Về năng lực: -Bước đầu rèn luyện các năng lực của môn học như: -Tìm hiểu lịch sử: thông qua quan sát, sưu tầm tư liệu, bước đầu nhận diện và phânbiệt được các khái niệm lịch sử và kho
Trang 1Ngày soạn:
CHƯƠNG 1: VÌ SAO PHẢI HỌC LỊCH SỬ Tiết 1-BÀI 1: LỊCH SỬ VÀ CUỘC SỐNG
Thời gian thực hiện: (1 tiết)
I Mục tiêu
1 Về kiến thức:
-Nêu được các khái niệm lịch sử và môn Lịch sử.
- Hiểu được lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ
- Giải thích được vì sao cần học lịch sử
2 Về năng lực:
-Bước đầu rèn luyện các năng lực của môn học như:
-Tìm hiểu lịch sử: thông qua quan sát, sưu tầm tư liệu, bước đầu nhận diện và phânbiệt được các khái niệm lịch sử và khoa học lịch sử, các loại hình và dạng thức khácnhau của các nguồn tài liệu cơ bản của khoa học lịch sử
-Nhận thức và tư duy lịch sử: bước đầu giải thích được mối quan hệ giữa các sựkiện lịch sử với hoàn cảnh lịch sử, vai trò của khoa học lịch sử đối với cuộc sống -Vận dụng: biết vận dụng được cách học môn Lịch sử trong từng bài học cụ thể
3 Về phẩm chất
Bồi dưỡng các phẩm chất yêu nước, nhân ái, trung thực, chăm chỉ
II Thiết bị dạy học và học liệu
b Nội dung:
Trang 2- HS dưới sự hướng dẫn của GV xem tranh ảnh để trả lời các câu hỏi theo yêu cầucủa giáo viên
H1: Quan sát hình 1, em hãy chỉ ra những điểm thay đổi theo thời gian của máy tínhđiện tử?
H2:Theo em , sự thay đổi như vậy được hiểu là gì?
- Bước 2: HS quan sát hình ảnh, làm việc cá nhân, trao đổi với bạn cùng bàn để trảlời câu hỏi trên
- Bước 3: GV gọi một số HS phát biểu ý kiến
(Dự kiến phương án trả lời: Sự thay đổi của máy tính theo thời gian gọn hơn, mẫu
mã hiện đại hơn, đẹp hơn Sự thay đổi theo thời gian như vậy được gọi là
lịch sử)
- Bước 4: GV lấy ví dụ gần gũi, sát thực với HS GV nêu ra vấn đề để định hướng
nhận thức của HS: Vậy lịch sử là gì? Vì sao phải học lịch sử?, để dẫn dắt vào bài
mới
2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
2.1 Lịch sử là gì? (13 phút)
a Mục tiêu:
- Nêu được khái niệm lịch sử và môn học lịch sử
- Hiểu được lịch sử là tất cả những gì đã xảy ra trong quá khứ và lịch sử là một mônkhoa học nghiên cứu và phục dựng lại quá khứ
- Môn Lịch sử là môn học tìm hiểu quá trình hình thành và phát triển của xã hội loàingười trên cơ sở những thành tựu của khoa học lịch sử
b Nội dung: GV có thể sử dụng đồ dùng trực quan, tư liệu lịch sử, sử dụng phương
pháp dạy học nêu vấn đề, thảo luận nhóm, đê’ tiến hành các hoạt động dạy học
c Sản phẩm: trả lời được các câu hỏi của giáo viên lịch sử là tất cả những gì đã
xảy ra trong quá khứ Khoa học lịch sử là khoa học tìm hiểu và dựng lại hoạt động của con người và xã hội loài người trong quá khứ
Trang 3+ GV chiếu hình ảnh Chiến thắng Bạch Đằng năm 938, HS tiếp tục thảo luận để trả lời câu hỏi: Đó có phải là lịch sử không?
- Bước 2:
+ HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu
+ GV khuyến khích HS hợp tác với nhau khi thực hiện nhiệm vụ học tập GV đếncác nhóm, quan sát việc thảo luận và hỗ trợ học sinh khi cần thiết
(Dự kiến phương án trả lời:
-Lịch sử là những gì có thật đã xảy ra trong quá khứ và lịch sử xã hội loài người là những hoạt động của con người từ khi xuất hiện đến ngày nay Môn Lịch sử mà các
em được học chỉ nghiên cứu lịch sử loài người.
