Kho tàng câu đố dân gian Việt Nam là một thế giới quan sinh động, diễn tả các sự vật, hiện tượng với hình thức phong phú và hấp dẫn.. Bằng việc chỉ ra những đặc điểm nổi bật của một sự [r]
Trang 1Câu đố dân gian Việt Nam
Câu đố về các sự vật hiện tượng, liên quan đến trường học và các nhân vật lịch sử gắn liền với học sinh trong những giờ học.
Kho tàng câu đố dân gian Việt Nam là một thế giới quan sinh động, diễn tả các sự vật, hiện tượng với hình thức phong phú và hấp dẫn Bằng việc chỉ ra những đặc điểm nổi bật của một sự vật hiện tượng hay một sự kiện lịch
sử mà người đọc có thể phân tích, phán đoán, liên tưởng về nó Đó là cách dạy con trẻ quan sát và liên tưởng thú
vị nhất mà ông cha ta đã truyền đạt lại cho thế hệ sau.
Các sự vật hiện tượng đến trường:
1 Thân dài thượt
Ruột thẳng băng
Khi thịt bị cắt khỏi chân
Thì ruột lòi dần vẫn thẳng như rươi?
(Là cái gì?- Cái bút chì)
2 Đầu đuôi vuông vắn như nhau
Thân chia nhiều đốt rất mau rất đều
Tính tình chân thức đáng yêu
Muốn biết dài ngắn mọi điều có em?
(Là cái gì? - Cái thước kẻ)
3 Cày trên đồng ruộng trắng phau
Khát xuống uốmg nước giếng sâu đen ngòm?
(Là cái gì? - Cái bút mực)
4 Hè về áo đỏ như son
Hè đi thay lá xanh non mượt mà
Bao nhiêu tay toả rộng ra
Như vẫy như đón bạn ta đến trường?
(Là cây gì? - Cây phượng)
5 Da trắng muốt
Ruột trắng tinh
Bạn với học sinh
Thích cọ đầu vào bảng?
(Là cái gì? - Viên phấn)
6 Bằng cái hạt cây
Ba gian nhà đầy còn tràn ra sân?
(Là cái gì? - Đèn dầu)
7 Anh mặt đen, anh da trắng
Anh mình mỏng, anh nhọn đầu
Khác nhau mà rất thân nhau
Khi đi khi ở chẳng bao giờ rời?
(Là cái gì? - Bảng và phấn; giấy và bút; )
Câu đố về các nhân vật lịch sử:
8 Vua nào mặt sắt đen sì?
Trang 2Vua nào trong thửa hàn vi ở chùa?
(Là những ai? - Vua Mai Hắc Đế (Mai Thúc Loan) và vua Lý Thái Tổ)
9 Đông Du ai đã đưa người?
Còn ai đập đá giữa trời trơ trơ?
(Là những ai - Phan Bội Châu và Phan Chân Trinh)
10 Đố ai nêu lá quốc kì
Mê Linh đất cũ còn ghi muôn đời
Yếm, khăn đội đá vá trời
Giặc Tô mất vía rụng rời thoát thân?
(Là ai? - Hai Bà Trưng)
11 Đố ai cũng khách thoa quần
Đạp luồng sóng dữ đuổi quân giặc thù
Cửu Chân nức tiếng ngàn thu
Vì dân quyết phá ngục tù lầm than
(Là ai? - Bà Triệu)
12 Đố ai trên Bạch Đằng giang
Làm cho cọc nhọn dọc ngang sanngs ngời
Phá quân Nam Hán tơi bời
Gươm thần độc lập giữa trời vang lên?
(Là ai? - Ngô Quyền)
13 Đố ai nổi sáng sông, rừng
Đã vui Hàm Tử lại mừng Chương Dương
Vân Đồn cướp sạch binh cường
Nồi bàng mai phục chặn đường giặc lui?
(Là ai? - Hưng Đạo Vương Trần quốc Tuấn)
14 Đố ai gian khó chẳng lùi
Chí Linh mấy lượt nếm mùi đắng cay
Mười năm Bình Định ra tay
Thành Đông Quan, mất vía bầy Vương Thông?
(Là ai? - Lê Lợi)
15 Đố ai giải phóng Thăng Long
Nửa đêm trừ tịch quyết lòng tiến binh
Đống Đa, sông Nhị vươn mình
Giặc Thanh vỡ mộng cường chinh toi bời?
(Là ai? - Quang Trung - Nguyễn Huệ)
16 Muốn cho nước mạnh dân giàu
Tâu vua xin chém bảy đầu mọt dân
Mũ cao áo rộng không cần
Lui về ẩn chốn lâm sơn một mình?
Trang 3(Là ai? - Chu Văn An)
17 Từng phen khóc lóc theo cha
Rồi đem nợ nước thù nhà ra cân
Núi Lam tìm giúp minh quân
Bình Ngô Đại Cáo, bút thầm ra tay?
(Là ai? - Nguyễn Trãi)
18 Một phen quét sạch quân Đường
Nổi danh Bố Cái Đại vương thuở nào
Tiếc thay mệnh bạc tài cao
Giang sơn đàng phải rơi vào ngoại bang?
