SÁCH GIÁO KHOA địa 10 FILE WORK

- Nguyên nhân: do Trái Đất tự quay theo hướng ngược chiều kim đồng hồ với các vận tốc dài khác nhau ở các vĩ độ.- Lực Côriôlit tác động đến sự chuyển động của các khối khí, dòng biển, dò

GV: HÀ THẾ ANHBài 2 Một số phương pháp biểu hiện các đối tượng địa lí trên bản đồ

1 Phương pháp kí hiệu

a) Đối tượng biểu hiện

- Biểu hiện các đối tượng phân bố theo những điểm cụ thể

- Những kí hiệu được đặt chính xác vào vị trí phân bố của đối tượng trên bản đồ

GIÁO VIÊN: HÀ THẾ ANH

c) Khả năng biểu hiện

- Vị trí phân bố của đối tượng

- Số lượng (quy mô) của đối tượng

- Chất lượng của đối tượng.

GIÁO VIÊN: HÀ THẾ ANH

2 Phương pháp kí hiệu đường chuyển động

a) Đối tượng biểu hiện

- Biểu hiện sự di chuyển của các đối tượng tự nhiên và kinh tế - xã hội.

GIÁO VIÊN: HÀ THẾ ANH

b) Khả năng biểu hiện

- Hướng di chuyển của đối tượng

- Khối lượng của đối tượng di chuyển

- Tốc độ của đối tượng di chuyển

3 Phương pháp chấm điểm

a) Đối tượng biểu hiện

- Biểu hiện các đối tượng phân bố không đồng đều bằng những điểm chấm có giá trị như nhau

b) Khả năng biểu hiện

- Sự phân bố của đối tượng

- Số lượng của đối tượng

4 Phương pháp bản đồ - biểu đồ

a) Đối tượng biểu hiện

- Biểu hiện giá trị tổng cộng của một đối tượng trên một đơn vị lãnh thổ bằng cách dùng các biểu đồ đặt vào phạm vi của đơn vị lãnh thổ đó

GIÁO VIÊN: HÀ THẾ ANH

b) Khả năng biểu hiện

- Số lượng của đối tượng

- Chất lượng của đối tượng

- Cơ cấu của đối tượng

5 Ngoài các phương pháp trên còn có các phương pháp khác biểu hiện các đối tượng địa lí trên bản đồ

- Phương pháp kí hiệu theo đường, phương pháp đường đẳng trị, phương pháp khoanh vùng, phương pháp nền chất lượng…

GIÁO VIÊN: HÀ THẾ ANH

Bài 3 Sử dụng bản đồ trong học tập và đời sống

I VAI TRÒ CỦA BẢN ĐỒ TRONG HỌC TẬP VÀ ĐỜI SỐNG

1 Trong học tập

- Bản đồ là phương tiện để học sinh học tập và rèn luyện kĩ năng Địa lí

- Bản đồ là nguồn tri thức và được xem là quyển SGK thứ 2 của người học Địa lí

II SỬ DỤNG BẢN ĐỒ, ATLAT TRONG HỌC TẬP

1 Một số vấn đề cần lưu ý trong quá trình học tập địa lí trên cơ sở bản đồ

a) Chọn bản đồ phù hợp với nội dung và mục đích sử dụng

b) Đọc bản đồ

- Xem và hiểu tỉ lệ bản đồ

- Nghiên cứu kĩ bản chú giải

c) Xác định phương hướng trên bản đồ

- Dựa vào hệ thống kinh, vĩ tuyến

- Quy ước:

+ Đầu trên kinh tuyến hướng Bắc, dưới hướng Nam

+ Bên phải vĩ tuyến hướng Đông, trái hướng Tây

2 Hiểu mối quan hệ giữa các yếu tố địa lí trong bản đồ, trong Atlat

- Các yếu tố trên bản đồ được biểu hiện độc lập nhưng có mối quan hệ với nhau Để xác định mối quan hệ

đó cần có kiến thức về địa lí và sử dụng được bản đồ

Bài 5 Vũ trụ Hệ mặt trời và trái đất Hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của trái đất

