Thành tựu của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô 1921 – 1941: Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, đưa Liên Xô từ một nước nông nghiệp lạc [r]
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP LỊCH SỬ 11 HKI
1 * Sự hình thành trật tự Vécxai – Oasinhton:
- Chiến tranh Thế giới thứ nhất kết thúc, các nước tư bản đã tổ chức Hội nghị hòa bình
ở Vecxai (1919 – 1920) và Oasinhton (1921 – 1922) để kí kết hòa ước và các hiệp ước phân chia quyền lợi
* Bản chất trật tự Vécxai – Oasinhton:
- Các nước thắng trận có nhiều thị trường, thuộc địa, các nước thua trận có ít hoặc ko có
thuộc địa
- Các nước thắng trận đặt ách nô dịch và thống trị với các nước bại trận và thuộc địa.
- Đây là một trật tự mang tính chất tạm thời, mong manh do nó chứa đựng trong lòng
các mâu thuẫn đối kháng (thắng mâu thuẫn với thắng, thắng mâu thuẫn với thua, thắng mâu thuẫn với thuộc địa)
2 Khủng hoảng kinh tế 1929 – 1933 là nguy cơ bùng nổ chiến tranh TG mới vì:
- Hậu quả của nó để lại vô cùng nghiêm trọng về KT – XH ( công nhân thất nghiệp,
nông dân mất ruộng,…)
- Để thoát khỏi khủng hoảng các nước tư bản có hai có hai con đường:
+ Cải cách đất nước :Anh, Pháp, Mĩ
+ Phát xít hóa bộ máy nhà nước, thiết lập chế độ độc tài công khai khủng bố: Đức, Italia, NB → Trên thế giới hình thành chủ nghĩa phát xít
→Tạo thành 2 khối đối lập: Anh, Pháp, Mĩ mâu thuẫn với Đức, Italia, NB, 2 khối tăg cường các hoạt động chạy đua vũ trang
- Cùng với hững mâu thuẫn phân chia không đều về thị trường, thuộc địa
→ Cuộc KHKT 1929 – 1933 đã dẫn đế nguy cơ hình thành 1 cuộc chiến tranh mới
3 Chủ nghĩa phát xít thắng thế lên nắm quyền ở Đức vì:
- Đảng QX đã gây được ảnh hưởng trong quần chúng nhân dân ( tuyên truyền, kích
động chủ nghĩa phục thù)
- Do giai cấp tư sản không đủ sức để duy trì chế độ CH đưa đất nước thoát khỏi khủng
hoảng
- Giới đại tư bản ủng hộ chủ nghĩa phát xít
- Đảng XHDC có ảnh hưởng lớn nhất trong quần chúng nhân dân lao động đã từ chối
hợp tác với những người TS
→ Tạo điều kiện cho chủ nghĩa phát xít lên nắm quyền ở Đức
Trang 2+ 30/1/1933 : Hitle lên làm thủ tướng, thành lập chính phủ mới, mở ra thời kì đe tối nhất trong LS nước Đức
4 Thời Hitle lên nắm quyền là thời kì đe tối nhất trong LS nước Đức vì:
Chính trị:
- 1933: thiết lập chế độ chuyên chính, độc tài, công khai khủng bố.
- Đặt Đảng Cộng Sản ra ngoài vòng pháp luật, bắt giam các đảng viên Cộng Sản , hủy
bỏ hiến pháp Vaima, Hitle tự xưng là Quốc trưởng suốt đời
Kinh tế:
- Xây dựng nền kinh tế theo hướng tập trung, mệnh lệnh, phục vụ nhu cầu quân sự.
