Hướng dẫn sử dụng windows

Hướng dẫn sử dụng windows

Kiến thức sử dụng máy tính: Thuần phục Windows [11/27/2004

8:53:00 AM]

50 thủ thuật giúp bạn thuần phục Windows, trừ khử sự lộn xộn trong

PC và ngăn chặn những phiền toái ngay từ đầu Khi gặp điều phiền toái thì có 2 khả năng: hoặc là bạn nổi điên hoặc cam chịu Tuy nhiên còn có lựa chọn thứ ba: thuần phục nó Loại bỏ những chương trình, biểu tượng và các dịch vụ Windows không cần thiết và bạn sẽ tống khứ được nhiều phiền toái

Hầu hết những công cụ cần thiết đều có sẵn, chủ yếu là những thủ thuật tinh chỉnh Windows và các chương trình để chúng chỉ làm những gì bạn muốn Bạn cũng nên thay các chương trình thông dụng nhưng cồng kềnh và tốn kém bằng những chương trình đơn giản hơn Nếu lỡ quá đà và làm cho PC trở nên 'đờ đẫn', cũng có cách giúp bạn quay lui

KHỞI ĐỘNG VÀ KẾT THÚC

TRƠN TRU

Nhờ sự ổn định của Windows 2000 và XP, giờ đây bạn không còn phải thường xuyên khởi động PC nữa Nhưng dù sao, với mục tiêu thuần phục Windows, bạn cũng cần tìm hiểu qui trình khởi động Càng ít chương trình thừa nạp lúc khởi động, Windows càng được kích hoạt nhanh hơn và càng có nhiều vùng nhớ hơn dành cho các ứng dụng Hơn nữa, kiểm soát các chương trình nạp lúc khởi động sẽ giúp bạn tránh được những phiền toái do phần mềm gián điệp hay virus gây ra

Bước đầu tiên để giảm tải lúc khởi động là gỡ bỏ các chương trình không dùng đến, đặc biệt là những chương trình luôn đặt biểu tượng ở khay hệ thống (góc dưới trái, chỗ hiện giờ hệ thống) Trước hết hãy tìm trong menu Start biểu tượng gỡ cài đặt (uninstall) ở chung chỗ với biểu tượng chính của chương trình Nếu không thấy biểu tượng này, hãy dùng công cụ Add or Remove Programs trong Control Panel của Windows, chọn chương trình không cần thiết và nhấn nút Remove hay Change/Remove để thực hiện gỡ bỏ

Tiếp theo, có thể bạn cần để mắt đến các chương trình vẫn muốn giữ lại nhưng không phải lúc nào cũng cần chạy Ví dụ chương trình QuickTime của Apple luôn nạp tập tin qttask.exe lúc khởi động, mỗi khi bạn xem phim QuickTime, chương trình sẽ tự nạp lại vào khay hệ thống Hãy loại bỏ những chương trình như vậy để giảm tải quá trình khởi động (bạn vẫn có thể dùng chúng khi cần) Để thực hiện việc này, hãy tìm trong tất

cả những nơi Windows dùng để gọi các chương trình lúc khởi động và cấm những chương trình không cần

Giảm tải quá trình khởi động

Có 4 cách để Windows gọi chạy các chương trình tự động lúc khởi động: khai báo shortcut chỉ đến chương trình trong mục Startup của menu Start (Start.All Programs.Startup); khai báo trong registry; khai báo theo kiểu cũ trong tập tin system.ini hay autoexec.bat; hay khai báo trong Computer Management console (nếu chương trình thuộc loại đặc biệt gọi là service - dịch vụ)

Bạn duyệt qua từng nơi và cấm hay gỡ bỏ các tham chiếu đến chương trình

không cần chạy mỗi khi khởi động Một cách dễ dàng để thực hiện công việc

này là dùng tiện ích System Configuration của Windows, nó có thể gỡ bỏ

những tham chiếu như vậy ở cả 4 nơi (nếu dùng Windows 2000, trước hết hãy

tải về công cụ msconfig ở địa chỉ

www.perfectdrivers.com/howto/msconfig.html và lưu vào folder

c:\winnt\system32)

