-Bị bạo hành, đánh đập: Bị A Sử trói đứng vào cột; bóp thuốc cho A Sử mệt quá ngủ thiếp đi thì bị A Sử đạp chân vào mặt; những đêm đông trên núi khắc nghiệt Mị dậy thổi lửa hơ tay cũng b
Trang 1I Khái quát chung
1 Tác giả
-Tô Hoài (1920-Hà Nội) thuộc thế hệ nhà văn cầm bút từ
trước Cách Mạng
-Một trong những cây bút văn xuôi hàng đầu của nền Văn
học Việt Nam hiện đại
-Sáng tác của Tô Hoài thể hiện:
+Vốn hiểu biết sâu sắc phong phú về phong tục, tập quán
và con người ở nhiều vùng khác nhau của đất nước
+Khả năng quan sát tinh tế, sinh động
+Lối trần thuật tự nhiên, hóm hỉnh, sinh động của người
từng trải với lối từ vựng phong phú
+Ngôn từ chọn lọc, tinh tế, giàu tính tạo hinh, mang màu
sắc dân tộc, đậm chất thơ, chất trữ tình
Tô Hoài
2 Tác phẩm -Vợ chồng A Phủ (1952) là kết quả của chuyến đi cùng
bộ đội giải phóng Tây Bắc, in trong tập Truyện Tây Bắc, đạt giải nhất Giải thưởng Hội văn nghệ Việt Nam 54-55 -Tác phẩm gồm 2 phần:
+Phần đầu là phần trích đoạn trong SGK kể về cuộc đời của Mị và A Phủ ở Hồng Ngài
+Phần sau kể về cuộc sống của vợ chồng A Phủ ở Phiềng
Sa sau khi tham gia Cách Mạng
II Phân tích nhân vật Mị
1 Giới thiệu nhân vật
-Mị xuất hiện qua lời giới thiệu thân phận Hình ảnh Mị như lẫn vào các vật vô tri giác: cái quay sợi, tàu ngựa, tảng
đá, đối lập với khung cảnh giàu có, tấp nập của nhà thống lí Pá Tra Nhưng cô ấy lại là con dâu nhà thống lí giàu có nhất vùng
Với việc tạo ra những đối nghịch trong cách vào truyện, nhà văn có màn giới thiệu nhân vật ấn tượng, lôi kéo người đọc cùng tham gia tìm hiểu những bí ẩn số phận nhân vật, dự báo một cuộc đời không bằng phẳng, một số phận nhiều ẩn ức, một bi kịch cõi nhân thế nơi miền núi Tây Bắc
2 Cuộc đời đau khổ, bất hạnh của Mị
a, Trước khi làm dâu nhà thống Lí
-Là cô gái xinh đẹp, bông hoa Ban của núi rừng, có tài thổi sáo: “Trai đến đứng nhẵn cả chân vách đầu buồng Mị”; “Mị thổi sáo giỏi, Mị uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như thổi sáo Có biết bao người mê, ngày đêm thổi sáo đi theo Mị”
-Một cô gái yêu đời, yêu cuộc sống tự do, không ham giàu sang phú quý
-Là người con hiếu thảo, nguyện làm nương ngô trả nợ thay bố
Mị là hình tượng đẹp của người thiếu nữ Tây Bắc, ở cô toát lên cái đẹp tự nhiên, giản dị, phó khoáng Mị xứng đáng
có một cuộc sống hạnh phúc
b, Những ngày đầu làm dâu nhà thống Lí
#Nguyên nhân: Vì món nợ truyền kiếp bố mẹ vay nhà thống Lí Pá Tra mà Mị bị bắt về làm dâu gạt nợ Điều góp phần khiến cuộc đời Mị đau xót hơn là Mị trở thành con dâu chứ không phải con nợ nhà thống Lí Nếu chỉ là con nợ, Mị có thể hi vọng ngày nào đó sau khi trả hết nợ, cô sẽ được giải thoát Nhưng Mị đã bị cướp về, bị cúng trình ma, linh hồn
Mị đã bị con ma ấy cai quản, suốt đời cho dù món nợ được trả, Mị cũng không được tự do Đây chính là bi kịch cuộc đời Mị
#Bị hành hạ thể xác dưới thân phận con dâu gạt nợ:
-Bị bóc lột sức lao động: Làm việc quần quật như trâu như ngựa “Tết xong thì lên núi hái thuốc phiện, giữa mùa thì giặt đay, xe đay, đến mùa thì đi nương bẻ bắp, và dù lúc đi hái củi, lúc bung ngô, lúc nào cũng gài một bó đay trong cánh tay để tước thành sợi.”
