Tài liệu Hỏi đáp về Nhãn - Vải doc

Những cây lớn đang ra hoa kết quả nhiều nếu đủ nước và phân bón thì sau khi thu hoạch quảchỉ ra được một đợt cành thu vào tháng 8 - 9.. Người làm vườn cần căn cứ vào giống chín sớm hoặc

Gs Ts Trần thế tục

Hỏi, đáp

về nhãn - vải

(Tái bản lần thứ t− có sửa chữa)

Nhà xuất bản nông nghiệp

Hà nội - 1999

Mục lục

Lời tác giả 7

Hỏi - đáp về cây vải 8

1 Hỏi: Trồng vải mang lại những lợi ích gì? 8

2 Hỏi: Nguồn gốc, phân bố và tình hình sản xuất vải trên thế giới ra sao? 8

3 Hỏi: Cây vải ở Việt Nam có từ bao giờ? Tình hình sản xuất và triển vọng? 9

4 Hỏi: Đặc điểm và tình hình sinh trưởng các loại cành của vải? 9

5 Hỏi: Lá vải có những đặc điểm gì? 10

6 Hỏi: Loại cành nào quyết định việc ra hoa và đậu quả? 10

7 Hỏi: Sức nảy mầm khả năng hình thành cành, sử dụng các mầm ngủ? Trong sản xuất cần sử dụng các đặc điểm đó như thế nào? 10

8 Hỏi: Phân bố và hoạt động của bộ rễ vải như thế nào? Đặc điểm và khả năng tái sinh của bộ rễ vải? 11

9 Hỏi: Thế nào gọi là phân hóa mầm hoa? Cây vải phân hóa mầm hoa vào lúc nào? Những yếu tố ảnh hưởng? 12

10 Hỏi: Vải có mấy loại hoa? Có thể điều khiển để cây có nhiều hoa cái được không? 13

11 Hỏi: Trên cây vải hoa đực và hoa cái không nở cùng lúc, như vậy có ảnh hưởng đến thụ phấn, thụ tinh không? 14

12 Hỏi: Những yếu tố khí hậu nào ảnh hưởng đến việc ra hoa đậu quả của vải? 15

13 Hỏi: Những yếu tố hạn chế vùng trồng vải? 15

14 Hỏi: Vải cần nhiều nước vào giai đoạn nào? 16

15 Hỏi: ảnh hưởng của ánh sáng và gió đối với vải ? 16

16 Hỏi: Đất nào thì trồng được vải? 17

17 Hỏi: ở nước ta có những giống vải gì? 18

18 Hỏi: Mục tiêu của công tác chọn giống vải hiện nay là gì? 19

19 Hỏi: Muốn nhân nhanh các giống tốt phải làm thế nào? 21

20 Hỏi: Hiện tượng khô ngọn của cây con trong vườn ương? Nguyên nhân và cách khắc phục? 22

21 Hỏi: Có bao nhiêu phương pháp ghép vải? 22

22 Hỏi: Có thể lấy cành ghép trên cây chưa cho quả để ghép được không? Có người nói chỉ nên lấy cành ghép ở hướng nam trên tán cây mẹ! Có đúng không? 26

23 Hỏi: Làm thế nào để tỷ lệ cây ghép sống đạt được cao? 26

24 Hỏi: Chăm sóc cây con sau khi ghép như thế nào? 27

25 Hỏi: Có người nói: Cây vải ghép tốt hơn cây vải chiết Có đúng không? 27

26 Hỏi: Làm đất, đào hố và chuẩn bị phân lót để trồng vải ở đất đồng bằng và vùng đồi có gì khác nhau? 27

27 Hỏi: Khoảng cách và mật độ trồng thích hợp đối với vải? 28

28 Hỏi: Trồng vải vào vụ xuân hay vụ thu? Để tăng tỷ lệ sống khi trồng cần chú ý gì ? 31

29 Hỏi: ở gần các nhà máy (gạch, phân lân, phân đạm, gang thép, giấy) khói, bụi tỏa ra nhiều có thể trồng vải được không? 31

30 Hỏi: Thời gian đầu cây vải chưa khép tán nên trồng xen cây gì? 31

31 Hỏi: Vì sao phải coi trọng việc bón phân hữu cơ cho cây vải? 32

32 Hỏi: Triệu chứng thiếu đạm, lân, kali ở vải và cách khắc phục? 32

33 Hỏi: Những năm trước lúc ra hoa đậu quả bón phân cho cây vải thế nào? 33

34 Hỏi: Thời kỳ vải cho quả nên bón phân như thế nào? Liều lượng bón hàng năm là bao nhiêu? 33

35 Hỏi: Cây vải những năm đầu cho quả, đợt bón phân trước lúc ra hoa có điều gì cần chú ý? 34

36 Hỏi: Các phương pháp bón phân cho vải? 34

37 Hỏi: Làm thế nào để không chế lộc cành mùa đông trên cây vải? 35

38 Hỏi: Việc tạo hình và cắt tỉa với vải có phải là một biện pháp - kỹ thuật hay không? Mục đích và cách làm? 35

39 Hỏi: Kinh nghiệm của Trung Quốc là nên bồi dưỡng cành thu đợt cành thứ 2 Vì sao? Và cách làm? 37

40 Hỏi: Hiện tượng rụng lá và cách khắc phục? 37

41 Hỏi: Muốn "canh tân" các cây già phải làm thế nào? 38

42 Hỏi: Sau cơn bão khắc phục hậu quả cho vườn vải thế nào? 38

43 Hỏi: Vì sao khi nhiệt độ thấp và mưa phùn hoa, quả vải bị rụng nhiều? 39

44 Hỏi: Vì sao gặp nhiệt độ cao và khô hạn hoa, quả vải bị rụng nhiều? 39

45 Hỏi: Các giai đoạn phát dục của quả vải và hiện tượng rụng quả sinh lý? 39

46 Hỏi: Để tăng khả năng đậu hoa, đậu quả cần phải làm gì? 41

47 Hỏi: Chất điều tiết sinh trưởng trong việc giảm rụng quả vải? 41

48 Hỏi: Căn cứ vào đâu để xác định thời gian thu hoạch vải? Muốn vải chín sớm chín muộn phải làm thế nào? 42

49 Hỏi: Có thể biến giống vải hạt to thành hạt nhỏ được không? 43

50 Hỏi: Nguyên nhân làm nứt quả Các biện pháp khắc phục? 43

51 Hỏi: Muốn bảo quản vải tươi cần phải làm gì? 44

52 Hỏi: Có bao nhiêu loại sâu hại vải? 44

53 Hỏi: Để diệt bọ xít hại vải phải làm thế nào? 45

54 Hỏi: Trên cây vải trung, vải thiều khuyến cáo phun thuốc để diệt bọ xít lúc quả non, vậy có nên phun trước khi cây ra hoa không? 45

55 Hỏi: Tác hại của sâu đục quả vải? Cách phòng trừ? 46

56 Hỏi: Nhện lông nhung gây tác hại gì cho vải? Cách phòng trừ? 47

57 Hỏi: Tác hại của sâu gặm vỏ cành và cách phòng trừ? 47

58 Hỏi: Cách phòng trừ câu cấu hại lá? 47

59 Hỏi: Tác hại của bọ dừa và cách phòng trừ? 48

60 Hỏi: Muốn chống dơi hại vải chín phải làm gì? 48

61 Hỏi: Trên cây vải có những loại bệnh gì? Cách phòng chống các loại bệnh đó? 48

62 Hỏi: Phương pháp phòng trừ tổng hợp sâu bệnh hại vườn vải gồm các biện pháp gì? 49 Hỏi, đáp về CÂY NHãN 51

1 Hỏi: Lợi ích của việc trồng nhãn? 51

2 Hỏi: Nguồn gốc cây nhãn? Các nước trồng nhiều nhãn trên thể giới ? 51

3 Hỏi: Tình hình sản xuất nhãn ở Việt Nam? 52

4 Hỏi: Những giống nhãn đang trồng hiện nay ở nước ta? 52

5 Hỏi: Đặc điểm của một số giống nhãn mới nhập của Trung Quốc? 53

6 Hỏi: Nghe nói ở Trung Quốc có những giống nhãn đặc biệt? ở Thái Lan, Đài Loan có nhiều giống nhãn ngon? 54

7 Hỏi: Nguồn gốc của tên gọi "Nhãn tiến", "Nhãn lồng" ở nước ta? 55

8 Hỏi: Bộ rễ nhãn có đặc điểm khác với độ rễ một số cây ăn quả thường gặp? 55

9 Hỏi: Hoạt động của bộ rễ nhãn như thế nào? 56

10 Hỏi: Để cho bộ rễ nhãn phát triển tốt cần có những điều kiện gì? 56

11 Hỏi: Cấu tạo lá nhãn? Có người nói: Nhãn có khả năng chịu hạn là nhờ bộ lá và bộ rễ Có phải thế không? 57

12 Hỏi: Các loại cành của nhãn? Tình hình sinh trưởng và phát triển? 57

13 Hỏi : Nhãn phân hóa mầm hoa vào lúc nào và cần những điều kiện gì? 58

14 Hỏi: Hoa nhãn có bao nhiêu loại ? 59

15 Hỏi: Đặc điểm ra hoa của nhãn? 60

16 Hỏi: Vì sao trên cành chùm hoa nhãn thường đậu nhiều quả? 61

17 Hỏi: Sau khi thụ tinh quả nhãn phát triển như thế nào? 61

18 Hỏi: Người trồng nhãn thường gọi "nhãn nước 1", "nhãn nước 2", "nhãn nước 3" Giải thích? 62

19 Hỏi: Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh của cây nhãn? 62

20 Hỏi: Cùng trong nhóm cây ăn quả á nhiệt đới, tại sao trồng nhãn ở miền Nam (tỉnh Tiền Giang, Hậu Giang) thì có quả, còn vải thì không cho quả hoặc không mang lại hiệu quả kinh tế? 63

21 Hỏi: Các phương pháp nhân giống nhãn? 63

22 Hỏi: Các phương pháp gieo hạt làm cây giống? 64

23 Hỏi: Lợi ích của phương pháp chiết cành đối với nhãn? Cách làm cụ thể? 65

24 Hỏi: Vì sao trồng cành vải, cành nhãn chiết tỷ lệ sống không cao, thậm chí chỉ sống 20 - 30%? Cách khắc phục? 67

25 Hỏi: Có thể dùng phương pháp ghép để nhân giống đối với nhãn được không? Những

ưu, khuyết điểm chính của phương pháp này? 68

26 Hỏi: Vì sao phải chọn giống gốc ghép cho nhãn? 68

27 Hỏi: Nguyên nhân gây ra sức hợp không tốt giữa gốc ghép và cành ghép của nhãn? Cây nhãn giống tốt có những đặc điềm gì? 69

28 Hỏi: Hãy giới thiệu các phương pháp ghép nhãn? 69

29 Hỏi: Thời vụ ghép nhãn thích hợp? 71

30 Hỏi: Các biện pháp đảm bảo ghép nhãn có tỷ lệ sống cao? 72

31 Hỏi: Có người cho rằng trồng cây nhãn ghép tốt hơn cây nhãn chiết Có đúng không? 32 Hỏi: Có thể trồng nhãn trên vùng đất cát ven biển được không? 72

33 Hỏi: Trồng nhãn trên đất ngoài đê hàng năm có nước lũ nên làm như thế nào? 73

34 Hỏi: Đất vùng đồi có nên làm ruộng bậc thang để trồng nhãn không? 73

35 Hỏi: Cách làm hố trồng nhãn trên đất đồi? 74

36 Hỏi: Lợi ích của việc bón vôi cho đất đồi núi? 74

37 Hỏi: Đất ruộng trong đê, đất vườn ở vùng đồng bằng khi đào hố trồng nhãn cần chú ý vấn đề gì? 74

38 Hỏi: Mật độ, khoảng cách trồng nhãn? 74

39 Hỏi: Thời vụ trồng nhãn? 75

40 Hỏi: Cách trồng nhãn? 75

41 Hỏi: Chăm sóc vườn nhãn như thế nào? 75

42 Hỏi: Đốn tạo hình cho cây nhãn phải làm như thế nào? 76

43 Hỏi: Có cần trồng xen cây trồng khác vào giữa 2 hàng nhãn không? 76

44 Hỏi: Bón phân cho nhãn nên làm như thế nào? Hãy giới thiệu kinh nghiệm bón phân để đạt năng suất cao? 76

45 Hỏi: Vì sao nói nước rất cần cho nhãn? 78

46 Hỏi: Có người nói: Ong hút mật có hại cho hoa, có đúng không? 78

47 Hỏi: Nên đưa đàn ong đến "trợ giúp" vườn nhãn như thế nào? 79

48 Hỏi: Nên bố trí đàn ong trong vườn nhãn và vải như thế nào? 79

49 Hỏi: Vì sao có lúc hoa nở đầy vườn nhưng không thấy ong hoạt động? 79

50 Hỏi: Vì sao có năm không thấy có ong hoạt động nhưng vải, nhãn vẫn đậu quả, thậm chí được mùa? 80

51 Hỏi: Vì sao phải ngừng phun thuốc sâu, thuốc đậu quả trước mùa hoa nở cho đến lúc đàn ong rút đi nơi khác? 80

52 Hỏi: Có thể thụ phấn nhân tạo cho vải và nhãn được không? Cách làm? 80

53 Hỏi: Có nơi đã áp dụng tụ phấn nhân tạo cho vải song không có kết quả Nguyên nhân? 81

54 Hỏi: Biện pháp làm tăng khả năng đậu hoa, đậu quả của vải, nhãn? 81

55 Hỏi: Nguyên nhân rụng quả và cách khắc phục? 82

56 Hỏi: Vườn vải và nhãn thường bị bọ xít phá hại Cho biết cách phòng trừ? 82

57 Hỏi: Cách phòng trừ rốc phá nhãn? 83

58 Hỏi: Cách phòng trừ sâu tiện vỏ nhãn 83

59 Hỏi: Cách phòng trừ nhện hại lá, rầy hại hoa? 83

60 Hỏi: Nhãn thường gặp những bệnh gì và cách phòng trừ như thế nào? 83

61 Hỏi: Cách phát hiện nhãn đã chín? 84

62 Hỏi: Thu hái quả như thế nào cho có lợi? 84

63 Hỏi: Bảo quản quả nhãn như thề nào để giữ được lâu? 85

64 Hỏi: Cách chế biển nhãn thành long nhãn? 86

Nhãn, vải thuộc nhóm cây ăn quả á nhiệt đới, khá thích nghi với điều kiện có một mùa đông

lạnh ở miền Bắc nước ta Chúng là cây trồng trong vườn cho thu nhập khá và hiệu quả kinh tếcao so với các cây ăn quả khác Tuy vậy, do hiện tượng ra quả cách năm và nhiều khó khănkhác trong quá trình sản xuất cho nên sản lượng quả hàng năm không ổn định, khiến ngườisản xuất chưa thật yên tâm, đó là nguyên nhân hạn chế sự phát triển của nhãn, vải

