Bức họa về Thúy Vân đã quá đủ để cho ta thấy tài năng của Nguyễn Du trong miêu tả con người, nhưng đến với Thúy Kiều, ngòi bút của nhà thơ lại chạm đến đỉnh cao của sự hoàn mĩ trong vi[r]
Trang 1“Trăm năm trong cõi người ta,
Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau
Trải qua một cuộc bể dâu,
Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.”
Những vần thơ vừa là một lời dự báo, cũng là khởi nguồn của cả một câu chuyện dài, câu chuyện về mười lăm năm đoạn trường lưu lạc của người thiếu nữ tên Vương Thúy Kiều mang tên “Truyện Kiều” Đại thi hào Nguyễn Du đã viết nên câu chuyện ấy bằng một bút pháp tài tình, sự sáng tạo vượt bậc về từ ngữ, những dòng thơ lục bát dân tộc và còn bằng
sự cảm thông sau sắc về số phận của mỗi con người Câu chuyện về nàng Kiều là một kết tinh của thành tựu nghệ thuật văn học mà nghệ thuật miêu tả nhân vật là một trong số đã đạt đến một bước phát triển mới Đoạn trích “Chị em Thúy Kiều” chính là một ví dụ điển hình khi đã khắc họa thành công bức chân dung của hai chị em Thúy Kiều:
“Đầu lòng hai ả tố nga,
Thúy Kiều là chị em là Thúy Vân
Mai cốt cách tuyết tinh thần,
Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười
Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang
Hoa cười ngọc thốt đoan trang,
Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da
Kiều càng sắc sảo mặn mà,
So bề tài sắc lại là phần hơn:
Làn thu thủy nét xuân sơn,
Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh
Một hai nghiêng nước nghiêng thành,
Sắc đành đòi một tài đành họa hai
Thông minh vốn sẵn tính trời,
Pha nghề thi họa đủ mùi ca ngâm
Cung thương làu bậc ngũ âm,
Nghề riêng ăn đứt hồ cầm một chương
Khúc nhà tay lựa nên chương,
Một thiên bạc mệnh lại càng não nhân.”
Như đã nói, đoạn trích là một bức tranh hoàn hảo về hai người thiếu nữ Thúy Vân và Thúy Kiều, mà ở đó vẻ đẹp của hai chị em là một trong những thành công rực rỡ của ngòi bút Nguyễn Du, qua bốn câu thơ đầu, ta đã có thể cảm nhận được một phần nào đặc sắc của vẻ đẹp ấy:
“Đầu lòng hai ả tố nga,
Thúy Kiều là chị em là Thúy Vân
Mai cốt cách tuyết tinh thần,
Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười.”
“Tố nga” là muốn chỉ người con gái đẹp, ngay câu thơ đầu thôi, hai người con gái đầu lòng của quan viên ngoại, Thúy Văn và Thúy Kiều đã hiện lên thật đẹp, gợi đến một vẻ đẹp sắc nước hương trời, cái đẹp ấy không chỉ về vẻ bề ngoài mà còn là cái đẹp về tâm
Trang 2hồn bên trong “Mai cốt cách tuyết tinh thần”, hai chị em đều rất duyên dáng, thanh cao
và trong trắng, “cốt cách” bên trong trắng như những bông tuyết, còn tinh thần thì thật trong sạch Vẻ đẹp bên ngoài có pha thêm vẻ đẹp bên trong là một điều thường thấy ở người phụ nữ thời xưa, nhưng Thúy Vân và Thúy Kiều lại như một ngoại lệ, bởi vì vẻ đẹp của họ quá nổi bật so với mọi người, mặc dù mỗi người một nét riêng, tựu chung cũng đạt đến cái sự hoàn hảo của con số mười “mười phân vẹn mười”
Nối tiếp bức tranh chung về hai chị em là một chút riêng ở vẻ đẹp của người em Thúy Vân:
“Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang
Hoa cười ngọc thốt đoan trang,
Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da.”
