Nghệ thuật: có trí tuệ nên chàng đã vượt qua được thử - Miêu tả tâm lí của nhân vật một thách cuối cùng này để đoàn tụ với gia cách chi tiết, cụ thể.. - Lối so sánh có đuôi dài rất sinh.[r]
Trang 1Tiết:
Văn học: UY-LÍT-XƠ TRỞ VỀ
(Trích sử thi Ô-ĐI-XÊ – HÔ-ME-RƠ)
I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Thấy được diện mạo tinh thần của người Hi Lạp cổ đại thể hiện ở trí tuệ và lòng chung thủy của nhân vật lí tưởng;
- Nắm được đặc điểm của sử thi Ô-đi-xê
I TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:
1 Kiến thức:
- Trí tuệ và tình yêu cao đẹp của Uy-lít-xơ và Pê-nê-lốp, biểu tượng của những phẩm chất cao đẹp mà người cổ đại Hi Lạp khát khao vươn tới
- Đặc sắc của nghệ thuật sử thi Hô-me-rơ: miêu tả tâm lí, lối so sánh, sử dụng ngôn
từ, giọng điệu kể chuyện
2 Kĩ năng:
- Đọc – hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại
- Phân tích nhân vật qua đối thoại
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC:
1 Ổn định lớp:
2 Kiểm tra bài cũ:
3 Bài mới:
Tác phẩm Ô-đi-xê ra đời khi người Hy Lạp bắt đầu từ giã chế độ công xã
thị tộc với lối sống thành từng cộng đồng để thay vào đó tổ chức gia đình Hôn nhân một vợ một chồng xuất hiện Nó đòi hỏi tình cảm quê hương, gia đình gắn
Trang 2bó, thủy chung giữa vợ chồng Hô-me-rơ là một thiên tài dự đoán cho thời đại ông.
Cả hai ý tưởng trí tuệ và tình yêu thủy chung được thể hiện trong đoạn trích “Uy-lít-xơ trở về”
chú Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu
chung
TT 1: Tìm hiểu về tác giả
? Nêu vài nét về tác giả?
GV bổ sung: Vấn đề Hô-me-rơ: 2 luồng ý
kiến chưa hoàn toàn thống nhất:
- Hô-me-rơ là một asset (ca sĩ hát rong) –
nhà thơ mù có thật, 11 thành phố Hy Lạp
đều tự nhận là quê hương của Hô-me-rơ
- Hô-me-rơ chỉ là cái tên do người đời sau
tưởng tượng ra Tác giả của hai sử thi là
tập thể nhân dân Hy Lạp
GV: “Không có văn minh Hy Lạp thì
không thể có châu Âu hiện đại” (C.Mác)
TT 2: Tìm hiểu về tác phẩm Ô-đi-xê
? Tác phẩm thuộc thể loại gì?
- Thể loại: sử thi anh hùng ca; thể văn: thơ,
đối thoại giữa các nhân vật, lời kể chậm
rãi, trang trọng, đầy hình ảnh
? Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm?
- Ôđixê được viết vào giai đoạn:
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
- Hômerơ: nhà thơ mù, người HiLạp, sống vào khoảng TK IX -VIII TCN
- Tác giả 2 thiên sử thi nổi tiếng: Iliát, Ôđixê
tác phẩm đầu tiên của nền VH HiLạp cổ đại, bút tích xưa nhất của VH châu Âu
2 Sử thi Ô-đi-xê:
- Thể loại: sử thi anh hùng ca
- Hoàn cảnh ra đời:
- Nội dung:
Trang 3+ Chiến tranh kết thúc, người HiLạp bắt
đầu bước vào công cuộc xây dựng hoà
bình, khát khao mở rộng địa bàn cư trú ra
biển
+ Hy Lạp từ giã chế độ công xã thị tộc
chiếm hữu nô lệ gia đình hình thành…
TT 3: Tìm hiểu đoạn trích
? Đoạn trích nằm ở vị trí nào?
- Vị trí: khúc ca 23
? Em hãy nêu nội dung chính của đoạn
trích?
- Qua hai nhân vật Uylixơ và Pênêlốp
trong buổi hội ngộ sau 20 năm trời, đoạn
văn ca ngợi trí tuệ khôn ngoan, tỉnh táo
sáng suốt, tình yêu quê hương xứ sở, tình
vợ chồng kiên định thủy chung và tình
mẫu tử thắm thiết trong thời đại Hôme
? Tóm tắt ngắn gọn cốt truyện của đoạn
trích?
