Cây tre đã trở thành hình ảnh trung tâm của nhiều tác phẩm văn học Việt Nam Hãy chép lại hai câu nối tiếp nhau của một bài thơ đã học mà trong đó, nhà thơ đã mợn hình ảnh cây tre để gợi [r]
Trang 1Viếng lăng bác
- Viễn
Phơng-I.MB:
-Nhà thơ Viễn Phơng (1928 - 2005),tên thật là Phan Thanh Viễn quê ở Tân Châu, An Giang
Ông là một trong những cây bút có mặt sớm nhất của lực lợng Văn nghệ giải phóng ở miền Namthời kì chống Mĩ cứu nớc Thơ Viễn Phơng thờng nhỏ nhẹ, giàu tình cảm, khá quen thuộc với bạn
đọc thời kháng chiến chống Mĩ
Bạn đọc biết đến VP với khá nhiều tập thơ hay: Mắt sáng học trò; Nhớ lời Di chúc; Nh mây mùa xuân; Phù sa quê mẹ…
- Bài thơ Viếng lăng Bác đợc VP viết năm 1976, khi lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh đợc xây dựng
xong, đất nớc thống nhất, đồng bào miền Nam đã có thể thực hiện đợc mong ớc ra viếng Bác.Trong niềm xúc động vô bờ của đoàn ngời vào lăng viếng Bác, Viễn Phơng viết bài thơ này Bài thơthể hiện niềm xúc động thiêng liêng, thành kính, lòng biết ơn và tự hào xen lẫn nỗi xót đau khi tácgiả vào lăng viếng Bác
2 -Câu thơ đầu: Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác không chỉ giới thiệu hoàn cảnh mà còn gợi lên
tâm trạng đặc biệt thiêng liêng, đầy ý nghĩa của cuộc viếng lăng Bác
Cách xng hô thật gần gũi, thân thơng Với muôn triệu ngời dân VN, Bác mãi “là Cha, là Bác, là Anh Ngời không con mà có triệu con” cho nên nhà thơ mới xng con Các nhà thơ Tố Hữu, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Nguyễn Đình Thi đều xng con với Bác Nhng con ở miền Nam, của Viễn Ph-
ơng mang một sắc thái thiêng liêng bở đó là tiếng lòng của đứa con đi xa vắng mặt khi cha mất
- Cụm từ MN gợi bao niềm xúc động: Miền Nam là nơi xa xôi, mảnh đất xa cha ông đi mở cõi
MN, nơi đi trớc về sau MN, mảnh đất sinh thời Bác hằng khát khao mong nhớ: Bác nhớ miền Nam nỗi nhớ nhà- Miền Nam mong Bác nỗi mong cha(Tố Hữu)
-Chữ “thăm” đợc tác giả sử dụng thật tinh tế và gợi cảm Nó vừa giảm nhẹ nỗi đau đớn xót xa, vừa
nh khẳng định trong lòng mình: Bác Hồ, vị cha già kính yêu vẫn còn đó, Ngời chỉ đang nằm nghỉ
đó thôi Và tác giả nh ngời con đi xa lâu ngày, nay chỉ chờ gặp lại bóng dáng ngời cha thân yêu
- Cảnh vật đầu tiên mà nhà thơ nhìn thấy ở bên lăng Bác là hàng tre bát ngát Ng ời con xa lần đầutiên về với quê cha đã xúc động trớc hàng tre xanh quanh nơi ở của Ngời Hàng tre có thực bênlăng Bác đợc nhìn với con mắt liên tởng nhân hoá và tởng tợng vì thế thành hàng tre bát ngát,
thành màu xanh dân tộc (xanh xanh Việt Nam) thành những chiến sĩ trung kiên bất chấp bão táp,
ma sa (Bão táp ma sa đứng thẳng hàng) Nh vậy, lăng Bác thật gần gũi, thân thuộc nh một làng quê
sau luỹ tre xanh Nhng ở đây cũng có nét tợng trng: Tre biểu tợng cho một dân tộc cần cù, hiênngang, mạnh mẽ, xếp thành hàng cùng với các chiến sĩ vệ binh canh giấc ngủ cho Ngời Nhữngcâu thơ ở khổ thơ này không chỉ dừng lại ở việc tả khung cảnh quanh lăng với hàng tre có thật màcòn gợi ra những ý nghĩa sâu xa Đến với Bác chúng ta gặp đợc dân tộc và nơi Bác yên nghỉ đời đờicũng xanh mát bóng tre của làng quê Việt Nam
3 Khổ thơ thứ hai, tác giả thể hiện tình cảm kính yêu sâu sắc của nhân dân với Bác Khổ thơ này
đợc tạo nên từ hai cặp câu có những hình ảnh thực và hình ảnh ẩn dụ sóng đôi: … mặt trời đi qua trên lăng/ … mặt trời trong lăng; … dòng ng ời/ … tràng hoa …
-Theo đoàn ngời, tác giả vào thăm lăng Bác, nhà thơ nhìn thấy:
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
Mặt trời ngày ngày đi qua trên lăng là mặt trời của thiên nhiên vũ trụ, nguồn sáng lớn nhất rực rỡ vĩnh viễn của thế gian Nhng mặt trời ấy còn thấy và nhận ra một mặt trời khác, một mặt trời trong lăng rất đỏ Mặt trời trên cao đợc nhân hoá, nhìn mặt trời trong lăng bằng đôi mắt của mặt trời.
Một hình ảnh chứa bao sự tôn kính đối với Bác Hồ vĩ đại! Bằng hình ảnh ẩn dụ nhà thơ đã ví Bác làmặt trời Ngời là mặt trời đỏ rực rỡ màu cách mạng sẽ mãi chiếu sáng đờng chúng ta đi bằng sự
Trang 2nghiệp của Ngời Đây là nét nghệ thuật ẩn dụ đầy sáng tạo của tác giả Hình ảnh ẩn dụ: Mặt trời trong lăng rất đỏ vừa nói lên sự vĩ đại của Bác Hồ, vừa ca ngợi công lao to lớn của Bác, vừa thể
hiện sự tôn kính của nhân dân, của tác giả với Bác
-Độc đáo hơn, nhà thơ còn sáng tạo một hình ảnh khác để ca ngợi Bác
Ngày ngày dòng ngời đi trong thơng nhớ
Kết tràng hoa dâng bảy mơi chín mùa xuân.
Hình ảnh dòng ngời đi trong thơng nhớ lại kết lại thành những trành hoa chỉ là hình ảnh tả thực sosánh những dòng ngời xếp lại thành hàng dài vào lăng viếng Bác trông nh những tràng hoa vô tận
Nó còn có nghĩa tợng trng: cuộc đời của họ đã nở hoa dới ánh sáng của Bác, đó là hoa của chiếncông, hoa của thành tích, hoa của lòng ngời Những bông hoa tơi thắm ấy đang đến dâng lên Ngời
những gì tốt đẹp nhất Dâng lên bảy mơi chín năm tuổi đẹp nh bảy mơi chín mùa xuân và đã làm
ra những mùa xuân cho đất nớc, cho con ngời của Bác Hình ảnh hoán dụ này vừa đẹp vừa mới lạ,thể hiện tình cảm thơng nhớ, kính yêu và sự gắn bó của nhân dân với Bác
4 Khổ thơ thứ ba, diễn tả cảm xúc của tác giả khi vào lăng
-Nhà thơ vào lăng, đợc thấy Bác nằm trong giấc ngủ bình yên giữa một vầng sáng nhẹ nhẹ, dịu
hiền ánh sáng ấy nơi Bác nằm đợc nhà thơ miêu tả nh ánh sáng một vầng trăng dịu hiền:
Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền
ánh sáng của những ngọn đèn mờ ảo trong lăng gợi nhà thơ liên tởng thú vị ánh trăng, tác giả thểhiện sự am hiểu của mình về sự liên tởng kì lạ đó Bởi trăng với Bác từng là ngời bạn tri âm, tri kỉ
ánh trăng bát ngát đã từng đi vào thơ Bác trong nhà lao, trên chiến trận, giờ đây trăng cũng đếnbên giấc ngủ của Ngời:
Chúng ta hãy bớc nhẹ chân, nhẹ nữa
Trăng ơi trăng hãy yên lặng cúi đầu (Hải Nh)
Với hình ảnh vầng trăng sáng dịu hiền dụng ý của nhà thơ muốn tạo ra một hệ thống hình ảnh vũ
trụ để ví với Bác Ngời có lúc nh mặt trời rực rỡ ấm áp, có lúc dịu hiền nh ánh trăng rằm Bác của
chúng ta là nh vậy Mặt trời, ánh trăng, trời xanh đó là những cái mênh mông, bao la bất diệt của
vũ trụ đợc nhà thơ ví với cái bao la, rộng lớn trong tình thơng của Bác Đó cũng là biểu hiện vĩ đại,rực rỡ cao siêu của con ngời và sự nghiệp của Bác
-Niềm xúc động thành kính và nỗi đau xót của nhà thơ đã đợc thể hiện rất chân thành và sâu sắc:
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi- Mà sao nghe nhói ở trong tim Đây là cái giật mình thảng thốt, một
sự mâu thuẫn giữa lí trí và tình cảm Lí trí tin rằng Bác vẫn còn sống mãi cùng non sông đất nớc,
nh trời xanh còn mãi trên đầu Bác sống nh trời đất của ta (Tố Hữu) Nhng trái tim lại không thể
không đau nhói, xót xa vì sự ra đi của Bác Đó là nỗi đau oà ra từ đáy sâu của trái tim: Bác mất rồi!Bác không thể gặp mặt với những đứa con miền Nam mà Ngời hằng chờ mong
5 Khổ cuối khép lại những nỗi đau, mất mát mà cả dân tộc đã trải qua khi nghe tin Bác qua đời
(1969) Chỉ còn lại những giọt nớc mắt của ngời con viếng muộn: Mai về MN thơng trào nớc mắt Nghĩ đến ngày mai về miền Nam, nỗi thơng xót trào rơi nớc mắt Không phải rng rng, rơm rớm,
mà là trào, một cảm xúc thật chân thành, mãnh liệt.
-Và theo đó là những niềm ao ớc, những mong mỏi mãi mãi bên Ngời:
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đoá hoa toả hơng đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.