Chọn Start.Run, gõ vào msconfig trong vùng Open và nhấn OK để gọi chạy

công cụ Các chương trình liệt kê ở mục Startup lấy từ registry; mặc dù ít có

trường hợp chương trình dùng system.ini hay win.ini để tự khởi chạy, nhưng

bạn cũng nên duyệt qua các mục này nếu không tìm thấy ở những nơi khác

Bạn cũng có thể dùng msconfig để quản lý các service, tuy nhiên có cách thức

tốt hơn để tắt chúng nhanh chóng

Để cấm một chương trình khởi chạy, hãy xóa ô đánh dấu chọn ở kế bên nó, nhấn OK và khởi động lại máy Nếu xảy ra trục trặc, hãy vào lại System Configuration Utility và đánh dấu chọn lại chương trình

Bạn có thể rút ngắn thời gian khởi động và giải phóng thêm bộ nhớ bằng cách ngừng các service không cần, sau đó thiết lập để chúng không khởi chạy cùng với Windows Mở Services Console: nhấn phải chuột lên

My Computer và chọn Manage Khi cửa sổ này mở, ở khung bên phải bạn nhấn đúp Services and

Applications (hay nhấn vào dấu cộng kề bên) để mở khoản mục này, kế tiếp chọn Services xuất hiện bên dưới

Services Console hiển thị các service đang chạy ('Started') và cách thức service được kích hoạt: Automatic (kích hoạt mỗi khi hệ thống khởi động, bất chấp bạn có cần hay không), Manual (không chạy lúc khởi động nhưng Windows có thể kích hoạt dịch vụ khi cần), hay Disabled (hoàn toàn không chạy, ngay cả khi

Windows cần)

Tất nhiên, việc cấm một hay nhiều dịch vụ mà Windows có lúc cần đến có thể gây nên một vài trục trặc Bạn có thể tham khảo danh sách các dịch vụ Windows cùng với thông tin chi tiết ở website UK Security Online (www.uksecurityonline.com/husdg/windowsxp/disableservices.htm) để biết những dịch vụ nào có thể cấm an toàn

Stanby để tăng tốc

Dù bạn có loại bỏ bao nhiêu chương trình và dịch vụ, hệ thống vẫn mất nhiều thời gian để khởi động (startup) và kết thúc (shutdown) Có một cách thức tốt hơn để trị bệnh cho PC của bạn: Đưa PC về chế độ Stanby hay Hibernate thay vì tắt hoàn toàn Stanby tắt nguồn màn hình và các ổ đĩa nhưng vẫn duy trì nguồn cho CPU và bộ nhớ, cho phép bạn 'đánh thức'

PC và quay lại với công việc đang làm chỉ trong vài giây Hibernate ghi thông tin trong bộ nhớ xuống đĩa và tắt PC hoàn toàn; khi khởi động lại,

PC sẽ đọc lại thông tin của phiên làm việc được lưu trên đĩa, nhờ vậy bạn

có thể vào ngay công việc đang làm trước đó

Chế độ Hibernate thích hợp cho máy tính xách tay (để tối ưu thời gian dùng pin), còn Stanby thích hợp cho máy tính để bàn Nhấn đúp biểu tượng Power Options trong Control Panel; chọn mục Power Schemes; thiết

Hình 1: Gỡ bỏ khỏi menu Startup

các chương trình không thật sự cần thiết chạy lúc khởi động Windows

Hình 2: Ngưng các service không cần

thiết

lập các tùy chọn màn hình, đĩa cứng và Stanby; sau đó nhấn OK Để bật chế độ Hibernate, nhấn thẻ

Hibernate, đánh dấu chọn Enable hibernation, và nhấn OK Một số PC, nhất là những PC cũ, có thể không

hỗ trợ chế độ Stanby hay Hibernate; nếu vậy bạn sẽ không thấy thẻ Hibernate

THANH LỌC DESKTOP VÀ

MENU

Đôi khi thật khó biết hiện Windows có những công cụ gì Để dễ dàng tìm thấy công cụ cần thiết, hãy loại bỏ các biểu tượng trùng trong menu Start, trong thanh công cụ Quick Launch và trên desktop Có thể bạn muốn một vài biểu tượng xuất hiện ở nhiều nơi, tuy nhiên để đơn giản, chỉ nên bố trí biểu tượng ở nơi thích hợp nhất