Vẻ đẹp của Vân khái quát lên bằng từ “trang trọng”, cho thấy đó là một vẻ đẹp quý phái,
vẻ đẹp đài các, cao sang và chính chắn, đủ để ta phải nể trọng và yêu mến Vẻ đẹp ấy đã được Nguyễn Du vẽ bằng những báu vật tinh khôn mà tạo hóa thiên nhiên ban tặng,
“khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang”, gương mặt của Vân đầy đặn như mặt trăng tròn, đôi lông mày thì hơi đậm nhằm gợi đến một đôi mắt đẹp, “đầy đặn”, “nở nang”, hai từ diễn tả một sự trọn vẹn mà không khiếm khuyết, “ hoa cười ngọc thốt đoan trang”, nụ cười tươi như bông hoa mới nở, còn giọng nói trong trẻo như tiếng ngọc khua, “ mây thua nước tóc tuyết nhường màu da”, cái sự óng ả, mượt mà trên mái tóc của nàng khiến mấy phải “thua” và một làn da trắng ngà đầy sức sống khiến tuyết phải “nhường” Bức chân dung ấy được vẽ lên bằng bút pháp ước lệ, liệt kê hàng loạt vẻ đẹp, báu vật thiên nhiên: trăng, mây, hoa, tuyết, ngọc nhằm tượng trưng cho vẻ đẹp của Thúy Vân, Nguyễn Du đã làm Thúy Vân hiện lên thật nhân từ phúc hậu, vẻ đẹp của nàng tuy có phần vượt qua khuôn mẫu của sắc đẹp nhưng lại hài hòa với thiên nhiên trời đất, biện pháp nhân hóa
“mây thua”, “tuyết nhường” một cách êm dịu, là một lời dự báo về tương lai êm ả, bình lặng, ít sóng gió của nàng Vân
Bức họa về Thúy Vân đã quá đủ để cho ta thấy tài năng của Nguyễn Du trong miêu tả con người, nhưng đến với Thúy Kiều, ngòi bút của nhà thơ lại chạm đến đỉnh cao của sự hoàn mĩ trong việc khắc họa vẻ bề ngoài cũng như tài năng của nàng Kiều:
“Kiều càng sắc sảo mặn mà,
So bề tài sắc lại là phần hơn:
Làn thu thủy nét xuân sơn,
Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh
Một hai nghiêng nước nghiêng thành,
Sắc đành đòi một tài đành họa hai.”
Ngay từ câu thơ đầu, ta đã thấy Kiều là một thiếu nữ sắc sảo về cả vẻ đẹp cũng như mặn
mà về cả tâm hồn, nếu Thúy Vân được nhà thơ khắc họa qua bốn câu thơ đã đẹp lắm rồi, thì đến với Kiều, Nguyễn Du chỉ cần một câu thơ để cho thấy một sự vượt trội của nàng
“So bề tài sắc lại là phần hơn” Đến đây ta mới hiểu dụng ý của nhà thơ khi nói về Thúy Vân trước, kiếm được một người hoàn hảo như Thúy Vân đã khó thì giờ đây, Kiều lại còn hơn thế, Thúy Vân chính là một điểm tựa để đưa Kiều vượt lên trên khỏi khuôn mẫu của vẻ đẹp con người cũng như đạt đến mức hoàn hảo sắc đẹp mà ta phải gọi là “tuyệt sắc giai nhân” Vẻ đẹp của Kiều chỉ được khắc họa bằng hai hình ảnh nhưng cũng là tiêu biểu của cái đẹp, đôi mắt và lông mày “Làn thu thủy nét xuân sơn”, đôi mắt là cửa sỗ tâm hồn long lanh, trong sáng, sâu thẳm và trong vắt như làn nước mùa thu tinh khiết, còn đôi
Trang 3lông mày đẹp và thanh thoát như nét núi mùa xuân Và vẻ đẹp ấy dường như lân át hết mọi thứ xung quanh, những gì đẹp đẽ của tự nhiên gợi lại qua hình ảnh “hoa”, “liễu” cũng trở nên “thua”, “hờn” căm giận và ganh ghét nàng , vẻ đẹp của Thúy Vân chỉ dừng lại ở những nét tinh khôi của cuộc đời nhưng của Thúy Kiều lại là vẻ đẹp của không gian trời đất mênh mông và của thời gian vô tận Vẻ đẹp của nàng còn khiến bao nhiêu cái nhìn khác phải xiêu lòng, Nguyễn Du đã sử dụng điển tích “nghiêng nước nghiêng thành”
để gợi nên vẻ đẹp của nàng có thế khiến trời đất phải chao đảo và vẻ đẹp ấy chính là vẻ đẹp của một trang giai nhân tuyệt thế Cái sắc trong Thúy Kiều là thật khó kiếm trong thế gian này và cái tài của nàng cũng thật tài tình đặc biệt để khiến “Sắc đành đòi một tài đành họa hai.”:
“Thông minh vốn sẵn tính trời,
Pha nghề thi họa đủ mùi ca ngâm
Cung thương làu bậc ngũ âm,
Nghề riêng ăn đứt hồ cầm một chương
Khúc nhà tay lựa nên chương,
Một thiên bạc mệnh lại càng não nhân.”
