Đánh giá chung: “Bến quê” là một câu chuyện cảm động, thấm thía, là một bài học nhân sinh để mỗi người biết tạo ra một hành trình của đời mình, quan trọng hơn nữa là ta tìm được cái bến [r]
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
ĐỀ CHÍNH THỨC
ĐỀ THI TUYỂN SINH VÀO TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN NĂM 2010
Môn thi: Văn – Tiếng Việt
(dùng cho thí thi sinh vào chuyên Văn) Thời gian làm bài: 150 phút
Câu 1 (4 điểm)
Trong Truyện Kiều, đại thi hào Nguyễn Du đã viết:
“Thiện căn ở tại lòng ta Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài”.
Em hiểu thế nào về “chữ tâm” và “chữ tài” của nhà thơ trong tác phẩm này?
(Yêu cầu: chỉ viết ngắn gọn khoảng 02 trang giấy thi)
Câu 2 (6 điểm)
“Mặc dù là kiểu nhân vật tư tưởng, nhưng Nhĩ vẫn hiện lên sống động, hấp dẫn, chứ không bị biến thành cái loa phát ngôn cho nhà văn”
Em hãy phân tích những nét đặc sắc nghệ thuật trong truyện ngắn Bến quê (phần
trích trong Ngữ văn 9, Tập hai, NXB Giáo dục) của nhà văn Nguyễn Minh Châu để làm sáng tỏ nhận định trên
………Hết………
Ghi chú: Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm.
H v tên thí sinh: ọ à ……… ố S báo danh: ………
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
HƯỚNG DẪN CHẤM THI TUYỂN VÀO THPT CHUYÊN ĐHSP HÀ NỘI
MÔN VĂN – TIẾNG VIỆT (chuyên) 2010 Câu 1 (4 điểm)
Đề bài kiểm tra kiến thức lí luận và kiến thức văn học sử của HS (cấp THCS), bài viết có thể căn cứ vào các đoạn trích trong SGK, khuyến khích những thí sinh có năng những kiến giải sâu sắc, khả năng mở rộng hợp lí
Yêu cầu: trình bày ngắn gọn (trong khoảng 2 trang giấy thi) về “chữ tâm”, “chữ
tài” của Nguyễn Du trong Truyện Kiều.
1 Giới thiệu khái quát về Nguyễn Du và Truyện Kiều 0.5
2 “Chữ tâm”:
- Tấm lòng, tư tưởng sâu sắc, lớn lao nhà thơ đã gửi gắm trong tác phẩm
Đó chính là tư tưong nhân đạo, một trong những yếu tố quan trọng nhất khiến
“Truyện Kiều” trở thành kiệt tác của nhân loại
- Biểu hiện:
+ Sự đồng cảm với nỗi khổ đau, bất hạnh của con người, nhất là người phụ
nữ
+ Sự căm phẫn với xã hội tàn ác, bất nhân gây khổ đau cho con người
+ Sự nâng niu, trân trọng, tôn vinh vẻ đẹp con người; sự đồng tình với những
khát vọng chính đáng của họ (tình yêu và khát vọng tự do, công bằng)
1.5
3 “Chữ tài):
- Đó chính là ngòi bút nghệ thuật xuất chúng tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt
Trang 3cho tác phẩm.
- Những nét chính:
+ Sáng tạo về thể loại (tiểu thuyết bằng thơ)
+ Nghệ thuật xây dựng nhân vật
+ Nghệ thuật miêu tả thiên nhiên
+ Ngôn từ đạt tới độ trong sáng, tinh tế…
1.0
4 Đặt “Chữ tâm” lên trước “Chữ tài), “Chữ tâm” “bằng ba chữ tài”, nhà thơ
coi trọng tấm lòng, tư tưởng của người nghệ sỹ Nhưng ông không hề phủ
nhận tài năng, “tâm” và “tài” gắn bó, quyện hòa mới tạo nên kiệt tác vừa có
nội dung, tư tưởng sâu sắc, vừa có sức cuốn hút mãnh liệt với nhiều thế hệ
độc giả Có thể coi đây là một bài học sáng tạo hết sức sâu sắc với người cầm
bút
1.0
Lưu ý: Nếu bài viết của HS có độ dài quá yêu cầu của đề, nhưng có chất lượng tốt, giám
khảo có thể châm chước
Câu 2 (12 điểm)
Đề bài kiểm tra kiến thức, năng lực cảm thụ của HS, nhất là cảm thụ về vẻ đẹp nghệ thuật của một tác phẩm văn xuôi Đòi hỏi bài viết phải có ý tưởng, được triển khai thành hệ thống luận điểm rõ ràng, mạch lạc Sự phân tích phải có căn cứ
Các ý chính c n có ầ
1.Giới thiệu khái quát:
Nguyễn Minh Châu là nhà văn có nhiều đóng góp cho văn xuôi hiện đại
Việt Nam, đặc biệt ở “thời kỳ đổi mới” Không chỉ mạnh dạn đổi mới về tư
tưởng, ông còn không ngừng có những sáng tạo về nghệ thuật “Bến quê” là
một trong số đó
Truyện ngắn Bến quê nằm trong tập truyện cùng tên được in năm 1985,
tiêu biểu cho hướng tìm tòi của nhà văn: hướng tới vấn đề thế sự nhân sinh
hằng ngày, viết về những điều có vẻ nhỏ nhặt để từ đó thể hiện những quan
0.5
Trang 4niệm nhân sinh thấm thía, có chiều sâu triết học.
2 Nhân vật Nhĩ là “nhân vật tư tưởng” (khái niệm này được đề cập đến trong
Sách giáo viên Ngữ văn 9, Tập hai, tr.117) Nhà văn muốn xây dựng nhân vật
để nói lên một quan niệm nhân sinh mà ông trăn trở và muốn nhắn nhủ với
độc giả: cuộc đời con người có những nghịch lí, những biến động khó lường,
không phải lúc nào chúng ta cũng có thể định trước được Thậm chí có khi
người ta phải “vòng vèo”, “chùng chình” cả một phần đời ta mới nhận ra ý
nghĩa của những gì gần gũi nhất Từ đó Nguyễn Minh Châu khơi gợi ở chúng
ta “biết trân trọng những gì bình dị, gần gũi của quê hương, gia đình”
Tư tưởng của nhà văn rất sâu sắc, nhưng nếu xử lí nghệ thuật không
tinh tế, nhân vật sẽ trở thành sự minh họa lộ liễu, cứng nhắc Nguyễn Minh
Châu đã không rơi vào tình trạng đó Ông sáng tạo được một tác phẩm cuốn
hút, sống động, cảm động, hấp dẫn để chuyển tải tư tưởng một cách tự nhiên,
thấm thía nhất
0.75
3 Phân tích cụ thể:
a) Nhà văn đặt nhân vật vào tình huống với một chuỗi nghịch lí, mang tính
chất “phản tỉnh” để nhân vật tự nhận thức được những sai lầm của mình
+ Tình huống thứ nhất: Nhĩ đi khắp các “xó xỉnh” trên trái đất Nhưng cuối
đời, mắc căn bệnh quái ác, anh bị trói chặt vào chiếc giường, chỉ dịch chuyển
từ chỗ nằm đến cửa sổ cũng như di chuyển đến nửa vòng trái đất
+ Tình huống thứ hai: nhận ra vẻ đẹp lạ lùng của bãi bồi bên kia sông, biết
chẳng bao giờ có thể đến đó được, Nhĩ nhờ cậu con trai sang đó, giúp mình,
hay cũng là giúp nó thấy vẻ đẹp nơi đấy, nhưng cậu ta lại sa vào một đám
chơi cờ thế, có thể sẽ lỡ chuyến đò duy nhất trong ngày
Liên tiếp những nghịch lí tiếp nối đã đưa người đọc đến những nhận
thức sâu sắc về cuộc đời
1.25
b) Nghệ thuật xây dựng nhân vật: mạch truyện triển khai theo dòng tâm trạng
nhân vật Nhĩ
+ Anh hướng tới thiên nhiên, ngôi nhà, người vợ, hàng xóm, đứa con…những
gì rất đỗi quen thuộc mà như thấy lần đầu: những bông bằng lăng cuối mùa
Trang 5thua thớt nhưng đậm sắc hơn, vòm trời như cao hơn, con sông Hồng màu đỏ
nhạt như rộng hơn, những tia nắng sớm…; người vợ: tận tụy, tế nhị, cả đời hy
sinh thầm lặng; những người hàng xóm giúp anh một cách vô tư…tất cả làm
Nhĩ xúc động, thấm thía
+ Nhĩ nhờ con trai giúp mình thực hiện tâm nguyện và sâu thẳm bên trong là
mong muốn con không phải mất cả cuộc đời như mình mới nhận ra những giá
trị sống, nhưng thật oái oăm, rất có thể con người ấy, lại giống anh ở những
lầm lỡ… Nghĩ về mình, về con, Nhĩ vừa có cảm giác cảm thông, vừa xót xa
+ Cái vẫy tay của anh ở cuối truyện tác động mạnh vào người đọc, như một
sự giục giã, cảnh tỉnh để mỗi chúng ta ý thức hơn về lẽ sống của mình
1.5
c) Nguyễn Minh Châu còn rất thành công trong việc tạo ra sự gắn kết giữa
Nhĩ với những chi tiết, những hình ảnh đa nghĩa: vừa có nghĩa thực vừa gợi ý
nghĩa ẩn dụ, biểu tượng (hoa bằng lăng, dòng sông, chuyến đò, bến quê, cậu
con trai…) Những hình ảnh này vẫn giữ được hơi thở cuộc sống, đồng thời
khơi gợi những liên tưởng, tạo nên những mã biểu tượng vô cùng sâu sắc…
0,75
d) Sự kết hợp giữa chất trữ tình và triết lí: hình ảnh thiên nhiên, gia đình…
gây xúc động, từ đó bật lên những suy tư dung dị, sâu sắc, mang ý nghĩa triết
4 Đánh giá chung: “Bến quê” là một câu chuyện cảm động, thấm thía, là một
bài học nhân sinh để mỗi người biết tạo ra một hành trình của đời mình, quan
trọng hơn nữa là ta tìm được cái bến bình yên, ở đó ta biết trân trọng, nâng
niu những gì gần gũi nhất Nghệ thuật đặc sắc đã chuyển tải những thông điệp
ấy một cách sống động, hấp dẫn Điều đó phụ thuộc vào tầm vóc tư tưởng và
tài năng của một nghệ sĩ bậc thầy
0.5
Lưu ý: Khuyến khích sự sáng tạo trong phát hiện ý, diễn đạt… Giám khảo có thể thưởng
điểm một cách hợp lí