- Thành lập Tổng hội đồng kinh tế, khôi phục, phát triển các ngành Công nghiệp quân
sự; phát triển GTVT, giải quyết nạn thất nghiệp, phục vụ cho nhu cầu quân sự,
Đối ngoại:
- Hitle tăng cường các hoạt động chuẩn bị cho chiến tranh:
+ Đức rút khỏi hộ Quốc Liên
+ Ban hành lệnh Tổng động viên
+ Triển khai các hoạt động quân sự ở châu Âu
→ Biến nước Đức trở thành một lò lửa chiến tranh
5 Nội dung chính sách cải cách của Rudoven:
- Kinh tế: Nhà nước can thiệp trược tiếp vào đời sống kinh tế thông qua các đạo luật
Kinh tế ( Đạo luật Ngân hàng, Đạo luật phục hưng công nghiệp, điều chỉnh nông nghiệp: nâng cao giá nông sản, giảm bớt nông phẩm thừa, cho vay dài hạn đối với dân trại ,…)
- Xã hội: xoa dịu các mâu thuẫn xã hội , cứu trợ người thất nghiệp, tạo nên nhiều việc
làm mới, khôi phục sản xuất
- Đối ngoại:
+ Mĩ LT: chính sách “Láng giềng thân thiện”
+ Các vấn đề quốc tế: giữ thái độ trung lập
6 Nước Nga phải tiến hành 2 cuộc CM trong năm 1917:
- Cách mạng dân chủ tư sản tháng 2 – 1917: Trước cách mạng nước Nga là nước
quân chủ chuyên chế, đứng đầu là Nga hoàng Kinh tế bị kìm hãm, công nông nghiệp còn rất lạc hậu, đời sống của người dân Nga thấp nhất châu Âu Trong lòng xã hội chứa đựng nhiều mâu thuẫn.Vì thế cầ có một cuộc cách mạng dân chủ tư sản để xóa đi
sự cản trở phong kiến mở đường cho nước Nga phát triển
Trang 3- Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười năm 1917: Sau cách mạng tháng 2 – 1927
thắng lợi, hình thái hai chính quyền song song tồn tại Chính phủ tư sản lâm thời Nga không triệt để xóa phong kiến mà còn cấu kết với quý tộc phong kiến tiếp tục chiến tranh với Đức Do vậy, muốn giải phóng mọi sự cản ngại nước Nga phải tiến hành cuộc cách mạng vô sản lật đổ chính phủ tư sản , thiết lập nhà nước công nông tiến lê xây dựng chủ nghĩa xã hội
7 Cuộc khủng hoảng kinh tế 1929 – 1933 :
Nguyên nhân: sự sản xuất bừa bãi, ồ ạt chạy theo lợi nhuận trong những năm ổn định
của chủ nghĩa tư bản 1924-1929 đã dẫn đến tình trạng hàng hoá ế thừa, cung lớn hơn cầu, vì sức mua của quần chúng đã bị giảm sút nhiều do sự bóc lột tàn tệ của giai cấp
tư sản Đây là một cuộc khủng hoảng thừa
Đặc điểm:
- Thời gian: diễn ra trong vòng 4 năm, từ 1929 đế 1933,trầm trọng nhất là năm 1932.
- Quy mô: Rộng: Cuộc khủng hoảng từ Mĩ nhanh chóng lan rộng ra toàn thế giới ( từ
Mĩ lan rộng ra các nước tư bản, rồi tiếp tục lan rộng đến thuộc địa Gây nên hậu quả khủng khiếp ở nhiều nước
Hậu quả:
- Kinh tế - Xã hội:
+ Suy yếu
+Tăng nhanh số người thất nghiệp (ở Mĩ, năm 1933, có 17 triệu người thất nghiệp, ở Anh, năm 1931, có 3 triệu người thất nghiệp, ở các nước khác cũng xảy ra tình trạng ấy)
+ Tiền lương bị giảm xuống rất nhiều (ở Mĩ, lương công nhân công nghiệp chỉ còn 56
% Ở Anh lương giảm còn 66%; ở Pháp lương giảm từ 30 đến 40%,…)
+ Nhà máy, xí nghiệp phải đóng cửa
+ Mâu thuẫn xã hội trở nên gay gắt bùng nổ các phong trào đấu tranh
- Biện pháp:
+ Cải cách đất nước: Anh, Pháp, Mĩ
+ Phát xít hóa bộ máy nhà nước, thiết lập chế độ độc tài công khai khủng bố: Đức, Italia, Nhật Bản chủ nghĩa phát xít hình thành cùng với những vấn đề về thị trường, thuộc địa, từ đó hình thành nên hai khối quân sự đối lập mâu thuẫn với nhau, chạy đua
vũ trang
Là một cuộc đại khủng hoảng trong lịch sử nhân loại
8 Hậu quả khủng hoảng kinh tế 1929 - 1933 đối với nước Đức:
Trang 4 Kinh tế: năm 1932, sản xuất công nghiệp giảm 47% so với trước khủng hoảng;
hang nghìn nhà máy, xí nghiệp phải đóng cửa
Xã hội: Có hơn 5 triệu người thất nghiệp, mẫu thuẫn xã hội gay gắt, từ đó dẫn đến
bùng nổ các phong trào đấu tranh
9 Tình hình nước Nga trước cách mạng :
Về chính trị:
- Đầu thế kỉ XX:Nga vẫn là một nước quân chủ chuyên chế, đứng đầu là Nga hoàng
- Nga hoàng đã đẩy nhân dân Nga vào cuộc chiến tranh đế quốc, gây nên hậu quả kinh tế xã hội nghiêm trọng
Về kinh tế:
- Phát triển theo con đường tư bản chủ nghĩa
- Chế độ phong kiến tăng cường sự kìm hãm nền kinh tế tư bản chủ nghĩa
- Năm 1914: Nga Hoàng tham gia cuộc chiến tranh đế quốc, gây nên những hậu quả nghiêm trọng cho đất nước: Kinh tế suy sụp, nạn đói xảy ra nhiều nơi
Về xã hội:
- Đời sống của nông dân, công nhân, các dân tộc trong đế quốc Nga vô cùng cực
khổ
- Phong trào phản đối chiến tranh đòi lật đổ Nga hoàng diễn ra khắp nơi.