Là chim, là hoa, là cây nhng tất cả là ở bên lăng, ở quanh lăng Chim dâng tiếng hót, hoa dâng mùihơng, tre trung hiếu gác giấc ngủ êm đềm Ước muốn đó thể hiện tình cảm thành kính, thiêng liêngcủa nhà thơ, một ngời con Nam Bộ, nhng đó cũng là tình cảm của nhân dân miền Nam, của dân tộcViệt Nam đối với Bác Để diễn tả nỗi niềm riêng nhng mang tình cảm khái quát chung ấy, tác giả
đã viết một loạt câu thơ không chủ ngữ, nhấn mạnh ba lần điệp ngữ muốn làm nh một khát vọng
khôn nguôi Khát vọng của những ngời đã một lần đợc về thăm lăng, những ngời cha một lần đợc
đến thăm lăng mà tấm lòng luôn hớng về Bác kính yêu
III.KB : Bài thơ tả lại một ngày ra thăm lăng Bác, từ lúc tinh sơng đến tra, đến chiều Nhng thời
gian trong tởng niệm là thời gian vĩnh viễn của vũ trụ, của tâm hồn Cả bài thơ bốn khổ, khổ nào cũng trào dâng một niềm thơng nhớ bao la và xót thơng vô hạn Bốn khổ thơ, khổ nào cũng đầy ắp
ẩn dụ, những ẩn dụ đẹp và trang nhã, thể hiện sự thăng hoa của tình cảm cao cả, nâng cao tâm hồn
con ngời Viếng lăng Bác của nhà thơ Viễn Phơng là một đóng góp quý báu vào kho tàng thi ca viết
về Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh tụ vĩ đại, kính yêu của dân tộc Chúng ta, con cháu của Bác xin nguyện nh nhà thơ VP làm tiếng chim hót, làm bông hoa đẹp, làm cây tre trung hiếu và sẵn sàng làm muôn ngàn công việc tốt để kính dâng lên Ngời
Trang 3KB2: Viếng lăng Bỏc khụng những là tiếng khúc đau đớn, nghẹn ngào trước sự ra đi của Bỏc, là lũng thương nhớ khụng nguụi, lũng kớnh phục vụ hạn của nhà thơ Viễn Phương và của nhõn dõn ta đối với Bỏc Hồ mà bài thơ cũn diễn tả thành cụng hỡnh tượng Bỏc Hồ vĩ đại bằng những hỡnh ảnh đẹp, nhịp điệu tha thiết, cảm xỳc nồng nàn chõn thực Âm hưởng của bài thơ ngõn vang mói trong lũng người đọc Bài thơ được phổ nhạc càng trở nờn truyền cảm sõu xa, làm xỳc động hàng triệu trỏi tim Việt Nam từ 1976 đến nay.
KB3“Viếng lăng Bác” là một bài thơ đẹp về hình ảnh thơ, hay về cảm xúc… gây xúc động sâu xa trong lòng ng ời
đọc Bằng cách sử dụng điêu luyện những biện pháp tu từ một cách sáng tạo, tác giả đã thể hiện tình cảm ngọt ngào, đằm thắm lại rất giản dị, chân thành đối với Bác Xin nguyện nh Viễn Phơng, sống một cuộc đời đẹp đẽ để trở thành những bông hoa dâng lên Bác.
*Một số MB:
MB1:Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhân vật lịch sử thân yêu nhất của dân tộc Việt Nam thế kỉ XX Ng
-ời để lại hình ảnh một ng-ời cha già hiền từ, một tên gọi Bác thân thiết, ng-ời hiện thân cho những gì cao đẹp và mạnh mẽ của dân tộc Lăng Bác trở thành nơi lu giữ bóng dáng Bác lúc sinh thời, nơi chiêm ngỡng thành kính của nhân dân cả nớc và bạn bè quốc tế Biết bao nhà thơ làm thơ về Ngời,
về lăng Ngời Viếng lăng Bác của Viễn Phơng là một bài thơ ngắn đầy xúc động, thể hiện đợc tấm lòng của đồng bào niềm Nam đối với Ngời.
MB2:Bác Hồ mất, sự kiện lớn lao làm xúc động muôn triệu trái tim Việt Nam và thế giới, cảm động cả đất
trời (Đời tuôn nớc mắt trời tuôn ma) Hầu nh nhà thơ nào cũng làm thơ khóc Bác, viếng Bác Trong số những bài thơ đó nổi trội hơn cả là bài Bác ơi của Tố Hữu và sau này là Viếng lăng Bác của Viễn Phơng Bài thơ
của Viễn Phơng không chỉ là một bài thơ hay viếng hay khóc Bác bình thờng Bác mất năm 1969 Mùa xuân
1975 đất nớc thống nhất Năm 1976 Viễn Phơng mới tới viếng lăng ngời Nh vậy là viếng Bác, khóc Bác cũng
là thăm Bác, cả ba nhập vào một chuyến đi Bài thơ thể hiện niềm xúc động thiêng liêng, thành kính, lòng biết ơn và tự hào xen lẫn nỗi xót đau khi tác giả vào lăng viếng Bác
MB3: Sinh thời, Bỏc Hồ luụn luụn nghĩ đến miền Nam, ngày đờm thương nhớ miền Nam
Với Bỏc, miền Nam là niềm vui, là hạnh phỳc, là nỗi đau khụng lỳc nào nguụi: “Miền Nam trong trỏi tim tụi” Niềm mong mỏi thiết tha của Bỏc là miền Nam mau được giải phúng Miền Nam cũng ngày đờm thương nhớ Bỏc, mong ngày giải phúng để được gặp Bỏc kớnh yờu Nhưng tiếc thay, khi Bắc Nam sum họp một nhà thỡ Bỏc khụng cũn nữa Lũng thương nhớ, nỗi niềm đau đớn của đồng bào và chiến sĩ miền Nam dồn nộn bao nhiờu năm đó được nhà thơ Viễn Phương thể hiện trong bài Viếng lăng Bỏc Bài thơ khụng những chỉ thể hiện dũng cảm xỳc trào dõng của nhà thơ mà cũn thể hiện hỡnh tượng lónh tụ Hồ Chớ Minh bằng những hỡnh ảnh vừa quen thuộc, vừa giàu sức khỏi quỏt, vừa lung linh gợi cảm
MB4. “Viếng lăng Bác” của Viễn Phơng là một trong những bài thơ hay viết về Bác sau ngày Bác Hồ “đi xa”.
Năm 1976, sau khi cuộc kháng chiến chống Mỹ kết thúc, đất nớc thống nhất, lăng chủ tịch Hồ Chí Minh cũng vừa khánh thành, tác giả ra thăm miền Bắc, vào lăng viếng Bác Hồ Bài thơ "Viếng lăng Bác" đợc sáng tác trong dịp đó,
và in trong tập "Nh mây mùa xuân” (1978) Bài thơ thể hiện lòng thành kính và niềm xúc động sâu sắc của nhà thơ
và mọi ngời đối với Bác Hồ khi vào lăng viếng Bác.
Các đề từng gặp
Đề 1: Em hãy phân tích bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phơng.
Đề 2: Cảm nhận của em về bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phơng.
Đề 3: Bài thơ Viếng lăng Bác là nén hơng thơm, nhà thơ Viễn Phơng thành kính dâng lên Bác
Hồ kính yêu Hãy phân tích bài thơ để làm sáng tỏ điều đó
(Đề thi vào lớp 10- năm học 2005-2006)
Đề 4: hãy phân tích bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phơng để thấy tình cảm kính yêu và nhớ
thơng vô hạn của tác giả cũng nh đồng bào miền Nam với Ngời
Đề 5: Em hãy phân tích đoạn thơ Ngày ngày … nghe nhói ở trong tim trong bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phơng
Trích bài thơ hay cùng đề tài.
Một lần viếng Bác
-Vơng Sắp vào viếng Bác Sớm mai Lặng yên, chúng cháu hàng hai cúi đầu Vai kề, ý nghĩ liền nhau
Trọng-Nghe hơi gió thoảng, biết màu trời xanh Nhẹ nhàng, gạch đếm bàn chân
Trang 4Thiêng liêng từng bớc xích gần cửa lăng.
Rng rng trông Bác yên nằm Giấu rồi, nớc mắt khó cầm cứ rơi
ở đây lạnh lắm, Bác ơi Chăn đơn Bác đắp nửa ngời ấm sao?
Ka-ki áo cũ bạc màu Trán cao, đôi mắt trũng sâu, Bác gầy Một đời không ngủ giấc say Cháu nhìn, nghĩ Bác giờ này còn lo Thầm môi cháu gọi Bác Hồ“ ”
Là khi sóng nhớ vỗ bờ yêu thơng
…
* Tham khảo 2
1 Niềm xúc động thiêng liêng, thành kính, lòng biết ơn và tự hào xen lẫn nỗi xót đau khi tác
giả vào lăng viếng Bác đợc thể hiện qua giọng điệu vừa tha thiết, vừa trang nghiêm của nhà thơ
2 Hàng tre là hình ảnh đầu tiên đợc tác giả miêu tả trong bài thơ Đây là hình ảnh thực nhng
đồng thời cũng có ý nghĩa biểu tợng sâu sắc Đó là hình ảnh thân thuộc của làng quê, của đất nớcViệt Nam, một biểu tợng của dân tộc Việt Nam kiên cờng, bất khuất Cuối bài thơ, hình ảnh hàng
tre còn đợc lặp lại với ý nghĩa Cây tre trung hiếu Đó cũng là một phẩm chất tiêu biểu của con ngời
Việt Nam, dân tộc Việt Nam Cách kết cấu nh vậy gọi là đầu cuối tơng ứng, làm đậm nét hình ảnh,gây ấn tợng sâu sắc
3 Tình cảm của nhà thơ, của mọi ngời đối với Bác đợc thể hiện qua sự kết hợp với những hình
thành kính, thiêng liêng của nhân dân đối với Bác
Khổ thơ thứ ba, dòng ngời đang yên lặng đi qua linh cữu trong nỗi nhớ thơng và xót xa vô hạn.Không khí tĩnh lặng, khung cảnh yên tĩnh nơi đây khiến cho ngay cả hình ảnh thơ cũng thay đổi:
Bác nằm trong giấc ngủ bình yên Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền
Trang 5Hình ảnh mặt trời rực đỏ trong lăng đợc thay bằng trăng sáng dịu hiền Sự thay đổi ấy thể hiện
rất nhiều ý nghĩa Bác không chỉ là một ngời chiến sĩ cách mạng, là ngọn đuốc soi sáng đờng cho
dân tộc(ý nghĩa biểu tợng của mặt trời), Bác còn là một ngời Cha Đôi mắt mẹ hiền sao! Hình ảnh
vầng trăng còn gợi cho ta nhớ đến những bài thơ tràn ngập ánh trăng của Ngời
Đến hai câu thơ sau, mạch xúc cảm ấy đã đợc bộc lộ trực tiếp:
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim.
Đây là những câu thơ hết sức chân thành, mãnh liệt Tình cảm mãnh liệt của tác giả khiến chocâu thơ vợt lên ý nghĩa biểu tợng thông thờng, đồng thời tạo nên một mạch liên kết ngầm bêntrong Hình ảnh đợc ví với mặt trời rực rỡ, với mặt trăng, dịu mát, êm đềm và với cả trời xanh vĩnhcửu Đó đều là những vật thể có ý nghĩa trờng tồn gần nh là vĩnh viễn nếu so với đời sống của mỗi
cá nhân con ngời Mặc dù vậy, tác giả vẫn thốt lên: Mà sao nghe nhói ở trong tim.
