Tiếng Việt của chúng ta phản ánh với quan hệ từ “và” sự hình thành và trưởng thành của xã *Về ý nghĩa: -Câu 2.a: Liệt kê không theo trìnhhội Việt Nam và của dân tộc Việt Nam, tự tăng ti[r]
Trang 2Tiết 114: LIỆT KÊ
I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
1 Kiến thức:
- Khái niệm liệt kê
- Các kiểu liệt kê
2 Kĩ năng:
- Nhận biết phép liệt kê, các kiểu liệt kê
- Phân tich gía trị của phép liệt kê
- Sử dụng phép liệt kê khi nói và viết.
3 Thái độ: Có ý thức sử dụng phép liệt kê khi nói và viết.
II CHUẨN BỊ:
1 Phương pháp: đàm thoại, thảo luận , phân tích mẫu,
2 Phương tiện:
-GV: Bảng phụ, SGK, giáo án, SGV
-HS:Bài soạn,SGK,
Trang 3KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu hỏi: Thế nào là dùng cụm chủ vị để mở rộng câu? Nêu các trường hợp dùng cụm chủ vị để mở rộng câu?
Bài tập: Gộp mỗi cặp câu dưới đây thành một câu có cụm C- V làm thành phần câu hoặc cụm từ :
a Hoa mai nở rộ Mùa xuân đến.
b Nam học giỏi Thầy cô và cha mẹ đều vui mừng
Đáp án: Khi nói hoặc viết,có thể dùng những cụm từ có hình thức
giống câu đơn bình thường,gọi là cụm chủ vị,làm thành phần của
câu hoặc của cụm từ để mở rộng câu
- Các trường hợp:Các thành phần câu như chủ ngữ,vị ngữ và các
phụ ngữ trong cụm danh từ,cụm động từ,cụm tính từ đều có thể
được cấu tạo bằng cụm C-V
Bài tập:a Hoa mai / nở rộ // báo hiệu mùa xuân / đến
b Nam / học giỏi // khiến cho thầy cô và cha mẹ / đều vui mừng
Trang 4TIẾT 114 : LIỆT KÊ
I Thế nào là phép liệt kê?
1 Ngữ liệu( SGK)
2.Phân tích:
Trang 52 Phõn tớch:
a Ví dụ
Bờn cạnh ngài, mộ tay trỏi, bỏt yến hấp đường phốn, để trong khay khảm, khúi bay nghi ngỳt; trỏp đồi mồi chữ nhật để
mở, trong ngăn bạc đầy những trầu vàng, cau đậu, rễ tớa, hai bờn nào ống thuốc bạc, nào đồng hồ vàng, nào dao chuụi ngà, nào ống vụi chạm, ngoỏy tai, vớ thuốc, quản bỳt, tăm bụng trụng
mà thớch mắt. […] Ngoài kia, tuy mưa giú ầm ầm, dõn phu rối rớt,
nhưng trong này xem chừng tĩnh mịch, nghiờm trang lắm […].
(Phạm Duy Tốn)
Chỉ ra những sự vật,sự việc đ ợc nói đến trong những câu in
đậm màu đỏ sau?
nào
Em hóy nhận xột cấu tạo và ý nghĩa của cỏc bộ phận trong cõu in đậm cú gỡ giống nhau ?
Trang 6- Liệt kê là sắp xếp nối tiếp hàng
loạt từ hay cụm từ cùng loại để
diễn tả được đầy đủ hơn, sâu sắc
hơn những khía cạnh khác nhau
của thực tế hay của tư tưởng tình
cảm
I Thế nào là phép liệt kê?
1 Ngữ liệu( SGK)
2.Phân tích:
*Về cấu tạo:
- Đoạn văn sắp xếp liên tiếp các từ
ngữ có mô hình cấu tạo cú pháp
tương tự nhau
*Về ý nghĩa:
- Cùng miêu tả những sự vật xa xỉ
,đắt tiền được bày biện xung quanh
quan lớn.
*Tác dụng:
- Nhằm làm nổi bật sự xa hoa của viên
quan, đối lập với tình cảnh lam lũ của
dân phu ngoài mưa gió
*Câu hỏi: Việc tác giả nêu ra hàng loạt sự việc tương tự bằng
những kết cấu tương tự như vậy
có tác dụng gì?
*Qua tìm hiểu ngữ liệu em hãy cho biết thế nào là phép liệt kê, tác dụng của phép liệt kê ?
3.Ghi nhớ:
Trang 7TIẾT 114 : LIỆT KÊ
Bài tập ứng dụng(Thảo luận nhóm)
* Chỉ ra phép liệt kê trong câu văn sau
và cho biết tác dụng của phép liệt kê
đó ?
" Nhạc công dùng các ngón đàn
trau chuốt như ngón nhấn, mổ,
vỗ, vả, ngón bấm, day, chớp, búng, ngón phi, ngón rãi.“
(Ca Huế trên sông Hương)
*Đáp án
-Phép liệt kê: Ngón nhấn, mổ, vỗ, vả,
ngón bấm, day, chớp, búng, ngón phi, ngón rãi.
