Bài mẫu NLĐSĐ

Bằng sự tài hoa, uyên bác, Nguyễn Tuân đã khắc hoạ một dấu ấn không thể mờ phai về vẻ đẹp của một chiến binh sông nước với “tay lái ra hoa” đã vượt bao trùng vi thạch trận như một người

Người lái đò sông Đà

Đề 1: Cảm nhận hình tượng người lái đò sông Đà:

Bài Làm

Nguyễn Tuân là tác giả lớn của nền văn học hiện đại Việt Nam với những thành tựu xuất sắc ở cả hai giai đoạn sáng tác trước và sau năm 1945 Ông là một nghệ sĩ tài hoa, uyên bác, có cá tính sáng tạo độc đáo Là một nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp, Nguyễn Tuân thường khám phá thế giới ở phương diện văn hóa thẩm

mỹ, thường miêu tả con người ở vẻ đẹp tài hoa nghệ sĩ Nguyễn Tuân sáng tác nhiều thể loại, nhưng đặc biệt thành công ở thể tùy bút Tác phẩm tiêu biểu nhất của Nguyễn Tuân về thể loại này là tùy bút “Người lái đò sông Đà” Bằng sự tài hoa, uyên bác, Nguyễn Tuân đã khắc hoạ một dấu ấn không thể mờ phai về vẻ đẹp của một chiến binh sông nước với “tay lái ra hoa” đã vượt bao trùng vi thạch trận như một người nghệ sĩ trên mặt trận vượt thác leo ghềnh Điều đó được khắc hoạ thật ấn tượng qua đoạn văn sau đây: “Thạch trận dàn bày vừa xong thì cái thuyền vụt tới [… ] thế là hết thác”

Đoạn trích “Người lái đò sông Đà” được trích trong tùy bút sông Đà (1960) Tác phẩm này là kết quả của chuyến đi dài 8 tháng mà Nguyễn Tuân đã đến với Tây Bắc Tây Bắc hùng vĩ mà dạt dào chất thơ đã tạo ấn tượng cho nhà văn, nhất là con sông Đà Nguyễn Tuân sau khi trở về Hà Nội đã bắt tay vào sáng tác tùy bút Sông Đà Tùy bút đã thật sự gây ấn tượng mạnh cho người đọc bởi chất liệu ngôn

từ phong phú và đa dạng Bằng ngòi bút tài hoa và quan niệm duy mỹ về cái đẹp – Nguyễn Tuân đã xây dựng thành công hình tượng người lái đò sông Đà – một hình tượng nghệ thuật độc đáo hấp dẫn

Ông khách sông Đà tuổi ngoài 70 nhưng thân hình rắn chắc như một bức tượng cẩm thạch: ngực ông đầy những củ nâu – thương tích trên chiến trường Sông Đà mà Nguyễn Tuân gọi đó là “huân chương lao động siêu hạng”, tay ông lêu nghêu như cái sào, chân ông khuỳnh khuỳnh; nhỡn giới ông cao vời vợi, giọng ông ồ ồ như tiếng thác trước ghềnh Công việc lái đò 10 năm đã xuôi ngược trên Sông Đà trên 100 lần Đó là một công việc vất vả, đòi hỏi luôn tay, luôn chân, luôn mắt, luôn gần, luôn tim nữa Miêu tả người lái đò như vậy – Nguyễn Tuân đã phần nào khắc họa được vẻ đẹp của con người lao động gắn bó với chiến trường sông nước Hình tượng người lao động không chỉ khắc họa qua ngoại hình

mà còn được khắc họa qua tính cách và trí thông minh Ông xem sông Đà như một thiên anh hùng ca và thuộc lòng sông Đà Chính vì vậy trong trận thủy chiến đầy binh hùng tướng mạnh, phần thắng vẫn thuộc về con người Trí Dũng và Tài Hoa Trí và Dũng của ông khách Sông Đà được Nguyễn Tuân khắc họa một cách đậm

nét qua cuộc chiến đấu với dòng sông hung bạo với ba trùng vi thạch trận Trận thủy chiến này là một cảnh tượng “xưa nay chưa từng có”

Đoạn văn thứ nhất – Nguyễn Tuân dồn hết bút lực vào miêu tả trùng vi thạch trận đầu tiên Ở trùng vi thạch trận này – thác đá sông Đà đã chuẩn bị dàn

trận địa sẵn, đó là trận địa với bốn cửa tử, một cửa sinh Ở đây nước phối hợp với

đá reo hò làm thanh viện; những hòn đá bệ vệ, oai phong lẫm liệt; một hòn ấy trông như đang hất hàm hỏi cái thuyền phải xưng tên tuổi trước khi giao chiến và thách thức cái thuyền có giỏi thì tiến gần vào Bằng các từ ngữ: reo hò, bệ vệ, oai phong lẫm liệt, hất hàm hỏi, thách thức… người đọc cảm nhận được không khí trận chiến nóng bỏng gay cấn hồi hộp, kịch tính Đó chính là biệt tài phù thuỷ ngôn ngữ của Nguyễn Tuân Thác đá sông Đà rất khôn ngoan, chúng không chỉ đánh trên mặt trận giáp lá cà mà còn đánh bằng cả nghệ thuật tâm lý chiến Trước đó chúng