Đó là lời giãi bày rất thực, xuất phát từ những tình cảm mãnh liệt của nhân dân, đồng bào đốivới Bác Thông thờng, trong hoàn cảnh tơng tự, việc sử dụng hình ảnh ẩn dụ là một thủ pháp nhằm
giảm nhẹ nỗi đau tinh thần Mặc dù vậy, tác giả thốt lên: Mà sao nghe nhói ở trong tim Dờng nh
nỗi đau quá lớn khiến cho những hình ảnh ẩn dụ trở nên không còn ý nghĩa, chỉ còn cách diễn tảtrực tiếp tâm trạng mới có thể giúp nhà thơ giãi bày tình cảm của mình
Khổ thơ cuối thể hiện ớc nguyện của nhà thơ đợc mãi mãi ở bên Bác Đã đến giờ phút phảichia tay, tác giả chỉ có thể biểu hiện tấm lòng mình bằng ớc muốn hoá thân vào những cảnh vật, sựvật ở bên Bác: muốn làm con chim cất cao tiếng hót, muốn làm đoá hoa toả h ơng đâu đây, và nhất
là muốn là cây tre trung hiếu để có thể mãi mãi ở bên Bác
4 Đặc sắc nghệ thuật:
- Giọng điệu trong bài thơ thể hiện rất nhiều tâm trạng: đó là giọng điệu vừa trang nghiêm, sâulắng vừa xót xa, tha thiết lại chan chứa niềm tin và lòng tự hào, thể hiện đúng những tâm trạng bộnbền của bao ngời khi vào lăng viếng Bác
- Bài thơ sử dụng thể thơ tám chữ là chủ yếu nhng có những câu thơ bảy chữ hoặc chín chữ.Nhịp điệu trong thơ chậm rãi, khoan thai, diễn tả khá sát hình ảnh đoàn ngời đang nối nhau vào cõilinh thiêng để đợc viếng Bác, để đợc nghiêng mình thành kính trớc vong linh một ngời Cha nhữngcũng đồng thời là một vị anh hùng dân tộc
- Hình ảnh thơ trong bài rất sáng tạo, vừa cụ thể, xác thực vừa giàu ý nghĩa biểu t ợng Nhữnghình ảnh ẩn dụ nh hàng tre, mặt trời, vầng trăng đợc những ý nghĩa mới mẻ, vừa có sức khái quát
đồng thời cũng chan chứa tình cảm của tác giả, của đồng bào miền Nam nói riêng và nhân dân cảnớc nói chung đối với Bác
B Các đề từng gặp
Đề 1: Em hãy phân tích bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phơng.
Đề 2: Cảm nhận của em về bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phơng.
Đề 3: Bài thơ Viếng lăng Bác là nén hơng thơm, nhà thơ Viễn Phơng thành kính dâng lên Bác
Hồ kính yêu Hãy phân tích bài thơ để làm sáng tỏ điều đó
(Đề thi vào lớp 10- năm học 2005-2006)
Đề 4: hãy phân tích bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phơng để thấy tình cảm kính yêu và nhớ
thơng vô hạn của tác giả cũng nh đồng bào miền Nam với Ngời
Đề 5: Em hãy phân tích đoạn thơ Ngày ngày … nghe nhói ở trong tim trong bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phơng
Đề 6:
Viếng lăng Bỏc là bài ca õn tỡnh cảm động, đẹp đẽ của Viễn Phương và đồng bào miền Nam đối với Bỏc
Hồ vụ vàn kớnh yờu.
Phõn tớch bài thơ Viếng lăng Bỏc của Viễn Phương để làm sỏng tỏ nhận xột trờn
C Dàn ý, bài làm tham khảo
1 Phân tích, bình giảng Viếng lăng Bác của Viễn Phơng
Trần Đình Sử
Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhân vật lịch sử thân yêu nhất của dân tộc Việt Nam thế kỉ XX Ngời
để lại hình ảnh một ngời cha già hiền từ, một tên gọi Bác thân thiết, ngời hiện thân cho những gìcao đẹp và mạnh mẽ của dân tộc Lăng Bác trở thành nơi lu giữ bóng dáng Bác lúc sinh thời, nơichiêm ngỡng thành kính của nhân dân cả nớc và bạn bè quốc tế Biết bao nhà thơ làm thơ về Ngời,
về lăng Ngời Viếng lăng Bác của Viễn Phơng là một bài thơ ngắn đầy xúc động, thể hiện đợc tấm
lòng của đồng bào niềm Nam đối với Ngời
Mở đầu bài thơ, tác giả tự giới thiệu:
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Trang 6Lời thơ giản dị này chứa đựng nhiều cảm xúc Sinh thời Ngời luôn nghĩ đến miền Nam Nhàthơ Tố Hữu từng viết:
Bác nhớ miền Nam nỗi nhớ nhà Miền Nam mong Bác nỗi mong cha.
(Bác ơi)
Lời thơ đúng là lời của ngời con miền Nam ra thăm lăng Bác, ngời Cha già dân tộc Tình cảmtrong bài đúng là tình cảm của ngời con ở xa mà nỗi nhớ thơng ấp ủ bấy lâu nh chỉ chờ gặp lạibóng dáng thân yêu là trào dâng, thổn thức
Từ xa, nhà thơ vừa nhìn thấy hàng tre quanh lăng đã xiết bao xúc động:
Đã thấy trong sơng hàng tre bát ngát
Ôi! hàng tre xanh xanh Việt Nam Bão táp ma sa đứng thẳng hàng
Nhà thơ hẳn đến rất sớm để xếp hàng vào viếng, khi sơng sớm còn bao phủ quanh lăng Theo
con đờng quanh quanh dẫn tới lăng nổi lên hàng tre bát ngát Bát ngát của tre và bát ngát của sơng.
Nhà thơ bắt gặp một hình ảnh thân thuộc mà bao năm đã in hằn vào tiềm thức Một tình cảm vừathân quen, vừa thơng xót, tự hào Thân quen vì ngời Việt Nam nào mà không biết đến tre Thơng
xót vì tre phải chịu đựng bão táp ma sa, và tự hào vì tre vẫn đứng thẳng hàng, không nghiêng ngửa.
Từ sơng sa mà liên tởng đến bão táp, ma sa cũng rất tự nhiên, bởi từ lâu cây tre, Việt Nam, Hồ Chí Minh là những từ ngữ có mối liên hệ nội tại.
Khổ thơ thứ hai nói tới cảm xúc trớc cảnh đoàn ngời xếp hàng vào lăng Hẳn là đoàn ngời rấtdài, tốc độ đi rất chậm Khổ thơ trên, cảnh vật đang còn trong sơng phủ, bây giờ mặt trời đã lên caotrên đầu Mặt trời trên lăng lại gợi lên một liên hệ mới:
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
Ví Bác với mặt trời là một hình ảnh quen, nhng đem so sánh mặt trời trên lăng và trong lăng làmột sáng tạo mới xuất thần, thoát sáo, cha hề có Mặt trời rất đỏ là nhớ đến trái tim nhiệt huyết,chân thành, trái tim thơng nớc thơng dân
Ngắm dòng ngời vào viếng, nhà thơ lại nghĩ đến vòng hoa:
Ngày ngày dòng ngời đi trong thơng nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mơi chín mùa xuân…
Từng đoàn ngời đi viếng di chuyển từ phía sau lăng, qua bên lăng, vòng ra trớc lăng, rồi quayvào chính diện của lăng, đúng là tạo thành một vòng tròn, khiến nhà thơ nghĩ đến tràng hoa Mọingời hình nh không phải đến viếng một ngời đã từ trần, viếng một di hài, mà đến viếng một cuộc
đời bảy mơi chín mùa xuân đã hiến dâng bao nhiêu hoa trái ở đây, tác giả không chỉ liên tởng sâusắc, mà còn dùng từ tinh tế, đầy tình cảm nâng niu, quý trọng
Chữ ngày ngày đợc lặp lại hai lần gây một cảm giác một thời gian vô tận, vĩnh viễn, không bao
Nhà thơ một mặt không muốn cảm nhận đây là giấc ngủ vĩnh viễn, ngủ ban ngày, nhng mặt kháckhông thể không thấy một sự thật: con ngời đang nằm đã vĩnh viễn ra đi:
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim!
Dù biết Bác vĩnh viễn nh trời xanh, thì cũng không che giấu đợc một sự thật mất mát, làm đaunhói con tim Câu thơ nh một tiếng khóc nghẹn ngào
Khổ cuối cùng là cảm xúc trớc khi ra về:
Mai về miền Nam, thơng trào nớc mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đoá hoa toả hơng đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này Nghĩ đến ngày mai về miền Nam, nỗi thơng xót trào rơi nớc mắt – Không phải rng rng, rơm rớm, mà là trào, một cảm xúc mãnh liệt Tình thơng xót nh nén giữa tâm hồn, làm nảy sinh bao ớc muốn: Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác, để lại một chút vui tơi, nhí nhảnh; Muốn làm đoá hoa toả hơng quanh lăng, một làn hơng nh thực nh h đâu đây, thoang thoảng; Muốn làm cây tre trung hiếu quanh lăng Mọi ớc muốn đều quy tụ vào một điểm là mong đợc gần Bác mãi mãi, hẳn
là muốn làm vui, làm khuây, làm vợi nỗi vắng vẻ trong lăng của con ngời đã suốt đời hi sinh cho sự
Trang 7nghiệp giải phóng Tổ quốc, giải phóng dân tộc, một con ngời lúc sinh thời đã dành trọn tình thơngyêu cho mọi tầng lớp nhân dân và đặc biệt cho đồng bào miền Nam ruột thịt.