- Trong lòng xã hội chứa đựng nhiều mâu thuẫn: Toàn thể nhân dân Nga mâu
thuẫn với Phong kiến Nga Hoàng, Tư sản mâu thuẫn với Giai cấp phong kiến, Tư sản mâu thuẫn với Vô sản , đế quốc Nga mâu thuẫn với các đế quốc khác
Nga trở thành khâu thiết yếu trong hệ thống dây chuyền của các nước tư bản trên thế giới
10 Cách mạng tháng 2 – 1917 ở Nga đã thực hiện được:
- Nhiệm vụ đã đạt được: Cách mạng tháng Hai đã lật đổ được chế độ cũ, thành lập
các Xô viết đại biểu công nông và binh lính Tuy nhiên, giai cấp tư sản cũng thành lập được Chính phủ tư sản lâm thời Nước Nga trở thành nước cộng hoà
- Cách mạng Tháng Hai về tính chất là cuộc cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới vì lãnh đạo cuộc cách mạng là giai cấp vô sản và hướng đi lên của cuộc cách
mạng là xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa chứ không phải chế độ tư bản chủ nghĩa, thành lập được hai chính quyền là chính phủ tư sản lâm thời và Xô Viết
- Ý nghĩa: Cuộc cách mạng tháng hai đã thực hiện được một phần nhiệm vụ của
giai cấp công nhân và nông dân Nga là lật đổ chế độ phong kiến
11 Ảnh hưởng của cách mạng tháng 10 Nga:
Trang 5 Đối với người Nga:
- Thay đổi hoàn toàn tình hình nước Nga, đưa nước Nga bước vào kỷ nguyê mới ,
kỉ nguyên của độc lập – tự do, đi lên xây dựng xã hội chủ nghĩa
- Làm thay đổi hoàn toàn số phận con người Nga
Đối với thế giới:
- Nó phá vỡ trận tuyến hệ thống tư bản chủ nghĩa, làm cho nó không còn là hệ
thống duy hất trên thế giới
- Ảnh hưởng mạnh mẽ đén phong trào cách mạng thế giới.
- Cổ vũ mạnh mẽ cho phong trào cách mạng và để lại những bài học kinh nghiệm
quý báu cho các dân tộc bị áp bức trên thế giới
Đối với Việt Nam:
- Năm 1920, Nguyễn Ái Quốc đọc được bả sơ thảo về vấn đề dân tộc và thuộc địa
của Lê Nin, từ đó tìm ra con đường giải phóng cho dân tộc: đi theo chủ nghĩa Mác – Lê Nin, đi theo cách mạng vô sản
- Cách mạng tháng 10 Nga giúp Nguyễn Ái Quốc thành lập nên một chính đảng
của giai cấp vô sản ( Đảng Cộng Sản Việt Nam_3/2/1930) để lãnh đạo phong trào cách mạng đi tới thắng lợi cuối cùng
- Cách mạng tháng 10 Nga thắng lợi ảnh hưởng trực tiếp đến cách mạng VN thông
qua con đường sách báo bí mật, thông qua việc mở các lớp huấn luyện đào tạo cách mạng , thông qua việc truyền bá chủ nghĩa Mác – Lê Nin từ con đường cách mạng
- Hồ Chí Minh đã nói: “Càng nhớ lại những ngày tủi nhục mất nước, nhớ lại mỗi
bước đường đấu tranh cách mạng đầy hy sinh gian khổ mà cũng đầy thắng lợi vẻ vang thì giai cấp công nhân và nhân dân Việt Nam càng thấm thía công ơn to lớn của Lê-nin và Cách mạng Tháng Mười.”
12 Thành tựu của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô ( 1921 – 1941):
Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, đưa Liên Xô
từ một nước nông nghiệp lạc hậu trở thành một cường quốc công nghiệp xã hội chủ nghĩa;
- Kinh tế:
+ Năm 1937, sản lượng công nghiệp chiếm 77,4% tổng sản phẩm quốc dân
+ Trong nông nghiệp, 93% số nông hộ với trên 90% diện tích canh tác đã được đưa vào nền nông nghiệp tập thể hóa ( tham gia vào hợp tác xã), có quy mô sản xuất lớn và cơ sở vật chất-kĩ thuật được cơ giới hóa
Trang 6- Văn hóa – Xã hội – Giáo dục: Liên Xô đã thanh toán nạn mũ chữ, xây dựng hệ
thống giáo dục thống nhất, hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu học trong cả nước và thực hiện phổ cập giáo dục trung học cơ sở ở các thành phố
- Đối ngoại: mở rộng quan hệ với các nước châu Á, châu Âu.