đã dùng âm thanh của thác khiêu khích “giọng gằn mà chế nhạo” Còn giờ đây chúng lại nhờ “nước thác làm thanh viện cho đá” Với bản tính hung hãn như một loài thủy quái, sông Đà đã đánh phủ đầu người lái đò với những đòn thế vô cùng hiểm hóc Ông lái đò chơi chiến thuật phòng ngự nên ông rất tỉnh táo bình tĩnh giữ cho mái chèo không bị hất lên khỏi sóng, thuyền vẫn thăng bằng được giữa trận chiến nóng bỏng kịch tính như phim hành động Sông Đà chuyển sang ngón đánh triệt hạ, độc hiểm bằng cách “bóp lấy hạ bộ người lái đò” Ông Đò trúng đòn đau

“mặt méo bệch đi”, mặt mắt mũi hoa lên có cảm giác như trước mắt là cả một “cửa

để đom đóm rừng ùa xuống mà châm lửa lên đầu sóng” Ông vẫn nén đau, chân kẹp chặt xuống lái, giọng ông vẫn tỉnh táo chỉ huy thuyền qua trùng vi thứ nhất

Nếu đoạn văn thứ nhất, Nguyễn Tuân tập trung miêu tả thế trận một chiều từ sông Đà thì ở đoạn văn tiếp theo nhà văn tập trung miêu tả thế trận của ông khách sông Đà ở sự thông minh, linh hoạt và tài nghệ vượt thác dũng mãnh, phi thường

Ở trùng vi thạch trận thứ hai này, sông Đà tăng cường một “tập đoàn cửa tử” và

cửa sinh bố trí lệch qua bờ hữu ngạn So với trùng vi một thì trùng vi này khó khăn hơn Nhưng không vì thế mà ông đò nao núng Với kinh nghiệm mười năm chiến trường sông nước, người lái đò đã “nắm chắc binh pháp của thần sông thần đá, ông đãthuộc quy luật phục kích của lũ đá” Ông lái đò thay đổi chiến thuật chuyển sang tấn công đánh nhanh thắng nhanh Ông tấn công phủ đầu dồn dập giữa lúc “dòng thác hùm beo đang hồng hộc tế mạnh trên sông đá” Như một vận động viên đua ngựa, ông đò “nắm chắc được cái bờm sóng đúng luồng rồi ghì cương lái”, ông

“phóng nhanh”, “lái miết”, tốc độ di chuyển mau lẹ Nhưng sông Đà cũng không phải dạng vừa Chúng xô ra định níu chiếc thuyền vào tập đoàn cửa tử Nhanh chóng ông đổi cách đánh Đứa thì “ông tránh mà rảo bơi trèo lên” đứa thì bị “ông

đè sấn lên mà chặt đôi ra để mở đường tiến” Cuối cùng, ông thắng còn bọn đá tướng thất bại thảm hại đưa cái mặt “tiu nghỉu xanh lè thất vọng ra” trong tức giận, tiếc nuối Hàng loạt các động từ mạnh được huy động trở thành một đội quân ngôn ngữ hùng hậu để miêu tả trận chiến: bám, nắm, phóng, lái, rảo, đè, chặt…ẩn giấu

sau đó là cả sự khôn ngoan nhanh trí và võ nghệ cao cường của người lái đò Sông

Đà

Ở trùng vi thứ ba, sông Đà còn một cơ hội cuối để thử thách người lái đò

Trùng vi này ít cửa hơn mà bên trái bên phải đều là luồng chết cả, luồng sống thì lại nằm ngay giữa bọn đá hậu vệ Có thể nói trận chiến này sông Đà đã dùng thế

“trên đe dưới búa” làm cho người lái đò phải đối mặt với thế “tiến thoái lưỡng nan” Ở trùng vi này, ông lái đò sử dụng chiến thuật đánh nhanh rút gọn Ông mưu trí biến mình thành cung thủ, biến thuyền thành mũi tên tre và chủ động “phóng thẳng thuyền”, “chọc thủng cửa giữa” Âm thanh “vút vút”, phép điệp “cửa ngoài, cửa trong,lại cửa trong cùng, cánh mở cánh khép” gợi tả nhiệt độ tấn công dồn dập,

di chuyển mau lẹ thần tốc Nhiều động từ mạnh được huy động: phóng, chọc, xuyên, lái, lượn,… gợi tả sự thần tốc trong cách đánh của ông lái đò Bốn chữ “Thế

là hết thác” như một tiếng reo vui, một tràng pháo tay tán thưởng tài nghệ có một không hai của người lái đò Thật là một cảnh tượng “Xưa nay chưa từng có”!

Trong cuộc sống đời thường người lái đò hiện lên với sự khiêm nhường, bình dị, phong thái ung dung mang cốt cách nghệ sĩ Đối với người lái đò hiểm nguy trên dòng sông cũng chính là một phần trong cuộc sống của ông Khi vượt qua gian nguy, sóng nước lại “tan xèo xèo trong trí nhớ”, “sông nước lại thanh bình” Đêm ấy nhà đò đốt lửa trong hang đá nướng ống cơm lam và toàn bàn về cá anh vũ, cá dầm xanh,…cũng chẳng ai bàn thêm một lời nào về chiến thắng vừa qua Đó là sự khiêm nhường, bình dị, ung dung bởi vì “ngày nào cũng dành lấy cái sống từ tay những cái thác, nên nó cũng không có gì là hồi hộp đáng nhớ.” Cái phi thường đã trở thành bình thường Phẩm chất chiến sĩ hòa quyện với phong thái tài