Để góp phần khắc phục khó khăn, thúc đẩy sản xuất vải nhăn chúng tôi đã biên soạn cuốn

"Hỏi, đáp về nhãn, vải" nhằm cung cấp cho bạn đọc và các nhà làm vườn những hiểu biết về

đặc tính sinh vật học, yêu cầu điều kiện ngoại cảnh và vùng trồng thích hợp, các giống thườnggặp và một số biện pháp kỹ thuật nhằm thâm canh tăng năng suất nhãn và vải

Trong quá trình biên soạn, chúng tôi tập hợp các kết quả điều tra nghiên cứu của bản thân,những kết quả nghiên cứu về nhãn, vải của các nhà khoa học trong và ngoài ngành, nhữngkinh nghiệm trong sản xuất thâm canh của bà con nông dân và những thông tin, kết quảnghiên cứu của nước ngoài, đặc biệt là của Trung Quốc Trong nội dung cuốn sách của lần táibản này chúng tôi có bổ sung một số thông tin về tiến bộ khoa học mới trong và ngoài nước

về vải và nhãn

Vì khuôn khổ cuốn sách có hạn, không thể ghi hết được tên các tác giả của các công trìnhnghiên cứu về vải nhãn có trích dẫn trong sách, mong các tác giả lượng thứ

Do còn những hạn chế về trình độ và hiểu biết đối với nhãn và vải, chúng tôi mong được bạn

đọc phê bình, góp ý để nội dung cuốn sách ngày một hoàn hảo hơn

Chúng tôi xin chân thành cảm ơn Nhà Xuất bản Nông nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi đểcuốn sách ra mắt bạn đọc

Hỏi - đáp về cây vải

1 Hỏi: Trồng vải mang lại những lợi ích gì?

Đáp: Vải là cây ăn quả đặc sản của miền bắc Việt Nam Quả vải ngoài ăn tươi còn được chế

biến như: Sấy khô, làm đồ hộp, làm nước giải khát, được thị trường trong nước và thế giới ưathích Lê Quý Đôn, nhà bác học lớn thế kỷ 18 của nước ta đã viết: “ làng Thịnh Quang(mạn Hàng Bột ngày nay) có giống quả vải vị ngọt đậm ăn vào thấy hương thơm tưởngchừng như thứ rượu tiên trên đời Vải chữa bệnh yếu tim, lại thêm trí nhớ, bổ dạ dày lá lách,yên thần kinh nên dễ ngủ " (Sách Thượng kinh phong vật chí)

“ Quả vải vừa ngon, vừa đẹp, cổ nhân đã ngợi khen: mã ngoài như lụa hồng, tơ tía, thịt vải nhưthủy tinh, như giáng tuyết " (Vân đài loại ngữ, tập II)

Vải là cây nguồn mật có chất lượng mật cao, tán cây cao lớn xum xuê có thể dùng làm câycảnh, cây bóng mát, cây chắn gió

Trồng vải trong vườn gia đình mang lại thu nhập khá cao so với các cây ăn quả khác (cam,chuối, hồng xiêm, v.v) Vụ vải thiều năm 1992, gia đình ông Lê Văn Vượng và Nguyễn VănSạn thôn Thúy Lâm, xã Thanh Sơn, Thanh Hà, tỉnh Hải Dương, mỗi nhà thu được gần 9 tấnquả, giá bán tại chỗ 8000đ/1kg Nhân dân ở đây cho biết cùng trên một đơn vị diện tích, nếutrồng Vải Thiều sẽ thu giá trị kinh tế gấp 40 lần trồng lúa

2 Hỏi: Nguồn gốc, phân bố và tình hình sản xuất vải trên thế giới ra sao?

Đáp: Cây Vải có nguồn gốc ở miền nam Trung Quốc Người ta thấy vải dại trong rừng 4 tỉnh

phía nam (Quảng Đông, Quảng Tây, Vân Nam, đảo Hải Nam) và có nơi vải dại mọc trongrừng trên diện tích rộng

Hiện nay trên thế giới có trên 20 nước trồng vải nhưng sản xuất có tính chất hàng hóa thì chỉ

có một số nước như: Trung Quốc: diện tích 161.681 ha, sản lượng 223.680 tấn; ấ n Độ: diệntích 23.442 ha, sản lượng 15.000 tấn; Ôxtrâylia có khoảng trên 1 triệu cây, sản lượng 35.000tấn (1990); Mỹ năm 1981 sản lượng 2.000 tấn Ngoài ra vải còn trồng nhiều ở Nam Phi,Malayxia, Brazin, Neuzilân

Quả vải tươi được thị trường nhiều nước ưa thích Hàng năm có khoảng 16.000 tấn quả tươihàng hóa chiếm khoảng 6,4% tổng sản lượng vải trên thế giới Song vì để lâu vỏ quả biếnmàu, phẩm chất quả không tươi ngon như khi vừa hái nên cung không đủ cầu Vì vậy, cácnước muốn xuất khẩu tươi phải nghiên cứu kỹ thuật bảo quản vải tươi

Trên thế giới đã có những cuộc cạnh tranh về vải tươi ở thị trường như thị trường Hồng Kông:Những năm đầu của thập kỷ 80, vải tươi ở thị trường Hồng Kông từ tỉnh Quảng Đông chuyển

đến bình quân 4500 tấn/năm Đó là những giống vải ngon và quý như Nuamíxứ, Quế vị, Bạchlạp Thời gian cung cấp kéo dài gần 2 tháng rưỡi

Những năm gần đây vải của Đài Loan bán vào Hồng Kông ngày một tăng Năm 1980 chiếm9,97% lượng quả vải toàn thành phố Năm 1981 - 21.88%, năm 1984 - 62,25%- lần đầu tiênvượt hẳn Quảng Đông với khối lượng 4.244 tấn, trong khi đó ở Quảng Đông chỉ có 2.559 tấn.Trước đây vải của Đài Loan chủ yếu dùng để làm đồ hộp, nhờ có những tiến bộ về kỹ thuậtbảo quản tươi, bao gói và vận chuyển, giống vải Hắc diệp đến với thị trường Hồng Kông sớm

và kết thúc muộn hơn so với vải của Quảng Đông Cho đến giữa tháng 8 vẫn còn vải bán(Theo Ung Thụ Chương, 1991).

Một đối thủ khác là Thái Lan năm 1984 lần đầu tiên dùng máy bay chở giống vải chín sớmnhất đến Hồng Kông, sớm hơn 10 ngày so với giống chín sớm Tam nguyệt hồng của Quảng

Đông Các năm 1985, 1986 cũng vậy, vải của Thái Lan bán sớm hơn ở thị trường HồngKông, cạnh tranh gay gắt với vải Trung Quốc mặc dù chất lượng chưa phải tuyệt hảo nhưngvẫn bán được giá cao

Hiện nay Quảng Đông đang ra sức cải tiến các khâu quan trọng trong sản xuất, cung ứng,thương mại để giành lại vị trí của mình về mặt hàng vải tươi ở Hồng Kông

3 Hỏi: Cây vải ở Việt Nam có từ bao giờ? Tình hình sản xuất và triển vọng?

Đáp: Theo các tài liệu và thư tịch cũ ở Việt Nam, cây vải đã được trồng cách đây 2.000 năm

(Theo sách Trung Quốc quả thụ tài bồi học, tập 3 trang 964, năm 1959) Khi điều tra cây ănquả ở trong rừng một số tỉnh miền Trung và miền Bắc có gặp cây vải rừng là cây dại Rất cóthể miền Bắc nước ta cũng là quê hương của một số giống vải mà trước đây các nhà nghiêncứu thực vật chưa biết đến

Vùng phân bố tự nhiên của vải ở nước ta từ 18 – 190 vĩ độ bắc trở ra ở Huế có một số cây vảigiống Hắc chi và Hồng lệ chi tương truyền do các sứ thần của ta đi Trung Quốc mang về.Cây sinh trưởng tốt song ít quả hoặc có hiện tượng cách năm

Vùng trồng vải chủ yếu của Việt Nam là vùng Đồng bằng sông Hồng, trung du, miền núi Bắc

Bộ và một phần Khu 4 cũ Những nơi trồng nhiều như tỉnh Hải Dương (huyện trồng nhiềunhất - Thanh Hà), Bắc Giang (Lục Ngạn), Phú Thọ (Thanh Hoá), nông trường Đông Triều(Quảng Ninh), Vườn quốc gia Cát Bà Ngoài ra còn có vườn vải giống chín sớm dọc sông

Đáy thuộc các huyện Thanh Oai, Quốc Oai, Chương Mỹ (tỉnh Hà Tây)

Mấy năm gần đây phong trào làm vườn đang phát triển mạnh, nhiều tỉnh như Hòa Bình, HàTây, vùng lòng hồ sông Đà có kế hoạch đẩy mạnh trồng vải thiều, xem nó như một cây chủlực trong cơ cấu cây ăn quả trong vườn Ví dụ: Hòa Bình đến hết năm 1995 trồng 5 vạn havài và nhãn Đã trồng thử nghiệm thành công ở một số huyện của tỉnh Đắc Lắc

4 Hỏi: Đặc điểm và tình hình sinh trưởng các loại cành của vải?

Đáp: Trên một cây nếu mọc nhiều đợt cành, tán lá sẽ dày và rộng, diện tích cho quả sau này

sẽ lớn Số đợt lộc cành, độ dài cành của mỗi đợt phụ thuộc vào tuổi cây, sức khỏe của cây,nước, phân bón, nhiệt độ chi phối Chăm bón đầy đủ và nhiệt độ thích hợp sẽ mọc nhiều đợtcành và cành dài, ngược lại số lộc cành sẽ ít và ngắn Cây còn nhỏ 4 - 5 tuổi sẽ có 4 - 5 đợtcành và cành dài Cây đã già chỉ mọc 1 - 2 đợt cành, số lượng ít và cành ngắn Cành mớimọc từ mầm ngọn hoặc các mầm ở các nách lá phía dưới đó của đợt cành trước Cành nàykhỏe hoặc yếu có liên quan đến các cành mọc sau này

Những cây lớn đang ra hoa kết quả nhiều nếu đủ nước và phân bón thì sau khi thu hoạch quảchỉ ra được một đợt cành thu vào tháng 8 - 9 Đó là lứa cành mẹ tốt cho năm sau Trên câyvải có ít hoa ở những cành không có hoa thì trong tháng 3 - 4 ra một đợt cành, đến mùa thu rathêm một đợt cành nữa, cành này là cành mẹ tốt cho vụ quả năm sau Nếu cây ra hoa xong,gặp điều kiện khí hậu thời tiết không thuận lợi toàn bộ hoa và quả đều rụng, thì đến tháng 6 -

7 ở đầu mầm ngọn của cành này mọc ra những cành mùa hè, nếu cây khỏe thì đến tháng 8

-10 nảy cành mùa thu Trong điều kiện nước, phân, nhiệt độ đầy đủ thì từ nảy lộc hình thànhcành đến lá chuyển lục, cành mới thành thục cần khoảng 50 ngày.

và ra hoa kết quả cho năm sau Cần khống chế không cho mọc cành mùa đông, vì nó sẽ trở

ngại cho việc ra hoa kết quả năm sau

5 Hỏi: Lá vải có những đặc điểm gì?

Đáp: Lá vải thuộc loại lá kép lông chim gồm 2 – 4 đôi; lá chét cứng, dai có chất sừng Cuống

lá ngắn Mặt lá xanh đậm, phản quang, lưng lá màu tro, có gân mờ, mút lá nhọn, gốc lá hơi

tù Hình dạng màu sắc lá có thể dùng để phân loại các giống khác nhau Trong cùng mộtgiống lá ra trong các mùa và ảnh hưởng của điều kiện nhiệt độ, nước, dinh dưỡng khác nhaunên cũng không hoàn toàn giống nhau Lúc lá mới nhú có màu tím hồng rồi chuyển dầnthành màu đồng đỏ đến màu xanh và xanh đậm là lúc lá đã thành thục Tuổi thọ của lá từ 1 -

2 năm Khi lá già thì rụng ta gọi là thời kỳ thay lá thường vào vụ xuân hay vụ thu Còn nếugặp úng, hạn sâu bệnh, thiếu nước v.v mà rụng lá thì phải tìm cách khắc phục, vì bộ láthông qua hoạt động hô hấp, quang hợp để nuôi cây, nuôi hoa và nuôi quả

Giải phẫu quan sát khí khổng của lá vải thấy số lượng ít hơn so với lá cam quýt, đồng thời

đường kính cũng bé hơn nên có thể đó là một trong những nguyên nhân làm cho vải chịu đượchạn

6 Hỏi: Loại cành nào quyết định việc ra hoa và đậu quả?

Đáp: Trước tiên hãy nghiên cứu thời gian hình thành cành Trên cây vải bất cứ loại cành ra

vào thời kỳ nào trong năm ở cấp cuối cùng ngoài tán nếu khỏe mạnh, sung sức thì sang nămsau đều có thể trở thành cành mẹ - trên cành đó mọc cành hoa và đậu quả Thông thườngcành mẹ của cây vải là cành mùa thu và cũng là loại cành mẹ tốt nhất, vì sinh trưởng khỏe,sung sức, tích lũy được nhiều dinh dưỡng, hiệu năng quang hợp cao Còn cành ra vào mùa

đông khoảng tháng 11 - 12 phần lớn năm sau không ra quả Bởi vậy trong năm một mặt cầnchăm bón cho quả tốt để có năng suất cao, nhưng mặt khác không kém quan trọng là phảichuẩn bị cho vụ sau bằng cách bồi dưỡng cành mẹ

Người làm vườn cần căn cứ vào giống (chín sớm hoặc chín muộn), tuổi cây, sức khỏe của cây,khối lượng quả trên cây và nhất là tình hình khí hậu thời tiết tại chỗ để có biện pháp cung cấpnước, phân bón, cắt tỉa, chăm sóc sao cho đạt được mục đích khống chế và điều khiển đợtcành mẹ cho tốt Kinh nghiệm cho thấy đợt cành thu ra vào khoảng lập thu đến thu phân làloại cành mẹ tốt Điều quan trọng thứ 2 là cành mẹ phải nhiều Số lượng cành mẹ có thậtnhiều thì mới có nhiều hoa nhiều quả Mặt khác muốn nuôi quả tốt, cây phải có bộ lá tốt.Cây khỏe, sung sức, nhiều cành, nhiều lá mới bảo đảm có vụ quả bội thu

7 Hỏi: Sức nảy mầm, khả năng hình thành cành, sử dụng các mầm ngủ? Trong sản xuất cần sử dụng các đặc điểm đó như thế nào?

Đáp: Sức nảy mầm là số lượng mầm trên cành có khả năng phát triển thành cành lá Nếu

được nhiều mầm mọc thì được xem là khỏe, trái lại là yếu Nếu được các cành khỏe, dài vànhiều thì khả năng hình thành cành đó khỏe Ngược lại cành hình thành ít, ngắn và yếu thì

khả năng đó yếu Khi cây đã già có các mầm ngủ, những mầm này được kích thích cũng sẽhình thành cành.

