BÀI GIẢNG về ĐƯỜNG lối ( PHẦN văn hóa XH)

Giáo viên: Nguyễn Oanh KiềuKhoa: Vaên hóa – Phát triển XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA VIỆT NAM TIÊN TIẾN, ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC... NHIỆM VỤ LỚNVH THẤM SÂU ĐSXH Kinh doanhQuản lý lãnh đạo • Đại hộ

Giáo viên: Nguyễn Oanh Kiều

Khoa: Vaên hóa – Phát triển

XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA VIỆT NAM TIÊN TIẾN, ĐẬM ĐÀ

BẢN SẮC DÂN TỘC

I Cơ sở lý luận và thực tiễn của đường lối phát triển văn hóa của Đảng

II Đặc trưng cơ bản của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân

tộc

III Những quan điểm chỉ đạo cơ bản , nhiệm vụ và giải pháp xây dựng nền văn

hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

1.1 Khái niệm văn hóa

Trình độ văn hóa?

Văn hóa Việt Nam?

Đời sống văn hóa?

Gia đình văn hóa?

 Là những khách thể vật chất hay tinh thần có khả năng thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người, giai cấp, XH đáp ứng mục đích và lợi ích của họ.

Giá trị  thay đổi theo thời gian

 khác biệt trong các không gian  khác biệt ở mỗi chủ thể

Nhu cầu  chuẩn mực (thước đo)  hành vi

Chân – Thiện – Mỹ

Văn hóa?

Đặc trưng bản chất của Văn hóa?

Văn hóa

Được sáng tạo như một phương thức tồn tại đặc thù

Hình thành nên con người

Hệ thống các giá trị

Chân – Thiện – Mỹ

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết:

“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ,

chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và những phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà

loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn.”

(Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 3, Nxb CTQG, 2000, tr 431)

I Cơ sở lý luận và thực tiễn của đường lối phát triển văn hóa của Đảng

SX TT(VH) định hướng

Quyết định

sự TT và PTđời sống XH

+ Quan niệm về văn hóa:

“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống (…) Toàn bộ những sáng

tạo và phát minh đó tức là văn hóa.”

LAO ĐỘNG SÁNG TẠO LÀ CỘI NGUỒN CỦA VĂN HÓA

1.3.Tư tưởng Hồ Chí Minh

1 Cơ sở lý luận

+ Chức năng, vai trò của văn hóa:

 Văn hóa là lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội  Tính chiến đấu

“Nay ở trong thơ nên có thép”…

“Văn hóa là một mặt trận”…

“Văn hóa hóa kháng chiến, kháng chiến hóa văn hóa…”

… “diệt giặc dốt”, xây dựng “ đời sống mới”…

 Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi

1.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh

• Đề cương văn hóa Việt Nam 1943:

Văn hóa gồm:

“Tư tưởng, học thuật, nghệ thuật”

Kinh tế

Văn hóa mới

Động lực C.Mạng Văn hóa

Chính trị

Dân tộc

Đại chúng Khoa

học

• Đại hội III (Tháng 3/1960)

Ba cuộc CM

KHKT TTVH

QHSX

Tiến hành đồng thời

Đại hội IV (1976) và Đại hội V (1981):

Nhiệm vụ trọng tâm trong TKQĐ CNXH

là xây dựng nền văn hóa có nội dung XHCN,

có hình thức dân tộc , có tính đảng và nhân dân.