Bài thơ tả lại một ngày ra thăm lăng Bác, từ lúc tinh sơng đến tra, đến chiều Nhng thời giantrong tởng niệm là thời gian vĩnh viễn của vũ trụ, của tâm hồn Cả bài thơ bốn khổ, khổ nào cũngtrào dâng một niềm thơng nhớ bao la và xót thơng vô hạn Bốn khổ thơ, khổ nào cũng đầy ắp ẩn
dụ, những ẩn dụ đẹp và trang nhã, thể hiện sự thăng hoa của tình cảm cao cả, nâng cao tâm hồn
con ngời Viếng lăng Bác của nhà thơ Viễn Phơng là một đóng góp quý báu vào kho tàng thi ca viết
về Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh tụ vĩ đại, kính yêu của dân tộc
Đề bài: Bài thơ Viếng lăng Bác là nén hơng thơm, nhà thơ Viễn Phơng thành kính dâng lên
bác Hồ kính yêu Hãy phân tích bài thơ để làm sáng tỏ điều đó
(Đề thi vào lớp 10- năm học 2005-2006)
* gợi ý
a Mở bài
- Có lời dẫn dắt giới thiệu tác giả, hoàn cảnh sáng tác bài thơ
- Nêu cảm xúc chủ đạo của tác phẩm
- Dẫn nhận xét
b Thân bài
* Giải thích: nói bài thơ Viếng lăng Bác là nén hơng thơm, Viễn Phơng kính dâng lên Bác Hồ
kính yêu đó là một cách ví đẹp, giàu sức gợi, biểu đạt tinh tế tấm lòng, tình cảm của nhà thơ đốivới Bác
* Phân tích bài thơ
- Khổ 1: Tác giả giới thiệu hoàn cảnh Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác, đồng thời bộc lộ
tâm trạng dồn nén, xúc động, bởi đây là cuộc viếng thăm thiêng liêng, đầy ý nghĩa Hình ảnh đầutiên nhà thơ chú ý là hàng tre thân thuộc, kiên cờng, bền bỉ, biểu trng cho đất nớc, cho dân tộc ViệtNam
- Khổ 2: Thể hiện cảm xúc của nhà thơ khi đứng trớc lăng Hai câu thơ đầu, nhà thơ sử dụnghình ảnh thực và hình ảnh ẩn dụ để nói lên sự vĩ đại của Bác, lòng tôn kính của nhà thơ đối vớiBác Hai câu thơ sau tác giả sử dụng cách so sánh ngầm mới lạ để thể hiện tấm lòng tiếc th ơng, sựgắn bó của nhân dân đối với Bác
- Khổ 3: Thể hiện cảm xúc và suy nghĩ của nhà thơ khi vào trong lăng Không gian trong lăngthanh khiết, yên tĩnh; ánh sáng dịu nhẹ nh ánh sáng toả ra từ vầng trăng hiền hoà Tuy ý thức rằngBác vẫn còn sống mãi trong sự nghiệp cách mạng và tâm trí của nhân dân nh bầu trời xanh vĩnhviễn trên cao, nhng nhà thơ vô cùng đau xót vì Bác đã về cõi vĩnh hằng
- Khổ 4: Thể hiện nỗi niềm thiết tha và ớc nguyện của nhà thơ muốn đợc mãi ở bên Bác (Chú
ý điệp ngữ muốn làm và kết cấu đầu cuối tơng ứng (cây tre)) Đây là ớc nguyện chân thành, lời hứa
thuỷ chung của nhà thơ với Bác Đó cũng là lời nói hộ ý nguyện của đồng bào miền Nam, của mỗichúng ta quyết tâm đi theo lí tởng cao đẹp và con đờng cách mạng Bác đã vạch ra
c Kết bài
- Khái quát lại những vấn đề đã đợc phân tích Nhấn mạnh Viếng lăng Bác là một bài thơ trữ
tình đặc sắc, là nén hơng thơm, nhà thơ thành kính dâng lên Bác
- Nêu suy nghĩ của bản thân
Đề bài: Em hãy phân tích bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phơng.
* Gợi ý
* Phơng hớng làm bài:
- Có thể phân tích bài thơ theo từng khổ
+ Khổ 1: ấn tợng khi đến viếng lăng
+ Khổ 2: Tình cảm của mọi ngời khi đến viếng lăng
+ Khổ 3: Cảm xúc, suy nghĩ của tác giả khi ở trong lăng
+ Khổ 4: Ước muốn thể hiện tình cảm với Bác, mãI mãI bên lăng Bác
- Giới thiệu tác giả và hoàn cảnh ra đời bài thơ
- Bài thơ là một trong những bài thơ viết thành công về Bác khi Ngời mất
b Thân bài
Trang 8- Khổ 1:
+ Tình cảm của nhà thơ, nét riêng của con ngời Nam Bộ
+ Cảm xúc về hàng tre trớc lăng, biểu tợng chung cho quê hơng đất nớc Việt Nam
- Khổ 2: Tình cảm của nhân dân với Bác, cảm xúc về sự thành kính Biểu tợng tràng hoa.
- Khổ 3: Bớc vào lăng, cảm xúc về giấc ngủ của Bác – nỗi đau vì Bác không còn.
- Khổ 4: Ước vọng đợc ở bên Bác Tình cảm riêng của ngời miền Nam cũng là tình cảm chung của
dân tộc Cách diễn đạt độc đáo, điệp ngữ, điệp cấu trúc, câu không có chủ ngữ
c Kết bài
- Thành công của Viễn Phơng xuất phát từ cảm xúc chân thành
- Sự “cộng hởng” cảm xúc với tình cảm yêu kính Bác Hồ đã làm bài thơ thêm xúc động
Bài làm 1:
Bác Hồ mất, sự kiện lớn lao làm xúc động muôn triệu tráI tim Việt Nam và thế giới, cảm động cả
đất trời (Đời tuôn nớc mắt trời tuôn ma) Hầu nh nhà thơ nào cũng làm thơ khóc Bác, viếng Bác Trong số những bài thơ đó nổi trội hơn cả là bài Bác ơI của Tố Hữu và sau này là Viếng lăng Bác
của Viễn Phơng
Bài thơ của Viễn Phơng không chỉ là một bài thơ hay viếng hay khóc Bác bình thờng Bác mất năm
1969 Mùa xuân 1975 đất nớc thống nhất Năm 1976 Viễn Phơng mới tới viếng lăng ngời Nh vậy
là viếng Bác, khóc Bác cũng là thăm Bác, cả ba nhập vào một chuyến đi Một chuyến hành hơng
mà đồng bào, chiến sĩ miền Nam đã chờ đợi, mong mỏi và chiến đấu mấy chục năm trờng
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sơng hàng tre bát ngát
Ôi! hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp ma sa đứng thẳng hàng.
Cách xng hô thật hồn nhiên mà tha thiết Bác là cha cho nên mới xng con Các nhà thơ Tố Hữu, Xuân Diệu, Chế Lan Viên, Nguyễn Đình Thi đề xng con với Bác Nhng con ở miền Nam, của Viễn
Phơng mang một sắc tháI thiêng liêng, đứa con xa vắng mặt khi cha mất Miền Nam là nơI xa xôI,
nơI đI trớc về sau, nơI Bác hằng khát khao mong nhớ: Bác nhớ miền Nam nỗi nhớ nhà- Miền Nam mong Bác nỗi mong cha(Tố Hữu) Ngời con xa lần đầu tiên về với quê cha đã xúc động trớc hàng
tre xanh quanh nơI ở của Ngời Hàng tre có thực bên lăng Bác đợc nhìn với con mắt liên tởng nhân
hoá và tởng tợng vì thế thành hàng tre bát ngát, thành màu xanh dân tộc (xanh xanh Việt Nam) thành những chiến sĩ trung kiên bất chấp bão táp, ma sa (Bão táp ma sa đứng thẳng hàng) Nh vậy
lăng Bác thật gần gũi thân thuộc nh một làng quê sau luỹ tre xanh Nhng ở đây cũng có nét tợng ng: Tre biểu tợng cho một dân tộc cần cù, hiên ngang, mạnh mẽ Xếp thành hàng cùng với cácchiến sĩ vệ binh canh giấc ngủ cho Ngời Không gian quanh lăng Bác trở thành một không gian
tr-đặc biệt thơng nhớ Không gian thơng nhớ ấy nh là bất tận với thời gian, đợc lặp đI lặp lại bốn chữ
ngày điệp sóng đôI ngày ngày Dòng thời gian liên tục, dòng ngời liên tục nh không lúc nào ngừng
nghỉ Ngời mang hoa, ngời kết thành hoa dân lên bảy mời chín mùa xuân, dâng lên cuộc đời chiến
đấu hi sinh của Bác
Tình cảm của Bác đợc nén lại ở khổ đầu đợc bày tỏ kín đáo qua cách dùng ẩn dụ:
- Bác là mặt trời, Bác nh mặt trời
- Bác là mùa xuân, Bác mãI mãI vĩnh hằng nh mùa xuân
- Bác là trời xanh, mãI mãI nh trời xanh
Tất cả đều thể hiện sự bất tử của Ngời Nhng đến khổ thứ ba thì tình cảm mới đợc bộc lộ trực tiếp
Đó là tình thơng, nỗi đau bộc phát khi thấy Bác trong lăng:
Mà sao nghe nhói ở trong tim
Đây là cáI giật mình thảng thốt Tất nhiên trong nhận thức, lí trí nhắc ta Bác vẫn còn sống mãI Bác sống nh trời đất của ta (Tố Hữu) Nhng đây là nỗi đau oà ra từ đáy sâu của tráI tim: Bác mất rồi!
Bác không thể gặp mặt với những đứa con miền Nam mà Ngời hằng chơ mong
Khổ cuối khép lại những nỗi đau, mất mát mà cả dân tộc đã trảI qua khi nghe tin Bác qua đời(1969) Chỉ còn lại những giọt nớc mắt của ngời con viếng muộn Và theo đó là những niềm ao ớc,những mong mỏi mãI mãI bên Ngời:
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đoá hoa toả hơng đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.
Là chim, là hoa, là cây nhng tất cả là ở bên lăng, ở quanh lăng Chim dâng tiếng hót, hoa dâng mùihơng, tre trung hiếu gác giấc ngủ êm đềm Ước muốn đó thể hiện tình cảm thành kính, thiêng liêngcủa nhà thơ, một ngời con Nam Bộ, nhng đó cũng là tình cảm của nhân dân miền Nam, của dân tộcViệt Nam đối với Bác Để diễn tả nỗi niềm riêng nhng mang tình cảm kháI quát chung ấy, tác giả
Trang 9đã viết một loạt câu thơ không chủ ngữ, nhấn mạnh ba lần điệp ngữ muốn làm nh một khát vọng
khôn nguôi
Viễn Phơng thành công trớc hết nhờ cảm xúc hết sức chân thành và hơn thế nữa, cảm xúc đó lại
đ-ợc cộng hởng bởi tình cảm thiêng liên mà Bác đã dành cho đồng bào miền Nam và tình cảm thànhkính của cả dân tộc Việt Nam dành cho Bác
* Bài làm 2:
Bác nhớ miền Nam nỗi nhớ nhà
Miền Nam mong Bác nỗi mong cha.
Nỗi mong chờ và ao ớc của đồng bào miền Nam đợc Bác vào thăm không còn nữa! Ngời đã đI xamãI mãI để lại bao miềm nuối tiếc trong lòng mỗi ngời dân Nam Bộ Viễn Phơng – nhà thơ trẻmiền Nam- đợc vinh dự ra thăm lăng Bác Tác giả đã thay mặt nhân dân miền Nam bày tỏ tình cảm
của mình khi đứng trớc Ngời cha già dân tộc Xúc động tận đáy lòng, Viễn Phơng viết bài Viếng lăng Bác Đây là bài thơ gợi cho ngời đọc nhiều xúc động sâu xa nhất.