Đối với vải là loại cây ăn quả có sức nảy mầm và khả năng hình thành cành khỏe, thêm vào

đó mầm thuộc loại sớm thành thục Do vậy tán cây rất chóng phát triển, sớm bước vào thời

kỳ cho quả và sớm đạt được sản lượng cao

Vải là cây ăn quả dương tính, thích đầy đủ ánh sáng, nhất là thời kỳ sinh trưởng ra hoa và đậuquả

• Lợi dụng đặc điểm về mầm cành nên đối với cây mới trồng cần bảo đảm đủ nước, phânbón, phòng trừ sâu bệnh kịp thời bảo vệ các đợt lộc cành sinh trưởng tốt khiến cây sớmhình thành khung tán vững chắc để chóng ra hoa có quả

• Đối với cây đã có quả, đang thời kỳ cho năng suất cao cần tiến hành cắt tỉa thưa để chocây thông thoáng Với cây đã già nên đốn đau, thúc các mầm ngủ phát triển để giữ cho

sự sinh trưởng ra quả được tiếp tục

Tiềm lực sống của vải rất khỏe, do đó bảo đảm cho nhiều cây vải sống đã hàng trăm nămvăn cho quả bình thường Cây vài “tổ” ở Thúy Lâm, xã Thanh Sơn tuy đã già song do

được bón phân đầy đủ, phòng trừ sâu bệnh kịp thời nên vẫn cho quả đều và sản lượngcao

• Dựa vào đặc điểm mầm ngủ của vải có sức tiềm sống lớn, người làm vườn có thể lợidụng để cải tạo giống cũ bằng cách ghép giống mới trên các cành do đốn cải lão nhữngcây đã già

8 Hỏi: Phân bố và hoạt động của bộ rễ vải như thế nào? Đặc điểm và khả năng tái sinh của bộ rễ vải?

Đáp: Cây vải có bộ rễ rất khỏe, gồm rễ ăn đứng và rễ ăn ngang.

Bộ rễ ăn sâu, nông, rộng, hẹp tùy thuộc cách nhân giống, đất trồng, nước, phân bón, khôngkhí, chế độ nhiệt trong đất

Cây gieo hạt rễ ăn sâu đến 4 - 5 m Nhân giống bằng chiết cành, rễ ăn nông hơn (1,2 - 1,6 m)

Đại bộ phận rễ hút tập trung ở tầng đất 60 cm Độ lan xa của rễ so với hình chiếu của tán gấp

1 - 2 lần, nhưng đại bộ phận rễ tơ tập trung trong và ngoài phạm vi tán 10 - 50 cm Mực nướcngầm cũng ảnh hưởng tới độ sâu của rễ vải

Hoạt động của bộ rễ vải phụ thuộc vào đất nơi trồng, tuổi cây khác nhau, tình hình sinhtrưởng của bộ phận trên mặt đất mà có thể sớm hoặc muộn, nhiều hay ít Quan sát hoạt động

bộ rễ vải thấy có 3 thời kỳ: Thứ 1 - sau lúc ra hoa rộ đến giữa tháng 6 Đây là thời kỳ bộ rễhoạt động mạnh mẽ và nhiều rễ nhất Thứ 2 - sau lúc thu hoạch quả vào giữa tháng 8: Lượng

rễ ít hơn thời kỳ thứ nhất Thứ 3 - sau khi lộc thu đã thành thục, trước lúc cây phân hóa mầmhoa vào trung tuần tháng 10 Vào mùa đông nhiệt độ đất giảm dần, lại khô hạn rễ hoạt độngchậm dần hoặc ngừng hẳn

Nhiệt độ đất, nước có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của rễ Nhiệt độ đất 10 - 200C hoạt

động của bộ rễ vải tăng dần, 23 -260C lâ nhiệt độ thích hợp nhất 310C là quá cao khiến bộ rễhoạt động kém hẳn Hàm lượng nước trong đất 9 - 16% rễ hoạt động kém, 23% hoạt động bộ

rễ rất khỏe Vì vậy vào thời gian nhiệt độ thấp, hạn thiếu nước việc bón phân sẽ kém hiệuquả

Vải có bộ rễ rất phát triển, có khả năng hấp thu mạnh nên có khả năng chịu hạn tốt Rễ vải cómột loại nấm cộng sinh tạo thành nội khuẩn căn Nấm này giúp bộ rễ hút được nước và cung

cấp dinh dưỡng trong điều kiện khô hạn, giúp rễ chống được hạn Mặt khác trong rễ vải cónhiều tananh, trong điều kiện thiếu O2 có thể giúp cho rễ khỏi bị trúng độc, và vì thế người tacũng cho rằng cây vải có khả năng chịu úng.

Rễ vải là loại háo khí, vì vậy phần lớn rễ tơ tập trung ở tầng đất mặt 0 - 50 cm, mặt khác nấm

rễ cũng cần đất phải thoáng mới hoạt động tốt được Do đó một yếu tố quan trọng trong khâuchăm sóc là phải giữ cho đất được thông thoáng Độ pH trong đất 5 - 5,5 Đất quá chua hoặckiềm đều không lợi cho hoạt động của rễ nấm

Khả năng tái sinh bộ rễ vải rất khá Cây đứt một đoạn rễ có đường kính 1 cm hay trên 1 cmthì sau đó chỗ vết thương sẽ hình thành nhiều rễ mới Có thể lợi dụng đặc điểm này để “canhtân” bộ rễ, làm cho bộ rễ ở dưới đất dày đặc, nhiều và khỏe thêm lên Việc cày giữa hàng đốivới vải tốt nhất là làm vào vụ thu sau thời kỳ hoạt động thứ 3 của rễ, lúc cành mùa thu đãthành thục Chặt đứt một bộ phận rễ lúc này còn có tác dụng hạn chế sự phát triển lộc mùa

đông, xúc tiến quá trình phân hóa mầm hoa

9 Hỏi: Thế nào gọi là phân hóa mầm hoa? Cây vải phân hóa mầm hoa vào lúc nào? Những yếu tố ảnh hưởng?

Đáp: Tất cả các loài cây ăn quả trước lúc ra hoa đều phải qua thời kỳ phân hóa mầm hoa Đó

là sự biến đổi căn bản của cây từ sinh trưởng dinh dưỡng (ra lá, ra cành) sang sinh trưởng sinhthực (ra nụ, ra hoa, đậu quả và kết hạt) Mắt thường chúng ta không nhận biết được quá trìnhphân hóa mầm hoa bên trong của cây, mà phải dùng phương pháp giải phẫu mới thấy được

Đây là một thời kỳ hết sức quan trọng đối với cây ăn quả nói chung và vải nói riêng

Trong thực tiễn sản xuất có năm ta thấy vườn vải rất xanh tốt song không có hoa, hoặc trênmột cây bên này thì ra hoa, còn nửa bên kia thì chỉ có lộc cành và lá Đó là do những điềukiện bên trong (nội tại của cây) và yếu tố ngoại cảnh (nhiệt độ, nước, ánh sáng dinh dưỡngv.v ) tác động và chi phối

Tùy theo giống khác nhau (chín sớm, chính vụ, chín muộn) và thời tiết hàng năm, v.v màthời kỳ phân hóa mầm hoa xẩy ra sớm hoặc muộn Những giống chín sớm từ giữa tháng 10cho đến giữa tháng 11 đã bắt đầu phân hóa mầm hoa, còn các giống chính vụ và giống chínmuộn thì chậm hơn: giữa tháng 12 đến tháng 2; muộn hơn nữa có thể kéo dài đến hết tháng 3.Các yếu tố có ảnh hưởng đến việc phân hóa mầm hoa của vải:

+ Các yếu tố bên trong: chủ yếu là sự tích lũy vật chất các chất dinh dưỡng cần thiết và tỷ lệ

giữa chúng với nhau bao gồm các sản phẩm quang hợp, các chất khoáng và sự chuyển hóagiữa chúng để tạo ra các sản phẩm khác như các axít amin, protein, tinh bột, đường; các vậtchất di truyền như axit nuclêic, ARN; các chất điều hòa sinh trưởng như Gibberellin, êtylen

và các men, v.v

Các chất điều hòa sinh trưởng như Gibberellin nếu nhiều thì có lợi cho quá trình sinh trưởng,không lợi cho việc phân hóa mầm hoa Kết quả phân tích cho thấy: ở cây vải có nhiều hoa ở

đỉnh sinh trưởng của cành có hàm lượng Gibberellin thấp, ngược lại ở những cây vải có hoa ít

đinh sinh trưởng của cành có hàm lượng Gibbelellin cao ở đỉnh những cành non chưachuyển lục, hàm lượng Gibberellin rất cao; khi lá trên cành đã chuyển lục, cành lá đã thànhthục hàm lượng Gibberellin rất thấp và sau đó mới bắt đầu phân hóa mầm hoa

+ Các yếu tố ngoại cảnh: Hai yếu tố có ảnh hưởng đến việc phân hóa mầm hoa vải là nhiệt

độ và nước

Thực tiễn sản xuất cho thấy năm nào nhiệt độ mùa đông thấp và kéo dài có lợi cho việc phânhóa mầm hoa Ngược lại nếu mùa đông ấm áp thì bất lợi cho việc phân hóa mầm hoa và đến

vụ xuân hoa ra kém Young (1956, 1957, 1970) nghiên cứu ảnh hưởng của nhiệt độ đến việc

ra hoa của vải nhận thấy: Để hình thành được nhiều hoa và có quả cần có điều kiện thu đônghơi lạnh, với 200 giờ hoặc hơn càng tốt với nhiệt độ dưới 7,20C Giáo sư Vũ Công Hậu (1982)nghiên cứu cây vải thiều Phú Hộ, ở tại Phú Hộ về ảnh hưởng của thời tiết đối với việc ra hoa,kết quả của vải cũng có những nhận xét tương tự: “tháng 11 và cả tháng 12 cũng vậy độ nhiệtthấp, không mưa nhiều nắng thì có hy vọng được mùa"

Điều kiện cho vải phân hóa mầm hoa được tốt cần có nhiệt độ thấp trong một thời gian nhất

định, song phản ứng với nhiệt độ thấp có khác nhau: Các giống vải chín sớm vào tháng 5, cóthể hình thành mầm hoa ở nhiệt độ cao hơn so với giống vải thiều Hải Dương và Vải thiềuPhú Hộ, Nhận xét này rất đúng với trường hợp gần đây phát hiện một cây vải ở ấp Tần Thuận,Xã Tần Quới, huyện Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long (Phan Kế Nghiệp, 1993) sinh trưởng trong

điều kiện khí hậu nhiệt đới ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long vẫn ra hoa kết quả

Với 2 giống vải của Trung Quốc: Hoài Chi, Nuô mí xứ trong nhóm chín muộn, yêu cầu nhiệt

độ trong tháng 1, 2 không cao quá 150C mới phân hóa mầm hoa và ra hoa kết quả tốt

Một yếu tố quan trọng nữa là nước Mùa đông hạn vừa phải có lợi cho việc phân hóa mầmhoa của vải Vì trước khi phân hóa mầm hoa gặp hạn sẽ hạn chế cây ra lộc mùa đông, có lợicho việc quang hợp tích lũy các chất dinh dưỡng, tăng được nồng độ dịch bào sẽ thuận lợi choviệc phân hóa mầm hoa Sau khi đã hình thành mầm hoa, tiếp theo là thời kỳ hình thành cáccơ quan sinh sản, lúc này lại cần có nước

Ngoài ra cần phải biết đến tác dụng của nắng và ánh sáng Tháng 11, 12 nắng càng nhiềucàng thuận tiện cho hình thành hoa và tháng 3 có nắng thì thụ phấn thụ tinh mới tốt

10 Hỏi: Vải có mấy loại hoa? Có thể điều khiển để cây có nhiều hoa cái

được không?

Đáp: Vải là cây ăn quả hoa đực và cái đồng chu và dị hoa Có nghĩa là trên một chùm hoa có

hoa cái, hoa đực, hoa lưỡng tính và hoa dị hình Hoa vải rất bé Trên một chùm hoa phần lớnhoa đực và hoa cái riêng biệt, hoa lưỡng tính rất ít Hãn hữu có trường hợp trên chùm toàn làhoa cái hay toàn là hoa đực

Hoa cái: Bầu rất phát triển, thường có 2 ô, cá biệt 3-4 ô khi hoa nở đầu nhụy tách thành đôi,cá biệt thành 3 hoặc 4 Nhị đực thoái hóa, cuống nhị rất ngắn, không có phấn Khi hoa nở

đầu nhụy có dịch nước dính đấy là lúc tiếp nhận hạt phấn tốt nhất Trên cây hoa cái sau khithụ phấn thụ tinh thì hình thành quả, tạo ra sản lượng trong năm

Tùy theo giống và tình hình ra hoa của các năm khác nhau mà số lượng hoa cái có biến đổi

Tỷ lệ hoa cái so với các loại hoa nói chung khoảng dưới 30%: trong điều kiện chăm sóc tốt, rahoa gặp điều kiện thuận lợi cho thụ phấn thụ tinh, thì cây vải vẫn có năng suất cao

Hình 1: Các loại hoa của vải1,2 - hoa đực; 3 - hoa cái; 4 - hoa lưỡng tính; 5 - hoa dị hình

Hoa đực: Bầu thoái hóa, túi phấn và chỉ nhị phát triển tốt Cuống nhị dài, có từ 5 - 10 nhị,bao phấn đầy đặn, hạt phấn tốt Hoa đực có chức năng chủ yếu là để cung cấp nguồn phấncho thụ phấn và thụ tinh Tỷ lệ hoa đực chiếm khoảng 70% Như vậy là quá nhiều so vớilượng noa cái

Hoa lưỡng tính: Nhị đực và nhị cái phát triển đầy đủ Có khả năng hình thành quả, song sốlượng hoa lưỡng tính trên cây rất ít

Hoa dị hình: Số lượng trên cây rất ít Có hoa ở bầu hoa có rất nhiều ô (1-16 ô) Loại nàykhông có khả năng hình thành quả (hình 1)

Kinh nghiệm nước ngoài để tăng thêm tỷ lệ hoa cái người ta có thể ngắt bớt ngọn các chùmhoa lớn, hoặc thời kỳ cây phân hóa mầm hoa thì phun B9 hay Ethrel

11 Hỏi: Trên cây vải hoa đực và hoa cái không nở cùng lúc, như vậy có ảnh hưởng đến thụ phấn, thụ tinh không?

Đáp: Chùm hoa tự của vải được hình thành từ mầm hỗn hợp (có hoa, có lá) Trên một chùm

hoa, thường những hoa ở các nhánh giữa nở trước, sau đó mới đến các nhánh ở trên đỉnh và ởgốc Trong một nhánh nhỏ của hoa thì hoa ở giữa nở trước rồi mới đến 2 bên Trên mộtchùm hoa hoa đực nở trước sau đó đến hoa cái, rồi tiếp đến nữa là hoa đực Trình tự có thểphân theo 3 dạng sau:

a Hoa đực và hoa cái không cùng nở: Khi hoa đực nở tung phấn thì hoa cái chưa nở, nhụychưa có khả năng tiếp nhận hạt phấn.

b Hoa đực và hoa cái chín cùng lúc và chỉ có một lần Trên một chùm hoa, hoa đực và hoacái nở và gặp nhau trong một số ngày

c Hoa đực và hoa cái nở và gặp nhau nhiều lần Khả năng thụ phấn thụ tinh của cây rất tốt.Nhiều nghiên cứu đã kết luận: Trong vườn vải, trên một cây hay trên một chùm hoa, hoa đực

và hoa cái nở cùng lúc là điều thường xảy ra Gặp điều kiện khí hậu thuận lợi, ong bướm vàcôn trùng hoạt động nhộn nhịp thì việc thụ phấn thụ tinh sẽ rất bảo đảm Khuyến cáo nênnuôi thêm ong trong vườn vải, vườn nhãn và trồng thêm giống cây thụ phấn Không nên chỉtrồng một loại giống trong vườn và càng nên tránh trồng một cây riêng lẻ

12 Hỏi: Những yếu tố khí hậu nào ảnh hưởng đến việc ra hoa đậu quả của vải?

Đáp: Đó là nhiệt độ không khí và mưa.