- Bước 4: GV đánh giá kết quả hoạt động của HS Chính xác hóa các kiến thức đãhình thành cho học sinh Chuyển sang nội dung mới
NỘI DUNG HỌC TẬP
- Lịch sử là tất cả những gì đã xảy ra trong quá khứ và lịch sử là một khoa họcnghiên cứu và phục dựng lại quá khứ của loài người
- Môn học Lịch sử là môn học tìm hiểu về quá trình hình thành và phát triển của
xã hội loài người trên cơ sở những thành tựu của khoa học lịch sử
2.2 Vì sao phải học lịch sử? (17 phút)
a Mục tiêu: HS nêu được vai trò của lịch sử và đặt ra yêu cầu phải hiểu rõ lịch sử
dân tộc để hiểu biết về nguồn gốc, truyền thống lịch sử nước nhà,
b Nội dung: HS đọc thông tin trong SGK mục vì sao cần học lịch sử? và trao đổi
với bạn để thực hiện các nhiệm vụ được giao
c Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh.
d Tổ chức thực hiện:
- Bước 1:
+ GV yêu cầu một HS đọc thông tin trong SGK
Trang 4+ GV yêu cầu HS quan sát Hình 2 và trả lời 3 câu hỏi trong SGK
+ GV chia lớp thành 2 nhóm, mỗi nhóm thực hiện theo nội dung yêu cầu như cáccâu hỏi đã cho trong phiếu học tập:
Nhóm 1: Giới thiệu vắn tắt về gia đình mình (gốm mấy thế hệ, là những ai,☞những sự kiện đáng nhớ, truyền thống gia đình, ) và giải thích: biết được nguồn gốc,truyền thống gia đình thông qua ai, thông qua phương tiện nào và điều đó có tác dụngnhư thế nào,
☞ Nhóm 2: Nhìn mục “Kết nối với ngày nay” (SGK/10), em hiểu như thế nào về ýnghĩa của lời căn dặn của Bác Hồ? Tại sao Bác lại chọn địa điểm tại Đền Hùng để căndặn các chiến sĩ? Lời căn dặn của Bác có ý nghĩa như thế nào?
- Bước 2:
+ HS thực hiện nhiệm vụ
+ GV đến các nhóm, quan sát việc thảo luận và hỗ trợ học sinh khi cần thiết
- Bước 3:
+ GV gọi 2 HS đại diện 2 nhóm lên báo cáo kết quả làm việc của nhóm
+ HS tự điều khiển đại diện các nhóm khác nhận xét, đánh giá
Dự kiến phương án trả lời:
- Ý nghĩa 2 câu thơ của chủ tịch Hồ Chí Minh: Nhấn mạnh vai trò của lịch sử và đặt ra yêu cầu phải hiểu rõ lịch sử dân tộc để hiểu biết về nguồn gốc, truyền thống lịch sử nước nhà.
- Việc biên soạn các tác phẩm lịch sử có tác dụng: Làm phong phú hơn về số lượng các tác phẩm liên quan đến lịch sử Giúp dễ dàng tiếp nhận kiến thức, tạo ra nhiều lựa chọn hơn cho độc giả.
- Học lịch sử để hiểu biết về cội nguồn của bản thân, gia đình, dòng họ, dân tộc, và rộng hơn là của cả loài người; biết trong quá khứ con người đã sống, đã lao động để cải tạo tự nhiên, xã hội ra sao,
- Học lịch sử giúp đúc kết những bài học kinh nghiệm về sự thành công và thất bại của quá khứ để phục vụ hiện tại và xây dựng cuộc sống trong tương lai.
Nhóm 1: HS giới thiệu vắn tắt về gia đình theo yêu cầu đã đưa ra ☞
Nhóm 2: Ý nghĩa lời dạy của Bác Hồ: Lịch sử đã diễn ra trong quá khứ nhưng ☞ luôn luôn gắn liền với hiện tại, với đời sống của mỗi người Người đi trước đã có công bảo vệ, xây dựng non sông, đất nước Bởi vậy ngày nay, mỗi người cần phải tiếp tục xây dựng và bảo vệ tổ quốc, xây dựng thế giới hòa bình, ổn định và phát triển không chỉ hiện tại mà trong cả tương lai).
