Cấu tạo chức năng của thân cây

Slide trình bày đầy đủ cấu tạo, chức năng, các loại hình thái của thân cây. Hai lá mầm Thân cây thực vật 2 lá mầm sống nhiều năm và cây hạt trần có cấu tạo thứ cấp, thân cây có khả năng tăng trưởng về bề ngang và kích thước do hoạt động của mô phân sinh thứ cấp: tầng phát sinh libe gỗ (tầng phát sinh trụ) và tầng phát sinh bần....

CƠ QUAN DINH DƯỠNG

(Thân cây)

THÂN CÂY

• Là bộ phận của cây nối liền giữa lá và rễ

• Chức năng của thân:

- Nâng đỡ

- Vận chuyển nhựa nguyên và nhựa luyện

- Tăng cường bề mặt đồng hoá

- Ngoài ra còn làm nhiệm vụ quang hợp và sinh sản dinh dưỡng

Hình thái thân

- Các bộ phận của thân

- Các loại chồi

- Các dạng thân

- Các loại thân trong không gian

- Biến dạng của thân

Mấu Lóng

Chồi nách

Chồi của cành

Lá

Gốc thân Nách lá

Các bộ phận của thân

Thân chính: thường có dạng hình trụ, có thể phân nhánh hoặc không, mang lá và chồi

Cành: là những nhánh bên của thân chính

Mấu: là nơi lá đính vào thân hoặc cành

Nách lá: góc tạo bởi thân hoặc cành với cuống lá

Lóng (Gióng): khoảng cách giữa 2 mấu ở gần nhau nhất

Gốc thân: ranh giới giữa thân và rễ

Các loại chồi

Chồi ngọn (chồi tận cùng): Nằm ở đầu tận cùng của ngọn thân

hay cành, trong chồi ngọn có mô phân sinh ngọn

Chồi nách (chồi bên): Nằm ở các nách lá, cấu tạo giống như chồi

ngọn, sẽ tạo ra cành hay hoa

Chồi ngủ: là chồi nách ở trạng thái nghỉ nhiều năm không thời hạn Chồi đông: Ở các vùng ôn đới, các chồi ngọn và chồi nách ở trạng

thái nghỉ kéo dài trong mấy tháng lạnh gọi là chồi đông.

Ví dụ: Trên thân chính, trên cành, trên các mấu (tre, mía, lúa…), trên các rễ cây (xoan, hồng…), trên lá cây (thuốc bỏng)

Chồi phụ - Chồi

mía

Các dạng thân

tạo cấp 2 rất phát triển, thân chính phát triển mạnh và chỉ phân cành từ một chiều cao nhất định

Hình ảnh cây chò chỉ

Các dạng thân

- Thân bụi: cây gỗ sống nhiều năm, có cấu tạo cấp 2, thân chính kém phát triển, có sự phân cành bắt đầu từ gốc của thân chính

• Ví dụ: Sim, Mua

- Thân nửa bụi: cây sống nhiều năm, có thân hóa gỗ một phần ở phần gần gốc, phần ngọn không hóa gỗ và chết đi vào cuối thời kỳ dinh dưỡng

• Ví dụ: Cỏ lào, Dứa dại

- Thân thảo (Thân cỏ): Phần thân trên mặt đất chết

vào cuối thời kỳ ra hoa kết quả

nó trong vòng một năm Ví dụ: Lúa, ngô, lạc,

dưỡng, năm sau cho ra cơ quan sinh sản Ví dụ: cây

cà rốt

dưới đất sống nhiều năm Ví dụ: Cỏ tranh, cỏ may,

Thân thảo 1 năm –

Cây lúa Thân thảo 2 năm -

Cà rốt

Thân thảo nhiều năm – Cỏ may

Các loại thân trong không gian

- Thân đứng : Thân mọc thẳng đứng.

• Hầu hết các cây thân gỗ và một phần cây thân cỏ thuộc loại này

- Thân bò : Cây không đủ cứng rắn để đứng thẳng mà phải bò lan sát mặt đất.