Thanh lọc biểu tượng

Việc gỡ bỏ các phần mềm có tính năng hạn chế hay dùng thử thường không xoá đi shortcut trên desktop Thật may, Windows XP có cung cấp một công cụ tiện lợi để xoá sạch các biểu tượng desktop không dùng đến Nhấn phải chuột trên desktop, chọn Properties, nhấn thẻ Desktop và nhấn nút Customize Desktop Nhấn Clean Desktop Now để kích hoạt wizard tìm các biểu tượng mà gần đây bạn không dùng đến và chuyển chúng vào folder Unused Desktop Shortcuts Khi chỉ còn lại một ít biểu tượng trên desktop (chẳng hạn như Recycle Bin), hãy liên kết chúng với thanh tác vụ để bạn không phải thu nhỏ các ứng dụng đang làm việc chỉ để nhìn thấy chúng: Nhấn phải chuột lên thanh tác vụ và chọn Toolbars.Desktop Kế tiếp nhấn chuột phải tên thanh công cụ mới (nếu 'Lock the Taskbar' được đánh dấu chọn, hãy bỏ chọn nó, nhấn chuột phải thanh tác vụ lại để thêm thanh công cụ desktop) Trên menu hiện ra, bạn sẽ thấy các tuỳ chọn thay đổi kích thước biểu tượng và bật/tắt hiển thị tựa đề của thanh công cụ hay tên của biểu tượng

Menu Start của Windows có khả năng cấu hình cao - nhấn phải

chuột nút Start, nhấn Properties, chọn thẻ Start Menu, chọn hoặc

là Start menu (mặc định của XP) hoặc là Classic Start (đổi sang

dạng menu giống Windows 2000), rồi nhấn nút Customize để hiển

thị các tuỳ chọn Tuỳ sở thích riêng, tuy nhiên bạn có thể loại bỏ 2

biểu tượng trùng trong menu Start mặc định bằng cách bỏ chọn

các tuỳ chọn Internet và E-mail (mặc định, các liên kết đến các

chương trình này xuất hiện trong thanh công cụ Quick Launch)

Nhấn thẻ Advanced để xem thêm các tùy chọn tinh chỉnh Nếu

bạn ít dùng đến các mục sau của menu Start: Favorites, Search,

Set Program Access and Default, Help and Support bạn có thể làm biến mất chúng bằng cách bỏ chọn chúng trong danh sách 'Start menu items' và nhấn OK

Thanh Quick Launch, nằm ở bên phải nút Start, là phương thức kích hoạt ứng dụng thường dùng thuận tiện nhất - bạn có thể gọi chạy các chương trình ưa thích chỉ với một nhấn chuột (nếu không thấy thanh Quick Launch, nhấn chuột phải lên thanh tác vụ và chọn Toolbars.Quick Launch)

Hãy loại bỏ các biểu tượng ít dùng đến (nhấn chuột phải lên biểu tượng và chọn Delete) Bạn cũng có thể

Hình 3: Dùng Desktop Cleanup Wizard để dọn

sạch các icon không dùng đến khỏi desktop

thay đổi kích thước thanh công cụ Quick Launch (kéo thanh ở bên phải thanh công cụ với điều kiện không khoá), sắp xếp các biểu tượng (kéo từng cái một) và giấu đi tựa đề của thanh công cụ và tên của các biểu tượng Hầu hết chương trình, khi cài đặt với thiết lập mặc định, sẽ đặt biểu tượng trên desktop, trong Quick Launch và trong menu Start - quá 'phung phí' Để ngăn tình trạng hỗn độn biểu tượng về sau, nên chọn tùy chọn 'custom' khi cài đặt ứng dụng mới để có thể quyết định nơi đặt biểu tượng

Thanh lọc khay hệ thống

Gỡ bỏ các ứng dụng không cần thiết sẽ làm giảm số biểu tượng trong khay hệ thống, nhưng bạn còn có thể thanh lọc thêm nữa: Windows, các thiết bị phần cứng và các tiện ích hệ thống cài đặt biểu tượng để cho phép truy cập nhanh các thiết lập hoặc để hiển thị trạng thái Thanh lọc khay hệ thống sẽ giải phóng không gian trên thanh tác vụ để dành chỗ cho những ứng dụng quan trọng hơn (xem phần '15 biểu tượng có thể bỏ') Thao tác trên khay hệ thống dễ dàng hơn khi tất cả biểu tượng của nó đều được hiển thị: Trong