+ GV cho HS quan sát hai tác phẩm nghiên cứu lịch sử (một tác phẩm nghiên cứulịch sử Việt Nam và một tác phẩm nghiên cứu lịch sử thế giới) và cho biết tác dụngcủa việc biên soạn hai tác phẩm đó Trước khi HS trả lời, GV có thể giới thiệu qua tácgiả, nội dung của hai tác phẩm đó, từ đó HS nêu được: Việc biên soạn hai tác phẩmcủa các nhà sử học chính là giúp chúng ta tìm hiểu về quá khứ, cội nguồn, của dântộc và nhân loại Để từ đó, chúng ta đúc kết những bài học kinh nghiệm về sự thànhcông và thất bại của quá khứ để phục vụ hiện tại và xây dựng tương lai Từ việc đặt
Trang 5câu hỏi trong đề HS trả lời và đó cũng chính là câu trả lời cho câu hỏi: Vì sao phải học lịch sử? GV có thể chốt lại kiến thức cho HS hiểu và ghi nhớ.
+ GV mở rộng ( Kết nối với ngày nay): Trước khi tiến về tiếp quản Thủ đô, Bác Hồ
đã về thăm Đến Hùng Tại Đền Giếng, trong Khu di tích Đền Hùng - nơi thờ tự cácVua Hùng, sáng 19 - 9 - 1954, Bác Hồ đã nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ thuộc Đại
đoàn quân Tiên Phong Chỉ tay lên đền, Bác hỏi: “Các chú có biết đây là nơi nào không? Đây chính là đền thờ Vua Hùng, tổ tiên chúng ta, người sáng lập nước ta Bác cháu ta gặp nhau ở đây là rất có ý nghĩa Ngày xưa, các Vua Hùng dựng nước, nay Bác cháu ta là những người giành lại đất nước” Chính tại nơi đây, Bác Hồ đã có câu nói bất hủ: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước” Lời dạy của Bác không chỉ giúp ta thấy được truyền thống dựng nước
và giữ nước của ông cha ta từ xưa tới nay mà còn nói lên vai trò của Sử học: Chínhnhờ Sử học đã phục dựng lại quá trình lập nước thời các Vua Hùng để ngày naychúng ta tiếp nối truyền thống đó
- Bước 4: GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ và chốt kiến thức: GV làm sáng
tỏ về ý nghĩa của việc học lịch sử, tìm hiểu lịch sử (GV mở rộng kể về những câuchuyện để dẫn chứng cụ thể hơn về việc học lịch sử để ca ngợi điều tốt đẹp, phê phánđiều chưa đúng )
NỘI DUNG HỌC TẬP
- Học lịch sử để hiểu biết về cội nguồn của bản thân, gia đình, dòng họ, dân tộc,
và rộng hơn là của cả loài người; biết trong quá khứ con người đã sống, đã laođộng để cải tạo tự nhiên, xã hội ra sao,
- Học lịch sử giúp đúc kết những bài học kinh nghiệm về sự thành công và thấtbại của quá khứ để phục vụ hiện tại và xây dựng cuộc sống trong tương lai
3 Luyện tập ( 8 phút)
a Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã
được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức về
b Nội dung: GV giao nhiệm vụ cho HS và chủ yếu cho làm việc cá nhân để hoàn
thành bài tập Trong quá trình làm việc HS có thể trao đổi với bạn hoặc thầy, cô giáo
c Sản phẩm: hoàn thành bài tập;
d Tổ chức thực hiện:
- Bước 1: GV tổ chức cho cả lớp hoạt động cá nhân để trả lời các câu 1 và 3 (SGKtr.10) GV có thể cho thêm các câu hỏi trắc nghiệm cho hs trả lời
- Bước 2: HS trao đổi với bạn bè để thực hiện nhiệm vụ
- Bước 3: GV gọi một số HS trả lời Các HS khác nhận xét bổ sung
Dự kiến phương án trả lời:
Trang 6Câu 1 Câu hỏi này đưa ra quan điểm của một danh nhân về vai trò của lịch sử:
“Lịch sử là thầy dạy của cuộc sống’.’ GV có thể vận dụng phương pháp tranh luận nhằm phát triển kỹ năng, tư duy phản biện của HS GV chia lớp thành hai nhóm, thảo luận và đại diện nhóm trả lời ý kiến Có thể hai nhóm HS sẽ đồng tình hoặc không đồng tình với ý kiến đó GV chú trọng khai thác lí do vì sao HS đồng tình hoặc không đồng tình, chấp nhận cả những lí do hợp lí khác ngoài SGK hay kiến thức vừa được hình thành của HS Cuối cùng, GV cẩn chốt lại ý kiến đúng.