tử nghệ sĩ

Đoạn trích đã tái hiện lên hình ảnh người lao động oai phong, lẫm liệt như một vị danh tướng, trí dũng song toàn, quyết đoán và quyết thắng Đó là vẻ đẹp tài hoa nghệ sĩ của ông lái đò được Nguyễn Tuân khám phá và ca ngợ Những ẩn dụ,

so sánh, nhân hóa được tác giả sử dụng sáng tạo gợi lên cảm giác mãnh liệt đầy ấn tượng Cảnh vượt thác là bài ca chiến trận hào hùng Nguyễn Tuân đã tung ra một đội quân ngôn ngữ thật hùng hậu, đa dạng, biến ảo thần kỳ với liên tục những phép

tu từ vô cùng sinh động Câu chữ tuôn chảy ào ạt, điệp điệp, trùng trùng tạo ra một bức tranh hoành tráng Nhà văn đã dụng tâm diễn tả cuộc chiến giữa ông lái đò với dòng sông theo hướng thoạt đầu tưởng như không cân sức Nhưng cuối cùng phần thắng đã thuộc về con người nhờ sự thông minh và dũng cảm Hình tượng người lái đò đã thể hiện phong cách nghệ thuật độc đáo của Nguyễn Tuân ở giai đoạn sau cách mạng tháng tám: người lái đò dù là người lao động bình dị vẫn hiện lên với phong thái tài hoa nghệ sĩ

Tóm lại qua hình tượng người lái đò nhà văn bày tỏ một thái độ yêu mến tự hào và cảm phục trước những con người lao động bình dị vùng Tây Bắc những con người mà nhà văn gọi là “chất vàng mười” quý giá của tổ quốc Qua nhân vật

người lái đò, Nguyễn Tuân cho rằng chủ nghĩa anh hùng đâu phải tìm kiếm đâu xa,

nó có trong cuộc sống tìm miếng cơm manh áo của nhân dân lao động Chính trang văn của Nguyễn Tuân đã bồi đắp thêm tình yêu quê hương, đất nước cho chúng ta

*Nâng cao: hận xét cái tôi tài hoa, uyên bác:

– “Cái tôi” tài hoa thể hiện ở những rung động, say mê của nhà văn trước vẻ

đẹp hùng vĩ và mĩ lệ của thiên nhiên đất nước; ở sự phát hiện và ngợi ca phẩm chất tài hoa nghệ sĩ của những con người lao động; ở những trang văn đẹp như thơ, như nhạc, như hoạ Nhà văn đã phát hiện và miêu tả sông Đà như một sinh thể sống, với tính cách hung bạo và trữ tình, để từ đó tấu lên một khúc tráng ca về con sông dũng mãnh trên chốn thượng nguồn; đồng thời ngân nga những thanh âm dịu dàng, trong trẻo, êm ái chốn hạ lưu Từ đó, nhà văn đã tạc dựng hình ảnh người lái đò trong cuộc vượt thác đầy kịch tính và cũng thật ngoạn mục Nguyễn Tuân tỏ ra hứng thú đặc biệt trong việc khám phá, thể hiện “chất vàng mười” trong tâm hồn con người Tây Bắc Tất cả đã cho ta thấy ở Nguyễn Tuân một “cái tôi” tài hoa, tinh

tế

– “Cái tôi” uyên bác thể hiện ở cách nhìn và sự khám phá hiện thực có chiều

sâu; ở sự vận dụng kiến thức sách vở và các tri thức của đời sống một cách đa dạng, phong phú;ở sự giàu có về chữ nghĩa Các thuật ngữ chuyên môn của các ngành quân sự, điện ảnh, thể thao,… được huy động một cách hết sức linh hoạt nhằm diễn tả một cách chính xác và ấn tượng những cảm giác về đối tượng Hình ảnh dòng sông Đà và người lái đò sông Đà đã được nhà văn miêu tả, tái hiện một cách ấn tượng từ nhiều góc nhìn, với những chi tiết điển hình, tiêu biểu; những liên tưởng, so sánh bất ngờ, thú vị Tất cả đều cho thấy khả năng quan sát và sử dụng ngôn ngữ hết sức điêu luyện của Nguyễn Tuân

 “Cái tôi” tài hoa và uyên bác chính là một cách thể hiện tình yêu quê hương đất nước, lòng yêu cái đẹp của người nghệ sĩ chân chính; đồng thời cũng cho thấy quan niệm của Nguyễn Tuân: viết văn là để khẳng định sự độc đáo của chính người cầm bút Thổ tuỳ bút, với đặc điểm của một lối văn “độc tấu” đã phát huy tối đa hiệu quả của nó trong việc bộc lộ “cái tôi” trữ tình của nhà văn

Đề 2

“ Hùng vĩ của sông Đà không phải chỉ có thác đá Mà nó còn là những cảnh đá

bờ sông, dựng vách thành, mặt sông chỗ ấy chỉ lúc đúng ngọ mới có mặt trời Có vách đá thành chẹt lòng Sông Đà như một cái yết hầu Đứng bên bờ này nhẹ tay ném hòn đá qua bên kia vách Có quãng con nai con hổ đã có lần vọt từ bờ này sang bờ kia Ngồi trong khoang đò qua quãng ấy, đang mùa hè mà cũng thấy lạnh,

cảm thấy mình như đứng ở hè một cái ngõ mà ngóng vọng lên một khung cửa sổ nào trên cái tầng nhà thứ mấy nào vừa tắt phụt đèn điện