Kiều với trí thông minh vốn có, tài năng cầm-kì-thi-họa của những bậc văn nhân quân tử
đã trở nên điêu luyện và thành “nghề” của nàng Nhưng đặc biệt nhất vẫn là tài đánh đàn
và khả năng cảm thụ âm nhạc của nàng, ngũ âm cung-thương-dốc-chủy-vũ nàng đã “làu bậc”, cây đàn hồ cầm mà nàng chơi đã “ăn đứt” bất kì người nghệ sĩ nào để trở thành
“nghề riêng” Sử dụng những từ ngữ đặc tả mang nghĩa tuyệt đối: vốn sẵn, đủ mùi, làu bậc,… Nguyễn Du đã mang đến cho ta một sự khâm phục trước tài năng hoàn mĩ của nàng Kiều Kiều còn có tài sáng tác nhạc, những bản nhạc mang âm hưởng “bạc mệnh”,
có khả năng truyền thụ cảm xúc của bản thân nàng đến với người khác, khiến bao người phải đổ lệ mỗi khi được nghe nàng dạo từng khúc nhạc của mình Điều đó chứng tỏ Kiều
là một con người đa sầu đa cảm, có khả năng thổn thức đến tình cảm của mỗi con người, đấy là biểu hiện của con người với tấm lòng vị tha, cảm thông trước số phận của người khác Vẻ đẹp của Kiều là kết tinh của cả về sắc lẫn tài, nhưng theo “Thuyết Tài mệnh tương hộ”, vẻ đẹp cũng như tài năng của nàng đã trở nên siêu phàm, lí tưởng, vẻ đẹp đến
“hoa”, “liễu” phải căm hờn , tài năng như trời phú và khả năng thấu hiểu tình cảm của người khác ; thì số phận của nàng lại được dự báo sẽ không được yên bình như người em Thúy Vân của mình Nguyễn Du đã chú tâm khi cố gắng khác họa cái “tâm” đa cảm của nàng Kiều để gợi lên số phận nghiệt ngã của nàng Bởi xã hội phong kiến lúc bấy giờ quá
dễ “gãy” để một người như Thúy Kiều có thể đứng vững, vẻ đẹp của nàng cũng như tâm hồn nàng là con người cao đẹp trong sáng, nhưng nếu sống trong các vẩn đục của xã hội lúc bấy giờ, thì cuộc đời nàng chắc hẳn sẽ có nhiều sóng gió và truân chuyên, ngay từ khi khung đàn bậc mệnh được nhắc đến, cũng là lúc dự báo về tương lai đau khổ của nàng Cũng như Thúy Vân, Thúy Kiều cũng đã được Nguyễn Du khắc họa bằng bút pháp nghệ thuật ước lệ tài hoa, khắc họa về cả sắc lẫn tài, để từ đó làm nổi bật lên dự cảm về số phận của nàng
Cùng muốn khắc họa đến vẻ đẹp của hai người thiếu nữ nhưng Nguyễn Du lại tô điểm một cách đậm nhạt khác nhau Thúy Vân được khắc họa ít hơn để gợi đến một cuộc đời suôn sẻ và cũng là điểm tựa để đẩy vẻ đẹp của Kiều lên mức tuyệt đỉnh Chân dung Thúy Kiều là một dấn chứng cụ thể nhất cho ngòi bút tài tình của Nguyễn Du, mỗi bức chân dung không chỉ là về ngoại hình, mà đằng sau còn ẩn chưa thế giới tâm hồn, thế giới tính cách và thế giới của số phận của mỗi người
Trang 4Đoạn trích “Chị em Thúy Kiều” nổi bật nhất vẫn là bút pháp nghệ thuật ước lệ, Nguyễn
Du đã tài tình khi lấy những vẻ đẹp của thiên nhiên để gắn vào vẻ đẹp của con người, khắc họa rõ nét bức chân dung của hai chị em thúy Kiều Qua đó, ông muốn đề cao về tài năng cũng như nhân phẩm của mỗi con người, cũng là một dự cảm về kiếp người tài hoa bậc mệnh, đã trở thành cảm hứng nhân văn ở Nguyễn Du