Câu 3 GV có thể’ cho HS tự trình bày về cách học lịch sử của bản thân: Học qua
các nguồn (hình thức) nào? Học như thế nào? Em thấy cách học nào hứng thú/ hiệu quả nhất đối với mình? Vì sao?, Từ đó định hướng, chỉ dẫn thêm cho HS về các hình thức học tập lịch sử để đạt hiệu quả: đọc sách (SGK, sách tham khảo, ), xem phim (phim lịch sử, các băng video, hình, ) và học trong các bảo tàng, học tại thực địa, Khi học cần ghi nhớ những yếu tố cơ bản cần xác định (thời gian, không gian - địa điểm xảy ra và con người liên quan đến sự kiện đó); những câu hỏi cần tìm câu trả lời khi học tập, tìm hiểu lịch sử Ngoài ra, GV có thể’ lấy thêm ví dụ về các hình thức khác nữa để HS thấy rằng việc học lịch sử rất phong phú, không chỉ bó hẹp trong việc nghe giảng và học trong SGK như lâu nay các em vẫn thường làm).
- Bước 4: GV nhắc lại các yêu cầu cần đạt của bài học cho HS, nhận xét, cho điểm,củng cố và khắc sâu kiến thức
+ Hãy tìm hiểu xem trong lớp có bao nhiêu bạn thích học môn Toán, môn Ngữ văn
và môn Lịch sử Theo em, các bạn thích học những môn khác có cần biết lịch sửkhông? Vì sao?
- Bước 2: HS tìm hiểu và trả lời câu hỏi theo yêu cầu sau tiết học
- Bước 3: GV gợi ý cách tìm hiểu, cách trả lời câu hỏi Thời hạn nộp bài buổi họclần sau nộp sản phẩm
Dự kiến phương án trả lời câu 4:
- Học lịch sử để biết nguồn gốc tổ tiên và rút ra những bài học kinh nghiệm chocuộc sống nên bất cứ ai cũng cần
Trang 7- Mỗi môn học, ngành học đều có lịch sử hình thành và phát triển của nó: Toán học
có lịch sử ngành Toán học, Vật lý có lịch sử ngành Vật lý, Nếu các em hiểu và biếtđược lịch sử các ngành nghề thì sẽ giúp các em làm tốt hơn ngành nghề mình yêuthích Suy rộng ra, học lịch sử là để đúc rút kinh nghiệm, những bài học về sự thànhcông và thất bại của quá khứ để phục vụ cho hiện tại và xây dựng cuộc sống mớitrong tương lai
- Bước 4: GV chốt yêu cầu và nhận xét về tiết học
PHIẾU BÀI TẬP CHỦ ĐỀ: LỊCH SỬ VÀ CUỘC SỐNG A- Trắc nghiệm
Câu hỏi: Hãy xác định câu trả lời đúng.
Câu 1: Lịch sử được hiểu là
A những chuyện cổ tích được kể truyền miệng
B tất cả những gì đã xảy ra trong quá khứ
C những bản ghi chép hay tranh, ảnh còn được lưu giữ lại
D sự tưởng tượng của con người về quá khứ của mình,
Câu 2: Phân môn Lịch sử mà chúng ta được học là
A môn học tìm hiểu lịch sử thay đổi của Trái Đất dưới sự tác động của con người
B môn học tìm hiểu quá trình hình thành và phát triển của xã hội loài người từ khicon người xuất hiện cho đến ngày nay
C môn học tìm hiểu tất cả những gì đã xảy ra trong quá khứ
D môn học tìm hiểu những chuyện cổ tích do người xưa kể lại
Câu 3: Hình 1 (trang 9, SGK) giúp em hiểu biết về
A sự xuất hiện của máy tính điện tử trên thế giới
B sự thay đổi của các loại hình máy tính điện tử qua thời gian
C đặc điểm của các thế hệ máy tính điện tử
D sự thay đổi của máy tính điện tử qua thời gian, đó chính là lịch sử phát triển củamáy tính điện tử
Câu 4: Khoa học lịch sử là một ngành khoa học nghiên cứu về
A quá trình hình thành và phát triển của Trái Đất
B các thiên thể trong vũ trụ
C quá trình hình thành và phát triển của loài người và xã hội loài người
D sinh vật và động vật trên Trái Đất
Câu 5: Ý nào dưới đây không phản ánh đúng ý nghĩa của việc học lịch sử?