Nhiệt độ có ảnh hưởng lớn đến việc ra hoa của vải Hoa vải nở trong điều kiện nhiệt độ >

100C; 18 - 240C hoa nở rộ Trên 290C hoa nở giảm Hoa nở không có nghĩa là đã thụ phấnthụ tinh tốt Vì yêu cầu phát dục của hạt phấn và nở hoa đối với nhiệt độ có khác nhau Tỷ lệnảy mầm của hạt phấn muốn đạt trên 50% phải ở nhiệt độ 25 - 270C; dưới 160C và trên 300C

đều làm cho tỷ lệ này giảm thấp

Mặt khác phải thấy các loại ong nội và ong ngoại thích hoạt động ở nhiệt độ 140C trở lên ở

22 - 270C mật hoa của vải tiết nhiều, hấp dẫn sự hoạt động của ong

Nếu khi ra hoa gặp nhiệt độ thấp sẽ ảnh hưởng đến thụ phấn thụ tinh và kéo dài thời gian từ

nở hoa đến thu hoạch

Mưa cũng ảnh hưởng lớn đến việc ra hoa đậu quả của vải Thời kỳ nở hoa gặp mưa (nhất làmưa phùn) cộng thêm rét do nhiệt độ thấp khiến hạt phấn phát dục kém Quá trình thụ phấn

có ảnh hưởng lớn mặt khác do mưa ẩm phát sinh nhiều nấm bệnh trên chùm hoa, trên cây,giảm khả năng đậu quả và làm tăng tỷ lệ rụng quả

Nếu gặp mưa to, thoát nước không kịp, bộ rễ hoạt động kém cũng gây những thiệt hại choviệc đậu hoa đậu quả Gió Lào sớm Khu 4 cũng gây bất lợi cho việc đậu quả trên cây

13 Hỏi: Những yếu tố hạn chế vùng trồng vải?

Đáp: Cây vải có yêu cầu đặc biệt đối với nhiệt độ Trong năm phải có một thời kỳ nhiệt độ

hạ thấp tạo điều kiện ức chế mầm mùa đông, làm cho cành thu sung sức, tích luỹ được nhiềudinh dưỡng giúp xúc tiến quá trình phân hóa mầm hoa Có thể nói, với vải mùa hè cần cónhiệt độ cao, còn mùa đông cần có một thời gian mát và lạnh Những vùng trồng vải thường

có nhiệt độ bình quân 21 - 230C, nhiệt độ tháng giêng bình quân 10 - 170C, nhiệt độ tối thấptuyệt đối không quá -20C

Nhiệt độ có ảnh hưởng đến hoạt động của bộ rễ và cành lá trên mặt đất Nhiệt độ đất từ 10

-200C rễ hoạt động mạnh dần lên; ở 23 - 260C hoạt động thích hợp nhất Còn cành lá thì bắt

đầu hoạt động từ 100C trở lên; 24 - 320C là thích hợp nhất Nhiệt độ cao quá hoặc quá thấp

đều bất lợi cho mầm cành Từ -20C tới 00C bộ phận trên mặt đất của cây con đã bị chết cóng,tuy sau đó vẫn có thể nảy chồi để phục hồi sinh trưởng

ở các vùng trồng vải của ta năm nào mùa đông lạnh thì xem như được mùa vải; ngược lại nếumùa đông mà ấm áp thì vải mất mùa Vì việc phân hóa mầm hoa không thuận lợi.

14 Hỏi: Vải cần nhiều nước vào giai đoạn nào?

Đáp: Vải là cây ăn quả có khả năng chịu hạn và chịu úng tốt, nhưng để tạo điều kiện cho cây

sinh trưởng, ra hoa đậu quả được tốt, có sản lượng cao và phẩm chất thơm ngon phải chú ý

được việc cung cấp đầy đủ nước cho các thời kỳ phát triển của cây, kịp thời chống úng chovườn cây khi mưa to, lượng mưa lớn, cũng như chống hạn cho cây ở vùng đồi, trong mùa khô.Khả năng chịu hạn của các giống vải cũng không giống nhau Vải sớm, vải thiều Phú Hộchịu hạn khá hơn so với vải thiều Thanh Hà Khả năng chịu úng cũng chỉ đến một giới hạnnhất định Vụ lụt năm 1971 vì ngập quá lâu nên vườn vải Thanh Hà bị chết đến 4,5 vạn cây.Trong vụ xuân để xúc tiến quá trình phân hóa mầm hoa cần có một thời gian khô hạn thíchhợp, nhưng khi đã có hoa, có quả thì yêu cầu đất phải đủ ẩm, nếu gặp hạn thời gian ra hoa bịchậm lại Nếu mùa đông mưa nhiều lộc đông phát triển mạnh thì năm sau sẽ mất mùa

Quá trình phát dục của quả vải trong thời gian rất ngắn, các bộ phận của quả lại phát triểnmạnh, do đó cần có một lượng nước nhất định ít mưa hoặc không mưa, mà không có tưới thìquả lớn chậm, thậm chí rụng quả Chú ý thời kỳ thịt quả phát triển nhanh cần đủ nước để bảo

đảm năng suất và phẩm chất quả

15 Hỏi: ảnh hưởng của ánh sáng và gió đối với vải ?

Đáp:

* Người Trung Quốc có câu “Đương nhật lệ chi, bội nhật long nhãn” có nghĩa là nhãn có thểchịu bóng râm “quay lưng” lại với mặt trời, còn vải phải trồng ở nơi có ánh sáng chính diện.Các vùng trồng vải ở nước ta số giờ chiếu sáng trong năm 7400 - 8600 giờ ánh sáng đầy đủlàm tăng khả năng đồng hóa của cây, xúc tiến quá trình phân hóa mầm hoa, làm tăng màu sắccủa vỏ quả và làm tăng phẩm chất quả Nếu không đủ ánh sáng hoặc trồng quá dày, quá trìnhquang hợp bị hạn chế thì sự ra hoa, đậu quả sẽ khó khăn Nếu khi ra hoa gặp nhiệt độ quácao, không khí quá khô, cường độ ánh sáng quá mạnh, lượng bốc hơi lớn sẽ làm cho chỉ nhịhéo, nồng độ dịch ở đầu nhụy quá cao không lợi cho thụ phấn thụ tinh Thời tiết thuận lợi choviệc ra hoa, thụ phấn thụ tinh là trong thời kỳ ra hoa có nhiều ngày, nắng, ráo, sau đó lại cómưa rào rồi trời lại quang

Nhiều nghiên cứu thấy rằng thời tiết khí hậu tháng giêng có tương quan chặt chẽ đến năngsuất vải Trong tháng 1 nếu nhiệt độ thấp (11 -150C)s trời quang từ 15-22 ngày trở lên, thờigian chiếu sáng 117 giờ/tháng, số ngày mưa ít (ít hơn 10 ngày), lượng mưa ít (dưới 50 mm),

độ ẩm không khí thấp (< 73%) thì năm đó được mùa Ngược lại thì mất mùa vải

* Gió nhẹ có lợi cho việc thông thoáng cho cây trong vườn, giúp cho việc quang hợp được tốt

và giảm bớt sâu bệnh Vải sợ nhất là bão Phần lớn các cơn bão ở miền Bắc xuất hiện lúc đãthu hoạch xong quả, nhưng bão có thể làm gãy đổ cây làm thiệt hại lộc cành thu là cành mẹcho vụ quả năm sau, và sau bão khi cây đã hồi phục thì xuất hiện lộc mùa đông, năm sau sẽkhông có hoa do đó mất mùa quả

Để khắc phục thiệt hại do bão gây ra (nhất là các, vùng ven biển) có thể trồng các băng rừngphòng hộ kết hợp đê kè, trồng cây thưa, tạo tán thấp Có kinh nghiệm trồng 1 hố 3 cây sau đóghép áp làm 1 để tăng sức chống đỡ gió bão

Ngoài ra còn có gió tây khô nóng, nhất là khi quả đang phát triển nhanh cần nước Có thểkhắc phục bằng cách tưới nước lên tán cây.

16 Hỏi: Đất nào thì trồng được vải?

Đáp: Có thể nói vải là loại cây không kén đất lắm ở các tỉnh miền Bắc vải được trồng trên

nhiều loại đất:

- Đất bãi ven sông là loại đất phù sa có lý hóa tính thích hợp với vải, độ ẩm tốt, nên câyvải ở đây sinh trưởng phát triển tốt, sản lượng cao, chất lượng tốt Nên ven sôngHồng, sông Đáy, sông Lô thường gặp các vườn vải

- Đất ruộng trước đây cấy lúa ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ Đất ở đây nói chung có độmàu mỡ khá, song mạch nước ngầm quá gần mặt đất, mùa mưa hay bị úng nên khi lậpvườn trồng vải người ta phải vượt đất cho luống trồng cao thêm và bổ sung dần hàngnăm Trồng vải ở đây không bao giờ bị hạn (Thanh Hà - Hải Dương, Đông Hưng -Thái Bình)

- Đất đồi dốc thuộc loại phù sa cổ, sa thạch hoặc sa phiến thạch ở các tỉnh trung du miềnnúi: Đặc điểm chung là đất nghèo dinh dưỡng, chua (độ pH: 4,5 - 6,0), đất dốc nênthoát nước tốt, tầng canh tác khá dày, thường bị thiếu nước trong mùa khô, cây cảitrồng trên đất đồi không cao lớn như ở vùng đất phù sa ven sông và đồng bằng song câyvẫn xanh tốt (Quảng Ninh, Phú Thọ, Bắc Giang )

Như vậy đất nào cũng có thể trồng được vải miễn là có đủ phân bón và nước cho cây

+ Có thể trồng vải ở vùng đồi thiếu nước được không?

Vải có tán cây cao to, bộ rễ ăn sâu Nhưng theo kết quả nghiên cứu bộ rễ vải ở vùng đồi chothấy do nhân giống bằng cành chiết nên bộ rễ chỉ ăn sâu ở trong đất 60 cm, mà cây cần đủnước vào mùa sinh trưởng ra lộc cành, thời kỳ phân hóa mầm hoa, mùa hoa, quả phát triển.Trồng vải ở vùng đồi, miền núi như Sơn La (Hoà Bình), Sóc Sơn (Hà Nội), Chí Linh (HảiDương) thường gặp hạn, cây thiếu nước trong mùa khô, dẫn đến lộc chậm, lộc cành yếu,quả phát triển kém, sản lượng thấp và có hiện tượng cách năm rõ rệt

Vì vậy nên trồng vải ở những nơi gần nguồn nước hoặc có nước tưới Vùng gò đồi nên làmruộng bậc thang, có mương trữ nước và áp dụng các biện pháp kỹ thuật thâm canh như: càysâu giữa luống, bón nhiều phân hữu cơ, trồng cây họ đậu v.v phủ đất để giữ ẩm cho đất.Nên trồng bằng cây ghép (để có bộ rễ ăn - sâu) thay cho cây chiết đang trồng phổ biến hiệnnay

+ Những chỗ đất trũng có trồng được vải không?

Vùng đất trũng cũng trồng được vải Nhưng khi trồng cần vượt đất thành luống cao hoặc nếuchưa có điều kiện thì có thể đắp thành nấm, trồng vải lên trên đó; đến mùa khô hàng năm vượt

đất đắp dần cho nấm rộng và cao thêm

+ ở vườn đồi trước đây trồng tre, bương nay muốn trồng vải phải làm gì?

Bộ rễ tre rất khỏe, hút chất dinh dưỡng rất mạnh nên các vườn tre già vùng đồi lớp đất mặtthường nghèo dinh dưỡng Có trồng vải được trên đất này hay không phụ thuộc vào việcchuẩn bị và cải tạo đất trước lúc trồng vải và kỹ thuật chăm sóc, thâm canh cho cây sau trồng.Trước tiên là phải đánh hết gốc tre chặt hết cành lá các cây xung quanh cho vườn đượcthoáng Sau đó đào hố sâu bón thêm nhiều phân chuồng hoặc phân hữu cơ, tìm cách nhanhchóng phục hồi lại độ màu mỡ cho đất vườn bằng cách trồng xen cây phân xanh để cải tạo

đất, dùng thân lá bón cho cây Khâu quan trọng tiếp theo là khâu giữ nước chống hạn cho vải.Cách chăm sóc cần theo hướng dẫn về kỹ thuật có trong các tài liệu và cẩm nang

17 Hỏi: ở nước ta có những giống vải gì?

Đáp: Cây vải đã được trồng ở nước ta cách đây hàng nghìn năm, nhưng cho đến nay các

nghiên cứu về vải chưa nhiều Trong thực tiễn sản xuất hiện nay thường gặp 3 nhóm chính:

1 Vải chua: Cây mọc khỏe, quả to, trọng lượng trung bình 20 - 50g Hạt to Tỷ lệ ăn được

chiếm 50 - 65% Là loại chín sớm Cuối tháng 4 đầu tháng 5 đã có bán ở chợ Điều dễ phânbiệt là chùm hoa vải chua từ cuống đến các nụ hoa có phủ một lớp lông màu đen Vải chua rahoa đậu quả đều và năng suất ổn định hơn vải thiều Trong nhóm giống vải chua này cónhững cây có ưu điểm như màu vỏ quả đẹp, ăn rất ngọt, quả to, như (ở vùng Thanh Oai: vànganh, hoa hồng, cùi dừa, đường phèn v.v )

