Trên thực tế, có nhiều vùng kinh tế còn như vùng trắng của hoạt động khoa học công nghệ 3.Thực tế đổi mới vừa qua đã xuất hiện một nghịch lý và mở của mang lại sự khởi sắc cho nền kinh
Trang 11 Mặc dù tồn tại số lượng đáng kể các cơ quan nghiên cứu khoa học công nghệ và dưới nhiều dạng thực phong phú, nhưng các viện nghiên cứu, các trường đại học thường mạng nặng tính hàn lâm và ít gắn bó hữu ích với các tổ chức kinh
tế Ngoài mối quan hệ lỏng lẻo giữa cơ quan nghiên cứu và các đơn vị kinh tế còn một khía cạnh nữa là bản thân hệ thống cơ quan nghiên cứu vẫn thiếu phương pháp luận tiếp cận có hiệu quả tới hệ thống kinh tế ở đây đòi hỏi sự hợp tác, trao đổi qua lại nhiều vòng giữa các nhà khoa học và đại diện của các khu vực sản xuất Các hãng luôn được coi như nhân vật trung tâm của đổi mới khoa học công nghệ… Đáng tiếc phương pháp này còn xa lạ đối với VN
Thiếu những định hướng rõ ràng, cụ thể đã làm cho các chương trình nghiên cứu khoa học công nghệ trở nên kéo hiệu quả
2 Cơ cấu của đội ngũ hoạt động khoa học công nghệ hiện mất cân đối đáng kể so với cơ cấu nền kinh tế Trong các lĩnh vực công nghệ tiên tiến, việc khắc phục khoảng trống bằng cách chuyển các nhà nghiên cứu khoa học cơ bản sang cũng chưa đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi tối thiểu
Trang 2Mặt khác, sự phân bố của lực lượng khoa học công nghệ không sát với địa bản hoạt động kinh tế Trên thực tế,
có nhiều vùng kinh tế còn như vùng trắng của hoạt động khoa học công nghệ
3.Thực tế đổi mới vừa qua đã xuất hiện một nghịch lý
và mở của mang lại sự khởi sắc cho nền kinh tế thì nó lại làm cho vị thế của các nhà khoa học trong nước giảm xuống tương đối Một bộ phận không nhỏ đội ngũ các nhà khoa học công nghệ buộc phải làm thêm nghề khác hoặc đổi hẳn nghề
Sự lão hoá của đội ngũ khoa học cũng lý giải một phần cho hiện tượng này Tuổi trung bình của cán bộ khoa học công nghệ làm việc ở các viện nghiên cứu là 45- 46 tuổi, tuổi trung bình của cán bộ nghiên cứu có trình độ cao vào khoảng 55 và 60 có thể do nhiều lý do, trong đó một lý do quan trọng là : coi giai đoạn hiện nay như là quá độ chuyển
đổi từ mô hình nghiên cứu khoa học công nghệ kiểu cũ sang mô hình nghiên cứu kiểu mới Đối với lớp trẻ, hình mẫu các nhà nghiên cứu thế hệ trước không còn mấy hấp dẫn, họ
đang tìm kiếm những con đường khác, những phương thức
Trang 34 Chúng ta từng hy vọng có thể thông qua hoạt động
đầu tư nước ngoài vào VN để nhận được những công nghệ cần thiết tiến hành CNH, HĐH Tuy nhiên thực tế diễn ra không như mong muốn Trước hết, luồng đầu tư nước ngoài
đang có xu hướng chững lại sẽ hạn chế khuôn khổ chuyển giao công nghệ Thứ hai, cơ cấu đầu tư với 18,7% vào khách sạn dụ lịch… là một nhân tố góp phần hạn chế quy mô chuyển giao công nghệ tiên tiến Thứ ba, ngay trong bản thân lĩnh vực công nghiệp, các chủ đầu tư nước ngoài dường như chẳng hề sốt sắng du nhập các công nghệ tiên tiến vào
VN, thay vào đó, họ chú ý nhiều đến các công nghệ thế hệ
cũ cho phép thu lại lợi nhuận tức thì từ lao động rẻ, môi trường đầu tư dễ dãi và miền đất đầu tư mới mẻ
3 Nguyên nhân của những thực trạng ấy
Do tỷ lệ cán bộ KH- CN trong các doanh nghiệp còn thấp ; cấu trúc và phân bố đội ngũ chưa hợp lý ; số cán bộ
được đào tạo về các ngành KH và KT chỉ chiếm 15,4% trong tổng số đội ngũ cán bộ KH- CN ; sự phân bố cán bộ KH- CN theo vùng lãnh thổ còn mất cân đối lớn Đội ngũ cán bộ KH
đông nhưng chưa mạnh
Trang 4Chất lượng đào tạo cán bộ KH- CN thấp Về trình độ, chưa cập nhật CN và tri thức hiện đại của thế giới, bị hổng nhiều về CN cao, quản tri kinh doanh, tiếp thị, ngoại ngữ…
Đội ngũ cán bộ KH- CN nước ta có tiềm năng trí tuệ đáng
kể, tiếp thu nhanh tri thức mới, nhưng còn thiếu tính liên kết cộng đồng, khó hợp tác giữa cơ quan và cá nhân, thiếu cán