• Ví dụ: dâu tây, rau má, khoai lang…

- Thân leo (dây leo): Cây không đủ khả năng mọc đứng một mình, phải dựa vào các cây khác hoặc dựa vào giàn

Biến dạng của thân

• Ví dụ: Cây lan

Biến dạng của thân

Biến dạng của thân

 Thân rễ: là loại thân ngầm dưới

• Ví dụ: Hành tây, tỏi

Biến dạng của thân

loài sống ở các nơi

khô hạn, thân thường

dày lên chứa nhiều

nước và diệp lục

loài xương rồng, cành giao…

CẤU TẠO GIẢI PHẪU CỦA THÂN

• Thân và cành đều có cấu tạo giống nhau, đều có đối xứng qua một trục

• Bao gồm:

Thân cây 2 lá mầm sơ cấp (cấp 1)

•Cấu tạo gồm 2 phần:

 Trụ giữa dày

Thân cây hạt trần và thân cây

2 lá mầm sơ cấp (cấp 1)

Nhu mô ruột

Sơ đồ cấu tạo thân cây 2 lá mầm sơ cấp

Khí khổng Biểu bì Hậu mô Nhu mô vỏ

Tầng sinh bột

Trụ bì

Bó libe Tượng tầng L-G

Thân cây 2 lá mầm sơ cấp (cấp 1)

•Phần vỏ

 Biểu bì: thường gồm một lớp tế bào sống không chứa lục lạp, có ít

khí khổng, mặt ngoài thường được phủ một lớp cutin hoặc có lông hoặc có gai

 Hậu mô: ngay dưới lớp biểu bì gồm các tế bào sống có vách dày lên

không đều, làm thành một vòng liên tục hoặc tập trung ở các khía

 Nhu mô vỏ: nằm phía trong hậu mô, gồm vài lớp tế bào sống, chứa

lục lạp ở thân non, cành non

 Tầng sinh bột: tương đương với nội bì của rễ cây Cấu tạo bởi một

lớp tế bào sống chứa nhiều tinh bột

Thân cây 2 lá mầm sơ cấp (cấp 1)

•Trụ giữaTrụ bì: gồm một hoặc một số lớp tế bào, xếp

xen kẽ với tầng sinh bột

Bó gỗ phân hóa li tâm

Nhu mô ruột: rất nhiều, chứa chất dự trữ bên trong, có mô tiết như tế bào tiết, ống tiết, ống nhựa mũ

Thân cây 2 lá mầm sơ cấp

(cấp 1)

Cấu tạo một phần thân cây 2 lá mầm cấp 1

Hậu mô Nhu mô vỏ

Tầng sinh bột Trụ bì

Bó libe Tượng tầng libe gỗ

Bó gỗ

Thân cây 1 lá mầm

•Không phân biệt vỏ và trụ giữa

•Chia làm 3 loại thân:

Thân cây 1 lá mầm (Thân đặc)

Sơ đồ cấu tạo thân cây 1 lá mầm (Thân đặc)

Thân cây 1 lá mầm (Thân đặc)

 Biểu bì: gồm 1 lớp tế bào sống, có ít khí khổng Màng ngoài của biểu bì

có thể nhiễm silic, cutin hay lớp sáp

 Cương mô: ngay dưới biểu bì, làm thành một vòng (mía, ) hay bao

quanh bó mạch

 Nhu mô: các lớp nhu mô phía ngoài chứa lục lạp, nhu mô phía trong

chứa chất dự trữ

 Bó mạch: kín, gồm bó gỗ và bó libe xếp chồng chất, libe ngoài, gỗ

trong, libe phân hóa hướng tâm, gỗ phân hóa li tâm.

 Các bó mạch xếp thành nhiều vòng: các vòng ngoài bó mạch nhỏ,

nhiều, vòng cương mô dày, càng vào tâm số lượng bó mạch ít và to, vòng cương mô mỏng.