Lại như quãng mặt ghềnh Hát Loóng, dài hàng cây số, nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm như lúc nào cũng đòi nợ xuýt bất cứ người lái đò Sông Đà nào tóm được qua đấy Quãng này mà khinh suất tay lái thì cũng dễ lật ngửa bụng con thuyền ra

Lại như quãng Tà Mường Vát dưới Sơn La Trên sông bỗng có những cái hút nước giống như cái giếng bê tông thả xuống sông để chuẩn bị làm móng cầu Nước ở đây thở và kêu như cửa cống cái bị sặc Trên mặt cái hút xoáy tít đáy, cũng đang quay lừ lừ những cánh quạ đàn Không thuyền nào muốn men gần những cái hút nước ấy, thuyền nào cũng chèo nhanh để lướt qua quãng sông, y như là ô tô sang số ấn ga cho nhanh để vứt qua một quãng đường mượn cạp ra ngoài bờ vực Chèo nhanh và tay lái cho vững mà phóng qua cái giếng sâu, những cái giếng sâu nước ặc ặc lên như vừa rót dầu sôi vào Nhiều bè gỗ rừng đi nghênh ngang vô ý là những cái giếng hút ấy nó lôi tuột xuống Có những thuyền đã bị cái hút nó hút xuống, thuyền trồng ngay cây chuối ngược rồi vụt biến đi, bị dìm và đi ngầm dưới lòng sông đến mươi phút sau mới thấy tan xác ở khuỷnh sông dưới.”

(Người lái đò Sông Đà, Nguyễn Tuân, Ngữ văn 12, Tập, NXB Giáo dục Việt Nam,

2018, T.186)

Cảm nhận nét cá tính hung bạo của dòng sông Đà qua đoạn trích trên Từ đó

nhận xét về bút pháp tài hoa, uyên bác của Nguyễn Tuân

Bài Làm

Nguyễn Tuân là một trong những nhà văn nổi tiếng của nền văn học Việt Nam hiện đại Ông từng được mệnh danh là đại thụ trong rừng đầu nguồn văn học nước nhà thế kỉ XX Không chỉ thành công ở thể loại truyện ngắn, sau cách mạng, nhà văn còn gây tiếng vang lớn với tập tùy bút “Sông Đà” Nhắc đến tập tùy bút, không thể không nhắc đến tác phẩm “ Người lái đò sông Đà” – một sự khám phá mang đầy nét phóng túng, tài hoa của Nguyễn Tuân về dòng sông Đà và con người lao động ở vùng cao Tây Bắc Người đọc sẽ luôn nhớ một sông Đà thật sống động với đầy đủ diện mạo, tính cách như một cơ thể sống: vừa hung bạo đến hãi hùng lại vừa lãng mạn trữ tình đến say đắm Đoạn thơ sau đã khắc họa thật ấn tượng nét cá tính hung bạo của dòng sông, đem đến những xúc cảm mạnh mẽ trong lòng người đọc: “ Hùng vĩ của sông Đà không phải chỉ có thác đá…đến mươi phút sau mới thấy tan xác ở khuỷnh sông dưới.”

Trong chuyến đi thực tế lên vùng cao Tây Bắc năm 1958, với ý thức đi tìm kiếm chất vàng mười đã qua thử lửa của thiên nhiên và con người nơi đây, Nguyễn Tuân đã có dịp được khám phá những vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ của dòng sông Đà, một con sông độc đáo và đầy cá tính Sự gặp gỡ thú vị giữa một người nghệ sĩ khao khát đi tìm kiếm cái đẹp tuyệt đỉnh với thực thể sông Đà – một viên

kim cương xù xì của hoang sơ, nguyên thủy đã kết tinh thành thiên tùy bút “ Người lái đò sông Đà” Sông Đà đã đáp ứng mọi tiêu chí khắt khe trong quan niệm về cái đẹp hoàn hảo của Nguyễn Tuân, để rồi, như rồng gặp hội gió mưa, ngòi bút tài hoa, điêu luyện của nhà văn cứ thế điều khiển đội quân chữ nghĩa nhào lộn, biến ảo thần tình Không để độc giả tò mò chờ đợi, ngay từ đầu thiên tùy bút, Nguyễn Tuân đã khuấy động những xúc cảm mạnh mẽ ở người đọc bởi liên tiếp những câu văn khắc họa sự hùng vĩ của dòng sông

“ Hùng vĩ của sông Đà không phải chỉ có thác đá.” Bằng một câu văn ngắn

gọn chắc khỏe, Nguyễn Tuân đã báo trước cho độc giả chuẩn bị thưởng ngoạn một cảnh sắc dòng sông ở một góc nhìn khác, một yếu tố khác không kém phần sống động như thác đá vừa giới thiệu ở trên Đó là “những cảnh đá bờ sông, dựng vách thành, mặt sông chỗ ấy chỉ lúc đúng ngọ mới có mặt trời Có vách đá thành chẹt lòng Sông Đà như một cái yết hầu.” Mở ra trước mắt người đọc là một công trình kiến tạo của tự nhiên, sự sắp đặt của đá hai bên bờ sông Không phải như sông Hồng, sông Đáy, chảy qua miền quê yên ả với đôi bờ là phù sa màu mỡ mà Sông