(Là ai? - Phùng Hưng)
19 Vua nào thưở bé chăn trâu
Trường Yên một ngọn cờ lau tập tành
Sứ quân dẹp loạn phân tranh
Dựng nền thống nhất sử xanh còn truyền?
(Là ai? – Đinh Tiên Hoàng (Đinh Bộ Lĩnh)
20 Ai vì nước bỏ thù nhà?
Ai từng thắng trận Đống Đa vang lừng?
(Là những ai? - Trần Quốc Tuấn và Quang Trung)
Câu đố về các sự vật:
1 Hạt gieo tới tấp
Rãi đều khắp ruộng đồng
Nhưng hạt gieo chẳng nãy mầm
Để bao hạt khác mừng thầm mọc xanh
(Hạt mưa)
2 Con gì có thịt không xương Đằm trong nắng dãi, mưa tuôn chẳng nề Hiên ngang dộ sức thủy tề
Giữ cho đồng ruộng bốn bề xanh tươi
(Con đê)
3 Thân em xưa ở bụi tre
Mùa đông xếp lại mùa hè mở ra
( Cây quạt giấy)
10 Anh ngồi đâu em cũng ngồi hầu
Yêu em anh mới mớm trầu cho em
(Cái ống nhổ)
11 Ao tròn vành vạnh
Trang 4Nước lạnh như tiền
Con gái như tiên
Trần mình xuống lội
( Bánh trôi)
12 Bằng cái đĩa, xỉa xuống ao
Ba mai chín cuốc mà đào không lên
(Bóng mặt, trăng mặt trời)
Dong dỏng ba bốn thước dài
Đầu đeo cái mỏ , bụng gài then ngang
Bốn chân em đứng sẵn sàng
Nằm ra cho chắc để chàng đạp đuôi
(Cái cối để xay gạo)
Cái dạng quan anh xấu lạ lùng
Khom lưng uốn gối cả đời cong
Lưỡi to ra sức mà ăn khoét
Đành phải theo đuôi có thẹn không?
(Cái cày)
Có răng mà chẳng có mồm
Nhai cỏ nhồn nhồn cơm chẳng chịu ăn
(Cái liềm gặt lúa)
Có đầu mà chẳng có đuôi
Có một khúc giữa cứng ruôi lại mềm
(Đòn gánh)
Tối ngày lo việc nước
Giúp sự sống con người
Một thân đơn chiếc quanh đời
Vui thời ai biết , buồn thời ai hay
(Cái gầu múc nước)
Thân em thì nhỏ tí ti
Các bà , các chị , các dì đều thương
Em đi , em lại bốn phương
Dọc ngang lắm lối , lách luồn nhiều nơi
Tấm thân hiến trọn cho người
Sang hèn chẳng chê chuộng , giúp người chẳng quản công (Cây kim)
Bốn anh cùng ở một nhà
Trang 5Cùng sinh một giáp, cùng ra một hình
Một anh thì đỗ Cống sinh
Một anh quỷ quái như tinh trong nhà
Một anh hôi hám xấu xa
Một anh ăn vụng cả nhà đều khinh
(Chuột cống, chuột nhắt, chuột trù, chuột đồng)
Bác mẹ sinh ra đã mấy hòn
Ôm ấp đêm ngày dạ héo hon
Mãn nguyện khai hoa từ võ đá
Con con, mẹ mẹ mới vuông tròn
(Gà ấp trứng)
Chân cao lỏng ngỏng
Da đét tận xương
Hồn đi bốn phương
Chân còn để lại
(Nén nhang)
Suốt ngày nằm ở một nơi
Đến khi tối trời ra ôm đầu chủ
(Cái gối)
Cây khô mà nở được hoa
Sinh được một quả, khi già, khi non
(Cái cân)
2.2.Phép lạ hoá
Trang 6Lạ hoá là làm cho các sự vật, hiện tượng vốn gần gũi, thân thuộc bỗng trở nên…
xa lạ.Thủ pháp này “đánh” vào khả năng tư duy logic của con người, gợi cho người ta những suy ngẫm sâu hơn về hiện thực Nó đã được sử dụng rất thành công trên sân khấu giãn cách của Béctôn Brếch Với các câu đố, nó có khả năng đánh lừa người nghe, người đọc, góp phần làm cho câu đố trở nên hóc hiểm Ví dụ:
Trên lợp ngói, dưới có hoa Một thằng ló cổ ra
Bốn thằng rung rinh chạy
(Con rùa)
Con gì nhốt ở trong lồng Đập thì sống, đứng thì chết?
(Quả tim)
Trên đầu có sắc vua ban Dưới thì yếm thắm, giây vàng xum xuê Thần linh đã gọi thì về
Ngồi trên mâm ngọc, gươm kề sau lưng
(Con gà trống)
Giúp người chẳng quản nắng mưa
Mà sao lại bảo ta ngu vô cùng?
Sách thì luôn để trong lòng Bao người bảo dốt lạ lùng lắm thay
(Con bò)