Cảm xúc đầu tiên mà em cảm nhận đợc từ bài thơ có lẽ là vì bài thơ thể hiện đợc tình cảm chânthành và giản dị của đồng bào miền Nam muốn nhắn gửi, nhờ Viễn Phơng nói hộ cùng Bác nỗitrông chờ và mong đợi Bác vào thăm
Xúc động dạt dào, mở đầu bài thơ tác giả viết:
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sơng hàng tre bát ngát
Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Tình cảm của nhà thơ rất chân thành và cũng rất gầm gũi Đối với ngời chiến sĩ miền Nam, đợc rathăm Bác là một điều rất vinh dự Nhng không vì thế mà giảm đI niềm yêu thơng của tác giả đối
với Bác Câu thơ ấm áp tình ngời với cách xng hô thân mật con Bởi tất cả mọi ngời là những ngời con trung hiếu của Bác xem Ngời là cha là Bác, là Anh Tình ngời bao la, giản dị, tình dân tộc đằm
thắm mến yêu Đoạn thơ đã tạo nên một không khí ấm áp, gần gũi hơn bao giờ hết Nhắc đến hình
ảnh cây tre, ta lại nghĩ tới đất nớcm tới dân tộc Việt Nam với bao đức tính cao quý Tre anh dũngtrong chiến đấu, tre yêu thơng, giúp đỡ dân tộc, tre hi sinh cho thế hệ mai sau và tre cũng rất anhhùng bất khuất:
Nòi tre đâu chịu mọc cong
Cha lên đã nhọn nh chông lạ thờng.
Tre đã vất vả, chịu nhiều nắng ma nhng vẫn hiên ngang đứng giữa trời xanh, nh dân tộc ta không
bao giờ chịu khuất phục bọn giặc cớp nớc: Bão táp ma sa đứng thẳng hàng.
Theo đoàn ngời, tác giả vào thăm lăng Bác, nhà thơ nhìn thấy:
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
Mặt trời ngày ngày đi qua trên lăng là mặt trời của đất, nguồn sáng lớn nhất rực rỡ vĩnh viễn của thế gian Nhng mặt trời ấy còn thấy và nhận ra một mặt trời khác, một mặt trời trong lăng rất đỏ.
Mặt trời trên cao đợc nhân hoá, nhìn mặt trời trong lăng bằng đôI mắt của mặt trời Một hình ảnhchứa bao sự tôn kính đối với Bác Hồ vĩ đại! Bằng hình ảnh ẩn dụ nhà thơ đã ví Bác là mặt trời Ng-
ời là mặt trời đỏ rực rỡ màu cách mạng sẽ mãI chiếu sáng đờng chúng ta đI bằng sự nghiệp củaNgời Đây là nét nghệ thuật sáng tạo của tác giả Độc đáo hơn, nhà thơ còn sáng tạo một hình ảnhkhác để ca ngợi Bác
Ngày ngày dòng ngời đi trong thơng nhớ
Kết tràng hoa dâng bảy mơi chín mùa xuân.
Hình ảnh dòng ngời đi trong thơng nhớ lại kết lại thành những trành hoa chỉ là hình ảnh tả thực sosánh những dòng ngời xếp lại thành hàng dài vào lăng viếng Bác trông nh những tràng hoa vô tận
Nó còn có nghĩa tợng trng: cuộc đời của họ đã nở hoa dới ánh sáng của Bác Những bông hoa tơI
thắm ấy đang đến dâng lên Ngời những gì tốt đẹp nhất Dâng lên bảy mơI chín mùa xuân đẹp nh
những mùa xuân và đã làm ra những mùa xuân cho đất nớc, cho con ngời
Nhà thơ vào lăn, đợc thấy Bác nằm trong giấc ngủ bình yên giữa một vầng sáng nhẹ nhẹ, dịu hiền.
ánh sáng ấy nơI Bác nằm đợc nhà thơ miêu tả nh ánh sáng một vầng trăng dịu hiền:
Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền
Vẫn biết trời xanh là mãI mãi
Mà sao nghe nhói ở trong tim
ánh sáng của những ngọn đèn mờ ảo trong lăng gợi nhà thơ liên tởng thú vị ánh trăng tác giả thểhiện sự am hiểu của mình về sự liên tởng kì lạ đó Bởi trăng với Bác từng là ngời bạn tri âm, tri kỉ
ánh trăng bát ngát đã từng đI vào thơ Bác trong nhà lao, trên chiến trận, giờ đây trăng cũng đến
bên giấc ngủ của Ngời Với hình ảnh vầng trăng sáng dịu hiền dụng ý của nhà thơ muốn tạo ra một
Trang 10hệ thống hình ảnh vũ trụ để ví với Bác Ngời có lúc nh mặt trời ấm áp, có lúc dịu hiền nh ánh trăng
rằm Bác của chúng ta là nh vậy Mặt trời, ánh trăng, trời xanh đó là những cáI mênh mông, bao la
của vũ trụ đợc nhà thơ ví với cáI bao la, rộng lớn trong hình tợng của Bác Đó cũng là biểu hiện vĩ
đại, rực rỡ cao siêu của con ngời và sự nghiệp của Bác Biết rằng Bác vẫn sống mãI trong sự nghiệpcủa cách mạng và tâm trí của nhân dân nh trời xanh vĩnh viễn ở trên cao, nhng nhà thơ vẫn không
khỏi thấy nhói đau trong lòng khi đứng trớc thi thể của Ngời Mà sao nghe nhói ở trong tim nỗi
đau nh ngàn mũi kim đâm vào tráI tim thổn thức của tác giả Đó chính là sự rung cảm rất chân thậtcủa nhà thơ
Còn đứng trong lăng, nhng nghĩ đến ngày rời miền Bắc, ngày xa Bác, Viễn Phơng thấy bịn rịn,không muốn dứt Tình cảm của nhà thơ trong suốt thời gian trên luôn sâu lắng, đau lặng lẽ đếnphút dây này, Viễn Phơn không thể nào ngăn đợcc nữa để cho tình cảm theo dòng nớc mắt tuôn
trào, dâng lên cao và tha thiết nhất Mai về miền Nam thơng trào nớc mắt Chỉ nghĩ đến việc về miền Nam tác giả cũng đã trào nớc mắt, luyến tiếc khi chia tay, bịn rịn không muốn xa dời nơI Bác
nghỉ ở câu thơ này tác giả không sử dụng một nghệ thuật gì cả, chỉ là những lời nói giản dị, làtình thơng sâu lắng tự tấm lòng những lại làm cho ta xúc động, bài thơ thêm giàu cảm xúc Mộtcách nói không hoa mĩ, chân thành nh ngời dân Nam Bộ, nhng lại lắng trong đó nỗi thơng yêu đau
đớn không có gì có thể nói và tả đợc Tác giả thay mặt cho nhân dân miền Nam bày tỏ niềm thơngtiếc vô hạn đối với vị cha già dân tộc Câu nói giản dị ấy làm cho ngời đọc thêm hiểu và đồng cảmvới cảm xúc của Viễn Phơng, bởi lời nói đó đều xuất phát từ muôn triệu tráI tim bé nhỏ, cùngchung nỗi đau của tác giả Đợc gần Bác dù chỉ trong giây phút nhng không bao giờ ta muốn xa Bácbởi Bác ấm áp quá, rộng lớn quá! Ước nguyện thành kính của Viễn Phơng cũng là ớc muốn củanhững ngời đã hoặc cha một lần gặp Bác
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đoá hoa toả hơng đâu đây
Muốn làm câu tre trung hiếu chốn này.
Điệp ngữ muốn làm đợc lặp đI lặp bại nhiều lần trong đoạn thơ thể hiện đợc ớc muốn, sự tự nguyện
của tác giả Hình ảnh cây tre lại xuất hiện khép lại bài thơ một cách khéo léo Một mong ớc chânthành của nhà thơ
Đề 2: Cảm nhận của em về bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phơng.
Câu 4 ( 6,0 điểm):
1 Lu ý: Năm 1976, sau khi cuộc kháng chiến chống Mĩ kết thúc thắng lợi, đất nớc thống
nhất, lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng vừa khánh thành, Viễn Phơng ra thăm miền Bắc, vào lăng
viếng Bác Hồ Bài thơ Viếng lăng Bác đợc sáng tác trong dịp đó và đợc in trong tập thơ Nh mây mùa xuân (1978).
2 Yêu cầu:
* Đề bài thuộc kiểu nghị luận văn học: nghị luận về một bài thơ Học sinh cần nắm vững
ph-ơng pháp làm một bài văn nghị luận; cần gắn với sự cảm thụ, chỉ ra và nhận xét, đánh giá cái hay,cái đẹp ( về nội dung, cảm xúc, ngôn từ, hình ảnh, giọng điệu…) của bài thơ Biết kết hợp hài hoàgiữa nêu nhận định, và sự phân tích, bình giá cụ thể
*Bài làm cần đảm bảo bố cục ba phần với những nội dung cơ bản sau:
a) Mở bài: Giới thiệu tác giả Viễn Phơng, bài thơ Viếng lăng Bác, hoàn cảnh ra đời và bớc
đầu nêu nhận xét, đánh giá của bản thân
b) Thân bài: Lần lợt trình bày những suy nghĩ, đánh giá về nội dung và nghệ thuật của bài
thơ Viếng lăng Bác Đảm bảo một số ý chính sau:
- Từ mảnh đất miền Nam mấy chục năm trời chiến đấu gian khổ, trong niềm vui đất nớcthống nhất, đợc ra thăm miền Bắc, tác giả bồi hồi xúc động khi vào lăng viếng Bác Hồ
+ Tình cảm thiêng liêng, thành kính nhng vẫn gợi một không khí ấm áp, gần gũi
+ Hình ảnh hàng tre: gợi nghĩ tới đất nớc, con ngời Việt Nam, mở ra một loạt những suy ởng khác, sâu lắng và mênh mông hơn (dẫn chứng, lí lẽ, phân tích)
t Suy ngẫm về cái bất diệt, cái vô cùng của vũ trụ, đến cái bất diệt, cái vô cùng cao cả củamột con ngời (dẫn chứng, lí lẽ, phân tích bình giá ngôn từ)
- Tác giả bịn rịn nghĩ tới lúc chia tay, phải xa nơi Bác nghỉ
+ Dòng cảm xúc đợc đẩy tới mức cao trào nhất, tuôn trào mạnh mẽ nhất
+ Thay mặt cho đồng bào miền Nam, tác giả bày tỏ niềm tiếc thơng vô hạn đối với Bác Hồ
- Ước nguyện chân thành:
+ Ước nguyện của nhà thơ cũng chính là ớc nguyện chung, không riêng của ngời nào
Trang 11+ Hình ảnh cây tre lại xuất hiện (ở cuối bài thơ), không còn là khách thể (ở khổ thơ đầu) mà
đã hoà tan vào chủ thể, thể hiện ý nguyện của tác giả, của chung mọi ngời: muốn đợc làm cây tretrung hiếu, mãi mãi ở bên Bác
c) Kết bài: Nhận xét, nhận định về bài thơ Viếng lăng Bác.