Đà ở khúc thượng nguồn Tây Bắc mang đặc trưng của địa hình hiểm trở, khắp nơi đều trở thành địa hạt của đá Đọc những câu văn miêu tả cụ thể sự hiện hữu của đá hai bên bờ sông mà người đọc ngỡ như Sông Đà nứt ra từ lòng núi, nó khiến con người có cảm giác choáng ngợp khi hình dung sự lấn át, chiếm lĩnh của đá, như vây kín, như “chẹt” lấy lòng sông làm cho nó hẹp đến mức “Đứng bên bờ này nhẹ tay ném hòn đá qua bên kia vách Có quãng con nai con hổ đã có lần vọt từ bờ này sang bờ kia.” Lũ đá hai bên bờ sông khiến dòng nước bị ức chế, bị bóp nghẹt đến cuồng nộ Có lẽ chính vì thế mà Đà giang càng trở nên bí hiểm và thực sự mang tính cách của một thứ kẻ thù số một của con người

Ngòi bút của Nguyễn Tuân không chỉ miêu tả sống động cảnh vật khiến độc giả như đang nhìn thấy tận mắt mà nhất thiết phải khiến độc giả rùng mình, rợn tóc gáy về những cảnh tượng đó mới thỏa lòng Đó là cái cảm giác ớn lạnh đến xương sống của một người dám mạo hiểm ngồi trong khoang đò qua quãng sông đá thắt

cổ chai mà hai bên bờ là đá dựng vách thành ấy “Đang mùa hè mà cũng thấy lạnh, cảm thấy mình như đứng ở hè một cái ngõ mà ngóng vọng lên một khung cửa sổ nào trên cái tầng nhà thứ mấy nào vừa tắt phụt đèn điện.”Hình ảnh so sánh sống động trong vai trò một nghệ sĩ nhiếp ảnh, tác giả vừa khắc sâu sự kì bí, hùng vĩ của sông Đà vừa cho thấy khả năng tái hiện hình ảnh bằng ngôn từ bậc thầy của Nguyễn Tuân

Người “ phu chữ” tài ba ấy đã lôi cuốn người đọc vào một cuộc vượt thác ngôn từ trên dòng sông văn chương lấp lánh Từng câu văn của Nguyễn Tuân dài như con sông Đà quãng ghềnh Hát Loóng Sóng chữ xô đẩy nhau hối hả, như muốn chồm lên mặt giấy, như muốn làm mỏi ý chí người đọc Ngồi trên khoang đò của người cầm lái cừ khôi, độc giả nín thở, tay bấu chặt lấy thuyền khi vượt qua ghềnh thác Tại đoạn ghềnh Hát Loóng ấy, “dài hàng cây số, nước xô đá, đá xô

sóng, sóng xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm như lúc nào cũng đòi nợ xuýt bất cứ người lái đò Sông Đà nào tóm được qua đấy” Sự bạo liệt của hình ảnh sông Đà được cộng hưởng bởi nước, đá, sóng, gió, thêm vào đó là sự thanh viện của những luồng gió ‘gùn ghè suốt năm” đã trở thành nỗi ngán ngẩm của bất kể tay lái dày dặn kinh nghiệm nào ‘Quãng này mà khinh suất tay lái thì cũng dễ lật ngửa bụng con thuyền ra.” Sông Đà lúc này không chỉ còn là một con sông thiên nhiên

mà nó thực sự đã trở thành một con thủy quái sống dậy trong nỗi oán hận vô cơ với loài người

Nhà nghiên cứu phê bình Tạ Tỵ đã nhận xét “Nguyễn Tuân viết mà giống như nhà điêu khắc cần cù chạm trổ vào mặt đá quý những hình nét trác tuyệt.” Quả đúng như vậy, đọc từng dòng miêu tả sông Đà hung bạo ở quãng Tà Mường Vát

Không miêu tả sự ác liệt của đá, sóng, gió như quãng ghềnh Hát Loóng, nhà văn tập trung khắc họa sự nguy hiểm của những cái hút nước ”xoáy tít đáy” Nó xuất hiện đột ngột, ngoài tầm kiểm soát của con người Tác giả dùng hình ảnh so sánh tương đồng về hình dáng“những cái hút nước giống như cái giếng bê tông thả xuống sông để chuẩn bị làm móng cầu.” Và sự so sánh tương đồng về âm thanh

“nước ở đây thở và kêu như cửa cống cái bị sặc.” Qua miêu tả, người đọc không chỉ thấy cái kì vĩ, bí hiểm của những hút nước mà còn như nghe được âm thanh và cảm giác bị cuốn vào cái lỗ hổng đáng sợ ấy như những cánh quạ yếu ớt sắp sửa bị

nó nuốt chửng cả đàn vậy

Sông Đà không hiện lên trong trạng thái tĩnh tại của một bức điêu khắc mà Nguyễn Tuân muốn nó hiện lên trong những cảm giác phong phú của người đọc Độc giả được cùng xuống thuyền trải nghiệm giây phút vượt qua những hút nước

ấy, được mở rộng các giác quan để tận mắt nhìn thấy cái kích thước khổng lồ khi ở men cái hút nước, để lắng nghe tiếng ‘nước ặc ặc lên như vừa rót dầu sôi vào”,và sống trong sự sợ hãi khi đứng giữa bờ vực của sinh tử “Nhiều bè gỗ rừng đi nghênh ngang vô ý là những cái giếng hút ấy nó lôi tuột xuống Có những thuyền

đã bị cái hút nó hút xuống, thuyền trồng ngay cây chuối ngược rồi vụt biến đi, bị dìm và đi ngầm dưới lòng sông đến mươi phút sau mới thấy tan xác ở khuỷnh sông dưới.” Để rồi, khi “chèo nhanh và tay lái cho vững mà phóng qua cái giếng sâu”