2 Vải nhỡ: Cây to hoặc trung bình, tán cây dựng đứng, lá to (cũng có cây lá nhỏ) Chùm

hoa có độ dài và lớn trung gian giữa vải chua và vải thiều, có lông màu đen nhưng thưa hơnvải chua, trong số đó cũng có cây chùm hoa có lông màu trắng Quả bằng quả vải chua loạinhỏ Hạt to Phẩm chất quả kém vải thiều Quả chín giữa tháng 5 đến đầu tháng 6 Khi chín

có giống vỏ quả vẫn có màu xanh, ở đỉnh quả có màu tím đỏ, ăn ngọt, ít chua

3 Vải thiều: Có người gọi là vải Tàu vì họ cho rằng nguồn gốc của nó từ Trung Quốc, chỉ

đúng có một phần vì có những giống được chọn lọc, nhân giống và phổ biến trong sản xuấthoàn toàn ở Việt Nam mà Trung Quốc không có hoặc không nói đến như vải Thanh Hà, PhúHộ

Do nhân giống bằng chiết cành nên các đặc tính về sinh học, kinh tế tương đối ổn định, có độ

đồng đều cao, dễ nhận dạng Tán cây có hình tròn bán cầu, lá nhỏ, phiến lá dày, bóng phảnquang Để có thể ra hoa được đòi hỏi mùa đông nhiệt độ thấp Những năm ít rét không rahoa hoặc ra hoa lẻ tẻ Chùm hoa và nụ không có lông nhung đen như ở vải chua mà có màutrắng (như trứng ếch) Quả nhỏ hơn quả vải chua, trung bình nặng 25 - 30g, hạt nhỏ hơn vảichua Tỷ lệ ăn được cao hơn: 70 - 80% Chín muộn hơn vải chua Quả chín vào đầu tháng 6

ở Ninh Giang có chủng chín muộn hơn vào đầu tháng 7 và ở Hoàng Long lại có chủng chínsớm vào cuối tháng 5

Các giống vải thiều gồm có: Vải thiều Thanh Hà là giống chủ lực được trồng rộng rãi ở nhiềutỉnh Vải thiều Phú Hộ phạm vi trồng hẹp hơn Ngoài ra còn có vải thiều Xuân Đỉnh, vảithiều Bố Hạ diện trồng càng hẹp hơn

Gần đây có nhập một số giống vải Trung Quốc như:

Quế vị: Quả có trọng lượng 15 - 22g, hạt bé Phần ăn được chiếm 75 – 80% Quả ăn ngọt,nhiều nước, có vị quế chịu được hạn thích nghi với vùng đồi; thích ứng rộng với các loại đấtnhưng sản lượng còn thấp không ổn định qua các năm

Nuô mí xư: Là giống đầu bảng của Quảng Đông nhờ có phẩm chất thơm ngon Quả hình tim

hơi dẹp, trọng lượng 20,1 - 27,6 g Phần ăn được chiếm 73, - 84,4% Hạt rất bé, có nhiều quả

hạt thoái hóa Quả chín vào cuối tháng 6 đầu tháng 7 Chịu hạn, thích nghi trồng ở vùng đồinăng suất cao, nhưng có hiện tượng cách năm và sản lượng không thật ổn định.

Hoài chi: Phẩm chất quả vào loại trung bình Thời gian thu hái dài có lợi cho việc kéo dài

thời gian cung cấp quả tươi Tính thích nghi rộng, sản lượng ổn định Trọng lượng quả trungbình 15,4 - 28,3 g, tỷ lệ ăn được 68,5 - 76,6% Hạt tương đối to

Hắc diệp (có nghĩa là lá đen): Trồng rất phổ biến ở Quảng Đông, là một trong những giống

có giá trị thương phẩm cao Đặc điểm nổi bật là hương vị thơm ngon, sản lượng cao và ổn

định, có khả năng chịu úng tốt, nhưng kém chịu gió và sâu bệnh, nhất là sâu đục thân Trọnglượng quả 16,1 - 32 g Hạt to, phần ăn được chiếm 63,5-73,3%

Tam nguyệt hồng: Là giống đặc sản chín sớm của tỉnh Quảng Đông Cây mọc rất khỏe,

cành khỏe, dài và thưa Lá mỏng, mềm, mặt lá màu xanh đậm, lưng lá màu xanh bạc Chùmhoa to, thô và dài Hoa to và phân bố dày trên chùm hoa, chùm hoa và nụ hoa có lông dàymàu đen Quả to, trọng lượng quả 26 - 42g hình tim hoặc hình tim hơi lệch Vỏ quả dày,giòn, khi chín có màu đỏ tươi Thịt quả màu trắng như sáp, nhiều nước, ăn ngọt có vị chuamạnh, hạt to Phần ăn được chiếm 62 - 68% so trọng lượng quả

Ưu điểm của giống này là chín sớm, năng suất tương đối cao và ổn định, chịu được úng

Phi tử tiếu (có nghĩa là cung phi cười) Là một trong những giống ngon của tỉnh Quảng

Đông Cây mọc khỏe, cành to, tán thưa Quả to, trọng lượng quả 23,5 – 31,1g, hình trứng hơitròn, vỏ quả khi chín màu hồng Thịt quả dày, màu trắng như sáp, nhiều nước, giòn tan, cómùi thơm Hạt bé Phần ăn được 77,1-82,5% Quả chín vào cuối tháng 5 đầu tháng 6 Cósức cạnh tranh cao trên thị trường quả tươi “Kỹ tử cười” tuy có năng suất cao song không ổn

định, hay bị sâu đục thân phá hại

Đại tạo (còn gọi là Đại tảo): Là một trong những giống chín sớm ở Quảng Đông Cây cao to,

cành dài, tán cây xòe rộng: Chùm hoa dài Quả hình trứng hơi tròn, độ lớn trung bình, tronglượng quả 19,6 - 27,0g Vỏ mỏng màu hồng tươi, thịt quả màu trắng sữa Thịt quả có vị chuanhẹ, thơm, giòn tan Hạt to, đầy đặn Phần ăn được chiếm 61,5 -75,5% trọng lượng quả.Giống Đại tạo có thể dùng để ăn tươi, sấy khô và làm đồ hộp Thời vụ thu hoạch vào đầu đếngiữa tháng 6 ư u điểm chính là có thể để lâu trên cây, thời kỳ thu hoạch có thể kéo dài Khảnăng thích ứng khá có thể trồng ở vùng đồi núi, chịu rét khá, có năng suất cao và ổn định

18 Hỏi: Mục tiêu của công tác chọn giống vải hiện nay là gì?

Đáp: Hiện nay và cả sau nhiều năm nữa vải vẫn là loại quả thị trường thế giới ưa chuộng vàbán được giá so với các loại quả khác Công tác chọn giống vải phải chú ý đến hình dạng vàmàu sắc quả, hương vị, thành phần dinh dưỡng phong phú, khả năng thích nghi với điều kiệnvùng trồng tốt, v.v Vì vậy mục tiêu của công tác chọn giống sẽ là:

1) Năng suất cao, ổn định, phẩm chất tốt

Cần theo dõi nhiều năm về sản lượng, phẩm chất trên từng cây, của từng giống trong điềukiện khí hậu và chăm bón cụ thể để tuyển chọn được những cây tốt như ý muốn Về tiêuchuẩn năng suất, cây được chọn phải hơn giống cũ 20 - 30%, sản lượng các năm không đượcchênh nhau quá 30% Về phẩm chất: quả to, cùi dày, hạt bé Cùi quả mềm, ít xơ, có hươngthơm đậm, hàm lượng chất tan và tỷ lệ đường/axit cao

2) Kéo dài thời gian cung cấp quả tươi bằng cách chọn tạo được các giống chín sớm hoặc cựcsớm và các giống chín muộn.

3) Chọn giống cho chế biến đồ hộp

ở nước ta chưa ban hành tiêu chuẩn giống vải dùng làm đồ hộp Theo yêu cầu của các nhàmáy tạm thời có một số quy định dưới đây:

Quả hình trứng tròn Vai quả bằng và đều

Trọng lượng quả phải từ 20g trở lên, quả đều nhau

Cùi dày trên 1 mm, phía đỉnh quả có thể mỏng hơn nhưng phải kín

Thịt quả màu trắng, bán trong suốt, chỗ tiếp giáp với hạt không có màu nâu

Sau khi chế biến không cho phép thịt quả biến nâu vàng

Thịt quả giòn, độ mềm vừa phải, sau khi chế biến vẫn giữ được tính đàn hồi, không bị

vỡ lớp màng bọc ngoài

Độ chua ngọt vừa phải, giữ được hương vị, không có mùi lạ

4) Chọn được giống chịu hạn ở miền Bắc nước ta diện tích đất đồi còn rộng, muốn mở rộngviệc trồng vải phải khắc phục được hạn hán, nhất là trong mùa khô

Chọn giống vải bằng con đường nào?

1) Chọn từ các cây thực sinh:

Vải thụ phấn do các cây trong cùng giống hay khác giống Cây mọc từ hạt do tái tổ hợp gennên độ biến dị lớn Vì vậy có thể dựa vào đó để tuyển chọn được các cây đầu dòng như ýmuốn Làm được việc này cần có thời gian vì cây gieo từ hạt ít nhất 4 - 5 năm thậm chí cònlâu hơn mới ra hoa đậu quả và phải chờ một số năm khi năng suất cao ổn định mới khẳng

định được

2) Chọn từ các biến dị mầm:

Cây vải ở nước ta được nhân giống bằng phương pháp vô tính qua một thời kỳ khá dài chắcchắn sẽ có những biến dị mầm rất tốt, theo hướng có lợi về mặt kinh tế Chú ý một số tươngquan như độ dài chùm hoa với năng suất và tính ổn định về năng suất, các biến dị mầm vềthời vụ thu hoạch, về hạt bé hoặc không hạt, v.v đối với việc tuyển chọn giống mới là rất

19 Hỏi: Muốn nhân nhanh các giống tốt phải làm thế nào?

Đáp: Theo phương pháp truyền thống là chiết cành, nhưng làm theo phương pháp này thì giữ

được các tính trạng tốt, song hệ số nhân giống thấp, không đẩy nhanh được việc mở rộng diệntích trồng giống mới Ngày nay người ta đã chú ý đến việc ghép cây và ghép cải tạo giống cũbằng cách cưa đốn những cành cũ, trên đó nảy nở các lộc cành mới và ghép lên đó nhữnggiống mới

Muốn vậy cần xây dựng các vườn giống gốc là những giống tốt đã được tuyển chọn để từ trên

đó lấy các mắt ghép và cành ghép cho vườn ươm và nhân giống

Các phương pháp nhân giống đối với vải?

Để nhân giống với vải có thể dùng phương pháp gieo hạt, ghép, chiết cành và giâm cành.Cây gieo hạt chậm ra hoa kết quả, biến dị lớn không giữ được đặc tính tốt và phẩm chất củacây mẹ nên ít dùng Nhân giống bằng phương pháp giâm cành tỷ lệ ra rễ thấp, rất chậm hìnhthành cây nên chưa phổ biến trong sản xuất Phương pháp nhân giống được dùng khá phổbiến hiện nay cho sản xuất là chiết cành Cây chiết cành tuy giữ được những đặc tính tốt củacây mẹ, nhưng hệ số nhân thấp, bộ rễ thường ăn nông không thích hợp cho vùng gò đồi là nơiquỹ đất còn dồi dào song lại thiếu nước trong mùa khô

Nhân giống vải bằng phương pháp ghép có nhiều ưu điểm như hệ số nhân cao, giữ được các

đặc tính tốt của cây mẹ, nâng cao được tính thích nghi của cây giống với điều kiện khí hậu đất

đai địa phương, v.v cho nên các vùng trồng vải lớn của thế giới như Trung Quốc, ấ n Độ,

Ôxtrâylia người ta đã nghiên cứu và ứng dụng phương pháp ghép vào sản xuất và xem nó như

là phương pháp chủ đạo trong nhân giống vải hiện nay

Cách làm vườn ương gốc ghép cho vải?

Trước tiên phải chọn giống gốc ghép để lấy hạt làm gốc ghép Không phải tất cả các hạt vải

đều có thể dùng làm gốc ghép Thông thường người ta dùng hạt chín sớm làm gốc ghép chonhóm giống chín sớm và hạt giống chín muộn làm gốc ghép cho các giống chín muộn Ngoài

ra do đặc điểm của giống cho nên có những giống hạt rất bé do phát dục không đầy đủ Vìvậy phải chọn các giống sinh trưởng khỏe, khả năng thích nghi tốt, có hạt chắc, tỷ lệ nảy mầmcao để làm gốc ghép Hạt chín đầy đủ mới thu hoạch, thu hạt xong phải rửa thật sạch, cạo hếtcác mẩu thịt quả ở rốn hạt Tốt nhất là gieo ngay Để càng lâu càng mất sức nảy mầm; để hạtsau 5 ngày tỷ lệ nảy mầm chỉ còn 5% Không nên để hạt ngoài nắng vì sẽ dễ mất sức nảymầm Nếu chưa gieo kịp thì cho vào tủ lạnh giữ ở nhiệt độ 3 - 50C có thể để được trong 1tháng mà không ảnh hưởng đến sức nảy mầm

Đất để gieo hạt làm vườn ương nên chọn đất thịt, có bón phân hữu cơ và phân lân như đất làmvườn ương với cam quýt

Gieo hạt có 2 cách là gieo theo hàng hay gieo vãi Lượng hạt cho 1m2 khoảng 100 - 150 g.Gieo hàng với khoảng cách 20 - 23 cm Trên hàng đặt hạt cách nhau 10 13 cm, đặt hạt nằmngang, lấp đất sâu 1,5 - 2 cm Xong phủ một lớp mỏng rơm rạ hay cỏ khô và tưới nước

Những điểm cần chú ý khi chăm sóc đối với cây con:

1 Cần làm giàn che để ngừa bệnh héo ngọn

2 Tưới nước giữ ẩm cho cây con thường xuyên

3 Trên luống khi cây mọc đã cao cần tỉa bớt những đám mọc dày và trồng dặm thêm ởnhững chỗ khuyết cây Làm việc này lúc lá đã chuyển lục hoàn toàn là an toàn nhất.

4 Bón phân và tưới nước: pha nước phân loãng mỗi tháng tưới một lần Nếu dùng phân hóahọc, ngoài ra cần chú ý kết hợp cả lân và kali Cả hạn và úng đều làm cho cây chậm pháttriển, thời gian ở vườn ương sẽ dài, đạt đến tiêu chuẩn ghép sẽ muộn

5 Chú ý phòng trừ sâu bệnh: Chủ yếu là bọ hung hại rễ, bọ xít, nhện hại cành lá

6 Tỉa cành: Cây con vải hay bị cháy ngọn và ở phía dưới hay phát sinh nhiều cành mới Kịpthời tỉa bỏ các mầm yếu, chỉ để lại 1 thân chính khỏe mạnh

Ngoài việc gieo hạt vào vườn ương, chăm sóc để chuẩn bị ghép, người ta còn ra ngôi cây convào bầu và chăm sóc đến khi cây trong bầu đạt tiêu chuẩn thì bắt đầu ghép

20 Hỏi: Hiện tượng khô ngọn của cây con trong vườn ương? Nguyên nhân

và cách khắc phục?