Bài thơ giàu chất suy tởng, chất trữ tình đằm thắm; cách sử dụng từ ngữ, biện pháp tu từ, hình ảnh,
âm điệu phong phú…
D Bài tập
Bài tập 1.
Cho câu thơ: Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
a Hãy chép lại bằng trí nhớ 3 câu thơ tiếp theo của khổ thơ
b Nêu cảm nhận của em về khổ thơ em vừa chép
Bài làm
Nếu hoạ sĩ dùng đờng nét và màu sắc, nhạc sĩ dùng giai điệu và âm thanh thì thi sĩ dùng hình ảnh
để diễn tả cảm xúc của mình Có lẽ vì thế thơ là những gì cô đọng nhất, hàm xúc nhất, tinh tế nhất
Đã bao lần ta bắt gặp những bài thơ viết về Bác Hồ – Vị cha già kính yêu của dân tộc Viếng lăng Bác là một trong những bài thơ hay, để cho ta nhiều ấn tợng khắc chạm trong tâm khảm Chính
cảm xúc dâng trào mãnh liệt trong lòng nhà thơ đã dệt nên những vần thơ sâu lắng đầy tính nhân
bản Khổ thơ nào trong bài thơ Viếng lăng Bác Bác cũng tràn ngập xúc động, thổn thức khôn
nguôI; khổ thơ đầu là một trong số đó:
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sơng hàng tre bát ngát
ÔI hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp ma sa đứng thẳng hàng.
Cả khổ thơ trĩu nặng tiếng lòng tha thiết của Viễn Phơng khi đứng ngoài lăng Bức tranh phongcảnh quanh lăng đợc thu vào dới con mắt của nhà thơ nh xa xôi Câu thơ đầu tiên tràn ngập thanhbằng mở ra trong ta một thế giới tâm trạng buồn thơng da diết mà âm hởng của nó nh quánh lại,ngng đọng lại trong lòng ngời đọc
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác.
Với cách xng hô con và Bác rất gần gũi, thân thiết, rất Nam Bộ không chỉ thể hiện đợc lòng kính
yêu vô hạn của nhà thơ dành trọn cho Bác mà còn gợi ra trong ta một tình cảm xót xa xen lẫn tự
hào Viễn Phơng tự hào vì mình là một trong những ngời con của vị lãnh tụ vĩ đại Từ con nghe sao
ngọt ngào, đằm thắm, ân tình đến thế Nó thể hiện một tháI độ vô cùng trân trọng luôn thờng trựctrong tráI tim nhà thơ Ta còn cảm nhậ đợc qua cách xng hô ấy một chút nuối tiếc, ân hận, day dứt
khôn nguôi Bời vì Bác đã lên đờng theo tổ tiên lúc đất nớc vẫn còn hai miền chia cắt, nhà thơ và
những ngời con miền Nam không đợc thăm lại ngời cha lần cuối cùng Thiệt thòi quá! Xót xa quá!Hôm nay đây, khi ớc mơ của Ngời trở thành hiện thực thì đồng bào Nam Bộ mới đợc ra viếng Ng-
ời Liệu khi ở thế giới bên kia, Ngời có thấu hiểu tấm lòng của những ngời con miền Nam haykhông? Đọc câu thơ, ta thấy một tiếng nấc nghẹn ngào, một tráI tim thổn thức không nên lời.Thêm vào đó là khung cảnh quen thuộc quanh lăng Bác:
Đã thấy trong sơng hàng tre bát ngát
ÔI hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp ma sa đứng thẳng hàng
Hình ảnh cây tre đã gắn bó nghìn đời với làng quê Việt Nam, dân tộc Việt Nam Khắp nơI trên đấtnớc ta, đâu đâu cũng thấy bóng dáng của cây tre Ngay cả giữa thủ đô Hà Nội, ta vẫn tìm thấybóng râm của những cây tre bên lăng Ngời Bác đI mang theo cả hình dáng quê hơng ở bên Bác.Trong sơng sớm đã hiện lên bát ngát màu xanh của tre- biểu tợng của con ngời đất nớc kiên trung,bất khuất Cảm xúc của nhà thơ đang trào dâng mãnh liệt Lời thơ đợc viết ra từ chính đáy sâu tâmhồn của tác giả Dờng nh hình ảnh cây tre kia đang nhạt nhoà đI và tre trong bão táp ma sa haychính là dáng đứng của dân tộc Việt Nam giữa gian nan, khổ cực? Những cây tre rì rào quanh lănghay chính là toàn dân tộc Việt Nam đang ở bên Ngời? Nhà thơ đau đớn vì mình về chậm, vì đồngbào miền Nam về chậm nhng cũng phần nào ấm lòng lại khi những ngời con đất Bắc luôn gần gũi,bảo vệ Bác Cảm động biết bao nhiêu!
Viếng lăng Bác là một bài thơ hay và tràn đầy cảm xúc Có lẽ, khi viết bài thơ này nhà thơ phảI
rung động mạnh mẽ lắm, tha thiết, chân thành lắm Khổ thơ đầu tiên đọng lại trong ta với niềmkhắc khoảI của Viễn Phơng thật khó phai mờ Đọc những vần thơ ấy ta không chỉ hiểu đợc tấmlòng của cả dân tộc dành cho ngời cha già kính yêu, có lẽ bài thơ quá xúc động nên đã đợc phổnhạc và lòng ta lại rng rng khi một ca sĩ nào đó hát:
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác…
Trang 12Bài số 2:
1.Mở đầu bài thơ Viếng lăng Bỏc, Viễn Phương viết:
"Con ở miền Nam ra thăm lăng Bỏc
Đó thấy trong sương hàng tre bỏt ngỏt
ễi!Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bóo tỏp mưa sa đứng thẳng hàng "
và ở cuối bài,nhà thơ bày tỏ nguyện ước: "Muốn làm cõy tre trung hiếu chốn này" Theo em, những hỡnh ảnh nào là ẩn dụ? Em cảm nhận được từ cỏc hỡnh ảnh ẩn dụ đú ý nghĩa sõu xa như thế nào
về tỡnh cảm thiờng liờng cao đẹp của nhõn dõn với Bỏc Hồ kớnh yờu?
2.Cõy tre đó trở thành hỡnh ảnh trung tõm của nhiều tỏc phẩm văn học Việt Nam Hóy chộp lại hai
cõu nối tiếp nhau của một bài thơ đó học mà trong đú, nhà thơ đó mượn hỡnh ảnh cõy tre để gợi liờn tưởng đến tỡnh yờu thương đoàn kết của người Việt Nam(Ghi rừ tờn tỏc giả,tỏc phẩm).
* Gợi ý
1 Hỡnh ảnh ẩn dụ trong đoạn thơ trờn là hỡnh ảnh: Hàng tre xanh bờn lăng Bỏc.
- í nghĩa biểu tượng của hỡnh ảnh hàng tre xanh bờn lăng Bỏc:
+ Cõy tre, những rặng tre xanh vốn là một hỡnh ảnh hết sức quen thuộc ở cỏc làng quờ trờn khắp mọi miền Việt Nam Nú cũng là một loại cõy hết sức gần gũi và gắn bú với cuộc sống của người Việt Nam, nhất là người nụng dõn.
+ Trong nhiều tỏc phẩm văn học, nghệ thuật, cõy tre đó trở thành một biểu tượng cho tõm hồn và sức sống của con người Việt Nam.
+ Hỡnh ảnh những hàng tre "bỏt ngỏt" vẫn "đứng thẳng hàng" bờn lăng Bỏc cho dự "bóo tỏp mưa sa" như thể hiện tấm lũng kớnh yờu, tỡnh cảm tha thiết, sự biết ơn của nhõn dõn cả nước đối với Bỏc Hồ Hỡnh ảnh hàng tre xanh "đứng thẳng hàng" trong tư thế nghiờm trang, vững chói như thể hiện tấm lũng tụn kớnh, ước vọng được bảo vệ, giữ yờn cho giấc ngủ của người.
2 Cú thể chộp cõu thơ trong bài thơ Tre Việt Nam của Nguyễn Duy: "Tre xanh xanh tự bao giờ -
Truyện ngày xưa đó cú bờ tre xanh - Thõn gầy guộc lỏ mỏng manh - Mà sao nờn lũy nờn thành tre ơi! "
Bài số 3
Hai cõu thơ: Ngày ngày mặt trời đi qua trờn lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.
(“Viếng lăng Bỏc” – Viễn Phương)
a Hóy phõn tớch ý nghĩa hỡnh ảnh ẩn dụ “mặt trời trong lăng” ở cõu thơ trờn
b Chộp hai cõu thơ cú hỡnh ảnh ẩn dụ mặt trời trong một bài thơ mà em đó học (Ghi rừ tờn vàtỏc giả bài thơ)
Bài số 4
Trong bài Mựa xuõn nho nhỏ, Thanh Hải viết :
Ta làm con chim hút
Ta làm một cành hoa.
Kết thỳc bài Viếng lăng Bỏc, Viễn Phương cú viết :
Mai về Miền Nam thương trào nước mắt Muốn làm con chim hút quanh lăng Bỏc.
a Hai bài thơ của hai tỏc giả viết về đề tài khỏc nhau nhưng cú chung chủ đề Hóy chỉ ra tưtưởng chung đú
b Viết một đoạn văn khoảng 5 cõu phỏt biểu cảm nghĩ về 1 trong hai đoạn thơ trờn
Bài số 5
Nhận xét về cách dùng từ miền Nam trong hai câu sau và nhận xét giá trị của từ đó trong từng
câu:
- Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trớc
- Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Trang 13Bài số 6
Cuộc đời Chủ tịch Hồ Chớ Minh là nguồn cảm hứng vụ tận cho sỏng tạo nghệ thuật
Mở đầu tỏc phẩm của mỡnh, một nhà thơ viết:
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bỏc…
Và sau đú, tỏc giả thấy:
… Bỏc nằm trong giấc ngủ bỡnh yờn Giữa một vầng trăng sỏng dịu hiền Vẫn biết trời xanh là mói mói
Mà sao nghe nhúi ở trong tim!…
Cõu 1: Những cõu thơ trờn trớch trong tỏc phẩm nào? Nờu tờn tỏc giả và hoàn cảnh ra đời của
bài thơ ấy
Cõu 2: Từ những cõu đó dẫn kết hợp với những hiểu biết của em về bài thơ, hóy cho biết cảm
xỳc trong bài được biểu hiện theo trỡnh tự nào? Sự thật là Người đó đi nhưng vỡ sao nhà thơ vẫn dựng từ thăm và cụm từ giấc ngủ bỡnh yờn?