 Đại hội VI ( 1986 ):

Đề cao vai trò văn học nghệ thuật

 Đại hội VII ( 1991 ) :

Cương lĩnh xây dựng đất nước từ thời kỳ quá độ lên CNXH chỉ rõ: xã

hội chúng ta xây dựng có một đặc trưng là “có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà

bản sắc dân tộc”

NQTW 4 khoá VII lần đầu tiên khẳng định: Văn hóa là nền tảng tinh thần, một động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế- xã hội, đồng thời là mục tiêu của CNXH

 Đại hội VIII ( 1996 ) và NQTW 5 khoá VIII là mốc đánh dấu sự đổi mới toàn diện trong tư duy về văn hóa của Đảng:

 Khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa

là động lực

 Đề ra định hướng chiến lược phát triển văn hoá thời kỳ mới

 Đây là cương lĩnh về văn hóa của Đảng trong thời kỳ công nghiệp hóa -

hiện đại hóa đất nước

4 giải pháp

5 quan điểm

10 nhiệm vụ

NQTW 5, KHÓA VIII là NQ riêng:

“Về xây dựng và phát triển nền văn hóa

VN tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”

Chiến lược phát triển văn hóa

• Đại hội IX – HNTW 10, Khóa IX

bổ sung thêm một nhận thức mới:

NHIỆM VỤ LỚN

VH THẤM SÂU ĐSXH

Kinh doanhQuản lý lãnh đạo

• Đại hội X xác định:

Phát triển văn hóa - nền tảng tinh thần

Quan điểm này phản ánh kết quả tổng kết thành

tựu lý luận và thực tiễn trong quá trình lãnh đạo xây

dựng nền văn hóa mới, đặc biệt là trong thời kỳ đổi mới đất nước 20 năm qua của Đảng ta.

Nhân cách TTN

Con người mới – động lực cho sự phát

triển của đất nước

VH

Tóm lại: Về cơ sở lý luận

TRI THỨC VỀ VĂN HÓA

CHỦ NGHĨA MÁC – LÊ NIN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG

NỀN TẢNG

LÝ LUẬN

ĐƯỜNG LỐI PHÁT TRIỂN VĂN HÓA

Thuận lợi

 Xu thế lớn: Hịa bình, hợp tác, phát triển là

vấn đề trọng tâm thúc đẩy MQH quốc tế

( APEC, WTO…)

 Cuộc CM KH & CN p.triển mạnh mẽ, xu thế

tồn cầu hố ngày càng gia tăng  Thế giới

rộng mở, giao lưu đa dạng, đa phương… Khĩ khăn

- Thế lực hiếu chiến ráo riết thực hiện ý đồ “TG một cực ”, kích động chủ nghĩa ly khai, xung đột tơn giáo, sắc tộc

- Hiện tượng “xâm lăng VH”, “ DBHB ” trên mặt trận VH-TT gay gắt q.liệt

2 Cơ sở thực tiễn

a Bối cảnh quốc tế : Những cơ hội và thách thức

Cơ hội

- Tiếp thu, tiếp biến tinh hoa văn

hĩa nhân loại…

- Quảng bá dân tộc thơng qua

các giá trị văn hĩa…

a Bối cảnh quốc tế - Những cơ hội và thách thức

Những thực tiễn khác trên thế giới mà CN phải đối mặt:

- Cuộc chạy đua về KHCN và nguồn

nhân lực chất lượng cao

- Sự suy thối KT, các giá trị đạo đức,

văn hĩa, xã hội…

Các quốc gia lao vào các

“cuộc chiến mới”…

2 Cơ sở thực tiễn

Thuận lợi, cơ hội

Sự nghiệp đổi mới của đất nước (1986

đến nay)

 Kinh tế thị trường năng động, sáng tạo

 Cơng nghiệp hĩa, hiện đại hĩa là con

đường tất yếu

 Giao lưu Vh rộng mở

 Thơng tin đa chiều

Khó khăn, thách thức

Nhiều thách thức, nguy cơ, đan xen, tác động phức tạp:

 Chệch hướng XHCN

 Tụt hậu về kinh tế

 Tham nhũng

 Âm mưu diễn biến hịa bình

 Thiếu năng lượng

 Ơ nhiễm mơi trường

 Bùng nổ dân số

 Thiếu nhân tài

b Tình hình trong nước

- Yêu cầu của sự nghiệp CNH-HĐH

- Tiến hành đổi mới, mở cửa hội nhập với

“Tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên gắn với tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí là rất nghiêm trọng” (NQĐH X)

2 Cơ sở thực tiễn

b Tình hình trong nước – Thực trạng nền VH DT

Thành tựu

- Đời sống vật chất và tinh thần được nâng cao…

- Nhu cầu văn hóa phong phú, đa dạng…

- Có nhiều giá trị mới ra đời…

Hạn chế

- Lối sống, nếp sống còn nhiều mặt tiêu cực…

- Đời sống tinh thần còn nhiều biểu hiện lệnh lạc…

- Nhiều giá trị truyền thống đang mai một…

Tiên tiến?

 sự vật, hiện tượng luôn đi trước và tiến bộ

 Đáp ứng được những yêu cầu của thời đại, đòi hỏi của đất nước;

 Lấy con người làm trung tâm;

 CN Mác – Lênin và TT HCM làm nền tảng TT

 Có sự hỗ trợ của phương tiện vật chất, kỹ thuật hiện đại…

1. Tính chất tiên tiến của nền văn hóa

II Đặc trưng cơ bản của nền VHVN TT, ĐĐBSDT

1 Tính chất tiên tiến của nền văn hóa

- Yêu nước và tiến bộ: độc lập dân tộc + CNXH trên nền tảng CN Mác – Lênin và

TT HCM;

- Thấm nhuần chủ nghĩa nhân văn cách mạng;

- Mang tinh thần dân chủ;

- Mang tính khoa học;

- Thể hiện ở hình thức biểu hiện, phương tiện chuyển tải nội dung

Là “căn cước”, “bộ gien” di truyền VH dân tộc

2 Nền VH đậm đà bản sắc dân tộc

2 Về bản sắc dân tộc

Đặc trưng của bản sắc dân tộc được thể hiện:

- Kết tinh tinh hoa văn hoá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam

- Bền vững: trường tồn qua thách thức của lịch sử, thời gian

- Độc đáo: đặc trưng, sắc thái riêng; động và mở…

Những giá trị bền vững và những tinh hoa DT

 Lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức

cộng đồng, gắn kết cá nhân – gia đình – làng – nước;

 Lòng nhân ái, khoan dung, trọng tình nghĩa và đạo lý;

 Đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động;

 Sự tinh tế trong ứng xử, giản dị trong lối sống;

 BSVHDT còn đậm nét cả trong các hình thức biểu hiện mang tính dân tộc độc

đáo

III Phương hướng, quan điểm chỉ đạo và nhiệm vụ của Đảng về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

- Làm cho văn hoá thấm sâu vào các lĩnh vực chính trị, kinh tế – xã hội, và từng cá nhân, nhóm, cộng đồng, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong xã hội.

- Xây dựng và hoàn thiện nhân cách của con người Việt Nam hiện đại

- Tạo ra trên đất nước ta đời sống tinh thần cao đẹp, trình độ dân trí cao, khoa học phát triển, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

1 Phương hướng

2.1 Văn hĩa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền vững đất nước Văn hĩa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội

“Nền tảng tinh thần”?

 Nền tảng TT là chỗ dựa về mặt tinh thần tạo nền mĩng vững chắc cho XH phát triển

 Tư tưởng, đạo đức, lối sống

 Giáo dục và khoa học

 Văn học nghệ thuật

 Thông tin đại chúng

 Giao lưu văn hóa với nước ngoài

 Thể chế văn hóa…

Những yếu tố, giá trị nào của VH đảm nhận vai trị là nền tảng tinh thần của XH?

 NQTW5, KHÓA VIII xác định 6 lĩnh vực chủ yếu, cơ bản của VH

đảm nhận vai trị NTTT của XH:

- Văn hóa là tổng thể các giá trị mà dân tộc và nhân loại liên tục sáng tạo trong lịch sử để tồn tại và phát triển.

