ĐỀ CƯƠNG THẢO LUẬN MÔN ĐƯỜNG LỐI PHẦN VĂN HÓA XÃ HỘI

Câu 1: Hãy phân tích quan điểm: “Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa. Trong xây dựng văn hóa, trọng tâm là xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp với các đặc tính cơ bản: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo” (Nghị quyết 33, Hội Nghị TW9, Khóa XI)Câu 2: Vì sao “Xây dựng đồng bộ môi trường văn hóa, trong đó chú trọng vai trò của gia đình, cộng đồng. Phát triển hài hòa giữa kinh tế và văn hóa, cần chú ý đầy đủ đến yếu tố văn hóa và con người trong phát triển kinh tế?”Câu 3: Vì sao GDĐT và KHCN là vấn đề quốc sách hàng đầu của đất nước ta trong giai đoạn hiện nay?Câu 4: Phân tích các nhiệm vụ cần thực hiện nhằm phát triển GDĐT trong bối cảnh hiện nay?Câu 5: Vì sao chính sách xóa đói giảm nghèo là chìa khóa then chốt trong việc giải quyết các vấn đề xã hội mang tính cấp bách hiện nay ở nước ta?Câu 6: Hãy phân tích sự vận dụng của Đảng ta trong việc giải quyết vấn đề dân tộc, tôn giáo ở Việt Nam?

ĐƯỜNG LỐI – VĂN HÓACâu 1: Hãy phân tích quan điểm: “Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa Trong xây dựng văn hóa, trọng tâm là xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp với các đặc tính cơ bản: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo” (Nghị quyết 33, Hội Nghị TW9, Khóa XI)

*MB* Qua 30 năm đổi mới, tư duy lý luận của Đảng ta về văn hóa đã có bước phát

triển quan trọng, trở thành cơ sở chỉ đạo thực tiễn phát triển văn hóa, xây dựng con người Việt Nam Từ năm 1986, Đảng ta tiếp tục kế thừa, phát triển, mở rộng quan điểm về văn hóa của các giai đoạn trước, để đi tới quan điểm giản dị nhưng sâu sắc:Văn hóa là nhu cầu thiết yếu của đời sống con người, thể hiện trình độ phát triển chung của đất nước, là lĩnh vực sản xuất tinh thần, tạo ra các giá trị, sản phẩm làm giàu đẹp cuộc sống Đó là tầm nhìn sâu, mới, toàn diện, bao quát hơn về vị trí của văn hóa, tạo điều kiện để văn hóa phát triển đa dạng, phong phú, gắn bó mật thiết với mọi mặt đời sống

Nói đến văn hóa là nói đến con người, là nói tới việc phát huy những năng lực bản chất của con người nhằm hoàn thiện bản thân con người và hoàn thiện xã hội Văn hóa là động lực cho sự phát triển vì văn hóa kết tinh, khơi dậy và nhân lên mọi tiềm năng sáng tạo của con người

Trên cơ sở hoàn thiện, bổ sung 5 quan điểm nêu trong Nghị quyết Trung ương 5khóa VIII, Nghị quyết Trung ương 9 khóa XI về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” đã hình thành quan điểm chỉ đạo rất đặc sắc – đây là bước phát triển mới trong tư duy lý luận về văn

hóa của Đảng ta đó là: quan điểm: Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa Trong xây dựng văn hóa, trọng tâm là chăm lo xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp, với các đặc tính cơ bản: Yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết cần cù, sáng tạo.