A Học lịch sử để biết được về cội nguồn của bản thân, gia đình, dòng họ và dântộc
B Học lịch sử để biết được quá trình tiến hoá của muôn loài
C Học lịch sử để biết được quá trình hình thành và phát triển của mỗi ngành, lĩnhvực
D Học lịch sử để đúc kết được những bài học kinh nghiệm của quá khứ phục vụcho hiện tại và xây dựng tương lai
Câu 6: Hãy xác định các câu sau đây đúng hay sai về nội dung lịch sử.
Trang 8A Học lịch sử để hiểu được cội nguồn dân tộc, biết được công lao, sự hi sinh to lớncủa ông cha ta trong suốt lịch sử dựng nước và giữ nước.
B Lịch sử tìm hiểu về quá khứ nhưng không có nhiều giá trị đối với hiện tại
C Học lịch sử để hiểu về quá khứ và xây dựng xã hội hiện tại văn minh
D Học lịch sử để biết sự tiến hoá của sinh vật trên Trái Đất
Đáp án
Câu 6:
- Câu đúng về nội dung lịch sử là: A và C
- Câu sai về nội dung lịch sử là: B và D
Câu 3: Em hãy giải thích vì sao Bác Hồ lại nói: “Hôm nay gặp các chú ở Đền Hùng
có ý nghĩa to lớn vì Vua Hùng là vị vua khai quốc Các Vua Hùng đã có công dựng nước Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước.” Lời căn dặn này của Bác nói lên
điều gì về vai trò của lịch sử đối với cuộc sống hiện nay?
Câu 4: Hãy hỏi người thân để vẽ lại sơ đồ tộc phả gia đình em (khoảng 4 thế hệ)
và giới thiệu với bạn Thông qua sơ đồ, em biết điều gì về gia đình mình?
Đáp án:
Câu 1:
- Lịch sử giúp chúng ta tìm hiểu quá khứ, tìm về nguồn cội của chính bản thân, giađình, dòng họ, và rộng hơn là của cả dân tộc, nhân loại Lịch sử còn giúp chúng tađúc kết những bài học kinh nghiệm về sự thành công và thất bại của quá khứ để phục
vụ hiện tại và xây dựng cuộc sống mới trong tương lai
- Với bản thân em đã học được rất nhiều điều thông qua việc học lịch sử như biếtđược nguồn cội của dân tộc ta, quá trình dựng nước và giữ nước của cha ông ta và gìngiữ những nét văn hóa được ông cha ta để lại
Câu 2:
Với cá nhân em, hình thức học tập lịch sử khiến em hứng thú nhất là học tập từ thực
tế như dạy học tại bảo tàng, các di tích lịch sử, tìm hiểu lịch sử tại thực địa Vì học tập
từ quan sát thực tế giúp em hiểu sâu sắc hơn, dễ hiểu hơn và dễ ghi nhớ
Trang 9ta tự hào tiếp nối truyền thống đó, tự đúc kết những bài học kinh nghiệm để xây dựngcuộc sống hiện tại và tương lai tốt đẹp hơn.
Câu 4: Học sinh tự vẽ vào vở sơ đồ tộc phả của gia đình mình.
Ngày soạn:
Lớp
Ngày dạy
Tiết 2- BÀI 2 DỰA VÀO ĐÂU ĐỂ BIẾT VÀ PHỤC DỰNG LẠI LỊCH SỬ
Thời gian thực hiện: 1 tiết
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Phân biệt được các nguồn tư liệu chính: hiện vật, chữ viết, truyền miệng, gốc,…
- Trình bày được khái niệm, ý nghĩa và giá trị của các nguồn sử liệu đó
- Dụng cụ học tập theo yêu cầu của GV
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Hoạt động 1 (Mở đầu): 3 phút
Trang 10a Mục tiêu: Giúp học sinh nhận biết được các nội dung cơ bản bước đầu của bài
học cần đạt được, đưa học sinh vào tìm hiểu nội dung bài học, tạo tâm thế cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới
b Nội dung: HS dưới sự hướng dẫn của GV xem tranh ảnh để trả lời các câu hỏi
theo yêu cầu của giáo viên
c Sản phẩm: Câu trả lời của hs
d Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV sử dụng một số hình ảnh quá trình tiến hóa của xã hội loài người để
dẫn dắt học sinh vào bài học
H1:Thông qua quan sát hình ảnh em có nhận xét gì về tiến trình phát triển của xã
hội loài?
H2: Vậy làm sao chúng ta biết được quá trình phát triển đó, hay nói cách khác là
biết được lịch sử phát triển của xã hội loài người?
GV cho HS quan sát hình 1-tr11 SGK: Mặt trống đồng Ngọc Lũ hỏi HS
H3: Nêu những hiểu biết của em về trống đồng Ngọc Lũ?
H4: Thông qua các hình ảnh được khắc trên mặt trống đồng Ngọc Lũ cho chúng tabiết điều gì?
Bước 2:
- HS làm việc cá nhân, trao đổi với bạn cùng bàn để trả lời câu hỏi trên
Bước 3: GV gọi một số HS phát biểu ý kiến.
GV - trong hình là mặt trống đồng Ngọc Lũ - một hiện vật tiêu biểu của nền vănminh Đông Sơn nổi tiếng của Việt Nam Hoa văn trên mặt trống mô tả phần nào đờisống vật chất, tinh thần của cư dân Việt cổ Hình ảnh giúp chúng ta có những suyđoán về đời sống vật chất, tinh thần của người xưa Đây là nguồn tư liệu lịch sử quý
để nghiên cứu về quá khứ của người Việt cổ cũng như nền văn minh Việt cổ)
Bước 4: GV dẫn dắt vào bài thông qua việc nhắc lại câu hỏi trên: Như vậy để biết
được, phục dựng lại lịch sử chúng ta phải dựa vào các nguồn tư liệu lịch sử Đó là cácnguồn tư liệu nào, chúng ta cùng tìm hiểu trong bài học hôm nay
2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
2.1 Hoạt động 1 Tư liệu hiện vật: (8 phút)
a Mục tiêu: HS nêu được tư liệu hiện vật là những di tích, đồ vật, còn lưu giữ lại
trong lòng đất hay trên mặt đất cũng như nêu được ý nghĩa của loại tư liệu này
b Nội dung: HS đọc nội dung thông tin SGK mục “Tư liệu hiện vật” kết hợp với
quan sát hình 2,3 tr11 SGK (HS hoạt động nhóm)
c Sản phẩm học tập: trả lời được các câu hỏi
d Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV cho HS quan sát hình 2, 3 tr11 SGK, thảo luận cặp đôi theo bàn trả
lời câu hỏi:
?Các hiện vật được tìm thấy ở đâu, có điểm gì đáng chú ý?
?Em hiểu thế nào là tư liệu hiện vật?
? Các tư liệu hiện vật có vai trò như thế nào đối với việc phục dựng lại lịch sử?
?Kể tên một số các tư liệu hiện vật có ở địa phương em?
Trang 11? Qua việc quan sát các hình 2,3 em thấy các hiện vật có hạn chế gì ?
Bước 2: GV cho đại diện cặp đôi trả lời, học sinh nhóm khác có thể bổ sung
Bước 3: GV cho HS quan sát hình ảnh mở rộng phân tích thêm để HS thấy được
những ưu điểm, nhược điểm của tư liệu hiện vật thông qua phân tích một ví dụ cụ thể(ngói úp trang trí đôi chim phượng bằng đất nung cho thấy một cách trực quan nhữnghoa văn tinh xảo được khắc trên đó, chứng tỏ trình độ kỹ thuật đã phát triển, đời sốngtinh thần phong phú của người xưa, nhưng đó chỉ là hiện vật “câm” và thườngkhông còn nguyên vẹn và đầy đủ, ) Tuy nhiên nếu biết khai thác chúng có thể cho
ta biết khá cụ thể và trung thực về đời sống vật chất và phần nào đời sống tinh thầncủa người xưa
Bước 4: GV chốt lại kiến thức trọng tâm cho HS
Trang 122.2 Hoạt động 2 Tư liệu chữ viết (8 phút)
a Mục tiêu: HS rút ra được khái niệm và ý nghĩa của tư liệu chữ viết
b Nội dung: Học sinh đọc nội dung thông tin trong SGK tr.12 và quan sát hình 4
tr.12
c Sản phẩm học tập: trả lời được các câu hỏi của giáo viên
d Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV (chiếu), cho hs đọc đoạn tư liệu Di chúc của chủ tịch Hồ Chí Minh trả
lời câu hỏi:
? Đoạn tư liệu trên cho em biết thông tin gì?