Đáp: ở vườn ương cây vải con thường thấy hiện tượng héo ngọn, đỉnh sinh trưởng khô quắt

lại, cây cong xuống Sau đó ở gần gốc 1 - 2 mầm bên nảy lên thành 1 - 2 thân mới, lại bị héongọn Các mầm ở dưới lại tiếp tục nảy hình thành một cây có nhiều thân Các thân con nàyrất yếu, phát triển chậm khó đạt đến tiêu chuẩn ghép

Kết quả nghiên cứu cho thấy hiện tượng héo ngọn là một bệnh sinh lý do ảnh hưởng của nhiệt

độ cao nhất là trong mùa hè và các vùng có khí hậu khô nóng

Quan sát hiện trường thấy: Trong mùa hè có nhiệt độ cao, ở vườn ương không được che tạomột tầng đất có nhiệt độ cao trên bề mặt luống làm cho cây héo ngọn Nên làm giàn che đểgiảm bớt ảnh hưởng của nhiệt độ cao đối với cây con, nhất là trong mùa hè Chú ý kết hợptưới nước làm mát cho cây vào buổi sáng và buổi chiều

21 Hỏi: Có bao nhiêu phương pháp ghép vải?

Đáp: Có thể áp dụng các phương pháp ghép cho cây ăn quả thân gỗ như cam quýt, xoài, táo,

mơ, mận, v.v để ghép cho vải Thông dụng nhất là ghép mắt - theo lối ghép cửa sổ, ghép

áp, ghép chẻ bên, ghép luồn dưới vỏ, ghép tháp (ghép ăng lê) và ghép nêm (xem hình 2)

c) GhÐp ¸p

d) GhÐp chÎ bªn

e) GhÐp luån d−íi vá

f) GhÐp th¸p

22 Hỏi: Có thể lấy cành ghép trên cây chưa cho quả để ghép được không?

Có người nói chỉ nên lấy cành ghép ở hướng nam trên tán cây mẹ! Có đúng không?

Đáp: Cành ghép tốt, xấu có quan hệ đến sinh trưởng, năng suất, phẩm chất, tính chống chịu,

tuổi thọ của cây ghép sau này Bởi vậy cần phải tuyển chọn cẩn thận để khỏi có ảnh hưởngxấu lâu dài về sau

Nên lấy cành ghép trên cây mẹ ưu tú có năng suất cao, phẩm chất quả tốt, sạch bệnh, khảnăng thích nghi với điều kiện ngoại cảnh tốt, cây mẹ đang cho quả ở vào tuổi đang sung sức.Không lấy cành ghép ở những cây già, ở những cây còn tơ chưa ra quả nếu biết được đíchthực nguồn gốc của nó (như đã nói trên) thì vẫn có thể lấy cành ghép được

Cần chú ý cây ăn quả có hiện tượng biến dị mầm, không nên lấy cành ghép ở các cây nonchưa ra quả, đề phòng các biến dị xấu vô tình mà ta đem nhân rộng ra

Việc chọn cành ghép trên tán cây ở hướng nam là tốt vì ở vị trí này cành tiếp nhận được nhiều

ánh sáng, mầm cành sung sức, khi ghép tỷ lệ sống cao, cây con chóng phát triển

Ngoài ra cũng có thể lấy cành ghép ở trên tán cây ở phần giữa lên đến đỉnh tán ở cả 4 phía

đều được

23 Hỏi: Làm thế nào để tỷ lệ cây ghép sống đạt được cao?

Đáp: Cây vải ghép tỷ lệ sống thấp là do hàm lượng tananh trong cây cao, hàm lượng tinh bột

thấp, kết cấu các ống dẫn không được đều đặn, vì vậy khi ghép tỷ lệ thành cây thấp

Để khắc phục cần chú ý một số điểm sau:

1) Làm tốt công tác chọn cành ghép và mắt ghép

Để lấy cành ghép cần chọn trên những cây mẹ có năng suất cao, ổn định qua các năm, phẩmchất quả thơm ngon, cây sinh trưởng sung sức, tán cây có đầy đủ ánh sáng, không bị các câykhác che khuất, chọn cành đã thành thục, trên cành có nhiều mắt khỏe là cành xuân hay cànhthu 1 - 2 năm tuổi

Trước khi lấy cành ghép nên khoanh vỏ hay dùng dao cắt khoanh đến tận lõi để tập trung

được nhiều chất dinh dưỡng

2) Chọn giống gốc ghép

Cần chọn giống sinh trưởng khỏe, chóng lớn về bề ngang và có sức hợp tốt với cành ghép.Không phải bất cứ giống vải nào cũng ghép được với nhau, mà phải chọn Thường thì nhữngcây trong cùng nhóm (nhóm vải chín sớm chẳng hạn) dễ ghép với nhau hơn Song cũng cóthể ghép các cây khác nhóm với nhau được (giữa giống chín muộn với giống chín sớm chẳngnạn) Về vấn đề này cần được nghiên cứu thêm Khi cây gốc ghép có đường kính đạt trêndưới 1 cm là ghép được Trước khi ghép cần tưới đủ nước, tưới phân đạm để bộ rễ cây pháttriển, tạo thuận lợi cho việc ghép

3) Thời vụ ghép

Rất quan trọng Mỗi phương pháp ghép thường có thời vụ ghép thích hợp riêng Chủ yếu bảo

đảm nhiệt độ trong phạm 20 - 300C, độ ẩm không khí 80 - 90%, và trời không nắng gắt quá.Thời vụ ghép vải nói chung trong tháng 3 - 4 và 9 - 10 là thích hợp Ghép xong nên dùng một

bao nilông thật mỏng bao ra ngoài để giữ ẩm và làm giàn che bóng cho cây ghép: Chú ýkhông để hơi nước quá nhiều trong túi nilông.

4) Kỹ thuật ghép

Phải nhanh, thành thục Dao ghép phải sắc, nhát cắt phải ngọt, không xơ Khi đặt cành ghéphay mắt ghép vào gốc ghép chú ý để tượng tầng 2 bên tiếp xúc với nhau được nhiều Buộcgiây vừa chặt, đều, không nên xiết quá chặt

24 Hỏi: Chăm sóc cây con sau khi ghép như thế nào?

Đáp: Khi cành ghép vươn cao được 15 - 20 cm bắt đầu làm cỏ vun gốc và bón phân Lần làm

cỏ đầu tiên phải làm nhẹ nhàng tránh va chạm vào gốc ghép và cành ghép Sau đó cứ cáchmột tháng lại bón phân thúc cho cây con một lần Loại phân và cách bón áp dụng như đối vớicây gốc ghép Tưới nước chống hạn kịp thời là biện pháp rất quan trọng quyết định sự pháttriển của cây con sau khi ghép và tỷ lệ cây xuất vườn Thường xuyên bắt sâu, phun thuốcphòng trừ bệnh hại Phun thuốc lần đầu phải làm sớm khi cành ghép mới mọc được 2 - 4 cm.Vào mùa hè nhiệt độ cao, ẩm độ ở vườn ương cao phải thường xuyên phun Boócđô (1:1:100)

để chống nấm gây héo cành: Luôn luôn kiểm tra cắt bỏ các cành bất định mọc lên từ gốcghép: Khi cành ghép cao 40 - 50 cm tiến hành tỉa bớt cành con, bấm ngọn tạo hình cho cànhghép Trên mỗi cành ghép chỉ để 2 - 3 cành chính khỏe, phân bố đều về các phía dùng làm bộkhung cho cây về sau

25 Hỏi: Có người nói: Cây vải ghép tốt hơn cây vải chiết Có đúng không?

Đáp: Cây ghép cũng giống như cây chiết đều lấy từ một cây mẹ ưu tú mà ra, sau khi trồng

cây vẫn giữ được các đặc điểm tốt của cây mẹ như ra quả sớm, năng suất cao, phẩm chất tốt,v.v Nhưng ở cây ghép có bộ rễ khỏe, rễ cái ăn sâu vào đất nên khả năng chống hạn, chốnggió tốt hơn, trồng được trên vùng đồi khô hạn Về điểm này cây chiết có phần bị hạn chế.Nếu muốn mở rộng diện tích trồng vải trên vùng đồi là nơi hàng năm có mùa khô hạn thì câyghép có triển vọng đáp ứng tốt hơn

Còn cây chiết dù có nhân giống qua nhiều đời song vẫn giữ nguyên được phẩm chất, bộ rễ ăntuy nông song lại thích hợp với vùng đồng bằng về mùa mưa có mực nước ngầm cao

Tuy vậy phải nói rằng về hệ số nhân thì phương pháp chiết cành không sao đuổi kịp phươngpháp ghép

26 Hỏi: Làm đất, đào hố và chuẩn bị phân lót để trồng vải ở đất đồng bằng

và vùng đồi có gì khác nhau?

Đáp: Làm đất trồng vải tốt nhất là cày một lượt, sau đó mới đào hố Đất đồng bằng mực nước

ngầm cao, mùa mưa hay bị ngập nên tốt nhất là đào mương, vượt đất lên luống và hố chỉ nên

đào nông (40cm) với chiều rộng 80cm Còn ở vùng đồi càng đào sâu và rộng càng tốt (sâu100cm, rộng mỗi bề 100 cm) Khi đào hố để riêng lớp đất mặt ra một bên, đất còn lại trộn

đều với phân chuồng mỗi hố từ 20 - 50 kg (tùy khả năng) thêm 0,5kg lân và 0,5 kg kali Saucùng lấy lớp đất mặt (đã để riêng): phủ lên trên Công việc chuẩn bị này làm xong trước lúctrồng một tháng hoặc sớm hơn càng tốt

27 Hỏi: Khoảng cách và mật độ trồng thích hợp đối với vải?

Đáp: Tùy theo giống, tùy theo đất trồng xấu tốt, tùy theo cách chăm sóc mà bố trí khoảng

cách trồng cho thích hợp Giống sinh trưởng khỏe như vải chua thì trồng thưa hơn vải thiều,

đất đồi trồng dày hơn đất bãi và đất phù sa, có tạo hình và cắt tỉa tốt thì trồng dày hơn là đểmọc tự nhiên ở nước ta khoảng cách trồng thường là 8 x 8 m hay 8 x 9 m như vậy có thểtrồng với mật độ 156 - 138 cây trên 1 ha Hình 3 giới thiệu mật độ và phương thức trồng vải ởmột số nước trên thế giới để các nhà làm vườn tham khảo

28 Hỏi: Trồng vải vào vụ xuân hay vụ thu? Để tăng tỷ lệ sống khi trồng cần chú ý gì ?

Đáp: ở các tỉnh miền bắc trồng vải vào mùa xuân hay mùa thu đều được cả Nhưng tốt hơn

hết là trồng vào vụ xuân Đây là mùa trồng cây thích hợp nhất, tỷ lệ sống đạt cao nhất vì lúcnày nhiệt độ cao dần, độ ẩm không khí rất cao và đặc biệt có mưa xuân Dân gian có câu:

“Tiết tháng 2 trồng cán mai cũng sống” Trồng vào lúc này còn có ưu điểm nữa là đỡ côngtưới nhờ có mưa xuân

Để tăng tỷ lệ sống khi trồng cây con phải có bầu, ngoài ra cần chú ý các điểm sau:

- Tránh không để vỡ bầu do vận chuyển Tốt nhất bầu được bao bọc bởi rơm rạ có giâybuộc chặt Khi trồng đặt cả bầu xuống hố trồng

- Tỉa bớt lá để giảm bớt việc thoát nước của cây

- Khi trồng không nên dùng chân dẫm xung quanh mà nên lùa các hạt đất nhỏ cho phủ kínbầu, dùng tay ấn chặt xung quanh và tưới đẫm nước cho đất bầu và đất hố tiếp xúc vớinhau

Có kinh nghiệm dùng đất mịn trộn với nước thành hồ ngay dưới đáy hố, sau đó đặt bầu xuống

hố trồng và phủ thêm đất xung quanh Đất được hồ và rễ có điều kiện tiếp xúc với nhau nêncây chóng bén

- Trồng xong nên be bờ nhỏ xung quanh gốc, để khi tưới nước tập trung thấm vào gốc vàgặp mưa không bị mất màu

- Nơi có gió nên cắm cọc, buộc thân cây vào cọc cho gió đỡ lay gốc

29 Hỏi: ở gần các nhà máy (gạch, phân lân, phân đạm, gang thép, giấy) khói, bụi tỏa ra nhiều có thể trồng vải được không?

Đáp: Khói các nhà máy gạch, phân lân, phân đạm, hóa chất, giấy, xi măng, gang thép, v.v

thoát ra với các độ đậm đặc khác nhau mang theo các chất độc Các chất khí này gặp gió thổimang đến những ảnh hưởng xấu cho môi trường sinh thái các vùng lân cận, nhất là ở vào khuvực luồng gió thổi Cây vải ở đây sinh trưởng không bình thường, ra hoa đậu quả không tốt,không có ý nghĩa về mặt kinh tế Các vùng này không nên trồng vải, mà nên chọn loại câyxanh khác

30 Hỏi: Thời gian đầu cây vải chưa khép tán nên trồng xen cây gì?

Đáp: Để sử dụng đất có hiệu quả tăng thêm thu nhập, chống cỏ dại và làm tăng độ màu mỡ

của đất khi cây vải còn nhỏ cần trồng xen thêm các loại rau màu, cây họ đậu, cây phân xanh,cây ăn quả, v.v

ở đất ruộng: Trồng lạc xuân hay đỗ tương xuân, đỗ xanh trồng trong vụ hè với các giống mớinhư 044, vụ thu đông thì trồng rau, các loại đậu rau, chuối

Đất đồi: Trồng xen lạc, đỗ, cây phân xanh bộ đậu, hoặc mơ mận, hoặc trồng xen các băngchè, v.v Trong quá trình trồng xen việc bón phân, tưới nước, chăm sóc cho cây trồng xencũng có tác dụng tốt đối với vải, nhằm thúc đẩy cây phát triển nhanh, sớm có quả

Khi cây vải đã giao tán thì hủy bỏ cây trồng xen và có thể trồng dưới tán những cây chịu bóngnhư gừng, địa liền, mùi tàu, dứa ta v.v

31 Hỏi: Vì sao phải coi trọng việc bón phân hữu cơ cho cây vải?

Đáp: Phân hữu cơ có nguồn gốc từ động vật, thực vật rác thải của thành phố, v.v Trong

phân hữu cơ ngoài các nguyên tố đa lượng như đạm, lân, ka li, magiê và canxi có các nguyên

tố vi lượng như sắt, kẽm, bo, môlipđen, v.v là những thức ăn rất cần cho cây Trong 1 tấnphân lợn có hàm lượng đạm tương đương với 20 - 25 kg sulfat đạm, 20 kg supe lân, 10 kgsulfat kali

So với phân hóa học, phân hữu cơ phân giải chậm cần cho nhu cầu các giai đoạn phát triểncủa vải, mặt khác còn làm cho đất tơi xốp, lý tính và hóa tính của đất được cải thiện làm tăngthêm khả năng thoát nước và giữ nước tốt cho đất