Windows XP, nhấn phải chuột lên nút Start, chọn Properties, nhấn thẻ Taskbar, bỏ chọn Hide inactive icons, và nhấn OK (có thể bạn sẽ muốn bật lại tính năng này khi thực hiện xong) Nhấn chuột phải hay trái trên từng biểu tượng để hiện các tùy chọn cấu hình (mỗi biểu tượng hành xử khác nhau) Ngay cả khi phần mềm không cho phép tắt biểu tượng ở khay hệ thống, Windows vẫn có thể giấu nó đi với tính năng tuỳ biến khay hệ thống (xem mục Outlook trong phần '15 biểu tượng có thể bỏ')

LOẠI BỎ NHỮNG ỨNG DỤNG

VÔ ÍCH

Cũng như bản thân Windows, các ứng dụng bạn dùng hàng ngày theo thời gian sẽ trở nên 'mất trật tự' Bạn cần giải phóng khỏi hộp thư đầy tràn, menu 'láu táu' che đi các lệnh cần dùng và các thanh công cụ không

bao giờ dùng đến Sau đây là cách thức để loại bỏ những thứ không cần thiết

Đơn giản việc bảo mật

Hiện nay, việc bảo mật máy tính là quan trọng Tuy nhiên, việc bật mọi tính năng bảo mật trên PC có thể làm ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc Ví dụ, việc bật tính năng bảo vệ bằng mật khẩu (password) của trình tiết kiệm màn hình (screen-saver) cho phép bạn rời khỏi PC mà không lo có ai đó tò mò xem những thông tin nhạy cảm

Nhưng screen-saver cũng có thể kích hoạt khi bạn bận nói chuyện điện thoại hay bận suy nghĩ gì đó và 'lơi là' máy tính Có một khoảng thời gian chuyển đổi ('grace period')

từ lúc screen-saver kích hoạt đến khi chế độ bảo vệ yêu cầu password có hiệu lực (trong khoảng thời gian này, khi bạn rê chuột hay nhấn phím bất kỳ thì screen-saver sẽ kết thúc ngay), mặc định là 5-10 giây Bạn có thể tăng thời gian này lên để tránh phiền toái nhập đi nhập lại password Công cụ miễn phí TweakUI PowerToys for Windows XP của Microsoft (find.pcworld.com/42714) có thể thực hiện công việc này Chạy TweakUI, nhấn dấu cộng kế bên Logon ở khung bên trái, và nhấn Screen Saver bên dưới Bạn có thể tăng 'grace period' đến 99999 giây, tuy nhiên chỉ cần trong khoảng 30-60 giây là đủ Một cách khác, bạn có thể chỉnh sửa thẳng trong registry với công cụ regedit có sẵn (nhớ sao lưu registry trước khi chỉnh sửa) Duyệt đến khoá

HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Wi ndows NT\CurrentVersion\Winlogon, tạo mới biến DWORD đặt tên là 'ScreenSaverGracePeriod' (nếu đã có thì chỉ cần chỉnh sửa) và thiết lập Value thích hợp trong khoảng 0-2147483 (giây)

Windows XP SP2 bổ sung nhiều tính năng bảo mật hấp dẫn, đáng kể nhất là Windows Firewall Khi bạn cài đặt SP2, một biểu tượng nhỏ có hình dạng giống cái khiên sẽ xuất hiện ở khay hệ thống Biểu tượng này liên kết đến

Hình 4: Tăng thời gian kích hoạt screen saver bằng cách

dùng Tweek UI tăng 'grace period'

Tinh giảm menu

MS Office và nhiều chương trình khác dùng menu để giấu những lệnh thường dùng Được thiết kế nhằm giúp sử dụng ứng dụng đơn giản nhưng trớ trêu là tính năng này lại làm khó tìm những lệnh ít dùng Nếu thấy phiền toái, bạn có thể cấm tính năng menu tùy biến trong Outlook, Word, Excel hay Access bằng cách chọn Tools.Customize, đánh dấu Always show full menus rồi nhấn Close