13 Tình hình kinh tế Mĩ sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất có gì nổi bật:
Sau chiến tranh thế giới I, Mĩ có nhiều lợi thế Chiến tranh đã đem đến những cơ hội vàng cho nước Mĩ:
- Thu lợi nhuận lợi nhờ buôn bán vũ khí và hàng hóa
- Mĩ trở thành chủ nợ của châu Âu
- Mĩ cũng trở thành nước có dự trữ vàng lớn nhất thế giới (chiếm khoảng 1/3 số vàng của thế giới)
- Áp dụng những thành tựu của khoa học - kỹ thuật, sử dụng phương pháp quản lý tiên tiến, mở rộng quy mô và chuyên môn hóa sản xuất đã góp phần đưa nền kinh tế
Mĩ tăng trưởng hết sức nhanh chóng
Biểu hiện
- Từ năm 1923 - 1929 kinh tế Mĩ đạt mức tăng trưởng cao
- Trong vòng 6 năm sản lượng công nghiệp tăng 69% năm 1929 Mĩ chiếm 48% sản lượng công nghiệp thế giới Vượt qua sản lượng công nghiệp của 5 cường quốc, công nghiệp Anh, Pháp, Đức, Italia, Nhật Bản cộng lại
- Mĩ đứng đầu thế giới về các ngành công nghiệp sản xuất ô tô, thép, dầu lửa, đặc biệt là ô tô Năm 1919 Mĩ có trên 7 triệu ô tô, đến năm 1924 là 24 triệu chiếc Mĩ sản xuất 57% máy móc, 49% gang, 51% thép và 70% dầu hỏa của thế giới
- Về tài chính: Từ chỗ phải vay nợ của châu Âu 6 tỉ đô la trước chiến tranh, Mĩ đã trở thành chủ nợ của thế giới (riêng Anh và Pháp nợ Mĩ 10 tỉ đô la) Năm 1929 Mĩ nắm trong tay 60% số vàng dự trữ của thế giới
- Với tiềm lực kinh tế đó đã giúp Mĩ khẳng định vị trí số 1 của mình và ngày càng vượt trội các đối thủ khác
Hạn chế
- Nhiều ngành sản xuất chỉ sử dụng 60 đến 80% công suất, vì vậy nạn thất nghiệp xảy ra
- Không có kế hoạch dài hạn cho sự cân đối giữa sản xuất và tiêu dùng
2 Tình hình chính trị - xã hội
Đảng Cộng hòa nắm quyền:
- Ngăn chặn công nhân đấu tranh đàn áp tư tưởng “tiến bộ” trong phong trào công nhân
- Ở Mĩ người lao động luôn phải đối phó với nạn thất nghiệp, bất công, đời sống của người lao động cựckhổ nên đấu tranh
- Phong trào đấu tranh của công nhân nổ ra sôi nổi
- Tháng 5/1921 Đảng Cộng sản Mĩ thành lập (ngay trong lòng nước Mĩ,chủ nghĩa cộng sản vẫn tồn tại, đó là thực tế)
-14 Chính sách kinh tế mới ở Liên Xô:
Trang 7* Hoàn cảnh lịch sử:
- Liên Xô đứng trước những khó khăn về Kinh tế - Xã hội sau cuộc đấu tranh chống ngoại xâm, nội phản
- Tháng 3/1921 Đảng Bôn-sê-vích quyết định thực hiện Chính sách Kinh tế mới (NEP)
do Lê-nin đề xướng
* Nội dung:
- Nông nghiệp : thay thế chế độ trưng thu lương thực thừa bằng thu thuế lương thực , (ban hành thuế nông nghiệp)
- Công nghiệp:
+Nhà nước khôi phục công nghiệp nặng
+Khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân
+Khuyến khích nước ngoài đầu tư vào nước Nga
+ Nhà nước nắm các ngành kinh tế chủ chốt
- Thương nghiệp:
+ Thúc đẩy quan hệ giao lưu, buôn bán trong và ngoài nước
+ Xây dựng các chợ và trung tâm buôn bán
+ Thực hiện thống nhất thị trường, thống nhất tiền tệ: năm 1914 ban hành đồng rup
* Tác dụng - ý nghĩa:
- Chuyển đổi kịp thời từ nền kinh tế do nhà nước nắm độc quyền sang nền kinh tế nhiều thành phần do nhà nước quản lí và kiểm soát
- Thúc đẩy kinh tế quốc dân chuyển biến rõ rệt, giúp nhân dân Xô viết vượt qua khó khăn, hoàn thành khôi phục kinh tế
- Là bài học đối với công cuộc xây dựng của một số nước xã hội chủ nghĩa