Trang 2-Bị bạo hành, đánh đập: Bị A Sử trói đứng vào cột; bóp thuốc cho A Sử mệt quá ngủ thiếp đi thì bị A Sử đạp chân vào mặt; những đêm đông trên núi khắc nghiệt Mị dậy thổi lửa hơ tay cũng bị A Sử thấy rồi vô cớ đánh ngã xuống cửa bếp
#Mị bị đày đọa tinh thần:
-Sống như cái xác không hồn, không nói năng, không cảm xúc: “lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa”, “tưởng mình
là con trâu, con ngựa”, “Ở lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi”
-Cam chịu cảnh sống tù ngục Căn buồng Mị nằm “kín mít có một cửa sổ lỗ vuông bằng bàn tay” Trong căn buồng
ấy, Mị mất hết ý niệm về thời gian, không gian, mất hết tri giác: “lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng không biết là là sương hay là nắng” Đó là thứ ngục thất giam hãm tinh thần Mị, giết chết tuổi trẻ, tình yêu và tự do của Mị -Bị cúng trình ma, thứ hủ tục đè ép trói buộc cuộc đời Mị
Nhà văn tố cáo sự áp bức bóc lột của bọn địa chủ, phong kiến miền núi: Dưới ách thống trị của cường quyền (bạo lực) và thần quyền (hủ tục), người dân Tây Bắc bị bóc lột về thể xác, tinh thần họ bị chà đạp tàn nhẫn đến mức tê liệt cảm giác về cuộc sống, mất dần ý niệm về cuộc đời, hủy diệt ý thức sống của con người Ngòi bút Tô Hoài thấm đẫm gía trị hiện thực
3 Sự hồi sinh của Mị
a, Sức sống tiềm tàng của Mị trong đêm tình mùa xuân ở Hồng Ngài
#Sự tác động của ngoại cảnh:
-Không khí mùa xuân ở vùng cao:
+”Trong các làng Mèo Đỏ, những chiếc váy hoa đã đem ra phơi trên mỏm đá xòe như những con bướm sặc sỡ” +”Đám trẻ đợi Tết, chơi quay, cười ầm trên sân chơi trước nhà”
Cảnh mùa xuân rực rỡ, tự do phóng khoáng đã tác động đến cuộc đời tăm tối của Mị
-Tiếng sáo gọi bạn tình: “Mày có con trai con gái rồi/ Mày đi làm nương/ Ta chưa có con trai con gái/ Ta đi tìm người yêu”
Bài hát với ngôn từ giản dị, mộc mạc, nhưng hàm chứa lẽ sống tự do, phóng khoáng của con người Lẽ phải đơn sơ
ấy đã theo tiếng sáo vọng vào tai cô gái từng thổi sáo rất giỏi năm nào Và sau bao ngày lặng câm, Mị thấy lòng mình thiết tha, bổi hổi, Mị nhẩm thầm theo tiếng sáo bản tình ca tự do hạnh phúc
#Tâm hồn Mị sống lại:
1,Tiếng sáo lấp ló ngoài đầu núi -> Mị thoát khỏi tình trạng sống câm lặng
+Mị thấy thiết tha, bổi hổi
+Mị nhẩm thầm theo lời bài hát
2,Tiếng sáo văng vẳngở đầu làng -> Mị sống lại những hồi ức đẹp
+Mị lén lấy hũ rượu, uống ừng ực từng bát Mị uống như thể nuốt hết bao cay đắng bấy lâu nghẹn trong lồng ngực +Đầu óc Mị như say, như mụ mị đi vì rượu, nhưng tâm hồn Mị lại tỉnh hơn bao giờ hết, không còn tê liệt sau bao ngày lặng câm nữa
+Những hồi ức đẹp sống dậy trong lòng Mị: “Mị uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như thổi sáo Có biết bao nhiêu người mê, ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị”
3,Tiếng sáo lửng lơ bay ngoài đường -> Mị bừng tỉnh về nhận thức
+Nhận thức về bản thân: “Mị trẻ lắm Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi”