- Tóm tắt đoạn trích:
+ Uy-lít-xơ bắn cung giết chết bọn cầu hôn
và gia nhân phản bội
+ Nhũ mẫu lên gác gọi Pê-lê-nốp và báo
tin chồng nàng đã trở về
+ Pê-lê-nốp rất thận trọng mặc cho những
tác động của nhũ mẫu và con trai
+ Pê-lê-nốp thử thách Uy-lit-xơ
3 Đoạn trích “Uy-lít-xơ trở về”:
- Vị trí: khúc ca 23
- Nội dung: đoạn trích thuật lại chuyện sau 20 năm đánh thắng thành Tơ-roa và lênh đênh phiêu bạt Uy-lít-xơ trở về quê hương, chiến thắng bọn cầu hôn Pê-nê-lốp, đoàn tụ cùng gia đình
Trang 4+ Uy-lit-xơ vượt qua thử thách, giải tỏa
mọi hoài nghi, hai vợ chồng chính thức
đoàn tụ sau 20 năm xa cách
Hoạt động 2: Hướng dẫn HS tìm hiểu
văn bản
? Ngay câu đầu đoạn trích – và sau đó
nhiều lần nữa, khi giới thiệu nhân vật
Pê-nê-lốp đều kèm theo từ nào? Đặc tính này
được thể hiện như thế nào qua cách ứng
xử của Pê-nê-lốp?
- Từ thận trọng (có bản dịch là khôn
ngoan) không chỉ hành động mà chỉ tính
chất, một trong những đặc tính nổi bật của
người vợ Uy-lít-xơ Chính vì thận trọng,
khôn ngoan, nghị lực, mưu trí mà nàng có
thể chờ đợi chồng 20 năm trời, chống lại
được sự quấy nhiễu của 108 tên cầu hôn
(bằng mưu kế dệt tấm khan mãi mãi chưa
hoàn thành)
GV: đây cũng là một biện pháp nghệ thuật
phổ biến của thể loại sử thi: thường gắn
với mỗi nhân vật một đặc điểm nổi bật nào
đó Ví dụ: Uy-lít-xơ trí xảo, A-sin chạy
nhanh như gió, Hê-ra mắt bò cái, Thần
Dớt dồn mây mù, mang khiên da…)
TT 1: Tìm hiểu sự tác động của nhũ
mẫu Ơ-ri-clê đối với Pê-nê-lốp
II Đọc – hiểu văn bản:
1 Nhân vật Pê-nê-lốp:
a Tác động của nhũ mẫu Ơ-ri-clê
Trang 5? Khi Uy-lit-xơ trở về, nhũ mẫu Ơ-Ri-clê
đã có những cử chỉ, hành động gì đối với
Pê-nê-lốp?
- Báo tin: Uy-lit-xơ trở về
? Trước những thông tin đó thái độ của
Pê-nê-lốp ra sao?
- Không tin, nghi ngờ:
+Phán đoán: 1 vị thần; Uy-lit-xơ đã chết→
là người thận trọng, chung thuỷ với chồng,
luôn tỉnh táo, đề cao cảnh giác
? Vì sao Pê-nê-lốp có thái độ như vậy?
Điều đó chứng tỏ nàng là người như thế
nào?
? Hành động tiếp theo của nhũ mẫu
Ơ-ri-clê là gì?
- Thuyết phục:
+ Đưa bằng chứng: vết sẹo
+ Đánh cược bằng tính mạng
? Tâm trạng và thái độ của Pê-nê-lốp
trước sự tác động đó.
- Phân vân, xúc động
+ Không bác bỏ thần bí hóa câu chuyện
+ Xuống lầu: không biết ứng xử ntn; lặng
thinh; sửng sốt; đăm đăm, âu yếm…
? Nhận xét chung về nghệ thuật xây dựng
đoạn đối thoại giữa Ơ-ri-clê và
Pê-nê-lốp?
Đoạn đối thoại như là 1 màn
kịch nhỏ thể hiện những xung đột trong tình cảm của Pê-nê-lốp - tô đậm cá tính: thận trọng, tỉnh táo, biết kìm nén tình cảm
b Tác động của Tê-lê-mác đối với Pê-nê-lốp:
Têlêmác
- Trách mẹ gay gắt: tàn nhẫn, độc ác, sắt đá ->Thương yêu cha
-> Nóng nảy, bộc trực, thiếu kiên nhẫn
Pênêlốp
- Thận trong giải thích; phân vân cao
độ, xúc động
- Không thay đổi cách cư xử
- Tỉnh táo, khôn ngoan
chồng
Nhũ mẫu
Ơriclê
- Báo tin:
Uy-lit-xơ trở về
phục:
+ Đưa bằng
chứng: vết
sẹo
+ Đánh cược
bằng tính
mạng
Pênêlốp
- Không tin, nghi ngờ:
+Phán đoán: 1
vị thần; U đã chết→ là người thận trọng, chung thuỷ với chồng, luôn tỉnh táo, đề cao cảnh giác
- Phân vân, xúc động
+ Không bác bỏ thần bí
chuyện
+ Xuống lầu:
không biết ứng
xử ntn; lặng thinh; sửng sốt;
đăm đăm, âu yếm…
Trang 6- Đoạn đối thoại như là 1 màn kịch nhỏ thể
hiện những xung đột trong tình cảm của
Pê-nê-lốp - tô đậm cá tính: thận trọng, tỉnh
táo, biết kìm nén tình cảm
TT 2: Tìm hiểu đoạn đối thoại giữa
Tê-lê-mác và Pê-nê-lốp
? Trước thái độ của Pê-nê-lốp, Tê-lê-mác
đã có thái độ như thế nào?Dẫn chứng?