Quan điểm này được bổ sung mới so với NQTW5 nhằm khẳng định yếu tố con người luôn giữ vai trò quyết định sự phát triển của một quốc gia, dân tộc; do đó nước nào cũng chú trọng xây dựng và nâng cao chất lượng con người Vì vậy, việc

bổ sung quan điểm này trong NQTW9 là hết sức đúng đắn và kịp thời, khằng định luận điểm văn hóa phải gắn với con người, con người là nhân tố trung tâm Đặt ra vấn đề này đặc biệt có ý nghĩa bởi:

1 Do mặt trái của kinh tế thị trường và toàn cầu hóa đang làm tổn hại, thậm chí tha hóa một số phẩm chất truyền thống cao quý của con người Việt Nam Đó là những phẩm chất đã giúp chúng ta vượt qua mọi thiên tia, địch họa để tồn tại vàphát triển hơn nữa, trong bối cảnh hiện nay, thực trạng văn hóa nước ta đã xuất

hiện một số yếu tố tích cực, đồng thời cũng nẩy sinh một số mặt phức tạp, tiêu cực tác dộng đến nhiệm vụ xây dựng con người, dẫn đến tình trạng suy thoái về

tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong Đảng, trong xã hội và đang có chiều hướng gia tăng; một số phẩm chất truyền thống giờ đây không còn phù hợp, đang trở thành vật cản của sự phát triển, đòi hỏi có sự thay đổi, bổ sung

2 Đặt ra yêu cầu xây dựng văn hóa để hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa sẽ khắc phục được tình trạng tách rời yếu

tố con người với yếu tố văn hóa Đồng thời, quan điểm này cũng xác định cụ thể những phẩm chất đặc trưng của con người Việt Nam mà chúng ta phải xây dựng

để phù hợp với công cuộc CNH, HĐH đát nước và hội nhập quốc tế

Để xây dựng con người theo quan điểm của Nghị quyết đề ra, trước hết cần có một quan niệm đầy đủ và nhất quán về khái niệm văn hóa, con người làm cơ sở cho việc kế thừa các giá trị truyền thống tốt đẹp, vừa tiếp nhận có chọn lọc để bổ sung, phát triển những tiêu chuẩn, giá trị mới mà người Việt Nam còn thiếu nhằm đáp ứngyêu cầu CNH, HĐH và hội nhập thế giới hiện nay Thực tế Việt Nam cũng như các nước châu Á chịu ảnh hưởng của Nho giáo cùng với văn minh nông nghiệp lúa nước

và tư tưởng tiểu nông nên cần thiết có sự tiếp thu, bổ sung những phẩm chất của nền văn minh đô thị, tác phong công nghiệp để có điều kiện phát triển nhanh hơn Tuy nhiên, việc tiếp nhận phải có sự chọn lọc hết sức kỹ lưỡng vừa phù hợp với văn hóa Việt Nam, vừa theo kịp xu thế phát triển của thời đại Những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam như lòng yêu nước và tinh thần tự hào, tự tôn dân tộc; sự cần cù, thông minh, sáng tạo; lòng khoan dung độ lượng, tinh thần đoàn kết, tính cộng đồng, yêu chuộng hòa bình… được hun đúc trong quá trình dựng nước và giữ nước cần được trân trọng, phát huy

Hơn nữa, xây dựng văn hóa phải bắt đầu từ xây dựng con người, con người là trung tâm, nhưng vấn đề then chốt trong xây dựng con người là phải xây dựng hệ giá trị mà trong đó vừa giữ gìn, phát huy được những giá trị truyền thống vừa tiếp thu những giá trị mới của con người hiện đại Con người ngày nay phải là con người

có bản lĩnh, mạnh dạn đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm về nhữngquyết định của mình, không a dua, xu nịnh, ngại va chạm, trốn tránh trách nhiệm;

có trí tuệ, có tư duy và tác phong công nghiệp, sống và làm việc theo pháp luật để xây dựng xã hội tiến bộ, thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới, CNH, HĐH đất nước Hạt nhân của hệ giá trí con người Việt Nam hướng tới là “con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp, với các đặc tính cơ bản: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo”

Lòng yêu nước là tình yêu gia đình , quê hương, đất nước và tinh thần sẵn sàng đem hết khả năng của mình phục vụ lợi ích của Tổ quốc Đặc biệt, khi đất nước lâm nguy, lòng yêu nước lại trỗi dậy hơn bao giờ hết, nó có sức mạnh tự thân để đoàn kết, tập hợp mọi người đấu tranh bảo vệ Tổ quốc.Như vậy, yêu nước không chỉ lả tình yêu đơn thuần mà phải có trách nhiệm với đất nước, với Tổ quốc mình,luôn tâmniệm “Đừng hỏi Tổ quốc đã làm gì cho ta mà hãy hỏi ta đã làm gì cho Tổ quốc hôm nay”

Yêu nước luôn là việc làm, hành động được Đảng , Nhà nước và nhân dân ta hoan nghênh, ủng hộ và tiếp nhận Chính vì thế, mỗi người phải thật sự tỉnh táo, sáng suốt để nhìn nhận vấn đề cho thật đúng đắn nhất, là sao chúng ta thể hiện lòng yêu nước của mình cho hợp lý, phù hợp và có ý nghĩa

Đặc tính thứ 2 đó là lòng nhân ái Nhân là người, ái là thương yêu Vậy lòng nhân ái là tình thương yêu của con người với con người trong cộng đồng được thể

hiện bằng quan tâm, chăm sóc ,giúp đỡ, sẻ chia khi người khác bị gặp phải chuyện bất trắc.

Lòng nhân ái không phải là những điều gì quá xa xôi.Nó tồn tại ngay trong chính cuộc sống của mỗi người Từng biểu hiện của chúng ta dành cho nhau, cử chỉ, lời nói, hành động hay chỉ là cảm xúc dành cho nhau Dù nó giản dị nhưng cũng đã khiến cho trái tim nhau trở nên ấm áp hơn bao nhiêu Mỗi người cần phải có trách nhiệm và thái độ tích cực để cùng xây dựng và phát triển xã hội

Tục ngữ có câu “Lá lành đùm lá rách” hay “Một con ngựa đau cả đàn bỏ cỏ” Tình yêu thương giữa con người với con người là điều cần thiết để có thể giúp đỡ, chia sẻ niềm vui và nỗi buồn với nhau

Hằng năm, trên mảnh đất miền trung phải hứng chịu biết bao nhiêu trận bão lũ.Để đồng hành với những nỗi đau đó cũng như nhằm gáng vác những thương tổn

mà thiên nhiên gây ra, nhiều tổ chức và quỹ từ thiện đã tiếp tế lương thực cũng như động viên tinh thần để họ sớm ổn định lại cuộc sống.Xung quanh chúng ta còn rất nhiều mảnh đời bất hạnh nghèo khó Họ cần sự san sẻ, giúp đỡ bằng hành động chứkhông phải bằng lời nói

Tuy nhiên, trong xã hội còn tồn tại những người chỉ biết sống riêng mình,

không biết giúp đỡ nhiều người xung quanh Làm việc gì chỉ quan tâm đến lợi ích của bản thân.Họ thật đáng chê trách

Đặc tính thứ 3 là sống nghĩa tình.Nghĩa là ngay thẳng ,không có tư tâm, không làm việc bậy.Tình là tình đồng chí ,đồng đội…tình yêu quê hương đất nước…

Sống có tình là yêu mến gắn bó giữa người với người, bằng sự tử tế ,tế nhị, duyên dáng, dễ cảm, dễ mến trong đời sống tình cảm của con người ,vui và

buồn ,yêu và ghét, giận và sợ cùng những ham muốn.Cả tình cảm và nhu cầu của con người đều có nguồn gốc xã hội và mang tính lịch sử, tức là nó chịu sự định

hướng ,điều chỉnh bởi các chuẩn mực xã hội ,cái mà ta gọi là nghĩa.Nghĩa được coi làhợp lẽ phải, làm khuôn phép cho cách xử thế của con người trong xã hội, nghĩa còn

là quan hệ tình cảm thuỷ chung, phù hợp với những quan điểm đạo đức nhất

định.Nghĩa trước hết là nghĩa vụ.Ngược lại,là vô tâm, vô tình ,vô cảm, thờ ơ, hững

hờ, bạc nghĩa, ăn cháo đá bát, rút ván qua cầu

Đặc tính thứ 4 là trung thực là luôn tôn trọng sự thật, tôn trọng chân lý, lẽ phải, sống ngay thẳng , thật thà và dũng cảm nhận lỗi khi mình mắc khuyết điểm Trung thực là đức tính cần thiết và quý báu của mỗi người Sống trung thực giúp ta nâng cao phẩm giá, lành mạnh các mối quan hệ xã hội và sẽ được mọi người tin yêu, quý mến, kính trọng.Để thể hiện lòng trung thực tục ngữ ta có câu: “cây ngay không sợ chết đứng “ hay “Ăn ngay nói thẳng”.Là một đức tính tốt đẹp của con người chúng

ta Chính vì thế mà chúng ta nên rèn luyện và giữ gìn nó Ngược lại là giả dối, sợ hãi,ích kỷ chỉ biết đến quyền lợi cá nhân của mình, đạo đức giả

Bên cạnh những người biết hoàn thiện bản thân để trở thành công dân tốt còn

có những người có biểu hiện thiếu trung thực Chúng ta cần phê phán và lên án, đó

là nạn học giả bằng thật, thiếu trung thực trong kinh doanh,chất lượng sản phẩm kém ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ người tiêu dùng như: các loại sữa có chứa chất độc hại melamine, nước mắm chứa chất ure6 độc tố, các loại rau, quả bị tiêm nhiễmcác loại hoá chất vì lợi nhuận của bản thân họ

Các căn bệnh này đã khiến xã hội xuống cấp, đạo đức người dân bị hạ thấp, phá

bỏ những nét đẹp truyền thống của dân tộc

Trong công việc, trong chính trị những người thiếu trung thực vẫn thường lợi dụng lòng tin của mọi người để trục lợi cá nhân, lừa đảo kiếm tiền hay tham nhũng, che dấu tội ác trước pháp luật.

Không trung thực chính là nguyên nhân, mầm móng các tiêu cực xã hội, gây băng hoại đạo đức, làm mất lòng tin, xói mòn đời sống tốt đẹp mọi người đang

chung tay xây đắp Đối với những người cầm quyền phải là người chí công vô tư, cương trực, thẳng thắn thì mới đưa đất nước vững mạnh đi lên, tiến tới công bằng, dân chủ, văn minh

Đặc tính thứ 5, đoàn kết là kết thành một khói thống nhất, cùng hoạt động vì một mục đích chung.Đoàn kết là một truyền thống tốt đẹp của nhân dân ta, thể hiện qua sự tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau bằng những hành động cụ thể, nhất là

những khi gặp hoạn nạn, khó khăn.Thể hiện trong câu: “ Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao”

Khi đất nước có giặc ngoại xâm, tòn thể dân tộc đoàn kết, đồng lòng chống giặc cứu nước, bảo vệ nền độc lập và chủ quyền dân tộc Họ đã không ngần ngại gian khổ, hi sinh, quyết tâm chống giặc cứu nước.Trải qua mấy nghìn năm lịch sử, tinh thần ấy không ngừng lớn mạnh trở thành phẩm chất cao quý của dân tộc ta

Trên mặt trận chính trị, nhân dân cả nước đồng lòng chống lại mọi âm mưu phá hoại của các thế lực thù địch, không tiếp tay cho mọi hành động đi ngược lại với chủ trương của Đảng và Nhà nước, quyết chí bảo vệ biên cương, hải đảo.Trên mặt trận kinh tế hợp tác chung tay xây dựng nền kinh tế vững mạnh, sản xuất ổn định, tăng cường xuất khẩu.Hành động chung tay góp sức ủng hộ, giúp đỡ đồng bào miềnTrung vượt qua bão lũ, giúp đỡ đời sống ngư dân sau thảm hoạ ô nhiễm môi trường, giải quyết tiêu thụ nông sản,…

Trong xã hội còn có nhiều người thiếu tinh thần đoàn kết.Họ sống cá nhân, ích

kỷ, chỉ biết đến lợi ích bản thân, sống thờ ơ, vô cảm, không quan tâm đến cộng đồng Họ thường tách mình ra khỏi thập thể, né tránh những trách nhiệm

chung.Những người như thế thật đáng chê trách

Tinh thần đoàn kết là một trong những giá trị tinh thần quý báu của dân tộc ta.Phải biết đoàn kết để cùng bảo vệ nền hoà bình dân tộc và xây dựng đất nước ngày càng phồn vinh , hạnh phúc

Đức tính thứ 6 để chúng ta rèn luyện là cần cù Cần cù là chăm chỉ, chịu khó, kiên nhẫn làm việc một cách thường xuyên Con người cần cù học tập, lao động:”Có công mài sắt có ngày nên kim”.Một người cần cù sẽ luôn cố gắng làm cho mọi việc hoàn tất dù có khó khăn và tốn thời gian biết bao nhiêu Họ chịu khó cần mẫn tìm hiểu một vấn đề cho đến khi hiểu nó

Chính bằng sự cần cù lao động và ý chí tự chủ vượt khó thì không thể thay đổi đất nước

“Bàn tay ta làm nên tất cả,

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm”

Thế hệ trẻ ngày nay phải hiểu được sức mạnh to lớn của tinh thần cần cù trong lao động thì phải cố gắng học tập thật giỏi, tích cực lao động góp phần làm cho dângiàu, nước mạnh

Đặc tính thứ 7 của con người là sáng tạo Sáng tạo là hoạt động động tạo ra bất

cứ cái gì có đồng thời tính mới và tính ích lợi( trong phạm vi ích lợi cụ thể).Sáng tạo

là một khoa học hòn toàn có thể học được Tính ích lợi của mỗi sáng tạo mang đến

có khi chỉ ở trong phạm vi hẹp của người đã tạo nên chúng chứ không cần mang

đến cho nhiều người Sáng tạo chỉ có trong 1 số phạm vi nhất định, nếu không có thể gây nguy hiểm cho người xung quanh.

Vì lẽ đó, NQ TW 9, khoá XI xác định rằng:”Phát triển văn hoá vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hoá” Có như thế vănhoá và con người mới thực sự là mục tiêu và động lực của phát triển bền vững và hiện đại hoá đất nước, mớ tạo ra sức mạnh của nguồn lực nội sinh,sức mạnh tổng hợp của đất nước,dân tộc, con người và văn hoá đưa sự nghiệp đổi mới và hội nhập quốc tế, nước Việt Nam đi tới thành công ,vì dân giàu, nước mạnh,dân chủ, công bằng ,văn minh

*KL* Đẩy mạnh giáo dục đạo đức từ gia đình đến nhà trường và xã hội, giáo dục

lý tưởng, lẽ sống và rèn luyện đạo đức cho thế hệ trẻ phải được chú trọng, góp phầnquan trọng vào công cuộc chấn hưng đạo đức, phát triển văn hóa ở nước ta

Do đó, các lĩnh vực văn hóa như: Giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ, văn học, nghệ thuật, báo chí truyền thông, di sản văn hóa, thể chế, thiết chế văn hóa, văn hóa tôn giáo, giao lưu văn hóa và tất cả các thành tố của môi trường văn hóa (gia đình, các cơ quan, đơn vị, trường học, bệnh viện, đơn vị lực lượng vũ trang, các bản làng, phường, xã…) trong chương trình hoạt động của mình phải hướng tới hiện thực hóa mục tiêu chung: Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện hướng đến Chân – Thiện – Mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học để văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của

xã hội; là sức mạnh nội sinh quan trọng, bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc, vì mục tiêu: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng văn minh

***************************

Câu 2: Vì sao “Xây dựng đồng bộ môi trường văn hóa, trong đó chú trọng vai trò của gia đình, cộng đồng Phát triển hài hòa giữa kinh tế và văn hóa, cần chú ý đầy đủ đến yếu tố văn hóa và con người trong phát triển kinh tế?”

*MB* Môi trường văn hóa là môi trường tạo nên nhân cách con người Môi trường văn hóa là điều kiện bên

ngoài làm nên sự hình thành hay tha hóa nhân cách, sự phát triển hay thụt lùi của cá nhân, sự tiến bộ hay lạc hậucủa nhóm xã hội hoặc cộng đồng Môi trường văn hóa cũng chính là hạt nhân cơ bản của sự phát triển xã hội.Ngày nay, trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, môi trường văn hóa ở Việt Nam ngày càng phong phú,phức tạp Đó là những hiện tượng và quan hệ văn hóa - xã hội đa dạng, đa chiều và năng động, có khả năng nuôidưỡng mọi ý tưởng tốt đẹp, khích lệ mọi lợi thế trong phát triển, sáng tạo, nhưng cũng tạo ra không ít thách thức

và cám dỗ Trong sự phát triển mạnh mẽ của mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội đất nước cũng còn có những bấtcập, trong đó môi trường văn hóa bị xâm hại, lai căng, thiếu lành mạnh, xuất hiện nhiều hiện tượng trái với thuầnphong mỹ tục… nhất là trong thanh, thiếu niên

3.Tác động của văn hóa – gia đình

a Tác động của môi trường văn hóa đến môi trường gia đình

- Môi trường văn hóa là môi trường tạo nên nhân cách con người Môi trường văn hóa là điều kiện bên ngoài làm nên sự hình thành hay tha hóa nhân cách, sự phát triển hay thụt lùi của cá nhân, sự tiến bộ hay lạc hậu của nhóm xã hội hoặc cộng đồng Khi đời sống con người với các mặt như phong tục, tập quán, lối sống, xuhướng đạo đức, ý thức pháp quyền, mặt bằng dân trí, tính năng động hay mức độ bảo thủ của một xã hội được xem như điều kiện, cơ sở, hoàn cảnh cho sự hình thànhnhân cách, phát triển cá nhân, phát triển nhóm hoặc cộng đồng thì đó chính là môi trường văn hóa

-Môi trường văn hóa cũng chính là hạt nhân cơ bản của sự phát triển xã hội Nếu môi trường văn hóa có ảnh hưởng lớn đến mỗi người và cộng đồng, thì ngược lại, mỗi người và cộng đồng sẽ có vai trò và trách nhiệm nhất định trong việc tạo ra,cải tạo hoặc thay đổi môi trường văn hóa, góp phần sự phát triển xã hội nói chung

và sự phát triển của mỗi cá nhân nói riêng

- Ngày nay, trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, môi trường văn hóa

ở Việt Nam ngày càng phong phú, phức tạp Đó là những hiện tượng và quan hệ vănhóa - xã hội đa dạng, đa chiều và năng động, có khả năng nuôi dưỡng mọi ý tưởng tốt đẹp, khích lệ mọi lợi thế trong phát triển, sáng tạo, nhưng cũng tạo ra không ít thách thức và cám dỗ khiến cho bất cứ cá nhân, gia đình, cộng đồng nào cũng phải cảnh giác trước nguy cơ lạc lối, sai lầm Trong sự phát triển mạnh mẽ của mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội đất nước cũng còn có những bất cập, trong đó môi trường văn hóa bị xâm hại, lai căng, thiếu lành mạnh, xuất hiện nhiều hiện tượng trái với thuần phong mỹ tục… nhất là trong thanh, thiếu niên Nước ta đang trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập thế giới ngày càng sâu rộng với nhiều thời cơ thuận lợi và không ít những khó khăn, thách thức Một trong số những khó khăn, thách thức đặt ra đối với nước ta lúc này chính là sự suy thoái về phẩm chất, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ thanh niên trước những tác động mạnh mẽ của mặt trái nền kinh tế thị trường Thanh niên nước ta hiện nay

về cơ bản được sống, học tập và rèn luyện trong môi trường tốt, được phát huy hết khả năng và trí tuệ của mình Nhiều người đã thành danh trên các lĩnh vực và có những đóng góp to lớn vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Tuy nhiên, trong

xã hội, thực trạng thanh niên sa vào các tệ nạn xã hội, như ma túy, cờ bạc, mại dâm, đua xe, trộm cắp,… ngày càng gia tăng Chính thực trạng đó đã đặt ra những mối quan ngại sâu sắc đối với từng gia đình và xã hội