-Tác dụng: Miêu tả tài nghệ chơi đàn
của nhạc công với những ngón đàn hết sức phong phú.
I.Thế nào là phép liệt kê?
1 Ngữ liệu( SGK)
2.Phân tích:
3 Ghi nhớ (SGK)
Trang 8TIẾT 114 : LIỆT KÊ
*Cho các ví dụ sau:
a Hà ,Huệ,Lan cùng thi đua học tập tốt,lao động tốt
b Bởi thế,nó gầy hơn,nó còm hơn,nó đét lại(Nam Cao)
Trang 9TiÕt 114 : LiÖt kª
*Lưu ý:
- Khi nói viết, gặp những sự vật, sự việc, hoạt động, tính chất,… cùng loại người ta thường dùng phép liệt kê
+ Có khi là sự liệt kê bình thường
Ví dụ: Hà, Huệ, Lan cùng thi đua học tập tốt, lao động tốt
+ Khi người nói, người viết có ý thức sử dụng liệt kê để gây một ấn tượng sâu sắc, kích thích trí tưởng tượng cho người đọc, người
nghe thì liệt kê trở thành phép tu từ
Ví dụ : Bởi thế, nó gầy hơn, nó còm hơn, nó đét lại.(Nam Cao)
- Để đạt hiệu quả tu từ cao, người ta có thể thêm một số trợ từ nhấn mạnh trong phép liệt kê:
Ví dụ: -Mẹ tôi đi chợ mua đủ thứ: nào rau, nào đậu, nào thịt, nào cá, nào tương, nào cà…
- Hai bên nào ống thuốc bạc, nào đồng hồ vàng, nào dao
chuôi ngà, nào ống vôi chạm…
Trang 10Tiết 114 : Liệt kê
I Thế nào là phộp liệt kờ?
II Cỏc kiểu liệt kờ.
1 Ngữ liệu(SGK)
2 Phõn tớch.
*Về cấu tạo
-Cõu 1.a: Liệt kờ khụng theo từng
cặp, (ngăn cỏch bởi cỏc dấu
phẩy)
- Cõu 1.b: Liệt kờ theo từng cặp
( với quan hệ từ “ và ” )
*Về ý nghĩa:
-Cõu 2.a: Liệt kờ khụng theo trỡnh
tự tăng tiến về ý nghĩa
-Cõu 2.b: Cỏc bộ phận liệt kờ cú
sự tăng tiến về ý nghĩa
1 Xét về cấu tạo, các phép liệt kê d ới đây có
gì khác nhau?
a Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả
tinh thần, lực l ợng, tính mạng, của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập
b Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả
tinh thần và lực l ợng , tính mạng và của cải
để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.
2 Thử đảo cỏc bộ phận trong những
phộp liệt kờ dưới đõy rồi rỳt ra kết luận về ý nghĩa cỏc phộp liệt kờ ấy cú
gỡ khỏc nhau
a Tre, nứa, trỳc, mai, vầu mấy chục
loại khỏc nhau, nhưng cựng một mầm non măng mọc thẳng
b Tiếng Việt của chỳng ta phản ỏnh
sự hỡnh thành và trưởng thành của xó
hội Việt Nam và của dõn tộc Việt Nam, của tập thể nhỏ là gia đỡnh, họ hàng, làng xúm và của tập thế lớn là dõn tộc,
quốc gia.
Trang 11TIẾT 114 : LIỆT KÊ
I Thế nào là phép liệt kê.
II.Các kiểu liệt kê.
1 Ngữ liệu(SGK)
2 Phân tích.
3.Ghi nhớ:(SGK)
? Từ việc giải hai bài tập trên hãy trình bày kết quả phân loại phép liệt kê bằng sơ đồ hoặc bảng phân loại ?
Phân loại liệt kê
Về cấu tạo Về ý nghĩa
Liệt kê theo từng cặp
Liệt kê không theo từng cặp
Liệt
kê tăng tiến
Liệt kê không tăng tiến
Trang 12TIẾT 114 : LIỆT KÊ
I Thế nào là phép liệt kê.
II.Các kiểu liệt kê.
1 Ngữ liệu(SGK)
2 Phân tích.
3.Ghi nhớ:(SGK)
Bài tập nhóm: Cho đoạn thơ sau:
“Cá nhụ,cá chim,cùng cá đé.
Cá song lấp lánh đuốc đen hồng Cái đuôi em quẫy trăng vàng chóe Đêm thở,sao lùa,nước Hạ Long”
Em hãy tìm phép liệt kê trong đoạn thơ trên.Xác định nó thuộc kiểu liệt
kê gì?
*Đáp án:
-Phép liệt kê :Cá nhụ,cá chim,cá đé,cá song.
-Xét theo ý nghĩa,nó thuộc kiểu liệt
kê không tăng tiến
Trang 13TIẾT 114 : LIỆT KÊ
I Thế nào là phép liệt kê?
II Các kiểu liệt kê.