- Trách mẹ gay gắt: tàn nhẫn, độc ác, sắt
đá
? Thái độ ấy bộc lộ tình cảm và nét tính
cách gì ở nhân vật?
- Thái độ ấy cho thấy Tê-lê-mác rất
thương yêu cha Nóng nảy, bộc trực,
thiếu kiên nhẫn
? Trước lời oán trách của con, Pê-nê-lốp
có tâm trạng, thái độ như thế nào?
- Tâm trạng: xúc động, phân vân cao độ:
Nếu người đó đích thực là chồng thì tại
sao ông không nói ra? Tại sao ông giả làm
hành khất? Tại sao khi giết hết và đánh
đuổi bọn cầu hôn rồi, ông vẫn không nói
ra thân phận của mình? chính vì chưa trả
lời được những băn khoăn, thắc mắc đó
mà Pê-nê-lốp càng thêm kinh ngạc đến
mức không nói được một lời, không dám
nhìn thẳng vào mặt người đối diện
Tô đậm tính cách thuỷ chung, tâm hồn trong sáng, thái độ thận trọng, tỉnh táo của Pê-nê-lốp.
2 Thử thách và sum họp:
* Cuộc đấu trí giữa Pê-nê-lốp và Uy-lit-xơ.
Pê-nê-lốp
- Mượn lời con nói với Uy-lit-xơ ngầm tỏ ý muốn thử thách
→ Vẻ đẹp tâm hồn, trí
trọng, khôn ngoan
- Sai khiêng
Uy-lit-xơ
+ Mỉm cười: đồng tình chấp nhận thử thách; hiểu ý vợ; tin: trí tuệ, tài năng + Mượn lời nói với con- nói với vợ: tế nhị, khôn khéo
- Yêu cầu kê
Trang 7GV: câu nói tin chắc cha mẹ sẽ nhận được
nhau dễ dàng vì cả cha mẹ có những dấu
hiệu riêng không chỉ nhằm nói với
Tê-lê-mác mà đã có ý thử người hành khất, lại
chứng minh thêm sự khôn ngoan, thận
trọng của người vợ từng trải qua bao thử
thách
? Trước lời thử thách của Pê-nê-lốp, thái
độ của Uy-lit-xơ ra sao? Chi tiết Uy-lit-xơ
mỉm cười có ý nghĩa gì?
- Trước lời thử thách, Uy-lit-xơ mỉm cười:
đồng tình chấp nhận thử thách Uy-lit-xơ
mỉm cười vì có thể hiểu ý vợ và tin vào trí
tuệ, tài năng của vợ cũng như của bản
thân
? Khi Uy-lit-xơ trút bỏ bộ dạng hành khất,
trông đẹp như một vị thần, Pê-nê-lốp có
còn ý định thử thách không?Nàng đã làm
gì để xác định xem đó có phải là chồng
mình không?
- Nàng vẫn có ý định thử thách (lần 2)
Pê-nê-lốp sai nhũ mâu khiêng chiếc giường
kiên cố ra ngoài buộc Uy-lit-xơ phải
lên tiếng
GV giảng thêm: sự cẩn trọng của
Pê-nê-lốp cũng đồng thời cho thấy sự phức tạp
của thời đại họ đang sống, những mối
giường sự thử thách
minh, khôn khéo
giường, trầm tĩnh, cặn kẽ, miêu tả tỉ mỉ chi tiết đặc điểm chiếc giường→ giải
mã được bí mật
- Thông minh, trí tuệ, nhạy bén
Sự gặp gỡ của hai tâm hồn, trí tuệ
* Sum họp:
- Khi Uy-lit-xơ miêu tả chi tiết, tỉ
mỉ chiếc giường đầy bí mật
“bủn rủn chân tay”, “chạy lại nước mắt chan hòa, ôm lấy cổ chàng, hôn lên trán chàng”, bày
tỏ lý do
- Hình ảnh: “dịu hiền… mong đợi”: so sánh có đuôi dài nỗi vui sướng khi gặp lại chồng
Pê-nê-lốp là hình tượng phụ
nữ đầu tiên trong văn học thế giới: thủy chung, sắt son với chồng, thông minh, thận trọng, khôn ngoan trong cách ứng xử,
Trang 8nguy hiểm luôn đe dọa họ.