I KHÁI QUÁT VỀ VŨ TRỤ, HỆ MẶT TRỜI, TRÁI ĐẤT TRONG HỆ MẶT TRỜI

1 Vũ Trụ

- Là khoảng không gian vô tận chứa hàng trăm tỉ thiên hà

- Thiên hà chứa hệ Mặt Trời trong đó có Trái Đất gọi là Dải Ngân Hà

2 Hệ Mặt Trời

- Khái niêm: Hệ Mặt Trời là một tập hợp các thiên thể nằm trong Dải Ngân Hà

- Hệ Mặt Trời gồm có:

+ Mặt Trời ở trung tâm

+ Các thiên thể chuyển động xung quanh: các hành tinh, tiểu hành tinh, vệ tinh, sao chổi, các thiên thạch.+ Các đám bụi khí

- Hệ Mặt Trời có 8 hành tinh: Thủy tinh, Kim tinh, Trái Đất, Hỏa tinh, Mộc tinh, Thổ tinh, Thiên Vương tinh

và Hải Vương tinh

3 Trái Đất trong Hệ Mặt Trời

- Vị trí thứ 3 tính từ Mặt Trời trở ra, khoảng cách trung bình từ Mặt Trời đến Trái Đất là 149,6 triệu km

- Là hành tinh duy nhất trong Hệ Mặt Trời có sự sống

- Trái Đất vừa tự quay quanh trục vừa tịnh tiến xung quanh Mặt Trời

II HỆ QUẢ CHUYỂN ĐỘNG TỰ QUAY QUANH TRỤC CỦA TRÁI ĐẤT

1 Sự luân phiên ngày, đêm

- Do Trái Đất hình cầu và tự quay quanh trục nên có hiện tượng luân phiên ngày và đêm

2 Giờ trên Trái Đất và đường chuyển ngày quốc tế

- Bề mặt Trái Đất được chia thành 24 múi giờ, mỗi múi giờ rộng 15 độ kinh tuyến

- Giờ quốc tế: giờ ở múi số 0 được lấy làm giờ quốc tế hay giờ GMT

- Giờ ở múi bên phải số 0 sớm hơn giờ ở múi bên trái số 0

- Việt Nam thuộc múi giờ số 7

- Kinh tuyến 180 là kinh tuyến đổi ngày quốc tế

GIÁO VIÊN: HÀ THẾ ANH

3 Sự lệch hướng chuyển động của các vật thể

- Lực làm lệch hướng là lực Côriôlit

- Biểu hiện:

+ Nữa cầu Bắc lệch về bên phải

+ Nữa cầu Nam lệch về bên trái

GIÁO VIÊN: HÀ THẾ ANH

- Nguyên nhân: do Trái Đất tự quay theo hướng ngược chiều kim đồng hồ với các vận tốc dài khác nhau ở các vĩ độ.

- Lực Côriôlit tác động đến sự chuyển động của các khối khí, dòng biển, dòng sông, đường đạn bay trên bề mặt Trái Đất

Bài 6 Hệ quả chuyển động xung quanh mặt trời của trái đất

I CHUYỂN ĐỘNG BIỂU KIẾN HẰNG NĂM CỦA MẶT TRỜI

- Khái niệm: Là chuyển động nhìn thấy nhưng không có thật của Mặt Trời diễn ra hằng năm giữa hai chí tuyến

- Nguyên nhân: Do trục Trái Đất nghiêng và không đổi phương nên khi chuyển động cho ta ảo giác Mặt Trờichuyển động

- Hiện tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh lần lượt xuất hiện từ chí tuyến Nam (22/12) lên chí tuyến Bắc (22/6)

GIÁO VIÊN: HÀ THẾ ANH

- Khu vực có hiện tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh 2 lần/năm: khu vực giữa hai chí tuyến

- Khu vực có hiện tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh một lần/năm: tại chí tuyến Bắc và Nam

- Khu vực không có hiện tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh: vùng ngoại chí tuyến Bắc và Nam.