 Những yếu tố này tạo thành môi trường văn hóa tác động đến con người, làm nên sức sống, bản lĩnh, tiềm năng sáng tạo của cá nhân và cộng đồng

Hệ thống các giá trị đặc trưng đó khi được chuyển hóa, thẩm thấu thành nhận thức - ý thức - hành động trong mỗi con người VN sẽ tạo ra sức mạnh cộng tồn

sâu sắc, thành “lực lượng vật chất” khổng lồ giúp CN chiến thắng mọi thách thức đặt ra trong quá trình tồn tại và phát triển

- VH - nền tảng tinh thần là nĩi đến sức sống, sức phát triển, sự hiểu biết, trí tuệ, đạo lý tâm hồn, bản lĩnh, khí phách của con người, dân tộc VN… được xây dựng và bồi đắp qua suốt chiều dài lịch sử

- Động lực của PT KT- XH là một khái niệm được dùng hàm chỉ toàn bộ những yếu tố có khả năng kích thích , thúc đẩy, làm tăng cường sự vận động của các quá trình xã hội.

Những yếu tố nào thường được xem là động lực của PT KT- XH?

 Nguồn lực con người: Yếu tố quyết định

 Động lực cho sự phát triển xã hội là con người Con người là nguồn lực chung nhất và có tính căn nguyên nhất của sự vận động và phát triển xã hội.

- VH khơi dậy và phát huy mọi tiềm năng sáng tạo của con người (tri thức, tâm hồn, lối sống…)

- Văn hóa vừa nằm trong con người, vừa là môi trường để hình thành, phát triển nhân cách CN.

- Mục tiêu: đích đến, điểm đến

VĂN HĨA = CON NGƯỜI

 Mục tiêu phát triển KT - XH là vì con người, hướng đến con người

- PTBV : Tăng trưởng kinh tế gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội và bảo vệ môi trường

- CNXH: Vì sự phát triển tự do và toàn diện của mỗi cá nhân, vì tiến bộ xã hội và hạnh phúc cho con người

trường văn hóa thì nhất định sẽ xảy ra những mất cân đối nghiêm trọng cả

về mặt kinh tế và văn hóa, và tiềm năng sáng tạo của nước ấy sẽ bị suy yếu rất nhiều… Muốn sự phát triển bền vững thì các trọng tâm, các động cơ phát triển phải được tìm trong văn hóa.”

- Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội

HCM:

+ “…Văn hóa phải ở trong kinh tế và chính trị”

+ “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”

Chính trị

Xã hội

nhận thức đúng và giải quyết tốt sẽ thúc đẩy đất nước vượt qua khó khăn, phát triển mạnh mẽ, bền vững; nhưng nếu nhận thức không đúng, giải quyết không tốt thì tình hình sẽ trở nên phức tạp hơn nhiều.”

(NQTW 5 Khóa VIII)

2.2 Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, với các đặc trưng dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học.

2 Những quan điểm chỉ đạo cơ bản

+ Ý chí và nguyện vọng chung trong sự nghiệp xây dựng, đổi mới đất nước hiện nay.

+ Đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của nhà nước với việc xây dựng và phát triển sự nghiệp văn hóa

Tính thống nhất là điều kiện đảm bảo sự phát triển đa dạng của 54 dân tộc với sắc thái khác nhau…

2 Những quan điểm chỉ đạo cơ bản

2.3 Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa Trong xây dựng văn hóa, trọng tâm là chăm lo xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp, với các đặc tính cơ bản: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo

2.5 Xây dựng và phát triển VH là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân là chủ thể sáng tạo, đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng

2.4 Xây dựng đồng bộ môi trường văn hóa, trong đó chú trọng vai trò của gia đình, cộng đồng Phát triển hài hòa giữa kinh tế và văn hóa; cần chú ý đầy đủ đến yếu tố văn hóa và con người trong phát triển kinh tế

3 Những nhiệm vụ cụ thể (6 NV)

3.1 Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện

3.2 Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh

3.3 Xây dựng văn hóa trong chính trị và kinh tế

3.4 Nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động văn hóa

3.5 Phát triển công nghiệp văn hóa đi đôi với xây dựng, hoàn thiện thị trường văn hóa

3.6 Chủ động hội nhập quốc tế về văn hóa, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

CẢM ƠN!