+Nhận thức về sự thua thiệt, bất công mà mình phải chịu đựng: “Bao nhiêu người có chồng cũng đi chơi ngày Tết” +Nhận thức về sự phi lí trong cuộc hôn nhân của mình với A Sử: “không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau” +Mị có ý nghĩ lạnh lùng: “Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay, chứ không buồn nhớ lại nữa Nhớ lại, chỉ thấy nước mắt ứa ra”
Niềm khao khát sống hồi sinh, xung đột với trạng thái tồn tại vô nghĩa hiện tại của Mị Càng nhớ lại hồi ức đẹp bao nhiêu, càng nhận thức bao nhiêu thì cuộc sống đau khổ thực tại càng hiện ra rõ nét bấy nhiêu Điều đó khiến Mị đau đớn, xót xa
4,Tiếng sáo rập rờn trong đầu Mị -> Mị hành động sửa soạn đi chơi
+”Lấy ống mỡ, xắn thêm một miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng” Mị muốn thắp sáng cho căn phòng bấy lâu nay chỉ toàn bóng tối, thắp sáng cho cuộc đời tăm tối của chính mình
+”Quấn lại tóc, với tay lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách” Mị muốn đi chơi xuân, cái mong muốn ấy của Mị khiến
Mị quên hẳn sự tồn tại của A Sử Mị đã không còn muốn làm con rùa lùi lũi trong xó cửa nữa, Mị muốn làm cánh chim bay trong bầu trời tự do
Trang 35,Tiếng sáo đưa Mị theo những cuộc chơi -> Khát vọng bị chặn đứng và những giằng xé đau đớn về thân phận +Bị A Sử trói đứng, khát vọng đi chơi xuân bị chặt đứt
+Tiếng sáo vẫn vang bên tai Mị, Mị vẫn thả hồn theo cuộc chơi, vẫn vùng bước đi quên cả mình đang bị trói
Lòng quyết liệt ham sống của Mị bất chấp hết, Mị muốn bước đi, muốn thoát khỏi địa ngục trần gian này Đó là niềm khao khát sống, khao khát tự do đến cháy bỏng trong Mị A Sử trói được thân xác nhưng không trói được tâm hồn Mị
+Khi sợi dây thiết lại đau đớn, Mị trở lại thực tại khổ đau: không còn nghe tiếng sáo nữa, mà nghe tiếng chân ngựa
Mị cay đắng nhận ra mình không bằng một con vật Mị nhận ra thực tại tàn khốc Hai biểu tượng của ước mơ, tự do
và thực tại được hiện lên qua hai âm thanh đối nghịch: tiếng sáo gọi bạn tha thiết và tiếng chân ngựa đạp vào vách
Mị nhận ra “đời người đang bà lấy chồng ở Hồng Ngài một đời chỉ biết đi theo đuôi con ngựa của chồng”, nhưng đối với Mị cô còn không thể được làm điều đó
+Mị nhớ về người đàn bà bị trói đến chết, Mị sợ hãi cựa mình xem đã chết hay sống, điều đó chứng tỏ lòng ham sống của Mị
Giá trị ngòi bút nhân đạo của Tô Hoài:
+Phản ánh cuộc sống bị đọa đày của người miền núi những năm trước Cách Mạng
+Cái nhìn trân trọng tin yêu: Sức sống của con người sẽ không bao giờ bị mất đi cho dù bị chà đạp tàn nhẫn +Nghệ thuật miêu tả tâm lí sắc sảo tài hoa
b, Sự phản kháng mạnh mẽ của Mị
#Hành động phản kháng lại số phận
-Lúc đầu khi mới làm con dâu nhà thống Lí, Mị phản kháng quyết liệt
+”Có đến hàng tháng, đêm nào Mị cũng khóc”
+Mị tìm đến lá ngón để kết liễu
+Thương bố nên chấp nhận quay trở lại nhà thống Lí
#Mị trong đêm đông cắt dây trói cứu A Phủ
-Ban đầu, Mị vô cảm đến tàn nhẫn:
+Tàn nhẫn với chính bản thân: “Có đêm A Sử chợt về A Sử đánh Mị ngã ngay xuống cửa bếp”, nhưng hôm sau Mị vẫn