ấy, ta mới thấy hết được tận cùng ý nghĩa của cuộc sống, mới đi đến tận cùng cảm giác chiến thắng của một người chế ngự được nỗi sợ hãi của bản thân, chế ngự được con thủy quái Sông Đà

Độc giả yêu thơ từng biết đến sự hùng vĩ và hung bạo của dòng Sông Đà qua tiếng thác nước gầm réo trong câu thơ của Quang Dũng “Chiều chiều oai linh thác gầm thét” Nhưng phải đến những trang văn tài hoa, uyên bác của Nguyễn Tuân ta

mới thấy hết cái diện mạo và tâm địa ghê gớm của Đà giang Nó độc nhất vô nhị trong cái nhìn độc đáo cuả nhà văn Nó không chỉ sinh động có hồn như những dòng sông trong bao tác phẩm thơ ca khác mà là dòng sông biết tương tác, biết giao tiếp với con người bằng cá tính riêng của nó Bởi thế mà Nguyễn Tuân cũng được coi là nhà văn của những cảm xúc tuyệt đối Sông Đà ở khúc thượng nguồn

ấy đạt tới cái hùng vĩ cái hung bạo đến tột cùng, vậy mà nó có thể uốn mình theo những cánh đồng miền trung du để rồi trở nên trữ tình thơ mộng đến đắm say tột đỉnh Điều đó chỉ có thể là cái nhìn độc đáo đầy tài hoa của một con người suốt đời

đi tìm cái đẹp và ngợi ca cái đẹp như Nguyễn Tuân

“Ngôn ngữ Nguyễn Tuân đó là thứ ngôn ngữ có hình, có khối, có nhạc, và đương nhiên là có hồn - cái hồn được truyền lại từ cha ông và cái hồn của người viết phả vào, bởi tài năng vận dụng, khai thác hết công suất của nó” (Tạ Tỵ) Quả đúng như vậy, Chỉ một đoạn tùy bút nhỏ cũng đủ thấy tài năng sử dụng ngôn ngữ bậc thầy của nhà văn Hơn nữa, qua đoạn trích, độc giả không chỉ thấy được một góc nhìn về sông Đà hùng vĩ, hung bạo, mà còn thấy ở Nguyễn Tuân cái chất kiêu bạc, phóng túng trong nhãn quan,nhưng lại hết sức nghiêm túc trong nghề viết Đọc đoạn trích nói riêng, cả thiên tùy bút nói chung, ta thêm hiểu biết và yêu quý hơn những cảnh sắc quê hương và trân trọng hơn những người lao động nghệ thuật nghiêm túc và cống hiến hết mình để có những trang viết hay để lại cho hậu thế như Nguyễn Tuân – một người “phu chữ” lão luyện trong nền văn chương hiện đại Việt Nam

Đề 3:

Đọc đoạn văn bản sau:

…”Sóng thác đã đánh đến miếng đòn hiểm độc nhất, cả cái luồng nước vô sở bất chi ấy bóp chặt lấy hạ bộ người lái đò […] Mặt sông trong tích tắc lòa sáng lên như một cửa bể đom đóm rừng ùa xuống mà châm lửa vào đầu sóng Nhưng ông

đò vẫn cố nén vết thương, hai chân vẫn kẹp lấy cuống lái, mặt méo bệch đi như cái luồng sóng đánh hồi lùng, đánh đòn tia, đánh đòn âm vào chỗ hiểm Tăng thêm mãi lên tiếng hỗn chiến của nước của đá thác Nhưng trên cái thuyền sáu bơi chèo vẫn nghe rõ tiếng chỉ huy ngắn gọn tỉnh táo của người cầm lái Vậy là phá xong cái trùng vi thạch trận vòng thứ nhất Không một phút nghỉ tay nghỉ mắt, phải phá luôn vòng vây thứ hai và đổi luôn chiến thuật Ông lái đã cầm chắc binh pháp của thần sông thần đá Ông đã thuộc quy luật phục kích của lũ đá nơi ải nước hiểm trở này Vòng đầu vừa rồi, nó mở ra năm cửa trận, có bốn cửa tử một cửa sinh, cửa

sinh nằm lập lờ phía tả ngạn sông Vòng thứ hai này tăng thêm nhiều cửa tử để đánh lừa con thuyền vào, và cửa sinh lại bố trí lệch qua phía bờ hữu ngạn Cưỡi lên thác sông Đà, phải cưỡi đến cùng như là cưỡi hổ Dòng thác hùm beo đang hồng hộc tế mạnh trên sông đá Nắm chặt lấy được cái bờm sóng đúng luồng rồi, ông đò ghì cương lái, bám chắc lấy cái luồng nước đúng mà phóng nhanh vào cửa sinh, mà lái miết một đường chéo về phía cửa đá ấy Bốn năm bọn thủy quân cửa

ải nước bên bờ trái liền xô ra định níu thuyền lôi vào tập đoàn cửa tử Ông đò vẫn nhớ mặt bọn này đứa thì ông tránh mà rảo bơi chèo lên, đứa thì ông đè sấn lên mà chặt đôi ra để mở đường tiến Những luồng tử đã bỏ hết lại sau thuyền Chỉ còn vẳng reo tiếng hò của sống thác luồng sinh Chúng vẫn không ngớt khiêu khích, mặc dầu cái thằng đá tướng đứng chiến ở cửa vào đã tỉu nghỉu cái mặt xanh lè thất vọng thua cái thuyền đã đánh trúng vào cửa sinh nó trấn lấy Còn một trùng vây thứ ba nữa Ít cửa hơn, bên phải bên trái đều là luồng chết cả Cái luồng sống