bộ đầu đàn có khả năng tổ chức và thực hiện những chương trình nghiên cứu mang tính đột phá cao Lực lượng chuyên gia giỏi ở các ngành hiện nay rất mỏng, phần lớn chỉ nắm lý thuyết, thiếu thực hành Trước sức hấp dẫn của các doanh nghiệp và các cơ sở liên doanh với nước ngoài, đa số hệ thống cơ quan nghiên cứu- triển khai không giữ được đội ngũ cán bộ trẻ, có năng lực Nhiều cán bộ KH- CN có kinh nghiệm và trình độ, bỏ chuyên môn làm dịch vụ Chính sách
đối với cán bộ KH- CN chậm đổi mới, nên không khuyến khích đội ngũ cán bộ làm KH phát huy hết khả năng của mình trong nghiên cứu Việc tổ chức sắp xếp lại các cơ quan KH- CN triển khai chậm
Có sự mất cân đối lớn trong phân bố theo vùng lãnh thổ mạng lưới các cơ quan nghiên cứu- triển khai Nhiều cơ quan nghiên cứu có chức năng trùng lắp, không đồng bộ
Trang 5hướng ưu tiên trọng điểm Cơ sở vật chất của cơ quan nghiên cứu- triển khai các trường đại học, nghèo nàn, lạc hậu : phần lớn được xây dựng và trang bị đã trên 30 năm trình độ thiếu
bị thua kém ngay cả các cơ sở doanh nghiệp trong nước
Đầu tư tài chính cho KH- CN từ ngân sách, nhà nước
ở nước ta, hiện còn thấp Do vậy, nền khoa học của ta chỉ giải quyết những vấn đề trước mắt, chưa tạo được kết quả
KH lớn, tầm cỡ chiến lược Việc sử dụng tài chính cho KH-
CN hiện nay với một cơ chế thường thúc ép chúng ta rơi vào thế phả chi, chia bị động, Số chương trình và đề tà cấp nhà nước, cấp bộ còn nhiều và dàn trải so với khả năng kinh phí hiện có Nguồn ngoại tệ viện trợ không điều chỉnh được trong phạm vi quản lý nguồn vốn KH- CN, nên hiệu quả còn thấp Việc huy động các nguồn vốn ngoài ngân sách Nhà nước cho hoạt động nông nghiệp gặp nhiều khó khăn, chưa
có cơ chế và chính sách đồng bộ để khuyến khích các doanh nghiệp, các tổ chức tư nhân tự nguyện đầu tư Nhiều cơ quan nghiên cứu- triển khai, hoạt đông KH- CN còn dựa chủ yếu vào ngân sách Nhà nước Thực tế trên đã dẫn đến một nghịch lý: vốn cho KH-CN gần như duy nhất từ nhà nước lại bị phân chia dàn trải.Trong khi đó, một số lĩnh vực cần đầu tư thích
đáng :giáo dục y tế bảo vệ môi trường hoặc những hướng
Trang 6nghiên cứu triển khách quan trọng mang ý nghĩa chiến lược lại bị hạn chế do thiếu vốn Việc thực hiện một phần vốn trong tổng giá trị dự án đầu tư cho công tác nghiên cứu triển khai vẫn chưa được thực hiện, do nghiên cứu khoa học công nghệ chưa được coi là một nội dung chỉ trong cơ chế quản lý
đầu tư.Vai trò của khoa học công nghệ chưa thể hiện bằng biện pháp cụ thể về mức đầu tư tài chính,chế độ cán bộ, chưa tạo lập được hệ thống chính sách thích hợp để thúc đẩy các nhà hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ phảI dựa trên KH- CN và hướng theo nhu cầu của sự phát triển kinh tế- xã hội
Sau khi được chuyển thành cơ quan quản lý nhà nước
về các hoạt động KH- CN, Bộ KH- CN và môI trường đã từng bước phát huy vai trò quản lý nhà nước trong việc giám sát, kiểm tra các hoạt động KH- CN, quản lý nhà nước về chuyển giao CN, trình độ CN trong sản xuất và bảo vệ môi trường Tuy nhiên, công tác quản lý chưa thể hiện được tính
đồng bộ, chưa gắn kết chặt chẽ với quản lý kinh tế và xã hội, chưa tạo lập thị trường rộng rãi cho KH- CN Nhiều công trình KH khi áp dụng vào sản xuất, còn gặp trở ngại Bởi sản xuất chưa thực sự có nhu cầu KH Cạnh đó, nhiều viện
Trang 7không có đơn đặt hàng Hiện tượng tách rời gữa KH và sản xuất còn phổ biến
Thành tựu KH, các tiến bộ CN, chưa được áp dụng rộng rãi nên chưa tạo chuyển biến rõ nét về năng suất, chất lượng, hiệu quả trong sản xuất kinh doanh và dịch vụ Chưa tạo được những ngành nghề mới xuất phát từ kết quả của hoạt động KH- CN Thị trường cho KH- CN chưa được hình thành Trình độ CN nói chung còn ở mức thấp Trong các ngành công nghiệp, hệ thống máy móc thiết bị hiện tại lạc hậu so với thế giới và hình thành từ nhiều nguồn chắp vá Mẫu mã hàng hoá đơn điệu, chất lượng sản phẩm thấp, khả năng cạnh tranh, xuất khẩu kém Quy mô dự án còn nhỏ, chưa tương xứng với tầm nhiệm vụ cấp nhà nước, phần lớn chỉ dừng ở quy mô ngành, địa phương, hoặc cấp cơ sở, ít có tác dụng thúc đẩu sản xuất