II CÁC MÙA TRONG NĂM

- Mùa là khoảng thời gian trong một năm có những đặc điểm riêng về thời tiết và khí hậu

- Nguyên nhân: do trục Trái Đất nghiêng và không đổi phương nên bán cầu Nam và bán cầu Bắc lần lượt ngả về phía Mặt Trời khi Trái Đất chuyển động trên quỹ đạo

- Mùa ở bán cầu Nam: ngược lại

III NGÀY, ĐÊM DÀI NGẮN THEO MÙA VÀ THEO VĨ ĐỘ

- Khi chuyển động, do trục Trái đất nghiêng, nên tùy vị trí của Trái Đất trên quỹ đạo mà ngày đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ

GIÁO VIÊN: HÀ THẾ ANH

1 Theo mùa

Xét ở Bắc bán cầu:

- Mùa xuân, mùa hạ:

+ Từ 21/3 đến 23/9 ngày dài hơn đêm

+ Ngày 21/3: mọi nơi ngày bằng đêm = 12 giờ

+ Ngày 22/6: thời gian ngày dài nhất

- Mùa thu và mùa đông:

+ Từ 23/9 đến 21/3 năm sau: ngày ngắn hơn đêm

+ Ngày 23/9: mọi nơi ngày bằng đêm = 12 giờ

+ Ngày 22/12: thời gian ngày ngắn nhất

⟹⟹ Ở Nam bán cầu thì ngược lại.

2 Theo vĩ độ

- Ở Xích đạo: quanh năm ngày bằng đêm

- Càng xa Xích đạo: thời gian ngày và đêm càng chênh lệch

- Tại vòng cực đến cực: ngày hoặc đêm bằng 24 giờ

- Ở cực: có 6 tháng ngày và 6 tháng đêm

Bài 7 Cấu trúc của trái đất Thạch quyển Thuyết kiến tạo mảng

I CẤU TRÚC CỦA TRÁI ĐẤT

- Trái Đất có cấu tạo không đồng nhất

- Ba lớp chính: bên ngoài là lớp vỏ Trái Đất, bao Manti ở giữa, trong cùng là Nhân

+ Manti trên: 15 – 700 km Trạng thái quánh dẻo

+ Manti dưới: 700 – 2900 km Trạng thái rắn chắc

3 Lớp Nhân

- Dày 3470km

- Chia làm 2 tầng:

+ Nhân ngoài: sâu 2900 – 5100km, nhiệt độ 50000C, áp suất lớn 1,3 – 3,1 triệu atm, ở thể lỏng

+ Nhân trong: từ 5100 – 6370km, áp suất 3 – 3,5 triệu atm, vật chất ở dạng rắn

GIÁO VIÊN: HÀ THẾ ANH

- Thành phần chủ yếu là những kim loại nặng Ni, Fe nên còn gọi là nhân Nife

4 Thạch quyển

- Là lớp vỏ ngoài cùng của vỏ Trái Đất, bao gồm vỏ Trái Đất và phần trên của bao Manti, độ dày tới 100km

II THUYẾT KIẾN TẠO MẢNG

Nội dung của thuyết kiến tạo mảng:

- Thạch quyển được cấu tạo bởi các mảng kiến tạo

- Các mảng kiến tạo không đứng yên mà dịch chuyển

- Nguyên nhân dịch chuyển của các mảng kiến tạo: do hoạt động của các dòng đối lưu vật chất quánh dẻo và

có nhiệt độ cao trong tầng Manti trên

- Ranh giới, nơi tiếp xúc giữa các mảng kiến tạo là vùng bất ổn, thường xảy ra các hiện tượng kiến tạo, độngđất, núi lửa…

Bài 8 Tác động của nội lực đến địa hình bề mặt trái đất

I NỘI LỰC

- Nội lực: là lực phát sinh từ bên trong Trái Đất

- Nguồn năng lượng sinh ra nội lực chủ yếu là nguồn năng lượng ở trong lòng đất

II TÁC ĐỘNG CỦA NỘI LỰC

Thông qua các vận động kiến tạo, hoạt động động đất, núi lửa…

1 Vận động theo phương thẳng đứng

- Là những vận động nâng lên, hạ xuống của vỏ Trái Đất theo phương thẳng đứng

- Diễn ra trên một diện tích lớn

- Thu hẹp, mở rộng diện tích lục địa một cách chậm chạp và lâu dài

- Kết quả: Biển tiến hay biển thoái, lục địa được mở rộng hay thu hẹp

2 Vận động theo phương nằm ngang

- Làm cho vỏ Trái Đất bị nén ép, tách dãn… gây ra hiện tượng uốn nếp, đứt gãy

a) Hiện tượng uốn nếp

+ Là hiện tượng các lớp đá bị uốn thành nếp, nhưng tính chất liên tục của nó không bị phá vỡ