ở chặng ba này lại ở ngay giữa bọn đá hậu vệ của con thác Cứ phóng thẳng thuyền, chọc thủng cửa giữa đó Thuyền vút qua cổng đá cánh mở cánh khép Vút, vút, cửa ngoài, cửa trong, lại cửa trong cùng, thuyền như một mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước, vừa xuyên vừa tự động lái được lượn được Thế là hết thác…

(Trích Người lái đò sông Đà – Nguyễn Tuân, Ngữ văn 12, Tập một, NXB Giáo dục

Việt Nam, 2015, tr 189 – 190)

Cảm nhận của anh/chị về nhân vật ông lái đò trong đoạn trích trên Từ đó nhận xét về quan điểm nghệ thuật của Nguyễn Tuân thể hiện qua đoạn trích trên

Bài Làm

Đánh giá về Nguyễn Tuân, nhà văn Nguyễn Minh Châu thật có lí khi cho rằng:

“Nguyễn Tuân là một định nghĩa về người nghệ sĩ” Suốt cuộc đời sáng tác, Nguyễn Tuân luôn khát khao tìm kiếm và khám phá cái mới lạ, độc đáo “xưa nay chưa từng có” trong hành trình sáng tạo Tuỳ bút “Người lái đò Sông Đà” là kết quả của chuyến đi thực tế lên vùng cao Tây Bắc năm 1958 – một hành trình bền bỉ

và sáng tạo về vẻ đẹp kì diệu của thiên nhiên và con người Tây Bắc Bằng sự tài hoa, uyên bác, Nguyễn Tuân đã khắc hoạ một dấu ấn không thể mờ phai về con sông miền Tây Bắc vừa hung bạo vừa trữ tình và nổi lên trên thác dữ là vẻ đẹp của một chiến binh sông nước với “tay lái ra hoa” đã vượt bao trùng vi thạch trận như một người nghệ sĩ trên mặt trận vượt thác leo ghềnh Điều đó được khắc hoạ thật

ấn tượng mang cảm giác thật mãnh liệt qua đoạn văn sau đây:

“Thạch trận dàn bày vừa xong thì cái thuyền vụt tới [… ] thế là hết thác”

“Cảnh vượt thác” là cảnh tượng người lái đò vượt qua ba trùng vi thạch trận với bao tướng dữ quân tợn, “Xưa nay chưa từng có” – cảnh tượng hiếm gặp, trước

sau chưa có Bằng ngòi bút tài hoa và quan niệm duy mỹ về cái đẹp – Nguyễn Tuân đã xây dựng thành công hình tượng người lái đò sông Đà – một hình tượng nghệ thuật độc đáo hấp dẫn

Ông khách sông Đà tuổi ngoài 70 nhưng thân hình rắn chắc như một bức tượng cẩm thạch: ngực ông đầy những củ nâu – thương tích trên chiến trường Sông Đà mà Nguyễn Tuân gọi đó là “huân chương lao động siêu hạng”, tay ông

“lêu nghêu” như cây sào, chân ông “khuỳnh khuỳnh”; nhỡn giới ông “cao vời vợi”, giọng ông “ồ ồ” như tiếng thác nước mặt ghềnh Miêu tả người lái đò như vậy – Nguyễn Tuân đã phần nào khắc họa được vẻ đẹp của con người lao động gắn

bó với chiến trường sông nước

Hình tượng người lao động không chỉ khắc họa qua ngoại hình mà còn được khắc họa qua tính cách và trí thông minh Ông xem sông Đà như một thiên anh hùng ca và thuộc lòng sông Đà, thuộc tất cả luồng lạch; nắm được binh pháp của thần sông thần đá Chính vì vậy trong trận thủy chiến đầy binh hùng tướng mạnh, phần thắng vẫn thuộc về con người trí dũng và tài hoa

Đoạn văn thứ nhất – Nguyễn Tuân dồn hết bút lực vào miêu tả trùng vi thạch trận đầu tiên Ở trùng vi thạch trận này – thác đá sông Đà đã chuẩn bị dàn trận địa sẵn, đó là trận địa với bốn cửa tử, một cửa sinh Ở đây nước phối hợp với đá reo

hò làm thanh viện; những hòn đá bệ vệ, oai phong lẫm liệt; một hòn ấy trông như đang hất hàm hỏi cái thuyền phải xưng tên tuổi trước khi giao chiến và thách thức cái thuyền có giỏi thì tiến gần vào Bằng các từ ngữ: “reo hò”, “bệ vệ”, “oai phong lẫm liệt”, “hất hàm hỏi”, “thách thức”… người đọc cảm nhận được không khí trận chiến nóng bỏng gay cấn hồi hộp, kịch tính Đó chính là biệt tài phù thuỷ ngôn ngữ của Nguyễn Tuân

Thác đá sông Đà rất khôn ngoan, chúng không chỉ đánh trên mặt trận giáp lá

cà mà còn đánh bằng cả nghệ thuật tâm lý chiến Trước đó chúng đã dùng âm thanh của thác khiêu khích “giọng gằn mà chế nhạo” Còn giờ đây chúng lại nhờ

“nước thác làm thanh viện cho đá” Với bản tính hung hãn như một loài thủy quái, sông Đà đã đánh phủ đầungười lái đò với những đòn thế vô cùng hiểm hóc Sông

