Để thực hiện tốt mục tiêu đó, giáo viên cần phải nghiên cứu, tìm biện pháp giảng dạy thích hợp, giúp các em giải bài toán một cách vững vàng, hiểu sâu được bản chất của vấn đề cần tìm, m[r]
Trang 2MỤC LỤC
Trang
I- Phần mở đầu : - 3
1- Lí do chọn đề tài - 3
2- Mục đích - 4
3 -đối tượng phạm vi - 4
4-Nhiệm vụ - 4
5- Phương pháp nghiên cứu - 4
6- Nội dung - 4
II-Nội dung đề tài : +Chương I : Cơ sở lí luận - 5
+Chương II: Thực trạng - 5
+ Chương III Biện pháp , giải pháp - 8
III -Kết luận và khuyến nghị 1-Kết luận : - 10
2- Khuyến nghị - 13
PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HUYỆN PHÚ HOÀ TRƯỜNG TIỂU HỌC HOÀ AN I TỔ 5 o0o
-SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
RÈN KĨ NĂNG ĐỌC ĐÚNG , ĐỌC DIỄN CẢM CHO HỌC
SINH LỚP 5 QUA PHÂN MÔN TẬP ĐỌC
HỌ VÀ TÊN: NGUYỄN VĂN THẠNH
CHỨC VỤ : Giáo viên
HOÀ AN , THÁNG 2 NĂM 2012
Trang 3I- Phần mở đầu
1-Lí do chọn đề tài :
-Chương trình toán của tiểu học có vị trí và tầm quan trọng rất lớn Toán học góp phần quan trọng trong việc đặt nền móng cho việc hình thành và phát triển nhân cách học sinh Trên cơ sở cung cấp những tri thức khoa học ban đầu về số học, các số tự nhiên, các số thập phân, các đại lượng cơ bản, giải toán có lời văn ứng dụng thiết thực trong đời sống và một số yếu tố hình học đơn giản
-Môn toán ở tiểu học bước đầu hình thành và phát triển năng lực trừu tượng hoá, khái quán hoá, kích thích trí tưởng tượng, gây hứng thú học tập toán, phát triển hợp lý khả năng suy luận và biết diễn đạt đúng bằng lời, bằng viết, các suy luận đơn giản, góp phần rèn luyện phương pháp học tập và làm việc khoa học, linh hoạt sáng tạo
- Môn toán là ''chìa khoá'' mở của cho tất cả các ngành khoa học khác, nó là công cụ cần thiết của người lao động trong thời đại mới Vì vậy, môn toán là bộ môn không thể thiếu được trong nhà trường, nó giúp con người phát triển toàn diện, nó góp phần giáo dục tình cảm, trách nhiệm, niềm tin và sự phồn vinh của quê hương đất nước
Trong dạy - học toán ở tiểu học, việc giải toán có lời văn chiếm một vị trí quan trọng
Có thể coi việc dạy - học và giải toán là '' hòn đá thử vàng'' của dạy - học toán Trong giải toán, học sinh phải tư duy một cách tích cực và linh hoạt, huy động tích cực các kiến thức và khả năng đã có vào tình huống khác nhau, trong nhiều trường hợp phải biết phát hiện những
dữ kiện hay điều kiện chưa được nêu ra một cách tường minh và trong chừng mực nào đó, phải biết suy nghĩ năng động, sáng tạo Vì vậy có thể coi giải toán có lời văn là một trong những biểu hiện năng động nhất của hoạt động trí tuệ của học sinh
Với những lý do đó, trong học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớpBốn, Năm nói riêng, việc học toán và giải toán có lời văn là rất quan trọng và rất cần thiết Để thực hiện tốt mục tiêu đó, giáo viên cần phải nghiên cứu, tìm biện pháp giảng dạy thích hợp, giúp các em giải bài toán một cách vững vàng, hiểu sâu được bản chất của vấn đề cần tìm, mặt khác giúp các em có phương pháp suy luận toán lôgic thông qua cách trình bày, lời giải đúng, ngắn gọn, sáng tạo trong cách thực hiện Từ đó giúp các em hứng thú, say mê học toán Từ những
căn cứ đó tôi đã chọn đề tài " Phương pháp rèn luyện giải toán có lời văn cho học sinh
lớp4, 5'' để nghiên cứu.