+ Do tác động của lực nằm ngang, xảy ra ở vùng đá có độ dẻo cao, đá bị xô ép, uốn cong thành nếp uốn.+ Tạo thành các nếp uốn, các dãy núi uốn nếp

b) Hiện tượng đứt gãy

+ Do tác động của lực nằm ngang

+ Xảy ra ở vùng đá cứng

+ Đá bị gãy, vỡ và chuyển dịch

+ Tạo ra các địa hào, địa lũy…

ài 9 Tác động của ngoại lực đến địa hình bề mặt trái đất

I NGOẠI LỰC

- Khái niệm: Ngoại lực là lực có nguồn gốc ở bên ngoài, trên bề mặt Trái Đất

- Nguyên nhân chủ yếu: do nguồn năng lượng của bức xạ Mặt Trời

II TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC

1 Quá trình phong hóa

- Khái niệm: Quá trình phong hóa là quá trình phá hủy và làm biến đổi về kích thước, thành phần hóa học của các loại đá và khoáng vật

- Có ba loại phong hóa

a) Phong hóa lí học

+ Khái niệm: Phong hóa lí học là sự phá hủy đá thành các khối vụn có kích thước to, nhỏ khác nhau

+ Kết quả: Đá nứt vỡ, thay đổi kích thước, không thay đổi thành phần hóa học

+ Nguyên nhân: do thay đổi nhiệt độ đột ngột, sự đóng băng, tác động của sinh vật

b) Phong hóa hóa học

+ Khái niệm: Phong hóa hóa học là quá trình phá hủy, chủ yếu làm biến đổi thành phần, tính chất hóa học của đá và khoáng vật

+ Nguyên nhân: do tác động của chất khí, nước, những chất khoáng hòa tan trong nước, các chất do sinh vật bài tiết…

c) Phong hóa sinh học

+ Khái niệm: Phong hóa sinh học là sự phá hủy đá và các khoáng vật dưới tác động của sinh vật làm cho đá

và khoáng vật vừa bị phá hủy về mặt cơ giới vừa bị phá hủy về mặt hóa học

+ Do sự lớn lên của rễ cây, sự bài tiết của sinh vật

2 Quá trình bóc mòn

- Khái niệm: Là quá trình các tác nhân ngoại lực (nước chảy, sóng biển, gió, băng hà) làm chuyển dời các sản phẩm phong hóa rời khỏi vị trí ban đầu

- Tác nhân và kết quả:

+ Nước chảy: Khe rãnh nông, khe rãnh xói mòn, thung lũng sông suối…

+ Gió: Hố trũng thổi mòn, bề mặt đá rỗ tổ ong, các bề mặt đá mài nhẵn, ngọn đá sót hình nấm…

+ Sóng biển: Vách biển tạm thời, hàm ếch sóng vỗ, bậc thềm sóng vỗ…

+ Băng hà: Vịnh biển (Phi-o), cao nguyên băng hà, đá trán cừu…

3 Quá trình vận chuyển

- Vận chuyển: là quá trình di chuyển vật liệu từ nơi này đến nơi khác

- Khoảng cách vận chuyển phụ thuộc:

+ Động năng quá trình ngoại lực

+ Trọng lượng và kích thước vật liệu

+ Đặc điểm tự nhiên của mặt đệm

- Hình thức:

+ Vật liệu nhỏ, nhẹ được cuốn đi nhờ động năng của ngoại lực

+ Vật liệu lớn, nặng lăn trên mặt đất dốc do chịu thêm tác động của trọng lực

4 Quá trình bồi tụ

- Bồi tụ là quá trình tích tụ các vật liệu phá hủy

GIÁO VIÊN: HÀ THẾ ANH

- Quá trình bồi tụ phụ thuộc vào động năng của các nhân tố ngoại lực

- Có hai hình thức bồi tụ:

+ Vật liệu tích tụ dần trên đường đi theo thứ tự giảm dần kích thước và trọng lực

+ Vật liệu tích tụ và phân lớp theo trọng lượng

Bài 11 Khí quyển Sự phân bố nhiệt độ không khí trên trái đất

I KHÍ QUYỂN

- Khí quyển là lớp không khí bao quanh Trái Đất, chịu ảnh hưởng của Vũ Trụ, trước hết là Mặt Trời

- Khí quyển là lớp vỏ bảo vệ Trái Đất, có vai trò quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của sinh vật trên Trái Đất

- Thành phần khí quyển: Khí nitơ 78,1%; ôxi 20,43%; hơi nước và các khí khác 1,47%

1 Cấu trúc của khí quyển

- Gồm 5 tầng với đặc điểm khác nhau về giới hạn, độ dày, khối lượng không khí, thành phần

a) Tầng đối lưu

- Nằm sát bề mặt đất, bề dày không đồng nhất: ở xích đạo 16km, ở cực khoảng 8km

- Tập trung 80% khối lượng không khí của khí quyển, 3/4 lượng hơi nước và tro bụi, muối, vi sinh vật…

- Không khí chuyển động theo chiều thẳng đứng

- Hấp thu bức xạ Mặt Trời →→ mặt đất ban ngày đỡ nóng, ban đêm đỡ lạnh

- Là hạt nhân ngưng tụ hơi nước →→ tạo sương mù, mây, mưa…

- Nhiệt độ giảm theo độ cao

- Mỗi khối khí chia ra 2 kiểu: kiểu hải dương (ẩm): m; kiểu lục địa (khô): c

- Riêng không khí xích đạo chỉ có Em

- Các khối khí khác nhau về tính chất, luôn luôn chuyển động, bị biến tính

3 Frông

- Là mặt ngăn cách hai khối khí khác biệt nhau về tính chất vật lí

- Trên mỗi bán cầu có hai frông:

+ Frông địa cực (FA)

+ Frông ôn đới (FP)

- Ở khu vực xích đạo có dải hội tụ nhiệt đới cho cả hai bán cầu (FIT) Dải hội tụ nhiệt đới là mặt tiếp xúc của các khối khí xích đạo bán cầu Bắc và Nam, đây đều là 2 khối khí có cùng tính chất nóng ẩm

II SỰ PHÂN BỐ CỦA NHIỆT ĐỘ KHÔNG KHÍ TRÊN TRÁI ĐẤT

1 Bức xạ và nhiệt độ không khí

- Bức xạ Mặt Trời là các dòng năng lượng và vật chất của Mặt Trời tới Trái Đất, được mặt đất hấp thụ 47%, khí quyển hấp thụ một phần, còn lại phản hồi vào không gian

- Nhiệt cung cấp chủ yếu cho không khí ở tầng đối lưu là nhiệt của bề mặt Trái Đất được Mặt Trời đốt nóng

- Góc chiếu của tia bức xạ Mặt Trời càng lớn, lượng nhiệt thu được càng lớn và ngược lại

2 Sự phân bố nhiệt độ của không khí trên Trái Đất

a) Phân bố theo vĩ độ địa lí

- Nhiệt độ trung bình năm giảm dần từ xích đạo đến cực (vĩ độ thấp lên cao) do càng lên vĩ độ cao, góc chiếu sáng của Mặt Trời (góc nhập xạ) càng nhỏ dẫn đến lượng nhiệt ít

- Biên độ nhiệt lại tăng dần (chênh lệch góc chiếu sáng, thời gian chiếu sáng càng lớn)

b) Phân bố theo lục địa, đại dương

- Nhiệt độ trung bình năm cao nhất và thấp nhất đều ở lục địa:

+ Cao nhất 300C (hoang mạc Xa-ha-ra)

+ Thấp nhất –30,20C (đảo Grơn-len)