Cõu 3: Dựa vào khổ thơ trờn, hóy viết một đoạn văn khoảng 10 cõu theo phộp lập
luận quy nạp ( cú sử dụng phộp lặp và cú một cõu chứ thành phần phụ chỳ ) để làm rừ lũng kớnhyờu và niềm xút thương vụ hạn của tỏc giả đối với Bỏc khi vào trong lăng
Cõu 4: Trăng là hỡnh ảnh xuất hiện nhiều trong thi ca Hóy chộp chớnh xỏc một cõu thơ
khỏc đó học cú hỡnh ảnh trăng và ghi rừ tờn tỏc giả, tỏc phẩm
Phân tích khổ thơ sau:
"Mai về miền Nam thơng trào nớc mắt Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đoá hoa toả hơng đâu đây Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này."
(Trích "Viếng lăng Bác" - Viễn Phơng,
SGK Ngữ văn 9 tập 2, NXB GD, 2006)
* Gợi ý:
Biết đặt khổ thơ trong mối quan hệ với toàn bài để phân tích, làm rõ những ý cơ bản sau:
- Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm và đoạn thơ
- Khai thác các dấu hiệu nghệ thuật: từ ngữ, hình ảnh, giọng điệu, biện pháp tu từ, … để làmnổi bật:
+ Tâm trạng lu luyến của nhà thơ muốn đợc ở mãi bên lăng Bác
+ Ước nguyện tha thiết chân thành đợc hoá thân, hoà nhập vào những cảnh vật ở bên lăng Bác
Đó là ớc nguyện sống đẹp của nhà thơ cũng là của mọi ngời
- Bằng giọng điệu trang trọng, tha thiết, hình ảnh đẹp gợi cảm, ngôn ngữ bình dị mà cô đúc ,khổ thơ đã thể hiện đợc lòng thành kính và niềm xúc động sâu sắc của nhà thơ đối với Bác Hồ khivào lăng viếng Bác
E T liệu tham khảo
1 Nhận xét, đánh giá.
* Trớch nhận xột của nhà văn Mai Văn Tạo:
Thơ Viễn Phương dễ nhớ, giàu cảm xỳc, nhưng khụng bị lụy, cường điệu nỗi đau Thơ ụng lung linh hỡnh búng người phụ nữ miền Nam và Mẹ ấn tượng nhiều măt về người mẹ rất đậm đà, thắm thiết Anh viết rất nhiều bài thơ về Mẹ Người mẹ dưới gầm cầu, những người phụ nữ trong cỏc đề lao, người nữ chiến sĩ hy sinh trong ngọn lửa, những nữ học sinh Sài Gũn - Chợ Lớn "xuống đường" trong những ngày "bóo tố đụ thành", người vợ chiến đấu trong nội thành, chồng ở chiến khu, người mẹ đào hầm nuụi giấu cỏn bộ, bà mẹ đưa đường cỏc anh bộ đội - bà mẹ ấy núi những lời
Trang 14rất thật, như dặn dũ, như lời thề quyết tử: "éể mỏ cầm đuốc đi trước, gặp giặc mỏ chỳc ngọn đuốc xuống, cỏc con ở sau biết mà trỏnh Nếu chỳng bắn mỏ chết, tức là chỳng bỏo động cỏc con" (Lời
mỏ Sỏu)
Thơ Viễn Phương nền nó, thỡ thầm, man mỏc, bõng khuõng, day dứt, khụng gỳt mắt, cầu
kỳ, kờnh kiệu, khoa ngụn Hỡnh ảnh nào trong đời sống anh cũng tỡm thấy chất thơ Khụng đợi đến Tiếng tự và trong sương đờm, Hoa lục bỡnh trụi man mỏc tớm, bụng lau bỏt ngỏt nắng chiều hay Chũm xanh điờn điển nhuộm vàng mặt nước Một mỏi lỏ khụ hanh trong rừng vắng anh cũng đưa vào đấy cỏi thực, cỏi hư, rất thơ mà thực, rất thực mà thơ.
2 Trích những bài thơ, câu thơ hay cùng đề tài.
Một lần viếng Bác
-Vơng Sắp vào viếng Bác Sớm mai Lặng yên, chúng cháu hàng hai cúi đầu Vai kề, ý nghĩ liền nhau
Trọng-Nghe hơi gió thoảng, biết màu trời xanh Nhẹ nhàng, gạch đếm bàn chân Thiêng liêng từng bớc xích gần cửa lăng.
Rng rng trông Bác yên nằm Giấu rồi, nớc mắt khó cầm cứ rơi
ở đây lạnh lắm, Bác ơi Chăn đơn Bác đắp nửa ngời ấm sao?
Ka-ki áo cũ bạc màu Trán cao, đôi mắt trũng sâu, Bác gầy Một đời không ngủ giấc say Cháu nhìn, nghĩ Bác giờ này còn lo Thầm môi cháu gọi Bác Hồ“ ”
Là khi sóng nhớ vỗ bờ yêu thơng
…
Cõu 1: Văn (1đ)
a Chộp nguyờn văn cõu thơ cuối khổ một và khổ cuối của bài thơ “Viếng lăng Bỏc” của Viễn Phương.
b.Nổi bật ở mỗi cõu thơ vừa chộp là hỡnh ảnh “cõy tre” Hỡnh ảnh đú gợi cho em suy nghĩ gỡ?
Cõu 1:
a Cõu thơ cuối, khổ một:
“Bóo tỏp mưa sa đứng thẳng hàng”
- Cõu thơ cuối, khổ cuối:
“Muốn làm cõy tre trung hiếu chốn này”
b Hỡnh ảnh “hàng tre”(hoặc cõy tre) trong bài thơ gợi lờn hỡnh ảnh con người và dõn tộc Việt Nam với những
phẩm chất tốt đẹp: kiờn cường, bất khuất trước khú khăn; một lũng son sắc thuỷ chung với đất nước, quờ hương và Bỏc Hồ kớnh yờu.
Phõn tớch bài thơ Viếng lăng Bỏc
Sinh thời, Bỏc Hồ luụn luụn nghĩ đến miền Nam, ngày đờm thương nhớ miền Nam Với Bỏc, miền Nam là niềm vui, là hạnh phỳc, là nỗi đau khụng lỳc nào nguụi: “Miền Nam trong trỏi tim tụi” Niềm mong mỏi thiết tha của Bỏc là miền Nam mau được giải phúng Miền Nam cũng ngày đờm thương nhớ Bỏc, mong ngày giải phúng để được gặp Bỏc kớnh yờu Nhưng tiếc thay, khi Bắc Nam sum họp một nhà thỡ Bỏc khụng cũn nữa Lũng thương nhớ, nỗi niềm đau đớn của đồng bào và chiến sĩ miền
Trang 15Nam dồn nén bao nhiêu năm đã được nhà thơ Viễn Phương thể hiện trong bài Viếng lăng Bác Bài thơ không những chỉ thể hiện dòng cảm xúc trào dâng của nhà thơ mà còn thể hiện hình tượng lãnh tụ Hồ Chí Minh bằng những hình ảnh vừa quen thuộc, vừa giàu sức khái quát, vừa lung linh gợi cảm Bằng cảm xúc chân thực và ngôn ngữ thơ gợi cảm, Viễn Phương đã nói hộ chúng ta một chân lý: Bác Hồ vĩ đại sống mãi trong lòng nhân dân ta.
Bài thơ ra đời năm 1976, khi lần đầu tiên sau giải phóng miền Nam, Viễn phương ra thăm Lăng Bác Bài thơ rất ngắn gọn, súc tích nhưng có sức gợi tạo nên sự xúc động cho người đọc Ngôn ngữ thơ tuôn trào theo theo dòng cảm xúc chân thành, tha thiết
Mở đầu bài thơ, Viễn Phương đã bày tỏ ngay tình cảm sâu nặng, ruột thịt của mình bằng câu thơ giản dị: Con ở miềm Nam ra thăm lăng Bác
Tình cảm giữa miền Nam và Bác Hồ luôn luôn là tình cảm ruột thịt “Bác nhớ miền Nam nỗi nhớ nhà” (Tố Hữu) và tình cảm của miền Nam đối với Bác cũng là tình cảm nhớ mong da diết “Miền Nam mong Bác nỗi mong cha” (Tố Hữu) Tự đáy lòng của người con đến thăm cha, Viễn Phương nói với Bác: Con ở miền Nam… Câu thơ giản
dị nhưng bao hàm một ý nghĩa lớn Trong tim Bác và trong tim miền Bắc, Miền Nam luôn luôn là nỗi đau chia cắt, nỗi nhớ thương, là niềm tự hào, là biểu tượng anh hùng, bất khuất, dũng cảm, kiên cường, là thành đồng Tổ Quốc… Giờ đây, nhà thơ mang theo cả niềm tự hào đó của đồng bào miền Nam để đến với Bác
Hình ảnh đầu tiên trong lăng làm nhà thơ xúc động là hình ảnh hàng tre:
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng
Hàng tre bát ngát cuốn hút cảm xúc của nhà thơ Qua hình ảnh hàng tre quen thuộc tác giả gửi gắm một ý nghĩa tượng trưng nhằm ca ngợi Bác, ca ngợi dân tộc Chắc rằng, cũng như mọi người Việt Nam, trong tâm khảm nhà thơ, cây tre là hình ảnh giản dị, thân thuộc, đời đời gắn bó với quê hương làng xóm Hàng tre xanh xanh trong vườn Bác gợi cho người đọc nhiều liên tưởng Hàng tre gợi hình ảnh mọi miền quê hương đất nước, nhất là hình ảnh miền Nam yêu thương Tre kiên cường trong bão táp mưa sa như dân tộc ta vững vàng qua phong ba bão tố, như Bác Hồ suốt đời sống giản dị nhưng kiên cường tranh đấu vì độc lập tự do của dân tộc.