*Ghi nhớ: (sgk/104,105 )
1 Liệt kê là sắp xếp nối tiếp hàng
loạt từ hay cụm từ cùng loại để
diễn tả được đầy đủ hơn,sâu sắc
hơn những khía cạnh khác nhau
của thực tế hay của tư tưởng tình
cảm.
2 Xét theo cấu tạo có thể phân biệt
kiểu liệt kê theo từng cặp với kiểu
liệt kê không theo từng cặp.
-Xét theo ý nghĩa, có thể phân biệt
kiểu liệt kê tăng tiến với kiểu liệt
kê không tăng tiến
Củng cố: Qua ph©n tÝch ng÷
liÖu phÇn I vµ II cho biÕt:
-ThÕ nµo lµ phÐp liÖt kª ?T¸c dông cña phÐp liÖt kª ?
-C¸c kiÓu liÖt kª ?
III.Luyện tập:
Trang 14TIẾT 114: LIỆT KÊ
I-Thế nào là phép liệt kê
- Liệt kê là sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ
hay cụm từ cùng loại để diễn tả đầy đủ
hơn, sâu sắc hơn những khía cạnh khác
nhau của thực tế hay của tư tưởng tình
cảm.
II.Các kiểu liệt kê.
- Xét theo cấu tạo, có thể phân biệt kiểu
liệt kê theo từng cặp với kiểu liệt kê
không theo từng cặp.
-Xét theo ý nghĩa, có thể phân biệt kiểu
liệt kê tăng tiến với kiểu liệt kê không
tăng tiến.
*Ghi nhớ SGK/105
1 Bài tập 1:
của nhân dân ta”,để chứng minh cho luận điểm: “yêu nước là một truyền thống quý báu của ta”,Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sử dụng phép liệt kê nêu ra nhiều dẫn chứng sinh động, giàu sức thuyết phục Hãy chỉ
ra những phép liệt kê ấy?
*Đáp án:
-Từ xưa đến nay mỗi khi tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi,
nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước.
-Chúng ta có quyền tự hào vì những
Trưng, Bà Triệu,Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung,….
Trang 15III Luyện tập
2 Bài tập 2: Tìm phép liệt kê trong đoạn trích sau:
a.Và đó cũng là lần đầu tiên trong đời mình, hai con mắt của ông Va-ren được thấy hiển hiện cái huyền diệu của một thành phố
Đông Dương, dưới lòng đường, trên vỉa hè, trong cửa tiệm Những
cu li xe kéo xe tay phóng cật lực, đôi bàn chân trần giẫm lạch bạch trên mặt đường nóng bỏng; những quả dưa hấu bổ phanh đỏ lòm lòm; những xâu lạp xường lủng lẳng dưới mái hiên các hiệu cơm; cái rốn một chú khách trưng ra giữa trời; một viên quan uể oải
bước qua, tay phe phẩy cái quạt, ngực đeo tấm Bắc Đẩu bội tinh hình chữ thập Thật là lộn xộn! Thật là nhốn nháo!
* Đáp án: Các phép liệt kê
a.- Dưới lòng đường, trên vỉa hè, trong cửa tiệm
- Những cu li xe kéo …; những quả dưa hấu… ; những
xâu lạp xường…; Cái rốn một chú khách…;một viên quan uể
oải….
Trang 16TIẾT 114: LIỆT KÊ
I Thế nào là phép liệt kê
II.Các kiểu liệt kê.
* Ghi nhớ SGK/105
III Luyện tập
2 Bài tập 2/ b
Tìm phép liệt kê trong đoạn thơ sau:
Tỉnh lại em ơi qua rồi cơn ác mộng
Em đã sống lại rồi em đã sống!
Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung Không giết được em người con gái anh Không giết được em người con gái anh hùng (Người con gái VN anh hùng)
Phép liệt kê:
-Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung
Trang 17TiÕt 114: LiÖt Kª
I Thế nào là phép liệt kê
II Các kiểu liệt kê.
* Ghi nhớ SGK/105
III Luyện tập
3/ Bài tập 3:
?Hãy đặt câu ( hoặc đoạn văn) có
sử dụng phép liệt kê để:
a Tả một số hoạt động trên sân trường em trong giờ ra chơi
(Hoạt động nhóm)
thứ hai vừa vang lên thì ở các lớp,học sinh túa ra sân như bầy ong vỡ tổ.Sân trường đang yên tĩnh bỗng nhộn nhịp hẳn lên vì các trò chơi:nhảy dây,bắn bi,đá cầu…
Trang 18H íng dÉn vÒ nhµ
*Bài tập 3:Đặt câu có sử dụng phép liệt kê để:
b Trình bµy néi dung truyÖn ng¾n Nh÷ng trß lè hay lµ Va- ren vµ Phan Béi Ch©u mµ em võa häc
c Nãi lªn c¶m xóc cña em vÒ h×nh t îng nhµ c¸ch m¹ng
phan Béi Ch©u trong truyÖn ng¾n Nh÷ng trß lè hay lµ Va- ren vµ phan Béi Ch©u
*Học thuộc lòng phần ghi nhớ.Soạn bài “Dấu chấm
lửng và dấu chấm phẩy”