- Đại dương có biên độ nhiệt nhỏ, lục địa có biên độ nhiệt lớn, do sự hấp thụ nhiệt của đất, nước khác nhau →→ Càng xa đại dương, biên độ nhiệt năm càng tăng do tính chất lục địa tăng dần

c) Phân bố theo địa hình

- Nhiệt độ không khí thay đổi theo độ cao, trung bình cứ 100m giảm 0,60C (không khí loãng, bức xạ mặt đất yếu)

- Nhiệt độ không khí thay đổi theo độ dốc và hướng phơi sườn núi:

+ Sườn cùng chiều, lượng nhiệt ít

+ Sườn càng dốc góc nhập xạ càng lớn

+ Hướng phơi của sườn núi ngược chiều ánh sáng Mặt Trời, góc nhập xạ lớn, lượng nhiệt nhiều

(*) Ngoài ra nhiệt độ không khí cũng thay đổi do sự tác động của dòng biển nóng, lạnh, lớp phủ thực vật, hoạt động sản xuất của con người.

Bài 12 Sự phân bố khí áp Một số loại gió chính

I SỰ PHÂN BỐ KHÍ ÁP

- Khí áp là sức nén của không khí xuống mặt Trái Đất

GIÁO VIÊN: HÀ THẾ ANH

- Tùy theo tình trạng của không khí (co lại hay nở ra) sẽ có tỉ trọng không khí khác nhau, khí áp cũng khác nhau

1 Phân bố các đai khí áp trên Trái Đất

- Các đai cao áp và áp thấp phân bố xen kẽ và đối xứng qua đai áp thấp xích đạo

- Các đai khí áp phân bố không liên tục, do sự phân bố xen kẽ nhau giữa lục địa và đại dương

GIÁO VIÊN: HÀ THẾ ANH

2 Nguyên nhân thay đổi khí áp

a) Khí áp thay đổi theo độ cao

- Càng lên cao, khí áp càng giảm (không khí loãng)

b) Khí áp thay đổi theo nhiệt độ

- Nhiệt độ càng tăng, khí áp càng giảm và ngược lại (nhiệt độ tăng, không khí nở ra làm giảm tỉ trọng)

c) Khí áp thay đổi theo độ ẩm

- Không khí chứa nhiều hơi nước, khí áp giảm

II MỘT SỐ LOẠI GIÓ CHÍNH

1 Gió Tây ôn đới

- Phạm vi hoạt động: 30 – 600 ở mỗi bán cầu (từ áp cao cận nhiệt về hạ áp ôn đới)

- Thời gian: Gần như quanh năm

- Hướng: Tây là chủ yếu (Tây Nam ở Bắc bán cầu, Tây Bắc ở Nam bán cầu)

- Nguyên nhân: chênh lệch khí áp giữa áp cao chí tuyến và áp thấp ôn đới

- Tính chất: ẩm, mang nhiều mưa

2 Gió Mậu dịch

- Phạm vi hoạt động: 300 về xích đạo

- Thời gian: Quanh năm

- Hướng: Đông là chủ yếu (Đông Bắc ở Bắc bán cầu, Đông Nam ở Nam bán cầu)

- Nguyên nhân: chênh lệch khí áp giữa áp cao chí tuyến và áp thấp xích đạo

- Tính chất: khô, ít mưa

3 Gió mùa

- Là loại gió thổi theo mùa, hướng gió ở hai mùa có chiều ngược với nhau

- Nguyên nhân: Khá phức tạp chủ yếu do sự chênh lệch nhiệt độ và khí áp giữa lục địa và đại dương theo mùa, giữa Bắc bán cầu và Nam bán cầu

- Khu vực có gió mùa:

+ Thường ở đới nóng: Nam Á, Đông Nam Á, Đông Phi, Đông Bắc Ô-xtrây-li-a

+ Một số nơi thuộc vĩ độ trung bình: phía Đông Trung Quốc, Đông Nam Liên Bang Nga, phía Đông Nam Hoa Kì

4 Gió địa phương

a) Gió biển, gió đất

- Là loại gió hình thành ở ven biển, thay đổi hướng theo ngày và đêm Ban ngày từ biển vào đất liền, ban đêm từ đất liền ra biển do sự khác nhau về tính chất hấp thụ nhiệt của đất liền và biển hay đại dương (chênh lệch nhiệt độ và khí áp)