ra sưởi lửa như hômm trước Mị dường như không còn cảm giác, cũng không quan tâm yêu thương bản thân mình nữa
+Chứng kiến cảnh A Phủ bị trói mấy ngày đêm, lúc đầu Mị thản nhiên: “Dù A Phủ có là cái xác chết hơ tay”
Dấu ấn của sự tê liệt tinh thần, chai lì, vô cảm Mị thờ ơ, nguội lạnh, băng giá với chính bản thân mình và trước cảnh ngộ của A Phủ Dường như sau cái đêm tình mùa xuân nghiệt ngã ấy, ý thức làm người của Mị bị cha con nhà Thống Lí làm tê liệt tới mức Mị chỉ còn là cái bóng, lãng quên dĩ vãng, không gắn bó với hiện tại, cũng chẳng thiết tha với tương lai
-Thức tỉnh cảm xúc và ý thức:
+Nhìn thấy “Một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại ”của A Phủ, Mị thức tỉnh dần Chính dòng nước mắt của người đàn ông mạnh mẽ đã thức tỉnh Mị
+Nhớ lại tình cảm mình từng bị trói đứng: “Chợt nhớ đến đêm năm trước A Sử trói Mị”, “Nhiều lần khóc, nước mắt chảy xuống miệng, xuống cổ, không biết lau đi được”
+Nhận thức ra tội ác của thống Lí: “Trời ơi nó bắt trói đứng người ta đến chết Chúng nó thật độc ác ”
+Mị thương người: Nhớ đến chuyện người đàn bà đời trước bị trói như thế
+Thương A Phủ: “Cơ chừng chỉ đêm mai là người kia chết, chết đau, chết đói, chết rét”
Từ lạnh lùng vô cảm, Mị thức tỉnh cảm xúc, nhận ra nỗi đau của mình và cảm thông cho người khác
-Hành động cắt dây trói cứu A Phủ: Lòng thương người chiến thắng sự sợ hãi khiến Mị hành động quyết liệt cắt dây trói cứu A Phủ.Hành động bất ngờ nhưng hợp lí, Mị dám hi sinh vì cha mẹ, dám ăn lá ngón tự tử thì cũng dám hi sinh cứu người
-Mị chạy theo A Phủ: Là hành động tất yếu, là con đường giải thoát duy nhất cho cả hai người
Không như chị Dậu bơi trong tiền đồ tối đen như mực, không như chí Phèo rút dao giết chết kẻ thù rồi kết liễu chính mình, mà trong ngõ cùng bế tắc, Mị đã hành động phản kháng quyết liệt nhờ ý thức sống mạnh mẽ Mị vùng lên chống lại cường quyền, chống lại áp bức để tìm lại hạnh phúc, tự do
Trang 44 Đánh giá
#Nghệ thuật xây dựng nhân vật Mị:
-Đặt nhân vật trong sự tương phản giữa số phận và hoàn cảnh (làm dâu nhà giàu nhất vùng nhưng bị bóc lột như con vật; cảnh thiên nhiên đẹp như thơ nhưng cuộc đời bị tù túng giam hãm); giữa ngoại hình với nội tâm (lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa, âm thầm nhưng tâm hồn ẩn chứa sức sống mãnh liệt)
-Bút pháp miêu tả tâm lí đến mức biện chứng
Mị là nhân vật có số phận đau khổ nhưng tiềm tàng sức sống, tiêu biểu cho phụ nữ miền núi nước ta thời kì trước Cách Mạng
Qua nhân vật, nhà văn thể hiện sâu sắc giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của tác phẩm Tô Hoài thể hiện niềm xót thương với người lao động miền núi, đồng thời ca ngợi phẩm chất của họ Nhà văn thể hiện niềm tin vào sức sống của người lao động dù có bị áp bức như thế nào họ vẫn mạnh mẽ vươn lên Ngoài ra tác giả còn lên án tội ác của bọn chúa đất miền núi dã man, vô nhân tính
@Hope best things will come to u!