Thân cây 1 lá mầm (Thân đặc)

Cấu tạo một phần thân cây 1 lá mầm (Thân đặc)

B ó gỗ

Khí khổng Biểu bì Hậu mô Nhu mô vỏ Tầng sinh bột

Nhu mô ruột

V

V

Khí khổn g Biểu bì

Cương mô Nhu mô

Bó libe

Bó gỗ

Thân cây 1 lá mầm (Thân rạ)

Rỗng

Biểu bì

Cương mô

Thân cây 1 lá mầm (Thân ngầm)

Sơ đồ cấu tạo thân

cây 1 lá mầm (Thân ngầm)

Biểu bì Cương mô Nhu mô vỏ Nội bì

Thân cây 1 lá mầm (Thân ngầm)

• Chia làm 2 phần

 Biểu bì: gồm một lớp tế bào sống, khi thân già thì lớp

tế bào này ngấm chất bần

 Cương mô: ở sát biểu bì và quanh bó mạch

 Nhu mô vỏ: dày, gồm nhiều lớp tế bào sống

 Nội bì: là mộtlớp tế bào sống có khung sube

Thân cây 1 lá mầm (Thân ngầm)

 Trụ giữa (nhỏ)

 Trụ bì: gồm vài lớp tế bào sống xếp xen kẽ với lớp nội bì

ngoài Bó mạch xếp lộn xộn

 Nhu mô ruột: ít

Cấu tạo thứ cấp

•Chỉ có ở ngành hạt trần và lớp 2 lá mầm của ngành hạt kín

Tầng sinh bần

Tượng tầng libe gỗ

Cấu tạo thứ cấp

Tầng sinh bần

m ô

gỗ

Bần Tầng sinh bần Lục bì

Nhu mô vỏ + hậu Sợi trụ bì

Sợi libe 2 Libe 2 Tượng tầng libe

Gỗ 2

Gỗ 1 Tia ruột Nhu mô ruột

Sơ đồ cấu tạo thân cây 2

lá mầm thứ cấp

Tầng sinh bần

 Hoạt động cho ra bên ngoài là bần, bên trong là lục bì

 Các tế bào bần, tầng sinh bần, lục bì xếp xuyên tâm 3 lớp tế bào này họp lại thành chu bì

 Nhiều lớp chu bì họp thành thụ bì (gặp ở cây rất già)

 Cơ quan trao đổi khí và thoát hơi nước là bì khổng

Tượng tầng libe gỗHoạt động cho ra libe 2 bên ngoài và gỗ 2 bên trong

Libe 2: hay vỏ cấp 2, gồm các loại mô sau:

 Mô dẫn: mạch rây và tế bào kèm

 Mô dự trữ: nhu mô libe, tia libe

 Mô cơ: sợi libe 2, sợi trụ bì

Mô tiết: có thể có ống nhựa mũ, ống tiết…

Tượng tầng libe gỗ

 Gỗ 2: nằm phía ngoài gỗ 1, gồm các loại mô sau:

Mô dẫn: mạch gỗ

Mô dự trữ: nhu mô gỗ, tia gỗ

Mô cơ: sợi gỗ, ở cây hạt trần không có sợi gỗ

Libe 2 Tượng tầng libe gỗ

Gỗ 2

Gỗ 1 Nhu mô ruột

Gỗ dác và gỗ ròng

Ở các cây gỗ đã trưởng thành, gỗ thường chia làm 2 miền: miền ngoài gọi là gỗ dác, miền trong gọi là gỗ ròng (gỗ lõi)

Một đoạn thân cây gỗ già bị cưa ngang

1 Vỏ cây; 2 Gỗ dác; 3 Gỗ ròng

Gỗ dác và gỗ ròng

 Gỗ dác: sát với tượng tầng là phần gỗ sống, mềm, có màu

nhạt, mạch gỗ còn dẫn nhựa, nhu mô gỗ chứa nhiều chất

dự trữ nên dễ bị mối mọt, không có giá trị kinh tế

 Gỗ ròng: gỗ ở trung tâm của thân, là phần gỗ chết, các

mạch gỗ không còn dẫn nhựa và bị tắc, các nhu mô gỗ chứa nhiều chất dầu, tanin nên có màu sẩm và rắn chắc, ít

bị mối mọt, có giá trị kinh tế cao