Hoà vào dòng người thăm lăng, nhà thơ tiếp tục dòng suy tưởng Lời thơ bỗng dạt dào một cảm xúc tự hào, thành kính, thương nhớ Bác:
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ
Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ
Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân
Trang 16Ai đã từng một lần đi viếng lăng Bác mới hiểu hết hàm ý trong câu thơ của Viễn Phương Ngày ngày, mặt trời - chúa tể của thiên nhiên - thán phục một mặt trời trong lăng rất đỏ Mặt trời rất đỏ, hình ảnh tượng trưng cho Bác Hồ - là mặt trời cách mạng, là nguồn ánh sáng rực rỡ không bao giờ tắt, mãi mãi chiếu rọi con
đường đi tới của dân tộc Việt Nam Nhiều nhà thơ đã sử dụng hình ảnh mặt trời để thể hiện ánh sáng của lý tưởng cách mạng, nhưng đối sánh hai hình ảnh mặt trời của Viễn Phương quả là rất độc đáo Đây là một sáng tạo nghệ thuật có tác dụng bộc lộ nội dung rất hiệu quả Không nhiều lời, chỉ một hình ảnh mặt trời rất đỏ, nhà thơ đã khái quát được hình ảnh Bác Hồ vĩ đại Nhà thơ đã nói hộ chúng rằng: Bác
Hồ là mặt trời cách mạng đẹp nhất, rực rỡ nhất, chói lọi nhất luôn luôn toả sáng trong tâm hồn người Việt Nam
Cùng với mặt trời ngày ngày đi qua trên lăng là dòng người đi trong thương nhớ Nhịp thơ chầm chậm như bước chân của dòng người lặng lẽ đi trong suy tưởng, bao trùm một một không khí thương nhớ Bác không nguôi, thành kính kết tràng hoa tình yêu dâng bảy mươi chín mùa xuân của Người “Người ta là hoa của đất”, nhà thơ thật sâu sắc và tinh tế khi tôn quí nhân dân Mỗi người dân là một bông hoa và dòng người đi trong thương nhớ chính là tràng hoa dâng lên Bác
Ngày ngày… ngày ngày …, thời gian không ngừng trôi và lòng người Việt Nam
không bao giờ nguôi tình cảm nhớ thương, yêu quí, kính trọng đối với Bác.
Đặc biệt xúc động là khi vào trong lăng, thấy Bác nằm nghỉ, nhà thơ sững sờ, nghẹn ngào, đau đớn:
Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền,
Vẫn biết trời xanh là mãi mãi ,
Mà sao nghe nhói ở trong tim
Bác nằm đó như đang trong giấc ngủ bình yên sau bảy mươi chín mùa xuân không
hề nghỉ Từ ánh điện mờ ở trong lăng, nhà thơ liên tưởng đến một hình ảnh rất đẹp: vầng trăng sáng dịu hiền Hình ảnh đó đã đưa người đọc vào một thế giới huyền diệu, trong sáng và thanh khiết; càng gợi ta nghĩ đến tình yêu thiên nhiên, yêu trăng nồng nàn của Bác Vầng trăng kia đã bao lần sáng lên trong thơ Người Cả khi trong ngục: “Người ngắm trăng soi qua cửa sổ, trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ”.
Cả những khi bận rộn việc nước việc quân, Bác vẫn thấy “trung thu trăng sáng như gương”, “rằm xuân lồng lộng trăng soi”, “trăng ngân đầy thuyền”, “trăng vào cửa sổ đòi thơ”, “trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa…” Giờ đây, Bác nằm đó, trong giấc ngủ bình yên, giữa vầng trăng sáng dịu hiền Vẫn biết rằng Bác như trời xanh, mãi mãi sống trong sự nghiệp của chúng ta Nhưng con tim nhà thơ đau đớn vô cùng khi đứng trước Người Mà sao nghe nhói ở trong tim, chỉ một chữ nhói cũng đủ nói lên nỗi quặn đau, thương nhớ không gì bù đắp được vì mất Bác, vì nỗi thiếu vắng Bác
Và nỗi đau không còn kìm ném được nữa, nó trào lên dữ dội khi nhà thơ chia tay với Bác:
Trang 17Mai về miền Nam, thương trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng
Muốn làm bông hoa toả hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này
Thương Bác, thương đến trào nước mắt, một tình cảm yêu quý mãnh liệt, trọn vẹn như tình cảm của người con đối với người cha ruột thịt Nhà thơ chia tay Bác trong tiếng khóc nấc nở nghẹn ngào Làm sao ngăn được dòng nước mắt thương nhớ Bác- một con người vừa vĩ đại, thanh cao, vừa gần gũi thân thiết với chúng ta, một con người suốt đời hy sinh, cống hiến cho dân tộc nay vĩnh viễn nằm lại trong lăng? Nhà thơ lưu lưyến không muốn rời xa Bác, chỉ ước muốn biến thành con chim, bông hoa, cây tre, góp tiếng hót, làn hương quanh nơi Bác nghỉ cho trọn niềm trung hiếu với Người Đoạn thơ dạt dào tình cảm, nhịp điệu thiết tha, cùng với hình ảnh cây tre trung hiếu một lần nữa truyền đến người đọc sự xúc động nghẹn ngào
Bài thơ ngắn, nhưng tác giả đã thành công khi sử dụng hàng loạt hình ảnh ẩn dụ mang tính tượng trưng sâu sắc Các hình ảnh hàng tre xanh xanh, giữa bão táp mưa sa, đến các hình ảnh mặt trời rất đỏ, tràng hoa, bảy mươi chín mùa xuân, vầng trăng sáng dịu hiền, trời xanh là mãi mãi đã gợi cho người đọc thấy trọn vẹn hình tượng Bác Hồ gần gũi, cao quý, thanh khiết, vĩ đại biết bao Ngoài ra, nó còn gợi đến hình ảnh quê hương, đất nước, nhân dân Nhà thơ đã có nhiều dụng ý khi
sử dụng các hình ảnh rất đẹp, rất lớn lao của vũ trụ: mặt trời, vầng trăng, trời
xanh Những hình ảnh đó tượng trưng cho cái vĩ đại, lớn lao của Bác Hồ Bác như vầng mặt trời rực rỡ, như vầng trăng sáng dịu hiền, như bầu trời xanh Ở Bác toả ra ánh sáng của trí tuệ thiên tài và lấp lánh ánh sáng của một tâm hồn cao đẹp Còn hình ảnh hàng tre xanh xanh lại tượng trưng cho cái bình dị, gần gũi của Người Và hơn thế nữa, tất cả các hình ảnh ấy đều gợi cho ta thấy sự bất tử của Bác Hồ Người sống mãi trong lòng nhân dân ta, trong sự nghiệp của chúng ta Mãi mãi là vị cha già thân thiết, yêu quý của chúng ta
Viếng lăng Bác không những là tiếng khóc đau đớn, nghẹn ngào trước sự ra đi của Bác, là lòng thương nhớ không nguôi, lòng kính phục vô hạn của nhà thơ Viễn
Phương và của nhân dân ta đối với Bác Hồ mà bài thơ còn diễn tả thành công hình tượng Bác Hồ vĩ đại bằng những hình ảnh đẹp, nhịp điệu tha thiết, cảm xúc nồng nàn chân thực Âm hưởng của bài thơ ngân vang mãi trong lòng người đọc Bài thơ được phổ nhạc càng trở nên truyền cảm sâu xa, làm xúc động hàng triệu trái tim Việt Nam từ 1976 đến nay.
Trong hai cuộc kháng chiến, nhà thơ Viễn Phương hoạt động ở Nam Bộ, và đã sáng tác nhiều bài thơ về Bác Hồ Có bài tác giả viết khi bị địch giam cầm ở các trại giam Phú Lợi, Lê Văn Duyệt, không có giấy bút, Viễn Phương sáng tác thầm trong đầu và đọc cho các đồng chí cùng khám nghe Kỳ diệu thay, Viễn Phương chỉ đọc một vài lần, mọi người đều thuộc, rồi những khi bị địch bắt đi lao động, họ lại đọc cho bạn
tù ở khám khác nghe, cứ vậy thơ Viễn Phương được lan truyền trong nhà tù Phải đến bài thơ Viếng Lăng Bác, Viễn Phương mới thực sự có một bài thơ hay về Bác Dưới đây là cuộc trò chuyện giữa ông và phóng viên VNQĐ
PV: Thưa nhà thơ Viễn Phương, trong một lần nào đó, tôi được đọc một bài viết của
Trang 18anh Lê Quang Vịnh trên báo Sài Gòn Giải phóng, kể rằng: “Lúc tôi 25 tuổi, bị bọn
Mỹ – Diệm kết án tử hình rồi chuyển thành trung thân khổ sai và đày ra Côn Đảo Trong chuồng cọp, địa ngục trần gian của nhà tù ấy, tôi bị bắt buộc phải nằm dưới hầm suốt ngày " Trên vách chuồng cọp, tôi thấy chi chít những chữ ghi bằng nhiều cách khác nhau Có những dòng được khắc trên vôi bằng cái xương cá mắm
Có những chữ bằng máu, có những ghi bằng than Tôi đọc được bài thơ dài, chỗ này ghi một đoạn, chỗ khác ghi một khúc ráp lại rất vần với nhau.
Hôm nay mười chín tháng năm:
Lòng con sáng tựa đêm rằm trung thu
Con đang chúc thọ dưới mồ
Con đang dựng một rừng cờ trong tim
Đêm nay mộng hóa thành chim
Bay qua lưới sắt con tìm đến cha
Sau này mới biết là thơ Viễn Phương, bài Chúc thọ dưới mồ Tôi nghĩ rằng đó cũng
là hạnh phúc lớn của nhà thơ: Góp phần mình vào công cuộc giải phóng đất nước.
Nhà thơ Viễn Phương: Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ kiệt xuất của dân tộc ta là nguồn cảm hứng vô tận của người sáng tạo văn, thơ, nhac, họa Trong kháng chiến chống Pháp
và Mỹ, các nhà thơ sống ở Nam Bộ đều có những tác phẩm viết về Bác Trong nhà
tù của giặc, tôi luôn luôn nghĩ về Bác Bác là nguồn động viên, cổ các chiến sĩ trong nhà tù Tôi đã viết bài thơ Chúc thọ dưới mồ, được các đồng chí trong tù thuộc, truyền cho nhau Tuy lời thơ còn mộc mạc nhưng là tấm lòng thành kính của tôi đối với Người.
PV: Phải đến khi đất nước thống nhất, ra thăm miền Bắc, anh mới có Viếng Lăng Bác, đầy đủ độ chín và ngôn từ Anh có thể cho biết bài thơ ra đời trong hoàn cảnh nào?
Nhà thơ Viễn Phương: Khi Bác còn sống, nhân dân miền Nam mong muốn đất nước giải phóng để đón Bác vào thăm Nhưng rồi, ước mơ ấy không được toại nguyện Khi miền Nam giải phóng, mọi người đều muốn ra thăm miền Bắc, viếng lăng Bác Năm 1976, tôi ra Hà Nội, được đến viếng Bác.
Sáng hôm ấy mưa phùn, Hà Nội lây phây trong gió rét, tôi được nối vào dòng người vào lăng Bác Chúng tôi đi từ hướng chùa Một Cột Sương toả mênh mông, những hàng tre xanh sẫm, những gốc đào hoa đỏ rực… Tất cả đều thiêng liêng Đến bên Bác, ai cũng muốn dừng thật lâu Bác nằm đó, thanh thản, giản dị, hiền từ như đang ngủ Anh sáng dịu dàng toả xuống như giữa một đêm trăng thanh miền thôn
dã Tôi không cầm nổi nước mắt.
Ra khỏi làng, tôi đi như người mộng du và tứ thơ bật ra:
Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát.