tiểu luận tư tưởng HCM

Vì vậy, yêu cầu được đặt ra cho cáctrường, đặc biệt là các trường đại học, cao đẳng là phải đào tạo nguồnnhân lực trẻ có kiến thức chuyên môn cao, có tư tưởng chính trị vữngvàng, có năng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI TP HỒ CHÍ MINH

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

UNG THỊ MỸ NHIÊN – 1954030037 – 010100510214

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

ĐỀ TÀI: “TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA VÀ

Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI SINH VIÊN”

Giảng viên hướng dẫn: Ths Phan Thị Thanh Lý

Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2021

MỤC LỤC

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong bối cảnh thế giới hiện nay có sự chuyến biến nhanh vàmạnh mẽ, những nhận thức mới về giá trị cho sự phát triển bền vữngngày càng được định hình rõ nét Một trong những giá trị được đề cao,được đánh giá là nền tảng vững bền cho sự phát triển của tất cả cácquốc gia chính là giá trị văn hóa - một nguồn lực to lớn, là một phầnquan trọng trong tổng thể sức mạnh nội sinh của mỗi dân tộc, quốcgia Trong tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa phát triển, người đã từngdạy rằng: “ Trong công cuộc kiến thiết nước nhà có bốn vấn đề cùngphải chú ý đến, cùng phải coi trọng ngang nhau: chính trị, kinh tế, vănhóa, xã hội”1 Và trong bất cứ giai đoạn phát triển nào, thanh niên,sinh viên cũng là lực lượng xã hội quan trọng, một trong những nhân tố

1 Hồ Chí Minh: Về văn hóa Bảo tàng Hồ Chí Minh, Hà Nội, 1997, tr.11

quyết định tương lai, vận mệnh của đất nước Sinh viên là một bộ phậntinh túy, quan trọng trong thanh niên Việt Nam, là lực lượng kế tục,phát huy nguồn trí tuệ nước nhà, là nguồn lực chủ yếu trong thời đạikinh tế tri thức, khoa học công nghệ, đóng vai trò then chốt trong pháttriển đất nước, là lực lượng to lớn trong việc giữ gìn, xây dựng và pháthuy bản sắc văn hóa dân tộc Vì vậy, yêu cầu được đặt ra cho cáctrường, đặc biệt là các trường đại học, cao đẳng là phải đào tạo nguồnnhân lực trẻ có kiến thức chuyên môn cao, có tư tưởng chính trị vữngvàng, có năng lực độc lập để giải quyết những vấn đề khoa học kỹthuật, sản xuất, văn hóa, giáo dục,… Cho nên, việc quán triệt, thẩmthấu tư tưởng Hồ Chí Minh trong giáo dục về văn hóa cho sinh viên đãtrở thành một nhiệm vụ cấp bách Vì tất cả các lý do nêu trên nên emchọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và ý nghĩa của nó đối vớisinh viên” để làm bài tiểu luận kết thúc học phần tư tưởng Hồ Chí Minh.

CHƯƠNG 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA

1.1 Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá.

1.1.1 Cơ sở lý luận

a) Tinh hoa văn hóa dân tộc

Hồ Chí Minh được sinh ra và lớn lên trong một gia đình nhà nho yêunước, đã hấp thụ vốn văn hóa của gia đình, quê hương, dân tộc Tuymỗi vùng miền đều có vốn sắc thái văn hóa khác nhau, nhưng tất cảđều có chung truyền thống yêu nước, truyền thống nhân ái, nhân văn

Việt Nam; tinh thần đoàn kết, độc lập, tự cường, lạc quan, yêu đời.Cùng với sự tiếp nhận vốn văn hóa dân tộc sẵn có, Người đã tiếp thu,nâng cao và dân tộc hóa những tinh hoa văn hóa từ bên ngoài đểkhông bị hòa tan bởi bất cứ một nền văn hóa nào khác.

b) Tinh hoa văn hóa phương Đông và phương Tây

Sống trong môi trường có văn hóa giáo dục ở quê hương, Hồ Chí Minhkhông những nắm được những quan điểm cơ bản của Phật giáo là đại

từ, đại bi, cứu khổ, cứu nạn và của Khổng giáo là tư tưởng coi trọng đạođức, luân lý, người hiền tài; mà Người còn am hiểu Lão giáo với nhữngvăn hóa sống giản dị, thanh bạch, chan hòa với thiên nhiên

Bên cạnh văn hóa phương Đông, trên hành trình đi tìm đường cứunước, Hồ Chí Minh đã từng đến trung tâm văn minh của nhân loại thời

đó - Pháp, Mỹ, Anh Với nhận thức và tầm hiểu biết của mình, Người đãsớm ghi nhận những gì mà cách mạng Pháp đã làm được như xóa bỏchế độ phong kiến, lập hiến pháp,… và khẩu hiệu: “Tự do – Bình đẳng –Bác ái”2, hay “tự do và bình đẳng về quyền lợi”3 trong Tuyên ngôn độclập của nước Mỹ Nhưng với sự nhạy cảm về chính trị, nhãn quan vănhóa khi chứng kiến cuộc sống đau khổ của nhân loại thì Người đã thấuhiểu sự thật đằng sau những khẩu hiệu ấy là sự áp bức, bóc lột, đàn ápnhân dân lao động, phản bội lý tưởng cách mạng, tức là phản văn hóa

Ở phương Tây, tư tưởng của Người còn được ảnh hưởng bởi những tưtưởng dân chủ qua các tác phẩm của các nhà khai sáng như Vonte,Rútxô, Môngtétckiơ,… Dù là đối với văn hóa phương Đông hay phươngTây, Hồ Chí Minh đều chắc lọc lỹ lưỡng với thái độ khách quan, khoahọc, trân trọng với một tầm nhìn văn hóa rộng mở, hòa nhập chứkhông hòa tan

c) Lý luận của Mác – Lênin về văn hóa

Khi bắt gặp Sơ khảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đềdân tộc và thuộc địa của Lênin và tìm ra con đường cứu nước nhờ hoạtđộng văn hóa và biết phát huy sức mạnh của văn hóa trong việc tìm ra

2 Là câu khẩu hiệu trong Bản tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của Pháp năm 1791

3 Trích trong Bản tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ năm 1776

chân lý và phương pháp cách mạng, việc tổ chức đấu tranh với kẻ thù.Đặc biệt, Người đã nghiên cứu kỹ tư tưởng của Lênin về văn hóa, cụthể, trong tác phẩm “Bàn về chế độ hợp tác”, Lênin đã viết: “Sau khingười ta đã hoàn thành cuộc cách mạng chính trị lớn nhất chưa từngthấy trên thế giới, thì những nhiệm vụ khác lại đặt ra cho chúng ta,những nhiệm vụ về văn hoá”4 và “nâng cao trình độ văn hoá là mộttrong những nhiệm vụ bức thiết nhất”5 Đó là nền văn hoá xã hội chủnghĩa thay thế nền văn hoá tư bản chủ nghĩa Cách mạng văn hoá theoLênin, bao gồm: Việc xây dựng và pháp triển nền giáo dục phổ thông;hình thành đội ngũ tri thức mới xã hội chủ nghĩa, những chuyên giatrong lĩnh vực khoa học, kỹ thuật, phát triển văn hoá nghệ thuật; hìnhthành con người mới , đạo đức mới và hệ tư tưởng mới.

1.1.2 Cơ sở thực tiễn

a Thực tiễn về văn hóa trên thế giới

Trong quá trình hoạt động cách mạng, Người đã đặt chân lênhầu hết các châu lục, sống chung với nhiều dân tộc trên thế giới, từ đóhiểu ra nhiều điều về bản chất của chủ nghĩa thực dân, đế quốc và cáigọi là “khai hóa văn minh” của bọn tư sản phương Tây Trong các hoạtđộng đấu tranh của mình, Người cũng không quên lên án, tố cáo sựđán áp, bóc lột người dân thuộc địa của chủ nghĩa thực dân và đếquốc

Không chỉ vậy, Người còn hòa mình vào thế giới văn hóa vô cùngphong phú và đa dạng của các dân tộc, nhờ đó Người có nhiều hiểubiết về sự kiện văn hóa và phương pháp đấu tranh bằng văn hóa.Người viết sách, báo, tham gia nhiều hoạt động văn hóa, tổ chức nhiềuhội liên hiệp đều nhằm giác ngộ cách mạng cho nhân dân bị áp bức.Người muốn đem ánh sáng văn hóa đến cho mọi người cùng khổ đểcho họ tự đứng lên đấu tranh, giải phóng khỏi áp bức, bóc lột Ngoài ra,

Hồ Chí Minh cũng tập trung nghiên cứu thực tiễn xây dựng phát triển

4 Lênin, toàn tập, tập 44, Nxb Tiến bộ Matxcơva 1978, tr 211 - 212 (Tiếng việt)

5 Lênin, toàn tập, tập 44, Nxb Tiến bộ Matxcơva 1978, tr 211 - 212 (Tiếng việt)

văn hoá của các nước xã hội chủ nghĩa như cách mạng văn hoá ở Liên

Xô, Trung Quốc

b Thực tiễn văn hóa ở Việt Nam

Đây là cơ sở quan trọng dẫn tới sự hình thành tư tưởng Hồ ChíMinh về văn hóa

Trước khi thực dân Pháp xâm lược, Việt Nam là một quốc gia phongkiến độc lập, kinh tế chậm phát triển, văn hoá lạc hậu Khi thực dânPháp xâm lược với thủ đoạn tinh vi, thâm độc nhân danh "khai hoá vănminh”, chúng đã thực hiện những chính sách cực kỳ phi văn hoá như:Chính sách ngu dân, chia để trị, đầu độc nhân dân ta bằng rượu vàthuốc phiện,… làm cho đời sống vật chất của dân ta vốn đã nghèo đóicàng đói nghèo, đời sống tinh thần vốn lạc hậu ngày càng tăm tối, dốtnát Năm 1920 tại Đại hội XVIII Đảng xã hội Pháp, Người đã nói: "Chúngtôi không những bị áp bức và bóc lột một cách nhục nhã, … thê thảm Nhà tù nhiều hơn trường học Chúng tôi phải sống trong cảnh ngu dốt

và tăm tối, và chúng tôi không có quyền tự do học tập”6 Như vậy, khiđất nước bị nô lệ thì văn hoá cũng cùng chung số phận nô lệ

Thực tiễn đó là cơ sở để Hồ Chí Minh vạch ra một đường lối mới, ViệtNam phải tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc, giành lấy chínhquyền, để giải phóng chính trị, xã hội, từ đó giải phóng cho văn hoá mởđường cho văn hoá phát triển

Nhờ nắm vững quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về phát triển vănhoá, Hồ Chí Minh đã có được cách xem xét đúng đắn và kế thừa nhữnggiá trị truyền thống tốt đẹp của văn hoá dân tộc, tinh hoá văn hoánhân loại và từ thực tiễn để hình thành nên tư tưởng văn hoá của mình

1.2 Khái niệm văn hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Theo quan điểm Hồ Chí Minh, văn hóa được định nghĩa như sau:

“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sángtạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học,tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày

6 Hồ Chí Minh, toàn tập, tập 1, Nxb CTQG, H202, tr 22, 23

về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo vàphát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phươngthức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ranhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”7.Với định nghĩa này, Người đã khắc phục được những quan niệm phiếndiện về văn hóa trong lịch sử và hiện tại, hoặc là chỉ đề cập đến lĩnhvực tinh thần trong văn học nghệ thuật, hoặc chỉ nói đến giáo dục,phản ánh trình độ học vấn,…

Như vậy, ở đây văn hóa được hiểu theo nghĩa rộng đó là toàn bộnhững giá trị thuộc về văn hóa vật chất và tinh thần mà loài ngườisáng tạo ra Muốn xây dựng văn hóa dân tộc thì phải xây dựng tất cảcác mặt: Kinh tế, chính trị, xã hội, đạo đức, tâm lý con người

Cùng với việc đưa ra định nghĩa về văn hóa, Hồ Chí Minh còn đưa

ra năm điểm lớn định hướng cho việc xây dựng nền văn hóa dân tộc:

1 Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập tự cường

2 Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làm lợi cho quần chúng

3 Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp liên quan đến phúc lợi của nhândân trong xã hội

4 Xây dựng chính trị: dân quyền

5 Xây dựng kinh tế

Sau Cách mạng tháng Tám, Hồ Chí Minh cũng đã đề cập đếnnghĩa hẹp của văn hóa là đời sống tinh thần của xã hội, thuộc kiến thứcthượng tầng của xã hội Văn hóa được đặt ngang hàng với chính trị,kinh tế, xã hội tạo thành bốn vấn đề chủ yếu của đời sống xã hội Vìvậy, ngay sau khi giành được độc lập, Hồ Chí Minh đã bắt tay vào việcxây dựng, kiến tạo một nền văn hóa mới, Người chỉ rõ: Trình độ văn hóacủa nhân dân nâng cao sẽ giúp chúng ta đẩy mạnh công cuộc khôiphục kinh tế, phát triển dân chủ…, là một việc cần thiết để xây dựngnước ta thành một nước hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàumạnh

7 Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, t.3, tr.458

1.3 Những quan điểm chung của Hồ Chí Minh về văn hóa

a Quan điểm của Hồ Chí Minh về tính chất của văn hóa

Tính dân tộc: Hồ Chí Minh biểu đạt bằng nhiều khái niệm như đặctính dân tộc, cốt cách dân tộc để nhấn mạnh đến chiều sâu bản chấtđặc trưng của văn hóa dân tộc, giúp phân biệt, không nhầm lẫn với vănhóa khác Không những thế, tính dân tộc còn được thể hiện ở chỗ biếtphát triển những truyền thống tốt đẹp ấy sao cho phù hợp với điều kiệnmới của đất nước Làm cho nền văn hóa dân tộc chiếm được địa vịngang với các nền văn hóa trên thế giới

Tính khoa học: thể hiện ở tính hiện đại, tiên tiến, thuận với tràolưu tiến hóa của thời đại Cùng với đó là chống lại những gì trái vớikhoa học, phản tiến bộ; truyền bá tư tưởng triết học macxít, đấu tranhchống lại chủ nghĩa duy tâm, mê tín dị đoan; kế thừa truyền thống dântộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

Tính đại chúng: Văn hóa do nhân dân xây dựng nên, đáp ứngnguyện vọng của nhân dân và phải phục vụ cho nhân dân Điều đó đòihỏi các nhà hoạt động văn hóa phải tăng cường liên hệ thực tế, khaithác sâu vào cuộc sống của nhân dân, vừa để phản ánh tâm tư,nguyện vọng và cuộc sống của người dân, vừa đem ánh sáng văn hóađến với mọi người, mọi nhà

b Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa

Văn hóa là mục tiêu, là động lực của sự nghiệp cách mạng: Mụctiêu của cách mạng Việt Nam là giành được và gắn liền độc lập dân tộcvới chủ nghĩa xã hội và việc xây dựng văn hóa luôn nằm trong mục tiêuchung của toàn bộ tiến trình cách mạng cùng với chính trị, kinh tế, xãhội Văn hóa là mục tiêu hướng con người tới các giá trị chân, thiện, mỹ

và xây dựng một xã hội mà đời sống vật chất, tinh thần được nâng cao,con người có điều kiện phát triển toàn diện Theo tư tưởng Hồ Chí Minh,động lực có thể nhận thức ở các phương diện chủ yếu trong các lĩnhvực văn hóa cụ thể sau: văn hóa chính trị là một động lực có ý nghĩasoi đường cho quốc dân đi, lãnh đạo quốc dân để thực hiện độc lập, tự

cường, tự chủ Văn hóa văn nghệ góp phần nâng cao lòng yêu nước,bồi đắp tình cảm, cổ vũ ý chí, quyết tâm, niềm tin vào thắng lợi cuốicùng của cách mạng Văn hóa giáo dục giúp diệt giặc dốt, xóa mù chữ,giúp hiểu biết về quy luật phát triển của xã hội Văn hóa đạo đức, lốisống giúp nâng cao phẩm giá, phong cách lành mạnh và hướng conngười tới chân, thiện, mỹ

Văn hóa là một mặt trận: Mặt trận văn hóa cũng có tầm quantrọng như mặt trận quân sự, kinh tế, chính trị; coi như một cuộc chiếnkhổng lồ giữa chính và tà, cách mạng và phản cách mạng Trong cuộcchiến đó chiến sĩ là nghệ sĩ, tác phẩm văn nghệ là vũ khí đấu tranh, tất

cả có nhiệm vụ là thức tỉnh, tập hợp quần chúng, cổ vũ sĩ khí để giànhthắng lợi và tham gia xây dựng chế độ mới, con người mới sau khi cóchính quyền Để hoàn thành nhiệm vụ thì người chiến sĩ phải có lậptrường vững càng, tư tưởng đúng và các vũ khí tác phẩm phải sắc bén,bám sát thực tiễn, phê phán thói xấu và ca tụng việc tốt Đó chính làchất thép của văn nghệ theo tinh thần kháng chiến hóa văn hóa, vănhóa hóa kháng chiến

Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân: Mọi hoạt động văn hóaphải trở về với cuộc sống thực tại của quần chúng, phản ánh được tưtưởng và khát vọng của nhân dân Tác phẩm xứng đáng với thời đạiphải là tác phẩm vừa hay vừa chân thật, là tác phẩm diễn đạt vừa đủđiều muốn nói, ai đọc cũng hiểu, đọc xong phải suy ngẫm, phải kế thừatinh hoa văn hóa dân tộc, mang hơi thở thời đại, phán ánh cái xấu, nêugương việc tốt Chiến sĩ văn hóa phải hiểu, đánh giá quần chúng nhândân vì họ cũng là người sáng tác, là người cung cấp tư liệu quý giá vàchính họ cũng là người sẽ thẩm định các tác phẩm văn nghệ

c Quan điểm của Hồ Chí Minh về chức năng của văn hóa

Bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn và những tình cảm cao đẹp: Trongdiễn văn khai mạc Hội nghị Văn hóa toàn quốc (24-11-1946), Hồ ChíMinh đã nêu rõ: Văn hóa phải làm thế nào cho ai cũng có lý tưởng tự

chủ, độc lập, tự do Đồng thời văn hóa phải làm thế nào cho quốc dân

có tinh thần vì nước quên mình, vì lợi ích chung mà quên lợi ích riêng

Mở rộng hiểu biết, nâng cao dân chí: Đó là trình độ hiểu biết, kiếnthức của mọi người, từ chỗ biết chữ đến hiểu biết các lĩnh vực cần thiếtcho hoạt động của mỗi người nhằm phục vụ mục tiêu độc lập dân tộc,chủ nghĩa xã hội; dân giàu, nước mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh

Bồi dưỡng những phẩm chất, phong cách và lối sống tốt đẹp, lànhmạnh; hướng con người đến chân, thiện, mỹ để hoàn thiện bản thân:Mỗi người không những cần phải có tư tưởng, tình cảm lớn mà phảibiến nó thành những phẩm chất tốt, những phong cách lành mạnh thìmới sử dụng được kiến thức để tham gia tạo ra và hưởng thụ những giátrị văn hóa đó

d Quan điểm của Hồ Chí Minh về một số lĩnh vực chính của văn hóaVăn hóa giáo dục: Hồ Chí Minh phê phán nền giáo dục phong kiến

và giáo dục thực dân Người chú trọng vào xây dựng nền giáo dục mớicủa nước Việt Nam độc lập với những luận điểm sau: Mục tiêu của giáodục là thực hiện được cả 3 chức năng của văn hóa, nhằm tạo lớp người

có đức, có tài để kế tụng sự nghiệp cách mạng, làm cho đất nước tasánh vai được với các cường quốc năm châu Nội dung của giáo dụcphải toàn diện, cách học phải sáng tạo Phương pháp là học phải đi đôivới hành, học mọi lúc, mọi nơi, học với nhiều hình thức Học trên trườngchỉ là một phần, chủ yếu là học trong lao động, trong công tác, hoạtđộng thực tiễn,… Phải quan tâm xây dựng đội ngũ giáo viên, phải giáodục được mọi người từ chỗ biết chữ, đến không ngừng nâng cao trình

độ văn hóa và nâng cao tính Đảng trong giáo dục

Văn hóa văn nghệ: Là một mặt trận trong chiến đấu, nghệ sĩ làchiến sĩ, tác phẩm văn nghệ là vũ khí sắc bén trong cuộc cách mạng vàtrong công cuộc xây dựng xã hội mới, con người mới Văn nghệ phảigắn liền với thực tiễn đời sống nhân dân, phải phản ánh được sự nghiệpcách mạng của người dân

Văn hóa đời sống: Xây dựng đời sống mới bao gồm đạo đức mới,lối sống mới và nếp sống mới Những phẩm chất cơ bản của đạo đức