Có thể đôi khi bạn không muốn thấy toàn bộ menu Một số ứng dụng như

IE và Outlook cho phép kéo và thả (hay thay đổi kích thước) các thanh

công cụ đến không gian tối thiểu Các chương trình khác như trình duyệt

Mozilla cho phép bỏ những thành phần ít dùng Sau khi di chuyển hay

thay đổi kích thước các thanh công cụ của IE, chốt chúng lại ở vị trí hiện

tại bằng cách nhấn chuột phải lên thanh công cụ hay menu và chọn Lock

the Toolbars

Tinh giảm hộp thư

Khi số lượng thư trong hộp thư lên đến hàng trăm hay hàng ngàn, bạn sẽ

dễ bỏ sót những thư quan trọng, ngoài ra việc tìm một email nào đó cũng

mất nhiều thời gian Vấn đề này có thể khắc phục

Trước hết, dùng các công cụ lọc thư rác để loại bỏ những thư vớ vẩn có thể ẩn chứa virus (tham khảo bài 'Chống spam cho hộp thư' - TGVT A 6/2004, tr.84) Có thể bạn cần lưu giữ một vài thư để tham khảo sau này nhưng không nhất thiết để 'thường trú' trong Inbox Hãy chuyển chúng sang các folder con và dùng tính năng lưu trữ của trình email để chuyển các thư cũ trước thời gian nào đó (ví dụ trước 3 tháng) vào một tập tin lưu trữ

TỐI ƯU PHẦN CỨNG

Về lý thuyết, bất kỳ phần cứng nào được lắp và làm việc trên PC đều yêu cầu nguồn (điện), bộ nhớ và sự điều khiển của bộ xử lý Loại bỏ những thiết bị không dùng đến có thể giúp cải thiện hiệu suất làm việc của

hệ thống Một số phần cứng, như adapter nối mạng không dây, cũng có thể làm giảm thời gian dùng pin (đối với MTXT) đáng kể, ngay cả khi bạn không nối mạng, ngoài việc tạo ra nguy cơ về bảo mật

Nếu ít khi dùng modem, kết nối hồng ngoại, cổng Serial hay Parallel, bạn có thể dùng các thiết lập phần cứng để cấm một số hay cấm chung nhóm phần cứng này nhằm tiết kiệm pin Nếu sau này cần dùng phần cứng đã cấm (chẳng hạn như cổng Serial), bạn có thể khởi động lại máy và chọn profile cho phép phần cứng này

Để tạo một profile phần cứng mới, nhấn phải My Computer (trên desktop hay trong menu Start), chọn Properties, nhấn Hardware rồi nhấn Harware Profiles Chọn profile hiện có (có thể bạn chỉ có một) và nhấn Copy, rồi nhấn OK (chép profile có sẵn là cách dễ nhất để tạo profile mới) Để thiết lập profile mặc định, dùng các nút mũi tên ở bên phải để di chuyển profile được chọn lên đầu danh sách Windows sẽ sử dụng nó

từ lần khởi động kế Để cấm phần cứng trong profile hiện tại, nhấn phải My Computer, chọn Properties, nhấn Hardware và nhấn Device Manager Nhấn phải chuột mục phần cứng mà bạn muốn cấm trong danh sách Device Manager (có thể bạn cần mở danh sách này trước), và chọn Disable (lưu ý: đừng cấm bất kỳ phần cứng nào được liệt kê bên dưới danh mục System Devices)