Đà cậy thế quân đông tướng mạnh nên đã “ùa vào mà bẻ gãy cán chèo”, “liều mạng vào sát nách mà đá trái”, “thúc gối vào bụng và hông thuyền”, có lúc chúng “đội cả thuyền lên” Giáo viên Phan Danh Hiếu – Một loạt động từ được Nguyễn Tuân huy động để miêu tả cách đánh của sông Đà làm người đọc không khỏi rùng mình trước sự hung bạo của thiên nhiên: “ùa vào”, “bẻ gãy”, “đá trái”,

“thúc gối”, “đội”,… Bị tấn công bất ngờ nhưng người lái đò vẫn bình tĩnh

Với chiến thuật phòng ngự để dưỡng sức cho những trùng vi sắp tới, “ông

đò hai tay giữ mái chèo khỏi bị hất lên khỏi sóng”; lúc này sông Đà lại chuyển thế bám lấy thuyền và sử dụng đòn vật “túm lấy thắt lưng ông lái đò đòi lật ngửa mình ra” Không để cho ông đò có cơ hội xoay xở, sông Đà lại chuyển thể đánh miếng

đòn hiểm độc nhất “cả cái luồng nước vô sở bất chí ấy bóp chặt lấy hạ bộ người lái đò” Dính miếng đòn hiểm, mắt ông hoa lên, tưởng như “một cửa bể đom đóm rừng ùa xuống châm lửa lên đầu sóng” Đòn đau khiến ông đò “mặt méo bệch đi” Phép điệp động từ “đánh hồi lùng, đánh đòn tỉa, đánh đòn âm vào chỗ hiểm” gợi lên cơn đau dồn dập, hành hạ người lái đò Nhưng ông đò nén đau, giọng ông vẫn bình tĩnh, tỉnh táo, sắc lạnh chỉ huy chiếc thuyền vượt cửa tử vào cửa sinh

Nếu đoạn văn thứ nhất, Nguyễn Tuân tập trung miêu tả thế trận một chiều từ sông Đà thì ở đoạn văn tiếp theo nhà văn tập trung miêu tả thế trận của ông khách sông Đà ở sự thông minh, linh hoạt và tài nghệ vượt thác dũng mãnh, phi thường Chuyển từ thế trận phòng ngự, ông lái đò chuyển thế chủ động tấn công Ở trùng vi thạch trận thứ hai này, sông Đà tăng cường một “tập đoàn cửa tử” và cửa sinh bố trí lệch qua bờ hữu ngạn So với trùng vi một thì trùng vi này khó khăn hơn Nhưng không vì thế mà ông đò nao núng Với kinh nghiệm mười năm chiến trường sông nước, người lái đò đã “nắm chắc binh pháp của thần sông thần đá, ông

đã thuộc quy luật phục kích của lũ đá” Ông đò cũng tự triết lý với mình “cưỡi lên thác sông Đà là cưỡi đến cùng như là cưỡi hổ”, vì thế “không một phút nghỉ tay nghỉ mắt phải phá luôn vòng vây thứ hai và đổi luôn chiến thuật” Ở trận này ông

đò đánh phủ đầu với kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh

Như một vận động viên đua ngựa, ông đò “nắm chắc được cái bờm sóng đúng luồng rồi, ông đò ghì cương lái”, ông “phóng nhanh”, “lái miết”… tốc độ di chuyển mau lẹ Nhưng sông Đà cũng không phải dạng vừa Chúng xô ra định níu chiếc thuyền vào tập đoàn cửa tử Ông đò đã cảnh giác sẵn nên “đứa thì ông tránh mà rảo bơi chèo”, “đứa thì đè sấn lên chặt đôi ra để mở đường tiến” hàng loạt động từ được huy động như một đội quân ngôn ngữ hùng hậu hò reo theo từng nhịp tiến của ông đò: nắm, ghì, phóng, lái, tránh, rảo, đè, chặt…Chính nhờ sự mưu trí và tài năng ấy ông đò vượt qua hết các cửa tử Một trùng vi với bao cửa tử, cửa sinh mà chỉ vài ngón đòn ông lái đò đã đánh sập vòng vây của lũ đá, đồng thời làm cho bọn đá phải thua cuộc với bộ mặt “tiu nghỉu, xanh lè thất vọng” Qua đó để thấy người khách sông Đà quả thật là Trí Dũng song toàn

Ở trùng vi thứ ba, sông Đà còn một cơ hội cuối để thử thách người lái đò Trùng vi này ít cửa hơn mà bên trái bên phải đều là luồng chết cả, luồng sống thì lại nằm ngay giữa bọn đá hậu vệ Có thể nói trận chiến này sông Đà đã dùng thế

“trên đe dưới búa” làm cho người lái đò phải đối mặt với thế “tiến thoái lưỡng nan” nhưng vào “cái khó lại ló cái khôn” – ông lái đò đã biến chiếc thuyền sáu bơi chèo thành một mũi tên còn ông giống như một cung thủ đã “phóng thẳng thuyền chọc thủng cửa giữa Thuyền vút qua cửa đá cánh mở, cánh khép, vút vút, cửa ngoài, cửa trong lại cửa trong cùng Thuyền như một mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước, vừa xuyên vừa tự động lái được, lượn được Thế là hết thác”

Một loạt các động từ lại được Nguyễn Tuân huy động để miêu tả cách đánh của ông đò: “phóng”, “chọc thủng”, “xuyên qua”, “xuyên nhanh”, “lái được”,