Việc trồng xen các cây họ đậu trong vườn vải, ngoài các sản phẩm thu hoạch, phần còn lại (rễ,thân lá) của cây trồng xen vùi trong đất làm tăng thêm nguồn phân hữu cơ cho cây

32 Hỏi: Triệu chứng thiếu đạm, lân, kali ở vải và cách khắc phục?

Đáp:

+ Đạm rất cần cho cây ở các giai đoạn sinh trưởng Đạm có tác dụng nâng cao năng suất vàphẩm chất quả Thừa đạm sẽ làm cho cành lá phát triển quá mạnh, ảnh hưởng đến phân hóamầm hoa, gây nên rụng hoa, rụng quả, sản lượng thấp và phẩm chất quả kém

Cây thiếu đạm thể hiện: Các đợt lộc mọc yếu, lá cành bé, có màu vàng, biên lá hơi cong lại, lárụng sớm, rụng hoa và rụng quả nhiều Thiếu đạm kéo dài cây sẽ mọc yếu tán cây thấp bé,tuổi thọ ngắn

Để khắc phục cần bón nhiều phân hữu cơ (bón lót) và bổ sung các phân đạm hóa học vào cácgiai đoạn cần cho cây như lúc ra lộc cành, ra hoa kết quả, đợt lộc cành mùa thu, v.v Có thểdùng 0,3 - 0,5% urê để bón lên lá

+ Lân giúp cho sự phát triển của rễ, tăng cường khả năng chống hạn, chống rét cho cây, thúc

đẩy quá trình phân hóa mầm hoa, sự phát dục của quả, sự thành thục của hạt Nâng cao phẩmchất của quả

Cây thiếu lân thể hiện: Lá vải to hơn, màu tối, ở mức độ nghiêm trọng thì ở mút lá và biên lá

có màu vàng nâu cục bộ và lan dần ra đến gân chính

Dùng phân hữu cơ để bón cho cây, đất đồi chua cần bón vôi trước khi trồng, mỗi hố 1 kg vôibột Có thể dùng 2 - 3% supe lân hay 0,3% Biphosphat- kali (KH2PO4) hòa với nước để phunlên lá

+ Kali giúp cho cấu tạo các mô thêm cứng cáp Việc vận chuyển các sản phẩm quang hợp

đến các tổ chức của cây được thuận lợi Kali làm tăng tính đề kháng của cây, như: chịu hạn,chịu lạnh, chịu nóng, tăng khả năng chống chịu sâu bệnh, giúp cho quả lớn nhanh và thànhthục, tăng được phẩm chất quả, tăng khả năng cất giữ, tăng khả năng bảo vệ của vỏ quả.Thiếu kali sắc lá hơi nhạt, ở mút lá có hiện tượng trắng màu tro khô, biên lá có màu nâu gụdần dần lan xuống tận gốc lá

Cách khắc phục: Bón phân hữu cơ, không dùng đơn độc phân đạm hóa học mà phải phối hợpvới phân kali, dùng tro bếp Cần thiết thì dùng nước tro bếp 2 – 3% để phun lên lá

+ Vậy hàm lượng N, P, K trong lá vải có ý nghĩa gì ?

Hàm lượng các chất dinh dưỡng trong lá vải phản ánh tình hình dinh dưỡng của cây, đây làcăn cứ khoa học để có biện pháp bổ sung dinh dưỡng kịp thời và tiết kiệm

Theo kết quả phân tích lá vải giống Nuô mí xư và Hoài chi ở Quảng Đông vào thời kỳ có quảnon thấy hàm lượng N trong lá: 0,931 - 2,096%, P2O5: 0,077 - 0,207%, K2O: 0,124 - 0,333.Còn ở Quảng Tây tại trạm nghiên cứu vải Bắc Lưu kết quả như sau N: 1,76 - 1,78%, P2O5:0,254 - 0,278%, K2O: 0,75 - 0,92% Từ những phân tích trên có thể thấy ở thời kỳ quả nontrong lá có hàm lượng đạm cao nhất rồi đến kali, hàm lượng lân ít nhất

33 Hỏi: Những năm trước lúc ra hoa đậu quả bón phân cho cây vải thế nào?

Đáp: Sau trồng khoảng 1 tháng, cây đã bén rễ hồi xanh là có thể bón phân cho cây Lúc này

vì cây còn bé, bộ rễ chưa phát triển, khả năng hấp thu của cây còn yếu, có nhiều đợt lộc ratrong một năm nên thường bón ít, nồng độ loãng và nhiều làn Trong một năm có thề bón 4 -

6 lần Năm thứ nhất dùng nước phân đã ủ kỹ, pha loãng để tưới nồng độ 30% và nếu dùngphân urê thì 25 g/cây/năm Nồng độ và liều lượng tăng dần các lần về sau: Nước phân phaloãng 50%, urê: 50 - 100 g/cây/năm Có thể đến năm thứ 2 hoặc thứ 3 vào mùa đông bónthêm phân hữu cơ 30 - 50 kg/cây Bằng cách đào rãnh sâu 25 - 30 cm xung quanh tán, chophân xuống, lấp đất Để cân đối có thể bón cho cây thêm supe lân 0,3 - 0,4 kg và sulfat kali0,3 – 0,4 kg/cây/năm

34 Hỏi: Thời kỳ vải cho quả nên bón phân như thế nào? Liều lượng bón hàng năm là bao nhiêu?

Đáp: Đối với cây vải đang ra quả và cho năng suất cao việc bón phân cho cây nhằm mục

đích: làm cho cành mùa thu sung sức để năm sau trở thành cành mẹ, xúc tiến quá trình phânhóa mầm hoa, thúc cho quả lớn Bón phân vào các thời kỳ sau:

1 Trước lúc ra hoa: Nhằm xúc tiến quá trình phân hóa mầm hoa, giúp cho việc ra hoa đậuquả được tốt Kinh nghiệm các nơi là bón vào khoảng trước và sau tiểu hàn cho đến trướchoặc sau đại hàn Bón phối hợp đầy đủ NPK Với N và K khoảng 25% lượng bón cả năm vàP-1/3 lượng bón cả năm

2 Bón thúc quả: Sau khi ra hoa cho đến rụng quả sinh lý đợt 2, trên cây tiêu hao mất nhiềudinh dưỡng nên bón thúc quả nhằm bổ sung kịp thời cho cây, giúp cho quả phát triển được tốt

Để quả lớn lên nhanh lúc này cần nhiều K và bón K là chủ yếu Lượng K dùng cho đợt bónnày là 50% tổng số K cả năm, N dùng 0,25% lượng bón cả năm Lân dùng liều lượng 1/3lượng P của cả năm

3 Đợt bón trước hoặc sau thu hoạch quả: Năm được mùa quả lấy đi nhiều dinh dưỡng trong

đất, cần bón để kịp thời hồi phục sinh trưởng cho cây Mặt khác còn có tác dụng thúc đẩycành mùa thu phát triển khỏe mạnh và sung sức chuẩn bị trở thành cành mẹ cho năm sau.Lần bón này rất quan trọng, bón đạm là chủ yếu chiếm 50% lượng bón cả năm phối hợp vớilân và kali Lượng phân lân bằng 1/3 lượng phân cả năm và kali là 25% Lần bón này có thểbón thêm phân hữu cơ để giúp bộ rễ phát triển và sử dụng loại phân đạm có hiệu lực nhanh

Về lượng phân để bón cho vải cho đến nay chưa được xác định rõ Song chúng tôi cho rằngcần phải căn cứ độ lớn của cây, sản lượng quả hàng năm, giống, đất đai, khí hậu để bón mới

đúng Rất khó có một chỉ tiêu chung cho một giống vải nào đó, trên một loại đất nào đó

Kinh nghiệm bón phân của người trồng vải huyện Đông Quán tỉnh Quảng Đông cho biết đốivới các giống vải chính vụ và chín muộn, cây từ 30 tuổi trở lên, cứ có 100 kg quả tươi thì bón

3 kg sulfat N, 2,3 kg supe lân và 1,5kg cloruakali

35 Hỏi: Cây vải những năm đầu cho quả, đợt bón phân trước lúc ra hoa có

điều gì cần chú ý?

Đáp: Bước vào thời kỳ có quả, cây vải đang ở giai đoạn sung sức, lúc này tuy cây ra hoa kết

quả song vẫn tiếp tục sinh trưởng và quá trình này vẫn đang chiếm ưu thế Nếu bón phânkhông hợp lý thì rất dễ dẫn đến việc cành mùa xuân mọc quá mạnh ức chế quá trình phân hóahoa Bởi vậy phải chú ý:

1) Khi bón phân phải giảm bớt tỷ lệ đạm, tăng thêm lân và kali, hạn chế sự sinh trưởng quámạnh của cành xuân

2) Không nên bón đạm sớm Có thể dùng lân và kali bón trước vào khoảng tiết đại hàn cho

đến lập xuân; còn đạm sẽ bón muộn hơn chờ cho xuất hiện nụ, có những lốm đốm trắng trênchùm hoa rồi mới bón đạm

36 Hỏi: Các phương pháp bón phân cho vải?

Đáp: Bón phân cho vải có thể bón vào đất cho rễ hấp thụ hay bón qua lá:

* Bón phân vào đất: Có thể dùng phương pháp bón hốc hay bón vào rãnh

- Bón hốc: Xới những hốc nhỏ, nông khoảng 5-7 cm quanh vùng hình chiếu của tán cây vì ở

đây có nhiều rễ hút, rắc phân xuống và lấp đất Để tiết kiệm công, trước khi trời mưa có thểrắc phân theo vùng hình chiếu của tán, mưa phân giải phân, thấm vào đất, rễ cây có thể hútchất dinh dưỡng cần cho cây

Cũng có thể xẻ rãnh xung quanh hình chiếu của tán cây với chiều rộng 30 cm, chiều sâu 30

-40 cm tùy loại đất Khi bón phân hữu cơ có thể trộn thêm phân hóa học để bón cho cây ởvùng gò đồi hạn thiếu nước, có thể lấy phân hòa với nước để tưới cho cây

Với phân đạm khả năng di động mạnh có thể bón nông, còn lân và kali khả năng di động kémhơn nên bón sâu hơn

* Việc bón phân lên lá nhằm kịp thời cung cấp các chất dinh dưỡng cho cây, nhất là cácnguyên tố vi lượng như: bo, kẽm, sắt, môlipden vì dùng với một lượng nhỏ nên bón vào đất

ít có hiệu quả so với bón lên lá Có thể nói thông qua việc bón lên lá cây có điều kiện hấp thunhanh, tiết kiệm phân bón Khi bón phân lên lá cần chú ý một số điểm sau:

1) Lá non và lưng lá là nơi có nhiều khí khổng có khả năng hấp thu mạnh hơn so với lá già vàmặt trên của lá Vậy khi phun phải chọn lúc có nhiều lá non và phải phun vào lưng lá

2) Nhiệt độ không cao quá (15- 250C) và độ ẩm không khí không quá thấp phun phân lên lárất tốt Bởi vậy khi phun lên lá cần chọn lúc râm mát, độ ẩm không khí cao là tốt nhất Cầntránh ngày mưa hoặc nhiệt độ cao, khí hậu khô hạn có gió nóng Tốt nhất là phun vào sángsớm hoặc buổi chiều

mà còn bị rửa trôi vì mưa, gây lãng phí phân bón.

37 Hỏi: Làm thế nào để khống chế lộc cành mùa đông trên cây vải?

Đáp: Lộc mùa đông ra muộn vào tháng 11-12 vừa tiêu hao mất nhiều dinh dưỡng, lại vừa ảnh

hưởng đến phân hóa mầm hoa, năm sau sẽ ít hoa hoặc không có hoa

Khi thấy lộc đông ra dài độ 8 cm, dùng cày hoặc cuốc làm đứt rễ cây trong khu vực hìnhchiếu của tán cây, cuốc sâu từ 20-80 cm, hay có thể đào 1 rãnh sâu 30-50 cm làm cho rễ đứthẳn Sau 1-2 tuần đất ở rãnh se và khô thì lại lấp đất như cũ Chú ý chỉ chặt đứt rễ với cáccây khỏe Với cây già và cây yếu thì không lên áp dụng biện pháp này

Một biện pháp khác là có thể dùng các chất điều tiết sinh trưởng như B9 với nồng độ 1000ppm hay Ethrel 400-500 ppm để phun Lộc đông mới ra tuy không chết song không thể pháttriển dài thêm

38 Hỏi: Việc tạo hình và cắt tỉa với vải có phải là một biện pháp - kỹ thuật hay không? Mục đích và cách làm?

Đáp: Đây cũng là một biện pháp kỹ thuật rất có ý nghĩa trong việc thâm canh cây vải, nhưng

hiện nay người làm vườn chưa nhận thức được mà mới chỉ tập trung vào khâu phân bón,phòng trừ sâu bệnh

Thông qua việc tạo hình tỉa cành, cây vải có được một bộ khung cân đối, có bộ tán hợp lý đểtăng khả năng quang hợp, chống chịu được gió bão, giảm bớt sâu bệnh, chóng ra hoa kết quả,cho năng suất cao và có nhiệm kỳ kinh tế dài

Tạo hình cho cây con

Cây vải để mọc tự nhiên sẽ có một bộ tán cao lớn, như vậy việc chăm sóc quản lý vườn sẽ gặpnhiều khó khăn Mục tiêu của tạo hình với cây con là làm sao cho cây thấp, có đủ số cànhchính phân bố đều trong không gian một cách hài hòa (giữa thân chính và các cành khung,giữa cành cấp I và cành các cấp) để cây sớm ra hoa, tiện cho việc chăm sóc và chống gió bãotốt Vì vậy cần để cho cây có 1 thân cao độ 20 - 40 cm thì phân cành, trên thân có 3-4 cànhkhung (hay còn gọi là cành chính) Cành chính dài độ 20-25 cm thì bấm ngọn để phát triển

cành cấp II trên cành cấp II lại mọc cành cấp III Điều khiển phân cành sao cho trong 3 năm

đầu cây có một tán hình mâm xôi hay hình bán cầu xòe rộng là tốt Tuy nhiên dạng tán củacây cũng còn phụ thuộc vào giống

Mục đích và cách cắt tỉa đối với vải

Việc cắt tỉa đối với vải nhằm để thân cành lá trên cây phân bố đều, thông thoáng, nâng cao

được khả năng quang hợp, tập trung được dinh dưỡng, mầm cành phát triển và ra hoa kết quả

được thuận lợi, giảm bớt sâu bệnh, chống được gió bão

Đối tượng cắt bỏ lá: Cành mọc quá dày trong tán, cành mọc lộn xộn chồng lên nhau, cành sâubệnh, những cành yếu những cành khô, những cành vượt