Hình 5: Loại bỏ các menu tùy biến

trong MS Office để nhìn rõ ràng hơn

Bạn cũng có thể tiết kiệm nguồn pin của MTXT bằng cách tháo ra các

phụ kiện như PC Card, thẻ nhớ Flash, các thiết bị USB và FireWire Để

tránh xảy ra rắc rối mạng và tăng độ bảo mật, mỗi lúc chỉ nên dùng một

mạng - cấm kết nối mạng không dây nếu đã nối mạng dùng dây Hầu

hết MTXT đời mới tích hợp Wi-Fi đều có nút bật/tắt ở bên ngoài

Một đề xuất quan trọng: không phải mọi PC đều cần kết nối Internet

Nếu bạn có 2 hay 3 PC, hãy dành một máy để chơi game và những

công việc khác không đòi hỏi kết nối Internet - chỉ việc tháo cáp điện

thoại hay cáp mạng, hoặc cấm phần cứng mạng trong Device Manager

Nếu PC không nối mạng, nó sẽ ít bị virus tấn công

Ngốn sạch không gian đĩa cứng sẽ ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc của hệ thống và dĩ nhiên bạn không thể cài đặt thêm phần mềm hay tạo thêm tài liệu mới Bạn có thể giải phóng không gian đĩa đáng kể bằng cách xóa các file rác do các ứng dụng hay trình duyệt web tạo ra Mở My Computer, nhấn phải ổ đĩa cài đặt Windows, chọn Properties rồi nhấn Disk Cleanup Sau khi duyệt qua ổ đĩa, Windows sẽ hiện ra danh sách các mục có dung lượng đôi khi lên đến hàng trăm MB Chọn những mục mà bạn muốn xóa và nhấn OK

Từ bỏ trình dồn đĩa

Và đây là thủ thuật cuối cùng: Đừng mất thời gian dồn phân mảnh đĩa cứng Trước đây, việc dồn liên tục các sector của file có thể giúp tăng tốc truy xuất đĩa Việc dồn phân mãnh sẽ tăng không gian trống liên tục (cho phép bạn cài đặt các chương trình lớn) nhưng không giúp cải thiện tốc độ đáng kể đối với hầu hết PC hiện nay (xem bài 'Sao lưu để an toàn' - TGVT A 2/2004, tr.60) Thay vì vậy, hãy dành thời gian quí giá để thực hiện việc khác nếu bạn muốn tăng tốc PC

TUY VIÊC LOẠI BỎ các service, ứng dụng và những thứ lộn xộn khác trong

PC là tốt, nhưng nếu làm quá đà có thể biến PC chỉ bị đôi chút phiền toái

thành cỗ máy vô dụng Nếu dùng Windows XP, công cụ System Restore có

thể hậu thuẫn cho bạn phòng khi lỡ đà bước qua lằn ranh giữa việc thuần phục

với việc 'tẩy não' PC

Nói chung, nếu bạn không biết chắc gỡ bỏ hay cấm một chương trình hay

service giải pháp nào tốt hơn thì hãy để nó lại (Google là công cụ tốt để tìm

hiểu về một chương trình nào đó, chỉ việc tìm theo tên của nó), nếu không bạn

có thể cấm nhầm chức năng Windows cần để khởi động

Để đề phòng trường hợp này, hãy tạo đĩa CD cứu hộ (có thể khởi động) trước

khi thực hiện (xem hướng dẫn ở TGVT A 11/2003, tr.116) Sau khi tạo đĩa

CD, hãy kiểm tra thử và cất nó vào nơi an toàn và hy vọng không bao giờ phải

dùng đến

Bạn chỉ nên cấm những chương trình

hay dịch vụ mà bạn biết là không cần

thiết, sau đó giám sát hoạt động PC

trong 1 ngày nhằm đảm bảo không gây

sự cố gì Luôn tiến hành thật cẩn thận,

mỗi lần cấm một dịch vụ hay chương

trình, sau đó khởi động lại máy để xem

có trục trặc gì lúc khởi động không

Nếu mọi việc đều ổn thỏa, hãy tạo điểm

Hình 6: Hardware Profile cho phép cấm

phần cứng không cần

phục hồi mới

dùng công cụ System Restore, công cụ này sẽ lưu lại cấu hình hệ thống và cho phép bạn khắc phục việc chỉnh sửa Windows sai chỉ với vài nhấn chuột Việc tạo điểm khôi phục với công cụ này rất dễ dàng: Chọn Start.All Programs (hay Programs) Accessories.System Tools.System Restore, chọn Create a restore point, nhấn Next, nhập thông tin mô tả điểm khôi phục (ví dụ như 'cấu hình chạy tốt trước ngày 11/9'), sau đó nhấn Create

System Restore cũng có thể dùng để tạo điểm khôi phục trước khi cài đặt phần mềm mới, cho phép bạn rút lại bất kỳ thay đổi nào mà chương trình mới

đã làm trên hệ thống Với System Restore và đĩa CD cứu hộ, bạn có thể khá thoải mái thực hiện việc thuần phục Windows mà không phải lo mạo hiểm biến PC thành cỗ máy vô tri

Phương Uyên