- Tính chất gió biển ẩm mát, gió đất khô

b) Gió fơn

- Là loại gió bị biến tính khi vượt qua núi trở nên khô và nóng

Bài 13 Ngưng đọng hơi nước trong khí quyển Mưa

I NGƯNG ĐỌNG HƠI NƯỚC TRONG KHÍ QUYỂN

1 Ngưng đọng hơi nước

- Điều kiện ngưng đọng hơi nước:

+ Không khí chứa hơi nước đã bão hòa mà vẫn được cung cấp hơi nước hoặc không khí gặp lạnh

+ Phải có hạt nhân ngưng đọng như khói, bụi, muối…

2 Sương mù

- Điều kiện hình thành:

+ Độ ẩm tương đối cao

+ Khí quyển ổn định theo chiều thẳng đứng

+ Có gió nhẹ

3 Mây và mưa

- Mây: Hơi nước gặp lạnh, ngưng đọng thành những hạt nước nhỏ, nhẹ và tụ lại thành từng đám mây

- Mưa: Khi các hạt nước trong mây đủ lớn rơi được xuống mặt đất →→ mưa

- Tuyết rơi: Nước rơi gặp nhiệt độ khoảng 00C, không khí yên tĩnh →→ tuyết rơi

GIÁO VIÊN: HÀ THẾ ANH

- Mưa đá: Nước mưa rơi ở thể rắn (băng)

II NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN LƯỢNG MƯA

1 Khí áp

- Khu áp thấp: thường mưa nhiều

- Khu áp cao: thường mưa ít hoặc không mưa (vì không khí ẩm không bốc lên được, không có gió thổi đến

mà có gió thổi đi)

2 Frông

- Miền có frông, nhất là dải hội tụ đi qua, thường mưa nhiều

3 Gió

- Gió mậu dịch: mưa ít

- Gió Tây ôn đới thổi từ biển vào gây mưa nhiều (Tây Âu, phía Tây Bắc Mĩ)

- Miền có gió mùa: mưa nhiều (vì một nửa năm là gió thổi từ đại dương vào lục địa)

4 Dòng biển

- Tại vùng ven biển:

+ Dòng biển nóng đi qua: mưa nhiều (không khí trên dòng biển nóng chứa nhiều hơi nước, gió mang vào lụcđịa)

+ Dòng biển lạnh: mưa ít

5 Địa hình

- Cùng một sườn núi đón gió: càng lên cao, nhiệt độ giảm, mưa nhiều và sẽ kết thúc ở một độ cao nào đó

- Cùng một dãy núi sườn đón gió ẩm: mưa nhiều, sườn khuất gió mưa ít

III SỰ PHÂN BỐ LƯỢNG MƯA TRÊN TRÁI ĐẤT

1 Lượng mưa trên Trái Đất phân bố không đều theo vĩ độ

- Mưa nhiều nhất ở vùng xích đạo (vì nhiệt độ cao, khí áp thấp, có nhiều biển, đại dương, diện tích rừng lớn,nước bốc hơi mạnh)

- Mưa tương đối ít ở hai vùng chí tuyến Bắc và Nam (áp cao, diện tích lục địa lớn)

- Mưa nhiều ở hai vùng ôn đới (áp thấp, có gió Tây ôn đới từ biển thổi vào)

- Mưa càng ít khi càng về gần hai cực (áp cao, nhiệt độ thấp, khó bốc hơi nước)

2 Lượng mưa phân bố không đều do ảnh hưởng của đại dương

- Ở mỗi đới, từ Tây sang Đông có sự phân bố lượng mưa không đều

- Mưa nhiều: gần biển, dòng biển nóng

- Mưa ít: xa đại dương, ở sâu trong lục địa, dòng biển lạnh, có địa hình chắn gió

- Nguyên nhân: Phụ thuộc vị trí xa, gần đại dương; ven bờ có dòng biển nóng hay lạnh; gió thổi từ biển vào

từ phía Đông hay phía Tây

Bài 15 Thủy quyển Một số nhân tố ảnh hưởng tới chế độ nước sông Một số sông lớn trên trái đất

I THỦY QUYỂN

1 Khái niệm