Phương pháp cắt tỉa chính là tỉa thưa và cắt ngắn bớt Những cành mọc quá dày, mọc chồnglên nhau, cành bị bệnh, cành khô, thì dùng kéo cắt bỏ tận gốc cành gọi là tỉa thưa Với nhữngcành vượt cần hãm bớt tốc độ sinh trưởng thì dùng phương pháp cắt ngắn bớt phía ngọn cành,thúc đẩy các mầm cành ở dưới phát triển

* Các giống vải khác nhau cách cắt tỉa cũng nên khác nhau, sao cho phù hợp với yêu cầu sinh

lý của cây Ví dụ với những giống có cành dài nhưng thưa cành, trong tán thoáng, nhữngcành phía trong tán cũng có thể đậu quả (như vải thiều Phú Hộ), bởi vậy khi cắt tỉa cần để lạimột lượng cành vừa phải để che phủ các cành phía trong

Với các giống khác có đặc điểm tương tự nên cắt tỉa “nhẹ” Còn đối với các giống sinhtrưởng khỏe, nhiều cành, tán cây dày đặc (như vải thiều Thanh Hà) phần lớn các cành quả đềuphô ra ngoài tán thì việc cắt tỉa phải “mạnh” hơn Sao cho khi tỉa xong ngửa mặt ở trong tánnhìn lên thấy thoáng, cành phân bố đều và có các luồng sáng từ trên xuống

Trong 3 nhóm vải thì nhóm chín sớm bao gồm các giống vải chua cây sinh trưởng khỏe, táncây dày đặc nên áp dụng hình thức cắt tỉa “mạnh” Nhất là khi trong vườn có các cây giao tán

và có chỗ cành lá đã chồng lên nhau

* Cây vải đang ra quả những năm đầu quá trình sinh trưởng vẫn là chủ đạo Nếu cắt tỉa quámạnh có nghĩa là làm cho cành khung trong tán ít và yếu, trên bề mặt tán cành ít và thưa dẫn

đến cành mẹ sẽ ít, cành quả không nhiều và sản lượng quả sẽ thấp

Nếu trong vụ quả cây có nhiều quả, cành dinh dưỡng ít lượng tiêu hao dinh dưỡng của câynhiều, bộ rễ sẽ yếu Cần chú ý cung cấp đầy đủ nước và phân bón nếu không sẽ ảnh hưởng tớithời gian ra cành thu, ảnh hưởng đến vụ quả sang năm Vì vậy đối với cây vải tơ, ra quảnhững năm đầu không nên cắt tỉa quá mạnh, nhất là những cành ngoài tán không nên tia quáthưa

* Thời gian cất tỉa đối với vải nên vào mùa thu và mùa đông Cây vải đang tuổi sung sức,khỏe mạnh, mỗi năm cắt tỉa một lần; với các cây đã già, sinh trưởng yếu 2-3 năm cắt tỉa mộtlần

Cắt tỉa vào mùa thu thực hiện sau khi thu quả một tháng Vùng gò đồi, hạn hán sớm nên cắttỉa sớm hơn Cắt tỉa cần phối hợp bón phân, tưới nước, xới đất nhằm thúc đẩy lộc cành mớiphát triển Vùng đồng bằng điều kiện nước, phân đầy đủ hơn, chỉ cần cho cây ra một đợtcành thu có thể để muộn hơn cũng được Trên cây không ra quả có thể để chậm hơn, có thểcắt tỉa vào trước lúc nảy cành thu

Cũng có thể cắt tỉa vào mùa đông trước lúc nảy cành xuân và ra hoa kết quả Lúc này trêncây có nhiều lá già sắp rụng, lượng dinh dưỡng trên cây rất tập trung, cắt tỉa sẽ ít tổn thấtnguồn dinh dưỡng, cho nên tỉa mùa đông nên cắt nhẹ Lúc cắt tỉa cần chú ý:

- Cắt tỉa từ trong tán cây trước, sau đó mới ra ngoài tán, cành lớn trước, cành bé sau.Tránh tạo ra những mảng trống, làn sao cho sự phân bố cành trên tán cây thật đều

- Dụng cụ cắt tỉa (kéo, dao, cưa) phải thật sắc

- Vết cắt phải ngọt, trơn, không gây xơ cành để tránh các loại sâu bệnh xâm nhiễm.

- Với các cây lớn phải có các thang gấp để an toàn cho người lao động

* Trên cây đang có quả, tháng 5, 6 ra đợt cành mới nên giữ hay nên bỏ?

Cần phải xem tình hình cụ thể Có cây nửa bên này có quả nửa bên kia không Nếu đợt cànhnày ra trên nửa không có quả thì giữ lại, không cần tỉa bỏ

Trong trường hợp quả đang có đều trên tán mà có lộc cành mùa hè (tháng 5, 6) thì phải tỉa bỏvì đợt cành này tiêu hao nhiều dinh dưỡng, dễ dẫn đến rụng quả

Với những cây quả ít, lại mọc yếu thì nên giữ lại đợt cành này để giúp cho tán lá phát triển,nhưng cần phải bổ sung thêm dinh dưỡng (bón qua lá) để cho cành chóng thành thục, chuẩn

bị cho điều kiện ra quả của năm sau

39 Hỏi: Kinh nghiệm của Trung Quốc là nên bồi dưỡng cành thu đợt cành thứ 2 Vì sao? Và cách làm?

Đáp: Cành mùa thu thường mọc từ tháng 8-10 (cũng có thể sớm hơn) Cành mùa thu là cành

mẹ, sang năm mùa ra hoa trên đó có cành hoa và đậu quả Đây là loại cành rất quan trọngtrong năm Vì vậy phải chăm sóc và bồi dưỡng loại cành mẹ này cho thật sung sức và hợpthời vụ

Với cây vải đang cho quả, sung sức thì cành thu thường ra 2 đợt: đợt 1 vào trung tuần tháng 8

và đợt 2 vào cuối tháng 9 đầu tháng 10 Với cây đã lớn tuổi chỉ ra một đợt vào tháng 8 - 9.Chăm sóc không chu đáo, thiếu nước, thiếu phân thì không có cành thu Vì vậy trong kỹthuật trồng trọt cần chú ý bồi dưỡng đợt cành thu, nhất là đợt cành thứ 2 Cách làm như sau:

- Sau thu hoạch quả, kết hợp việc cắt tỉa, lật đất với việc bón phân để xúc tiến cành thu đợt

1 ra vào đầu và giữa tháng 8 Nếu đợt cành ra nhiều và khỏe thì không cần bón phân.Nhưng nếu mọc yếu thì cuối tháng 8 bón một đợt phân để làm sao cho cành đợt 2 ra vào

đầu và giữa tháng 10 Nếu cây vải nào mà trong năm không có quả lại càng chú ý bồidưỡng cành thu đợt 2

Việc bồi dưỡng cành thu đợt 2 có các tác dụng sau:

- Tránh cho cây không ra lộc cành mùa đông

- Làm cho cây ra hoa muộn hơn khoảng một tuần, tránh được rét và mưa phùn trong mùaxuân

- Làm cho chùm hoa ngắn lại, nhiều nhánh, tỷ lệ hoa cái nhiều

- Tăng được tỷ lệ lá/quả giúp quả phát triển được tốt

40 Hỏi: Hiện tượng rụng lá và cách khắc phục?

Đáp: Tuổi thọ của lá vải trung bình khoảng 1-2 năm Lá già rụng là hiện tượng bình thường.

Trên cây vải sau khi ra lộc cành mùa xuân, mùa thu lá già thường rụng Nhưng nếu trong vụthu đông có nhiều lá rụng thì đó là hiện tượng không bình thường có thể do những nguyênnhân như hoạt động của bộ rễ kém, thiếu nước, hoặc bị úng nước, thiếu dinh dưỡng, hoặc bịsâu bệnh v.v ở vùng gò đồi vào vụ thu đông thường gặp hạn, bộ rễ không cung cấp đủ nước,tán lá bốc thoát hơi nước nhiều, việc cung cấp nước cho cây bị mất cân đối cũng hay dẫn đếnrụng lá không bình thường

Biện pháp khắc phục:

- Bón thêm nhiều phân hữu cơ để cải thiện độ phì của đất giúp cho bộ rễ phát triển tốt, tăngthêm khả năng chịu hạn

- Tăng cường việc cung cấp chất dinh dưỡng để cây khỏe phát triển tốt

- Tìm các biện pháp để giữ nước cho vườn trong mùa mưa và nếu cần thì tưới nước cho cây

- Cắt tỉa hợp lý, bỏ đi các cành thừa để giảm bớt gánh nặng cho cây

- Phòng trừ sâu bệnh kịp thời

41 Hỏi: Muốn "canh tân" các cây già phải làm thế nào?

Đáp : Những cây vải ở vào tuổi già thường sinh trưởng kém, số lần lộc cành ra trong nămgiảm, lượng cành ít và yếu, bộ rễ kém dần, dễ mới ít

Để có thể tiếp tục khai thác quả cần phải “canh tân”, nội dung gồm:

- Chặt đứt bớt các rễ già đường kính rễ to bằng ngón tay cái (dùng cày hoặc cuốc cày sâu ởgiữa hàng cây) cày lật đất trong vườn, bón nhiều phân hữu cơ nhất là ở khu vực hình chiếucủa tán cây giúp cho bộ rễ hồi phục và tái tạo nhiều rễ mới

- Cưa bớt các cành già, cành bệnh, đồng thời tỉa bớt các cành yếu, cành mọc lộn xộn trongtán, cành bị sâu bệnh phá hại, cành che khuất lẫn nhau

- Nếu có điều kiện thì tưới nước cho cây trong mùa khô

- Bón thêm cho cây một lượng đạm, lân, kali vô cơ

Các công việc trên tiến hành vào tháng 6-7 sau khi thu hoạch vải xong hoặc vào mùa đôngtrước đợt cành mùa xuân

42 Hỏi: Sau cơn bão khắc phục hậu quả cho vườn vải thế nào?

Đáp: Tán cây vải rậm và dày nên sức chống bão kém Sau bão lớn vải thường bị đổ ngã cây,

gãy cành Cần khắc phục các hậu quả do bão như sau:

- Cưa đốn bỏ các cành bị gãy Nếu bộ rễ bị tróc gốc nhiều ta cũng phải bỏ đi một số cànhcùng hướng để giảm bớt gánh nặng cho rễ

- Đỡ và dựng ngay các cây bị đổ ngã sau khi có bão đi qua khi đất còn ướt Dùng cọcchống đỡ các phía cho cây đứng được vững Tỉa bớt một số cành lá trên cây

- Che bóng cho cây nếu sau đó gặp trời nắng, nhất là ở những cành lớn, chỗ thân chính và ởngọn cây

- Bón phân lên lá hoặc bón phân loãng để giúp cây chóng hồi phục

43 Hỏi: Vì sao khi nhiệt độ thấp và mưa phùn hoa, quả vải bị rụng nhiều?

Đáp: Thời kỳ hoa vải nở gặp nhiệt độ thấp, mưa phùn thường làm trở ngại cho quá trình thụ

phấn thụ tinh và sự phát triển của phôi do đó làm cho hoa và quả rụng nhiều

Nhiệt độ hạ thấp dưới 100C hoa vải nở rất ít, dưới 70C hạt phấn không thể nảy mầm, ở 10

-150C một số ít hạt phấn có thể nảy mầm Nhiệt độ thấp cản trở không những đối với việc thụphấn thụ tinh, mà ngay cả khi một số hoa cái đã được thụ phấn thụ tinh, quá trình phát dụccủa phôi ở giai đoạn đầu tuy vẫn tốt, song nếu gặp nhiệt độ thấp sẽ bị ảnh hưởng gây nên hiệntượng rụng quả, hoặc nếu có phát triển được thì quả cũng rất bé

Nhiệt độ thấp và mưa phùn còn làm cho ong bướm kém hoạt động, thời cơ để thụ phấn chohoa ít hơn rất nhiều so với ngày nắng ráo

Một ảnh hưởng nữa là tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh phát triển Ví dụ nhiệt độ 180Ckéo dài, nấm Phytophtora sẽ phát triển mạnh, làm cho rụng hoa, rụng quả

44 Hỏi: Vì sao gặp nhiệt độ cao và khô hạn hoa, quả vải bị rụng nhiều?

Đáp: Vải là cây ăn quả của vùng nhiệt đới, lúc hoa nở yêu cầu khí hậu ấm áp ôn hoà, nhiệt đọ

cao quá cũng rất bất lợi Mùa hoa gặp nhiệt độ cao (270C) ống phấn sẽ dị hình không có khảnăng thụ tinh Nhiệt độ quá cao, lại hạn hán nước bốc hơi nhanh, nồng độ đường của mật khácao, ong không thích đi lấy mật Trong trường hợp có nhiều chùm hoa trên cây, độ đường củamật khá cao, ong không đến lấy mật, mật rơi rụng xuống đầu nhụy, cuống hoa, xuống lá làm môi trường sinh thái ở đó biến đổi, hoa ở đó bị ngạt Mặt khác nhiệt độ tăng cao, hô hấp

sẽ mạnh, thúc đẩy hình thành tầng rời, do đó có hiện tượng hoa chưa nở đã rụng những nhánhhoa nhỏ trên chùm và rụng quả

Ngoài ra cuối mùa thu cành phát triển gặp hạn, rễ thiếu nước bắt gặp hiện tượng cành khônglá hoặc rất ít lá Đến mùa xuân sang năm trên cành mẹ này phát triển các chùm hoa to Gặpnhiệt độ cao và hạn hoa nở rất nhiều, đồng thời tiết nhiều mật, bộ rễ yếu không cung cấp kịp

và đủ dinh dưỡng, nước khiến rụng nhiều quả non Gặp tình hình đó, cần tưới nước cho cây,vào khoảng 10 giờ phun đẫm nước cho tán lá vừa để hạ thấp nhiệt độ vừa để rửa trôi bớt cáctàn dư của hoa trên tán cây khắc phục hiện tượng ngạt hoa Tốt nhất là dùng bơm có động cơ

để phun

45 Hỏi: Các giai đoạn phát dục của quả vải và hiện tượng rụng quả sinh lý?

Đáp: Quả vải có các bộ phận vỏ quả, thịt quả và hạt Trong sản xuất thường gặp hiện tượnghoa nở rất nhiều song quả đậu thì ít Tỷ lệ đậu quả phụ thuộc nhiều yếu tố như giống, vùngtrồng, đất đai, nước, dinh dưỡng, sâu bệnh, v.v bình quân so với hoa cái chỉ đạt 2,2 - 6,0%.Thời gian phát dục tùy thuộc vào giống, từ lúc hoa cái bắt đầu nở đến hái được quả ngắn nhấtcũng mất 70 ngày, dài hơn - 100 ngày Quả phát dục có 3 giai đoạn (hình 4 và 5) và có 3 lầnrụng quả

H×nh 4: C¸c giai ®o¹n ph¸t dôc cña qu¶ v¶i

I, II, vµ III øng víi giai ®o¹n 1, 2, 3

H×nh 5: Sù ph¸t triÓn cña qu¶ v¶i gièng Tam NguyÖt Hång

I, II, III - C¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn cña qu¶