? Sau lời trần tình của Uy-lit-xơ về chiếc
giường, Pê-nê-lốp đã thể hiện như thế
nào?
- Khi Uy-lit-xơ miêu tả chi tiết, tỉ mỉ chiếc
giường đầy bí mật “bủn rủn chân tay”,
“chạy lại nước mắt chan hòa, ôm lấy cổ
chàng, hôn lên trán chàng”, bày tỏ lý do
? Biện pháp nghệ thuật gì được sử dụng
qua hình ảnh này? Tác dụng?
- Hình ảnh: “dịu hiền… mong đợi”: so
sánh có đuôi dài nỗi vui sướng khi gặp
lại chồng
? Cảm nhận chung của em về hình tượng
nhân vật Pê-nê-lốp?
- Pê-nê-lốp là hình tượng phụ nữ đầu tiên
trong văn học thế giới: thủy chung, sắt son
với chồng, thông minh, thận trọng, khôn
ngoan trong cách ứng xử, bản lĩnh cao
Tìm hiểu về nhân vật Uy-lit-xơ:
GV: Uy-lit-xơ nổi tiếng là người xảo trí,
nhờ trí tuệ Uy-lit-xơ đã giúp quân Hi Lạp
thắng lợi trong trận chiến thành Tơ-roa
Thử thách nàng Pê-nê-lốp đưa ra là thử
thách cuối cùng cũng là thử thách khó
nhất, Uy-lit-xơ đã vượt qua thử thách để
bản lĩnh cao
2 Nhân vật Uy-lit-xơ:
- Đẹp như một vị thần (người kể chuyện)
- Nổi tiếng là người khôn ngoan (con trai)
- Có trong đầu những ý nghĩ rất khôn (nhũ mẫu)
Phẩm chất của người anh hùng
- Trước sự lạnh nhạt của vợ: nhận nại, coa quý, cười
- Khi nhận ra nhau: “Uy-lit-xơ” không chùng bước trước nguy hiểm “ôm lấy vợ, khóc dầm dề”, đoàn tụ sau 20 năm
Uy-lit-xơ là con người anh hùng, là biểu tượng cho sức mạnh
về trí tuệ của con người Đặc biệt
Trang 9đoàn tụ với gia đình.
? Tìm những đặc điểm, phẩm chất của
nhân vật Uy-lit-xơ qua cách miêu tả của
các nhân vật khác?
? Trước sự thử thách của vợ, Uy-lit-xơ đã
có thái độ như thế nào?
- Uy-lit-xơ là con người anh hùng, chàng
đã cùng con trai tiêu diệt 108 tên cầu hôn
- Uy-lít-xơ là con người giàu trí tuệ, nhờ
có trí tuệ nên chàng đã vượt qua được thử
thách cuối cùng này để đoàn tụ với gia
đình
- Chàng rất yêu thương và tin tưởng vợ
con: Thế nào mẹ con cũng nhận ra cha,
chắc chắn như vậy
- Tắm xong chàng đẹp như một vị thần
Uy-lit-xơ là con người anh hùng, là
biểu tượng cho sức mạnh về trí tuệ của con
người
? Ý nghĩa của văn bản?
là tình cảm sâu nặng với gia đình, quê hương
III Tổng kết:
1 Ý nghĩa văn bản:
- Ca ngợi sức mạnh kì diệu của trí tuệ Hi Lạp cổ đại và khát vọng đấu tranh bảo vệ hạnh phúc gia
đình.
2 Nghệ thuật:
- Miêu tả tâm lí của nhân vật một cách chi tiết, cụ thể
- Lối so sánh có đuôi dài rất sinh động, giàu hình ảnh, mang đặc trưng của sử thi
- Ngôn ngữ trong sáng, hào hùng, giọng điệu kể chuyện chậm rãi, tha thiết
Trang 10? Nêu những đặc sắc nghệ thuật của đoạn
trích?
- Miêu tả tâm lí của nhân vật một cách chi
tiết, cụ thể
- Lối so sánh có đuôi dài rất sinh động,
giàu hình ảnh, mang đặc trưng của sử thi
- Ngôn ngữ trong sáng, hào hùng, giọng
điệu kể chuyện chậm rãi, tha thiết
4 Củng cố:
-Tập đọc theo kiểu đối thoại nhân vật kịch, thể hiện diễn biến tâm lí nhân vật và xung đột kịch
- Giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn trích
- HS cần nắm được hình tượng nhân vật chính:
- Pê-nê-lốp là người phụ nữ thủy chung
- Uy-lít-xơ tiêu biểu cho vẻ đẹp trí tuệ của con người
5 Dặn dò:
- Soạn bài theo PPCT