc trưng thể loại
3 Thái độ
Giữ gìn, yêu mến kho tàng truyền thuyết của dân tộc
4 Năng lực hướng tới
- Sử dụng ngôn ngữ
- Năng lực giao tiếp
- Năng lực hợp tác
- Năng lực giải quyết vấn đề
- Năng lực thảo luận nhóm
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Giáo viên:
- Sách giáo khoa Ngữ văn 10 (Ban cơ bản);
- Sách giáo viên Ngữ văn 10 (Ban cơ bản);
- Sách Dạy học theo Chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Ngữ văn10 (Phan Trọng
Luận chủ biên)
2 Học sinh: SGK, vở soạn văn, vở bài tập ngữ văn, kiến thức về tác phẩm văn
học truyện An Dương Vương và Mị Châu Trọng Thuỷ
III PHƯƠNG TIỆN, PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC
- Giải quyết vấn đề
- Phát vấn
- Thuyết giảng
- Trực quan sinh động
Trang 9- Thảo luận nhóm
IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Hoạt động khởi động
GV cho học sinh chơi trò chơi ô chữ theo các câu hỏi sau:
(1) Văn bản truyện An Dương Vương – Mị Châu Trọng Thủy thuộc thể loại nào? (2) Nhân vật nào đã giúp nhà vua xây thành (3) Không chú trọng tính chính xác như các văn bản lịch sử, truyền thuyết… (4) Làng Cổ Loa, huyện Đông Anh, ngoại thành Hà Nội còn giữ được một quần thể… (5) Công trình xây dựng của An Dương Vương được gọi là… (6) Mị Châu đã bị sứ Thanh Giang kết tội là… (7) Để đọc hiểu truyền thuyết, cần xem xét tác phẩm trong mối quan hệ qua lại với mà nó sinh thành, lưu truyền, biến đổi (8) Quốc hiệu nước ta thời An Dương Vương là
(9) An Dương Vương đã làm gì khi việc xây thành gặp khó khăn? (10) Người để lộ bí mật quốc gia là
(11) Nơi Trọng Thủy tìm đến cái chết là
(12) Trước khi chết Mị Châu nguyện biến thành vật gì để rửa sạch mối oan (13) Trọng Thủy đã theo dấu gì để đuổi theo cha con An Dương Vương
* Đáp án
(1) Truyền thuyết
(2) Rùa Vàng
(3) phản ánh lịch sử một cách độc đáo
(4) di tích lịch sử văn hóa
(5) Loa thành
(6) giặc
(7) môi trường lịch sử văn hóa
Trang 10(8) Âu Lạc
(9) lập đàn trai giới
(10) Mị Châu
(11) giếng ngọc
(12) ngọc trai
(13) lông ngỗng
2.Hoạt động hình thành kiến thức
HOẠT ĐỘNG I: ĐỌC HIỂU CHUNG
GV tổ chức cho học sinh chơi trò “Ai
nhanh hơn”
GV chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm
sẽ bốc thăm một câu hỏi, bạn nào trả
lời đúng sẽ có điểm thưởng
(Thi đua thể hiện ở bảng ghi cho các
nhóm)
Các câu hỏi như sau:
1 Dựa vào phần Tiểu dẫn, hãy nêu
những đặc trưng của thể loại truyền
thuyết
- HS trả lời
2 Môi trường sinh thành, lưu truyền,
biến đổi của truyền thuyết là gì?
- HS trả lời
3 Em biết gì về cụm di tích Cổ Loa?
- HS trả lời
I TÌM HIỂU CHUNG
1 Thể loại truyền thuyết
- Khái niệm: Tác phẩm tự sự dân gian
kể về sự kiện và nhân vật lịch sử (hoặc
có liên quan đến lịch sử) theo xu hướng
lí tưởng hóa, qua đó thể hiện sự ngưỡng
mộ và tôn vinh của nhân dân đối với những người có công với đất nước, dân tộc hoặc cộng đồng cư dân của một vùng
- Cơ sở xã hội hình thành: Thời kì Hùng
Vương dựng nước, phát triển qua các thời kì Âu Lạc, Bắc thuộc cho đến tận thời kì phong kiến tự chủ ở giai đoạn sau
- Phân loại: Truyền thuyết anh hùng (Con Rồng cháu Tiên, Thánh Gióng, Sơn Tinh - Thủy Tinh…), truyền thuyết lịch sử (Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy, Hai Bà Trưng, Lê Lợi…)
- Đặc trưng thể loại:
+ Cốt lõi lịch sử nhưng không chú trọng tính chính xác như các văn bản lịch sử + Phản ánh lịch sử một cách độc đáo thông qua những hình tượng nghệ thuật đặc sắc, nhuốm màu thần kì mà vẫn thấm đẫm cảm xúc đời thường
- Môi trường sinh thành, biến đổi, diễn xướng: Truyền thuyết thường gắn với
các sinh hoạt văn hoá tinh thần của dân gian như lễ hội, các di tích lịch sử- văn hoá, liên quan đến sự kiện và nhân vật lịch sử