2-Mục đích nghiên cứu :
Dạy học giải toán có lời văn ở bậc tiểu học nhằm mục đích chủ yếu sau:
Trang 4-Học sinh luyện tập, củng cố, vận dụng các kiến thức và thao tác thực hành đã học, rèn luyện
kỹ năng tính toán bước tập vận dụng kiến thức và rèn luyện kỹ năng thực hành vào thực tiễn
-Học sinh từng bước phát triển năng lực tư duy, rèn luyện phương pháp và kỹ năng suy luận, khêu gợi và tập khả năng quan sát, phỏng đoán, tìm tòi
-Rèn luyện cho học sinh những đặc tính và phong cách làm việc của người lao động, như: cẩn thận, chu đáo, cụ thể
Ở học sinh lớp 4, 5, kiến thức toán đối với các em không còn mới lạ, khả năng nhận thức của các em đã được hình thành và phát triển ở các lớp trước, tư duy đã bắt đầu có chiều hướng bền vững và đang ở giai đoạn phát triển Vốn sống, vốn hiểu biết thực tế đã bước đầu
có những hiểu biết nhất định Tuy nhiên trình độ nhận thức của học sinh không đồng đều, yêu cầu đặt ra khi giải các bài toán có lời văn cao hơn những lớp trước, các em phải đọc nhiều, viết nhiều, bài làm phải trả lời chính xác với phép tính, với các yêu cầu của bài toán đưa ra, nên thường vướng mắc về vấn đề trình bày bài giải: sai sót do viết không đúng chính
tả hoặc viết thiếu, viết từ thừa Một sai sót đáng kể khác là học sinh thường không chú ý phân tích theo các điều kiện của bài toán nên đã lựa chọn sai phép tính
- Tìm hiểu nội dung, chương trình và những phương pháp dùng để giảng dạy toán có lời văn
- Tìm hiểu những kỹ năng cơ bản cần trang bị để phục vụ việc giải toán có lời văn cho học sinh lớp 4, 5
- Khảo sát và hướng dẫn giải cụ thể một số bài toán, một số dạng toán có lời văn ở lớp Bốn,Năm, từ đó đúc rút kinh nghiệm, đề xuất một số ý kiến góp phần nâng cao chất lượng dạy học giải toán có lời văn
3 -Đối tượng pham vi nghiên cứu
Tất cả học sinh khối lớp 4,khối lớp5 trong trường
4-Nhiệm vụ nghiên cứu
-Rèn luyện cho học sinh biết giải một bài toán có lời văn.Học sinh có kĩ năng phân tích, tổng hợp đề toán ,các bước giải trình bày lời giải ,đặt tính Phát huy tính sáng tao , tư duy Hình thành và phát triển những phẩm chất cần thiết đẻ cho học sinh có phương pháp học tập ,làm việc khoa học sáng tạo Rèn luyện tính cẩn thận ,chu đáo ,chính xác trong diễn đạt ,có ý thức vượt khó trong học tập
5-Phương pháp nghiên cứu
-Tôi tìm hiểu các hạn chế của các em qua các tiết dạy trên lớp, những nguyên nhân mà các em không tìm được cách giải bài toán Nghiên cứu các sai sót trong các bài kiểm tra thường xuyên, các bài kiểm tra định kì của học sinh khốilớp 4,5 trong trưòng Dự giờ các tiết dạy của các giáo viên trong khối lớp ,từ đó rút ra những hạn chế của mình trong khi giảng dạy để điều chỉnh phương pháp dạy thích hợp đối với học sinh của lớp mình Tìm hiểu các tài lệu về dạy học Toán hiện nay
6-Nội dung của đề tài: Rèn luyện kỹ năng giải toán có lời văn cho học sinh khối 4, 5 trong
môn toán
Trang 5II
NỘI DUNG ĐỀ TÀI:
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN:
1-/Cơ sở pháp lí:
-Dạy học sinh đạt chuẩn các yêu cầu về kiến thức môn Toán do Bộ Giáo Dục &Đào Tạo ban hành
2/ Cơ sở lý luận:
Giải toán là một thành phần quan trọng trong chương trình giảng dạy môn toán ở bậc tiểu học Nội dung của việc giải toán gắn chặt một cách hữu cơ với nội dung của số học và số
tự nhiên, các số thập phân, các đại lượng cơ bản và các yếu tố đại số, hình học có trong chương trình
Vì vậy, việc giải toán có lời văn có một vị trí quan trọng thể hiện ở các điểm sau: a) Các khái niệm và các quy tắc về toán trong sách giáo khoa, nói chung đều được giảng dạy thông qua việc giải toán Việc giải toán giúp học sinh củng cố, vận dụng các kiến thức, rèn luyện kỹ năng tính toán Đồng thời qua việc giải toán của học sinh mà giáo viên có thể
dễ dàng phát hiện những ưu điểm hoặc thiếu sót của các em về kiến thức, kỹ năng và tư duy
để giúp các em phát huy hoặc khắc phục
b) Việc giải toán có thể giúp các em thấy được nhiều khái niệm toán học, ví dụ: các số, các phép tính, các đại lượng v.v đều có nguồn gốc trong cuộc sống hiện thực, trong thực tiễn hoạt động của con người, thấy được các mối quan hệ biện chứng giữa các dữ kiện, giữa cái đã cho và cái phải tìm v.v
c) Việc giải toán góp phần quan trọng vào việc rèn luyện cho học sinh năng lực tư duy và những đức tính tốt của con người lao động mới Khi giải một bài toán, tư duy của học sinh phải hoạt động một cách tích cực vì các em cần phân biệt cái gì đã cho và caí gì cần tìm, thiết lập các mối liên hệ giữa các dữ kiện giữa cái đã cho và cái phải tìm; Suy luận, nêu lên những phán đoán, rút ra những kết luận, thực hiện những phép tính cần thiết để giải quyết vấn đề đặt ra v.v Hoạt động trí tuệ có trong việc giải toán góp phần giáo dục cho các em ý trí vượt khó khăn, đức tính cẩn thận, chu đáo làm việc có kế hoạch, thói quen xem xét có căn
cứ, thói quen tự kiểm tra kết quả công việc mình làm, óc độc lập suy nghĩ, óc sáng tạo v.v
3/ Cơ sở thực tiễn:
Toán có lời văn thực chất là những bài toán thực tế Nội dung bài toán được thông qua những câu văn nói về những quan hệ, tương quan và phụ thuộc, có liên quan đến cuộc sống thường xảy ra hàng ngày Cái khó của bài toán có lời văn là phải lược bỏ những yếu tố về lời văn đã che đậy bản chất toán học của bài toán, hay nói cách khác là chỉ ra các mối quan hệ
Trang 6giỡa các yếu tố toán học chứa đựng trong bài toán và nêu ra phép tính thích hợp để từ đó tìm được đáp số bài toán
a) Đề bài của bài toán có lời văn bao giờ cũng có hai phần:
- Phần đã cho hay còn gọi giả thiết của bài toán
- Phần phải tìm hay còn gọi kết luận của bài toán
Ngoài ra, trong đề toán có nêu mối quan hệ giữa phần đã cho và phần phải tìm hay thực chất là mối quan hệ tương quan phụ thuộc vào giả thiết và kết luận của bài toán
b) Quy trình giải toán có lời văn thường thông qua các bước sau:
- Nghiên cứu kỹ đầu bài: Trước hết cần đọc cẩn thận đề toán, suy nghĩ về ý nghĩa bài toán, nội dung bài toán, đặc biệt chú ý đến câu hỏi bài toán Chớ vội tính toán khi chưa đọc
kỹ đề toán
- Thiết lập mối quan hệ giữa các số đã cho và diễn đạt nội dung bài toán bằng ngôn ngữ hoặc tóm tắt điều kiện bài toán, hoặc minh hoạ bằng sơ đồ hình vẽ
- Lập kế hoạch giải toán: học sinh phải suy nghĩ xem để trả lời câu hỏi của bài toán phải thực hiện phép tính gì? Suy nghĩ xem từ số đã cho và điều kiện của bài toán có thể biết
gì, có thể làm tính gì, phép tính đó có thể giúp trả lời câu hỏi của bài toán không? Trên các
cơ sở đó, suy nghĩ để thiết lập trình tự giải toán
- Thực hiện phép tính theo trình tự đã thiết lập để tìm đáp số Mỗi khi thực hiện phép tính cần kiểm tra đã tính đúng chưa? Phép tính được thực hiện có dựa trên cơ sở đúng đắn không?
-Giải xong bài toán, khi cần thiết, cần thử xem đáp số tìm được có trả lời đúng câu hỏi của bài toán, có phù hợp với các điều kiện của bài toán không? Trong một số trường hợp, giao viên nên khuyến khích học sinh tìm xem có cách giải khác gọn hay không?
CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG
1/Khái quát phạm vi :
-Tôi đã tìm hiểu tất cả bài làm của học sinh về toán giải có lời văn ở bài tập làm tại lớp,các bài kiểm tra 1 tiết , các bài kiểm tra định kì học sinh lớp 4,5
2/Thực trạng : Qua 26 năm giảng dạy, dự giờ, thăm lớp, tôi thấy thực trạng của vấn đề
này như sau:
Đa phần học sinh không biết giải Toán Số ít em biết đặt phép tính nhưng không đúng lời giải và hầu như HS không có kỹ năng giải Toán và không nắm được quy trình giải Toán
3/Nguyên nhân của thực trạng:
+ Về giáo viên :
- Giáo viên chưa vận dụng linh hoạt các PP dạy Toán, chưa nắm rõ đặc điểm tâm, sinh lí của học sinh vì thế chưa phát huy được hết năng lực giải toán của học sinh
-Giáo viên chưa đầu tư và nghiên cứu kỹ mục tiêu chương trình, mục tiêu bài học và mục tiêu từng bài tập
Trang 7- Trong một số tiết học, thường thì giáo viên chỉ truyền đạt, giảng giải theo các tài liệu có sẵn trong sách giáo khoa hay trong sách hướng dẫn của giáo viên
-Phần đông giáo viên chỉ dạy hết số bài quy định trong một tiết học mà chưa chú trọng đến hướng dẫn cho HS biết đường lối chung để giải bài Toán sao cho khoa học, dễ hiểu và phù hợp với từng đối tượng học sinh
Một số giáo viên giảng dạy cho rằng : “ Để phát huy tính tích cực của học sinh thì cứ để học sinh tự làm mà không cần phải có sự hướng dẫn gì hết.”
Bên cạnh đó, một số giáo viên chưa đầu tư vào đồ dùng dạy học, chưa nâng cao trình độ của bản thân và khi hướng dẫn học sinh còn lúng túng thậm chí có trường hợp dùng hệ thống câu hỏi không chính xác, từ đó dẫn đến tình trạng bài giảng không toát lên nội dung cần giảng, HS không hiểu được cách làm
Giáo viên hướng dẫn giải bài toán thường sa vào nói nhiều, với cách giảng giải thuyết trình,
HS chỉ còn nghe mà ít được thực hành nên khi gặp một bài Toán hơi khác đi một vài số liệu thì chỉ có học sinh khá, giỏi làm được còn HS trung bình, yếu không làm nổi
+ Về học sinh :
-Tâm lí học sinh Tiểu học thường hay hiếu động ít kiên trì, ít cẩn thận, thiếu tập trung
Do không nắm vững kiến thức, kĩ năng giải Toán, không tự mình chủ động tìm cách giải, quen chờ giáo viên dắt đi từng bước, nên số lượng học sinh giải bài Toán có đáp số đúng không được nhiều
Một số HS đã xác định rằng : Một bài kiểm tra chỉ cần đạt 5-6 điểm, do đó không cần đến việc giải Toán có lời văn Giải bài Toán có lời văn, HS phải tìm hiểu, xác định và trình bày tốn nhiều thời gian hơn làm tính Từ đó gây tâm lí “ngại” tìm hiểu thậm chí có một số HS nghe đến bài giải Toán là “sợ” không làm được
.-Đa số học sinh “Giải toán có lời văn” còn yếu vì nhiều nguyên nhân, trong đó vẫn là: Do đặc
điểm tâm sinh lý lứa tuổi, các em thường vội vàng, hấp tấp, đơn giản hoá vấn đề nên đôi khi chưa hiểu kỹ đề bài đã vội vàng làm bài, dẫn đến kết quả còn nhiều khi bị sai, thiếu hoặc đúng nhưng chưa đủ
- Bên cạnh đó, cũng còn một nguyên nhân quan trọng nữa là tâm lý lứa tuổi Các em thích giống bài của bạn, không tin tưởng vào bài của chính mình nên dẫn đến những sai sót giống nhau Thậm chí có khi đã làm bài đúng rồi nhưng lại bỏ đi, chép lại sao cho giống bài của bạn Đây là do các em thiếu cơ sở lý luận, không tin tưởng vào mình
+ Về phía phụ huynh :
Nhiều bậc cha mẹ chưa thực sự quan tâm đến con em mình, phó mặc việc học tập của con
em mình cho nhà trường vì họ quan niệm việc dạy dỗ là việc của thầy cô
Và đa phần cha mẹ không có thời gian kèm cặp con em mình vì quá bận Ngoài ra một số cha mẹ không thể hường dẫn con học vì không biết chữ Không quan tâm đến tình hình học tập của con em mình
Một số cha mẹ cho rằng con mình năm nào cũng được lên lớp rồi đâu cần giỏi.Và đặc biệt
họ còn cho rằng Toán giải quá phức tạp không cần quan tâm
Trang 8CHƯƠNG III : BIỆN PHÁP , GIẢI PHÁP
1-Cơ sở đề xuất của giải pháp :
Qua thực tế giảng dạy, với chương trình lớp 4,5 thì việc giải bài toán có lời văn quả là khó khăn với học sinh nói chung và học sinh yếu nói riêng Khó khăn lớn nhất phải kể đến những hạn chế như:
1 Học sinh chưa hiểu đề bài:
-Học sinh chưa hiểu đề bài tức chưa hiểu các thành phần của nó:
+ Những cái đã cho.những cái cần tìm,những mối liên hệ giữa những cái đã cho và cái cần tìm
2.Học sinh chưa biết phân biệt phân loại bài toán:-Học sinh chưa biết phân biệt các loại toán điển hình (Tìm hai số khi biết tổng và hiệu ,tìm hai số khi biết hiệu và tỉ )
-Học sinh giải bài toán sai:Học sinh chưa biết đặt lời giải ,chưa biét đặt phép tính,mối
quan hệ giữa các số để tính
2-Các giải pháp chủ yếu :
-Muốn phân tích được tình huống, lựa chọn phép tính thích hợp, các em cần nhận thức được: cái gì đã cho, cái gì cần tìm, mối quan hệ giữa cái đã cho và cái phải tìm Trong bước đầu giải toán, việc lựa chọn phép tính thích hợp đối với các em là một việc khó Để giúp các
em khắc phục khó khăn này, cần dựa vào các hoạt động cụ thể của các em với vật thật, với
mô hình, dựa vào hình vẽ , các sơ đồ toán học nhằm làm cho các em hiểu khái niệm " gấp
" với phép nhân, khái niệm " một phần " với phép chia” trong tương quan giữa các mối quan hệ trong bài toán
Trong một bài toán, câu hỏi có một chức năng quan trọng vì việc lựa chọn phép tính thích hợp được quy định không chỉ bởi các dữ kiện mà còn bởi các câu hỏi Với cùng các dữ kiện như nhau có thể đặt các câu hỏi khác nhau do đó việc lựa chọn phép tính cũng khác nhau, việc thấu hiểu câu hỏi của bài toán là điều kiện căn bản để giải đúng bài toán đó Nhưng trẻ em ở giai đoạn đầu khi mới giải toán chưa nhận thức được đầy đủ chức năng của câu hỏi trong bài toán Để rèn luyện cho các em suy luận đúng, cần giúp các em nhận thức được chức năng quan trọng của câu hỏi trong bài toán Muốn vậy có thể dùng biện pháp: thường xuyên gợi cho các em phân tích đề toán để xác định cái đã cho, cái phải tìm, các dữ kiện của bài toán , câu hỏi của bài toán.Đối với toán có lời văn ở lớp 4,5, chủ yếu là các bài toán hợp, giải bài toán cũng có nghĩa là giải quyết các bài toán đơn Mặt khác các dạng toán đều đã được học ở các lớp trước, bao gồm hai nhóm chính như sau:
a) Nhóm 1: Các bài toán hợp mà quá trình giải không theo một phương pháp thống nhất cho các bài toán đó
Trang 9b) Nhóm 2: Các bài toán điển hình, các bài toán mà trong quá trình giải có phương pháp riêng cho từng dạng bài toán Trong chương trình toán 4,5 có những dạng toán điển hình sau:
- Tìm số trung bình cộng
- Tìm hai số khi biết tổng và hiệu của hai số đó
- Tìm hai số khi biết tổng và tỉ của hai số đó
- Tìm hai số khi biết hiệu và tỉ số của hai số đó
- Bài toán quan hệ tỉ lệ
-Bài toán liên quan đến các yếu tố hình học
-Bài tóan về chuyển động đèu
Người giáo viên phải nắm vững các dạng toán để khi hướng dẫn học sinh giải toán sẽ
tổ chức cho học sinh trước hết xác định dạng toán để có cách giải phù hợp
-Giải toán là một hoạt động trí tuệ khó khăn, phức tạp Hình thành kỹ năng giải toán khó hơn nhiều so với hình thành kĩ năng tính vì bài toán là sự kết hợp đa dạng nhiều khái niệm, nhiều quan hệ toán học Giải toán không chỉ là nhớ mẫu để rồi áp dụng , mà đòi hỏi nắm chắc khái niệm, quan hệ toán học, nắm chắc ý nghĩa của phép tính, đòi hỏi khả năng độc lập suy luận của học sinh, đòi hỏi biết tính đúng
-Ở lớp4, 5 việc học phân số, học số thập phân, học về các đơn vị đo đại lượng cũng được kết hợp học các phép tính, học giải toán được kết hợp một cách hữu cơ để có tác dụng hỗ trợ lẫn nhau Việc dạy cho học sinh nắm được phương pháp chung để giải toán được chú trọng ngay từ khi các em giải bài toán đầu tiên ở đầu bậc tiểu học và sau này vẫn được thường xuyên quan tâm, các em luôn được rèn luyện trong việc tìm hiểu đề toán, trong việc phân tích cái gì đã cho, cái gì phải tìm trong việc suy nghĩ tìm ra cách giải và trong việc thực hiện cách giải Đặc biệt, các em được thường xuyên sử dụng việc tóm tắt đề toán bằng sơ đồ, hình vẽ
-Đối với các bài toán có lời văn như trên, giáo viên nên khuyến khích học sinh tự nêu ra các giả thiết đã biết, cái cần phải tìm, cách tóm tắt bài toán và tìm đường lối giải Các phép tính giải chỉ là khâu thứ yếu mang tính kĩ thuật
- Khi giải một bài Toán cần yêu cầu HS đọc kỹ đề bài, xác định loại Toán Từ đó sẽ lựa chọn được cách giải đúng và thuận tiện nhất
Theo tôi, việc giúp HS hiểu rõ lí do của mỗi việc làm là vì sao chọn phép tính này mà không chọn phép tính kia sẽ giúp HS không bị lệch hướng khi giải một bài Toán Để giúp HS giải tốt một bài Toán, cần giúp HS thực hiện các bước:
Bước 1: Tìm hiểu kỹ đề bài
Bước 2: Tóm tắt bài Toán
Bước 3: Lập kế hoạch giải.(Phân tích)
Bước 4: Thực hiện kế hoạch giải Kiểm tra lời giải, đánh giá cách giải
Bước 5:Tìm cách giải khác.(Bước này giành cho học sinh khá giỏi )
Trang 10Trong thực tế các bước này khó phân biệt rõ ràng được, nhất là ba bước đầu tiên, nó thường gắn bó với nhau hỗ trợ cho nhau tạo nền tảng cho từng bước giải bài Toán đạt hiệu quả.Ta đi vào nghiên cứu từng bước giải :
1 Nghiên cứu kĩ đề bài :
Trước tiên ta phải tìm hiểu rõ cách diễn đạt bằng lời văn, nắm được nội dung của đề bài (giáo viên yêu cầu HS nhắc lại đề bài, không cần đọc đề bài mà cần diễn đạt nội dung theo ý của mình)
Mỗi đề Toán có 3 yếu tố cơ bản: Dữ kiện là cái đã cho.Ẩn số là cái chưa biết hay cái phải tìm.Điều kiện là quan hệ giữa Dữ kiện và Ẩn số Hiểu rõ đề bài thì chỉ ra được và phân biệt được rành mạch ba yếu tố đó
Trong một bài toán ở Tiểu học thường chứa các từ gọi là chìa khóa Từ “Chìa khóa” là những từ mà nội dung nó gợi ra phép tính mà ta phải thực hiện để giải một bài toán
Giáo viên cần lưu ý học sinh : Trước tiên phải đọc đúng đề bài, suy nghĩ về những điều kiện
đã cho của bài toán, chớ vội tính toán khi chưa đọc kỹ đề bài Nhằm tìm hiểu bài toán giáo viên đặt một số câu hỏi ví dụ như:
- Bài toán cho chúng ta biết những gì ?
- Bài toán hỏi gì ?
Hoặc:- Cái gì đã biết ?
- Cái gì là dữ kiện ?
- Cái gì cần tìm ?
- Bằng một yêu cầu : Hãy gạch dưới những “điều kiện” đã cho, “dữ kiện” đã biết và “yêu cầu” cần tìm của bài toán
Cả lớp đều phải chú ý đọc đề toán để tìm các dữ kiện đã cho, yêu cầu tìm và gạch dưới.điều kiện đã cho ,dữ kiện đã biết và yêu cầu cần tìm
2 Tóm tắt bài toán:
Trên cơ sở phân biệt rõ 3 yếu tố và để tập trung vào 3 yếu tố đó, giáo viên cần làm cho HS biết cách tóm tắt đề bài toán một cách ngắn gọn cô đọng
Nhìn như vậy là chúng ta phải lựa chon cách tóm tắt cho phù hợp và không phải bài toán nào tóm tắt bằng sơ đồ cũng tiện lợi cả
* Tùy từng thể loại mà giáo viên có thể hướng dẫn HS tóm tắt bài toán bằng cách ghi tóm tắt điều kiện của bài toán, hoặc minh họa điều kiện bằng : Biểu đồ, Sơ đồ , Hình vẽ…và trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi, một số bài Toán có thể tóm tắt bằng : Sơ đồ ven, bằng Graph (lưu đồ) …
Khi HS đã tìm được cách tóm tắt tốt nhất tôi tổ chức cho HS ghi tóm tắt ra vở nháp hoặc phiếu học tập và hướng dẫn HS giải bước tiếp theo
3 Lập kế hoạch giải toán
Sau khi tóm tắt bài toán, cần hướng dẫn HS đến với những suy nghĩ : Làm thế nào để tìm ra đáp số của bài toán ?.Để tìm ra được đáp số ta cần dựa vào những điều kiện nào ? Dữ kiện nào
đã cho ? Ẩn số nào phải tìm ? Điều kiện nào là quan hệ giữa dữ kiện và ẩn số ?Ta phải đặt lời giải như thế nào ? Cuối cùng ta thực hiện những phép tính gì ?
- Khi hướng dẫn tôi chuẩn bị hệ thống câu hỏi cụ thể Vì thế, Tùy vào từng bài và thời gian cho phép hoặc bài toán “lạ”, “quen” mà tôi chọn cho mình một cách hướng dẫn phù hợp Khi mới làm quen với quy trình giải toán giáo viên nên hướng dẫn một cách tỉ mỉ, cần kết hợp gợi
ý bằng lời, giáo viên ghi lại quy trình để cho học sinh dễ thấy
* Theo dõi kỹ phần hỏi, đáp trong khi phân tích hay quan sát kỹ sơ đồ tóm tắt, HS sẽ thấy khi giải bài toán hợp, cần tách nó ra thành những bài toán đơn giản hơn (bài toán đơn) mà HS đã biết giải.Khi lập quy trình ta phải đi từ cái yêu cầu cần tìm đến các điều kiện của bài toán và đến cái đã biết
4 Thực hiện kế hoạch giải toán :
-Giáo viên cần chú ý đến cách trình bày bài giải :cách đặt lời giải cho bài toán ,ghi phép tính đúng với lời giải ,số nào phù hợp với phép tính ,ghi đơn vị đo cho thích hợpyêu cầu bài toán ,ghi đúng đáp số