các dạng đột biến cấu trúc NST Phiếu học tập Dạng ĐB Khái Hậu quả Ví dụ niệm Mất đoạn Lặp đoạn Đảo đoạn Chuyển đoạn * Ý nghĩa: - Với tiến hóa: tham gia vào cơ chế cách li, hình thành loà[r]
Trang 1BÀI 5 : NHIỄM SẮC THỂ VÀ ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST
Ngµy so¹n: /8/2012 Ngµy d¹y: /8/2012 TiÕt 5
I MỤC TIÊU, YÊU CẦU:
Học sinh cần:
- mô tả được hình thái cấu trúc và chức năng của NST ở sinh vật nhân thực
- trình bày khái niệm về đột biến cấu trúc NST, kể các dạng đột biến cấu trúc NST và
hậu quả
- Tích hợp: các tác nhân lí, hóa và một số virus có thể gây đột biến cấu trúc NST
do đó cần hạn chế các tác nhân này bằng cách bảo vệ môi trường sống.
- rèn luyện kỹ năng phân tích, khái quát thông qua phân tích nguyên nhân, ý nghĩa
của đột biến cấu trúc NST
II CHUẨN BỊ:
- Giáo viên: giáo án
- Học sinh: đọc trước bài 5
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ: Đột biến gen là gì? đột biến gen được phát sinh như thế nào? Hậu
quả của đột biến gen?
3 Bài giảng
- GV: Vật chất di truyền ở cấp độ tế bào là
gì?
- HS: trả lời
*Hoạt động 1: tìm hiểu hình thái, cấu
trúc NST
- GV yêu cầu học sinh đọc SGK, và nhớ lại
kiến thức cũ trả lời các câu hỏi sau:
+ Trong tế bào xoma NST tồn tại ở những
dạng nào?
+ NST đơn là gì?
+ NST kép là gì?
+ Thế nào là bộ NST đơn bội, bộ NST lưỡng
bội ở các loài có khác nhau ko?
+ Phân bào nguyên phân gồm những kì nào?
(câu hỏi lệnh cuối mục I)
HS: trả lời
* Hoạt động nhóm:
- GV: quan sát hình 5.2 sgk và cho biết
NST được cấu trúc từ những thành phần hóa
học nào, từ những thành phần đó NST được
tạo nên bằng cách nào?
- HS: Thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi
I Hình thái và cấu trúc nhiễm sắc thể
1 hình thái NST
- Trong tế bào xoma, NST tồn tại ở 2 dạng:
+ NST đơn: Gồm 2vai (vai dài - q và vai ngắn - p) đính với nhau tại tâm động
+ NST kép: gồm 2 cromatit đính với nhau tại tâm động
- Trong tế bào xoma, bộ NST là lưỡng bội (2n) gồm các cặp NST tồn tại thành từng cặp tương đồng đc chia thành 2 loại: NST thường và NST giới tính
- Trong giao tử, NST tồn tại thành bộ NST đơn bội (n): gồm các NST lẻ cặp tương đồng
2 Cấu trúc siêu hiển vi
-Thành phần : ADN và prôtêin histon
- Các mức cấu trúc:
pro Histon + ADN → sợi cơ bản (11nm) → (8 phân tử) (13/4 vòng)
→ Sợi chất nhiễm sắc( 30nm) → crômatit ( mức xoắn cực đại)
Trang 2- Gv: yêu cầu hs nhớ lại kiến thức cũ về
phân bào và nêu hình thái NST qua các kì
phân bào và đưa ra nhận xét?
* hoạt đông 2 : tìm hiểu đột biến cấu
trúc NST
- GV: đột biến cấu trúc NST là gì?
- HS: trả lời
- GV: hỏi: có những tác nhân nào gây đột
biến NST, và tích hợp giáo dục BVMT
- HS: trả lời
- GV: phát PHT cho hs yêu cầu hoàn thành
PHT
- HS: hoàn thành PHT
- GV: Đột biến cấu trúc NST có ý nghĩa gì
với tiến hóa và chọn giống?
- HS: trả lời
II Đột biến cấu trúc NST
1 Khái niệm
- Là những biến đổi trong cấu trúc của NST
- Có 2 nhóm tác nhân gây đột biến:
a Tác nhân bên ngoài: lý, hoá, sinh + tia tử ngoại + chất hoá học + tia phóng xạ + sốc nhiệt
b Tác nhân bên trong: rối loạn cơ chế sinh lí, sinh hoá nội bào hoặc cơ thể
* Tích hợp GDBVMT: các tác nhân lí, hóa và một số virus có thể gây đột biến cấu trúc NST
do đó cần hạn chế các tác nhân này bằng cách bảo vệ môi trường sống.
2 các dạng đột biến cấu trúc NST
Phiếu học tập Dạng ĐB Khái
niệm Hậu quả Ví dụ Mất đoạn
Lặp đoạn Đảo đoạn Chuyển đoạn
* Ý nghĩa:
- Với tiến hóa: tham gia vào cơ chế cách li, hình
thành loài mới
- Với chọn giống: hình thành các tổ hợp gen tốt để
tạo giống mới
Đáp án phiếu học tập
1 mất đoạn một đoạn nào đó của NST
bị biến mất
thường gây chết,mất khả năng sinh sản Mất đoạn nhỏ đc ứng dụng để tạo giống mới
mất đoạn NST 22 ở người gây ung thư máu
2 lặp đoạn 1 đoạn NST bị lặp lại 1 lần
hay nhiều lần Làm tăng hoặc giảm cườngđộ biểu hiện của tính trạng lặp đoạn ở ruồi giấm gây hiện tượng mắt lồi
→ mắt dẹt
3 Đảo đoạn 1 đoạn NST bị đứt ra rồi
quay ngược 180o và gắn vào vị trí cũ
-Có thể ảnh hưởng hoặc không ảnh hưởng đến sức sống
ở ruồi giấm thấy có 12 dạng đảo đoạn liên quan đến khả năng thích ứng với nhiệt độ khác nhau của môi trường
4 chuyển
đoạn
Là sự trao đổi đoạn giữa các NST không tương đồng ( sự chuyển đổi gen giữa các nhóm liên kết )
- Chuyển đoạn lớn thường gây chết hoặc mất khả năng sinh sản Góp phần hình thành loài mới
Trang 3- Chuyển đoạn nhỏ ko ảnh hưởng gì
4.Củng cố
- cấu trúc phù hợp với chức năng của NST
- 1 NST bị đứt thành nhiều đoạn sau đó nối lại nhưng ko giống cấu trúc cũ, đó có thể
là dạng đột biến nào
5 Hướng dẫn về nhà
Học bài và làm bài tập SGK và bài tập sau:
Bài tập.
Trong 1 quần thể ruồi giấm người ta phát hiện NST số III có các gen phân bố theo những trình tự khác nhau như sau:
1 ABCGFEDHI
2 ABCGFIHDE
3 ABHIFGCDE
Cho biết đây là những đột biến đảo đoạn NST Hãy gạch dưới những đoạn bị đảo và thử xác định mối liên hệ trong qt phát sinh các dạng bị đảo đó?
IV RÚT KINH NGHIỆM