Công tác quản lý KH- CN tuy đã được đổi mới, nhưng chưa đồng bộ và hoàn chỉnh Cơ chế quản lý các chương trình trọng đIúm cấp nhà nước còn nhiều thủ tục rườm ràc không chặt chẽ, chưa bảo đảm tập trung các nguồn lực vào những mục tiêu chủ yếu Cơ chế chính sách hiện hành không khuyến khích và bắt buộc các doanh nghiệp tiến
Trang 8hành nghiên cứu triển khai hoặc có chiến lược lâu dàI về đổi mới CN, đổi mới sản phẩm
iii Một số giảI pháp
Trước hết, chúng ta cần đặt lên hàng đầu tính hiệu quả trong công tác nghiên cứu khoa học, phát triển cân đối cả nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng, nhưng hiện nay cần ưu tiên tập trung hơn đến nghiên cứu ứng dụng Mọi phương pháp dù mới, dù cũ, nhưng nếu nó hướng khoa học vào phục vụ sản xuất, hiện đạI hó nền kinh tế, nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm, đối với chungư ta lúc này đều là phương pháp tốt để phát triển khoa học Cả hai lĩnh vực này đều phảI nhằm hướng vào giảI quuết những đòi hỏi cấp bách của sản xuất, kết hợp chặt chẽ với sản xuất Mặt khác cần đề phòng tác dụng tiêu cực của việc ứng dụng khoa học vào sản xuất chạy theo lợi nhuận quá đáng đến mức gây ô nhiễm môi trường và làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên Khoa học có tính độc lập tương đối trong sự phát triển của nó, luôn được tích luỹ, có tính kế thừa, được
Trang 9khác Nhờ thế một nước lạc hậu đI sau có thể đuổi kịp các nước phát triển nếu có những chính sách khôn ngoan, biết tiếp thu thành tựu khoa học của nước khác và biết vận dụng phù hợp với điều kiện nước mình Chúng ta cần biết tranh thủ tiếp thu những thành tựu khoa học, kỹ thuật và công nghệ hiện đại của các nước phát triển bằng mọi cách có thể
được, nếu việc làm ấy có hiệu quả cao hơn, dỡ tốn kém hơn
đầu tư nghiên cứu trong nước
Các ngành mũi nhọn như đIửn tử tin học và các công nghệ cao cấp cần được tập trung ưu tiên phát triển hơn cả Vì chính những ngành đó sẽ kéo toàn bộ nền kinh tế tiến tới trình độ hiện đại, tự động hoá một cách nhanh chóng
Mục tiêu lâu dài của chúng ta là tiến tới độc lập, tự chủ về khoa về học, kỹ thuật và công nghệ hiện đại, nhưng trong giai đoạn trước mắt cũng nên đi bắt chước, mô phỏng, làm thủ để rồi rút kinh nghiệm tiến tới cải tiến và phát minh công nghệ mới
Đồng thời chúng ta cần phải tạo vốn cho hoạt động KH- CN Vốn là nguồn lực để phát triển khoa học công nghệ Không có vốn hoặc có nhưng thấp hơn mức cần thiết
Trang 10đều không có điều kiện thực hiện các mục tiêu KH- CN Kinh nghiệm ở các nước cho thấy, vốn để phát triển khoa học- công nghệ thường được huy động từ hai phía nhà nước
và khu vực doanh nghiệp, trong đó phần nhiều là từ các doanh nghiệp
TạI Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ hai (khóa VIII), khi một lần nữa khẳng định “ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước phải bằng và dựa vào khoa học, công nghệ “, Đảng ta đã đưa ra chính sách đầu tư khuyến khích,
hỗ trợ phát triển khoa học và công nghệ, theo đó, một phần vốn ở các doanh nghiệp được dành cho nghiên cứu, đổi mới công nghệ và đào tạo nhân lực Một phần vốn từ các chương trình kinh tế- xã hội và dự án được dành để đàu tư cho khoa học- công nghệ nhằm đẩy mạnh việc nghiên cứu- triển khai
và đảm bảo hiệu quả của dự án
Tạo động lực, tạo vốn cho hoạt động khoa học- công nghệ phải đi đôi với mở rộng quan hệ quốc tế về khoa học, công nghệ
Có thể nói, đây là điều kiện rất quan trọng để phát