? Em hiểu thế nào là tư liệu chữ viết?
? Vì sao bia Tiến sĩ ở Văn Miếu (Hà Nội) được xem là tư liệu chữ viết?
? Theo em tư liệu chữ viết có những ưu, nhược điểm gì?
Bước 2: HS trả lời theo sự hướng dẫn của GV
HS: Hình 4 Những tấm bia ghi tên những người đỗ Tiến sĩ thời xưa ở Văn Miếu(Hà Nội) được xem là tư liệu chữ viết vì: trên bia có ghi chép (một cách
khách quan) tên của những người đỗ Tiến sĩ trong các khoa thi từ thời Lê sơ đến thời
Lê trung hưng (1442 - 1779) Qua đó, các nhà sử học biết được những thông tin quantrọng về các vị tiến sĩ của nước nhà cũng như về nền giáo dục nước ta thời kì đó
Bước 3: GV mở rộng cho HS hiểu thêm về sự ra đời của chữ viết: Lúc đầu chỉ là
những kí hiệu rời rạc, sau đó mới được chắp nối, ghép hoàn chỉnh và tuân theo nhữngquy tắc (ngữ pháp) nhất định Để hiểu về lịch sử ra đời của chữ viết, HS sẽ được tìm
hiểu kĩ hơn trong Chương 3 Xã hội cổ đại Từ khi có chữ viết, con người biết ghi
chép các sự vật, hiện tượng, thành những câu chuyện hay những bộ sử đồ sộ Chữ
có thể được khắc trên xương, mai rùa, bia đá, chuông đồng, viết trên đất sét, lá cây,vải, và sau này là in trên giấy (kết hợp quan sát hình ảnh )
Bước 4: GV chốt lại kiến thức chuẩn cho HS.
Trang 132.3 Hoạt động 3 Tư liệu truyền miệng (8 phút)
a Mục tiêu: HS hiểu được tư liệu truyền miệng là gì và nêu được một số ví dụ về
loại tư liệu này
b Nội dung: HS theo dõi nội dung SGK
c Sản phẩm học tập: trả lời được các câu hỏi của giáo viên
d Tổ chức thực hiện:
Bước 1: GV cho hs quan sát hình 5- SGK yêu cầu học sinh:
?Kể một số truyền thuyết, truyện cổ tích mà em đã từng nghe hoặc biết?
?Theo em, thế nào là tư liệu truyền miệng?
? Nguồn tư liệu truyền miệng có hạn chế gì?
?Hình 5 trong SGK giúp em liên tưởng đến truyền thuyết nào trong dân gian?em
có thể kể về truyền thuyết đó? Chỉ ra các yếu tố mang tính lịch sử thông qua mỗi truyền thuyết đó?
Bước 2: HS trả lời theo hướng dẫn và gợi ý của Gv
Bước 3: HS báo cáo kết quả
Bước 4: GV chốt lại kiến thức về tư liệu truyền miệng cho học sinh
NỘI DUNG HỌC TẬP
- Tư liệu truyền miệng:
+ Khái niệm:Là những câu chuyện dân gian được kể truyền miệng từ đời này quađời khác phần nào phản ánh hiện thực lịch sử
+Hạn chế: Thường không cho biết chính xác về thời gian và địa điểm
- Ví dụ: Sơn Tinh-Thủy Tinh, Thánh Gióng,…
Trang 142.4 Hoạt động 4 Tư liệu gốc (8 phút)
a Mục tiêu: HS phân biệt được tư liệu gốc, tư liệu chữ viết, tư liệu hiện vật và tư
liệu truyền miệng; đồng thời hiểu được tư liệu gốc là những tư liệu cung cấp những thông tin đầu tiên và trực tiếp về một sự kiện nào đó
b Nội dung: Có thể khai thác chính các tư liệu chữ viết, hình ảnh đã được sử dụng
ở các mục trên (thuộc tư liệu gốc)
c Sản phẩm học tập: trả lời được các câu hỏi của giáo viên
d Tổ chức thực hiện:
Bước 1:
- GV chiếu 3 hình ảnh thuộc 3 tư liệu ở trên, kết hợp đọc kênh chữ mục 4(sgk)
GV đặt câu hỏi để hs thảo luận:
?Em hiểu thế nào là tư liệu gốc? Nêu ví dụ cụ thể.
?Các nhà nghiên cứu lịch sử có vai trò như thế nào? Vì sao họ được ví như những
“thám tử”?
Bước 2: HS trả lời câu hỏi theo sự hướng dẫn của GV
Bước 3: GV chốt lại: Cả ba loại tư liệu trên đều có những nguồn gốc, xuất xứ khác
nhau Có loại được tạo nên bởi chính những người tham gia hoặc chứng kiến sự kiện,
biến cố đã xảy ra, hay là sản phẩm của chính thời kỳ lịch sử đó - đó là tư liệu gốc Những tài liệu được biên soạn lại dựa trên các tư liệu gốc thì được gọi là những tư liệu phái sinh Tư liệu gốc bao giờ cũng có giá trị, đáng tin cậy hơn tư liệu phái sinh.
GV có thể mở rộng cho HS: Các nhà sử học muốn biết và dựng lại lịch sử trongquá khứ, các nhà nghiên cứu phải đi tìm tòi các bằng chứng (cũng chính vì thế mà họđược ví như “thám tử”), tức là các tư liệu lịch sử, sau đó khai thác, phân tích, phêphán, về các tư liệu đó, giải thích và trình bày lại lịch sử theo cách của mình)
Bước 4: GV chốt lại kiến thức về tư liệu gốc cho học sinh
NỘI DUNG HỌC TẬP
- Tư liệu gốc: Là những tư liệu cung cấp những thông tin đầu tiên và trực tiếp
về một sự kiện hay biến cố tại thời kì lịch sử nào đó
- Ưu điểm: Là nguồn tư liệu đáng tin cậy nhất khi tìm hiểu lịch sử
Trang 153 Hoạt động 3: Luyện tập (5 phút)
a Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã
được lĩnh hội ở hoạt động hình thành kiến thức về
b Nội dung: GV giao nhiệm vụ cho HS và chủ yếu cho làm việc cá nhân để hoàn
thành bài tập Trong quá trình làm việc HS có thể trao đổi với bạn hoặc thầy, cô giáo.Hoàn thành các câu hỏi số 1,2,3 Sgk
Câu 4 GV có thể sử dụng phiếu học tập, trong đó nêu rõ nhiệm vụ của HS:
? Em hãy kể tên các loại tư liệu lịch sử mà em biết
?Trong cuộc sống, xung quanh các em đều tồn tại rất nhiều các dạng tư liệu lịch
sử Em có thể liệt kê ở nhà hoặc nơi em sinh sống có những tư liệu cụ thể nào giúp
em tìm hiểu về những gì đã xảy ra trong quá khứ? Kể tên các hiện vật đó
? Dựa vào tư liệu giúp em biết được điều gì?
(GV có thể gợi ý: Đó có thể là những vật quen thuộc, gần gũi như bình gốm, mâmđồng, bút, sách, vở, các công trình kiến trúc, gắn liền với các địa danh, con người cụthể, ) Thực hiện nhiệm vụ học tập này góp phần vào quá trình biến những kiến thứclịch sử hàn lâm trở nên gần gũi, thiết thực hơn
* Hướng dẫn học ở nhà:
- Đọc trước nội dung bài 3: Thời gian trong lịch sử
+ Tìm hiểu cách tính thời gian theo âm lịch và dương lịch của người xưa
PHIẾU BÀI TẬP
DỰA VÀO ĐÂU ĐỂ BIẾT VÀ PHỤC DỰNG LẠI LỊCH SỬ
A- Trắc nghiệm
Hãy xác định phương án đúng.
Câu 1: Tư liệu hiện vật là
A di tích, đồ vật của người xưa còn được giữ lại trong lòng đất hay trên mặt đất
B những lời mô tả về các hiện vật của người xưa được lưu truyền lại
C đồ dùng mà thầy cô giáo em sử dụng để dạy học
D bản ghi chép, nhật ký hành trình của các nhà thám hiểm trong quá khứ