Thời gian qua, chúng ta vẫn chưa thực sự quan tâm đúng mức đến việc chăm loxây dựng môi trường văn hóa trong sạch, lành mạnh, tạo điều kiện để bồi dưỡng nhân cách cho thanh niên Ở nhiều địa phương, các nhà máy, khu công nghiệp, chung cư cao tầng được đầu tư xây dựng nhiều nhưng những khu vui chơi, giải trí công cộng cho thanh thiếu niên lại chưa được chú trọng Hoạt động của các tổ chức Đoàn, Đội nhiều nơi còn kém hiệu quả, không thu hút được đông đảo thanh niên tham gia… Vì vậy, chúng ta càng ngày càng khó kiểm soát một số biểu hiện lệch lạc, méo mó về nhân cách của thanh niên hiện nay, như dao động mục tiêu, lý

tưởng; thờ ơ với thời cuộc, vận mệnh quốc gia, dân tộc; sống dựa dẫm, ỷ lại, sống vội, sống gấp, sống thử… thiếu trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội Do đó chúng ta cần phải thẳng thắn thấy được những “hạt sạn” đang xâm nhập mạnh mẽ vào tư tưởng và hành động của thanh niên hiện nay để có biện pháp loại trừ kịp thời Để có được thế hệ chủ nhân tương lai của đất nước có đức, có tài, “vừa hồng, vừa chuyên” thì việc xây dựng môi trường văn hóa gia đình lành mạnh - môi trường đầu tiên và cũng là môi trường quan trọng nhất mà mỗi cá nhân học hỏi để trưởng thành, là một trong những giải pháp hữu hiệu và thiết thực nhất hiện nay Nhưng trước tiên, để có môi trường văn hóa gia đình tốt thì phải có môi trường văn hóa xã hội tốt Môi trường văn hóa lành mạnh có vai trò quan trọng đối với việc xây dựng môi trường văn hóa gia đình, làm cho gia đình thực sự trở thành nhân tố tích cực

thúc đẩy thành viên trong gia đình hoàn thiện nhân cách, kế thừa và phát huy giá trịvăn hóa truyền thống của dân tộc Một môi trường văn hóa lành mạnh sẽ góp phần giáo dục, rèn luyện nhân cách, lối sống cho con người.

b Tác động trở lại của môi trường gia đình đến môi trường văn hóa

-Môi trường gia đình là nơi tái xuất những công dân có ích cho xã hội.

Gia đình không chỉ giữ vai trò nền tảng, tế bào của xã hội, mà còn là môi trườngquan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống, hình thành nhân cách Gia đình có vai trò quan trọng ảnh hưởng tới số lượng, chất lượng dân số và cơ cấu dân cư của quốc gia Gia đình không chỉ dừng lại ở việc duy trì nòi giống, mà quan trọng hơn gia đìnhphải trở thành môi trường tốt, đầu tiên để giáo dục nếp sống, hình thành nhân cách cho con người Gia đình ấm no, bố mẹ hòa thuận hạnh phúc là điều kiện, môi trườngquan trọng trực tiếp tạo nên các thế hệ sau có thể chất tốt cũng như tinh thần tốt, góp phần quan trọng vào chiến lược phát triển nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước

Gia đình là nơi tiếp thu, giữ gìn và lưu truyền các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thông qua các câu chuyện cổ tích, qua các câu ca dao, tục ngữ, cha

mẹ, ông bà là những người thầy đầu tiên dạy dỗ, nuôi dưỡng tâm hồn, phát triển tư duy và từng bước giáo dục hình thành nhân cách cho mỗi con người Qua lao động, qua việc xử lý các mối quan hệ hằng ngày, các thành viên lớn tuổi trong gia đình đã truyền thụ cho con trẻ những nét đẹp của truyền thống gia đình, dòng họ, truyền thống văn hóa dân tộc Từ đó, mỗi cá nhân dần hình thành nhân cách, được bồi dưỡng tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, tính cộng đồng, lòng nhân ái, tinh thần tự lực, tự cường, tinh thần yêu tự do, hòa bình, anh hùng trong công cuộc xây dựng và chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, chăm chỉ cần cù trong lao động sản xuất… Đảng

ta chỉ rõ trong giai đoạn hiện nay để “xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm

đà bản sắc dân tộc” cần sự chung tay góp sức của toàn xã hội, mà xét đến cùng, đó

là trách nhiệm của mỗi gia đình, mỗi con người cụ thể

-Môi trường gia đình là nơi tốt đẹp nhất để giáo dục con cái biết bảo vệ thiên nhiên, đồng thời là một nét đẹp trong văn hóa Việt

Môi trường văn hóa gia đình có quan hệ chặt chẽ với môi trường văn hóa xã hội.Con người sống trong môi trường nào chịu sự tác động của môi trường đó Do nhữngtác động của môi trường tự nhiên và điều kiện lịch sử dựng nước và giữ nước, con người Việt Nam từ xa xưa vốn có truyền thống đoàn kết, tương trợ lẫn nhau Sự gắn kết của cá nhân với gia đình (và cao hơn là với làng, xã, Tổ quốc) đã trở thành một trong những giá trị văn hóa cơ bản của dân tộc Việt Nam Với con người Việt Nam truyền thống, môi trường gia đình có vai trò hết sức quan trọng Môi trường gia đình không chỉ là nơi sinh sống, nuôi lớn mỗi cá nhân về thể chất mà còn là cái nôi nuôi dưỡng tâm hồn, hình thành nhân cách cho con người Môi trường gia đình là giá trị cao đẹp mà con người mong muốn hướng tới Trong xã hội Việt Nam truyền thống, gia đình hạnh phúc và đáng tự hào là gia đình có sự chung sống của nhiều thế hệ kiểu “tam đại”, “tứ đại”, “ngũ đại” đồng đường Trong đó, hạnh phúc gia đình được duy trì trên cơ sở gắn kết hài hòa của các mối quan hệ giữa các cá nhân, thế hệ với những tình cảm và chuẩn mực đạo đức, giá trị tốt đẹp

Trước cơn lốc toàn cầu hóa, bối cảnh mới của thời kỳ hội nhập quốc tế, văn hóa dân tộc nói chung, văn hóa gia đình nói riêng đang đứng trước những thời cơ lớn lao

và những thách thức không nhỏ Trong hoàn cảnh đó, nhiều giá trị mới được sinh ra nhưng cũng nhiều giá trị cũ mất đi Môi trường gia đình là tế bào cơ sở của xã hội, giữ gìn, phát triển văn hóa gia đình, làm đẹp đẽ, bền chặt mối quan hệ giữa con người và gia đình, là con đường đúng đắn để bình ổn và phát triển xã hội Vấn đề đặt ra là xã hội, môi trường gia đình và chính bản thân mỗi cá nhân cần phải có giải pháp để cân bằng các mối quan hệ: quyền lợi cá nhân và quyền lợi gia đình, cái lợi trước mắt và cái lợi lâu dài… Cần phải kết hợp hài hòa các giá trị truyền thống với

giá trị hiện đại, biết loại bỏ những yếu tố lỗi thời, giữ lấy những gì là tinh hoa, bản sắc, đồng thời tăng cường giao lưu văn hóa quốc tế để tiếp nhận những giá trị văn hóa mới Có như thế mới khắc phục được tác động tiêu cực của quá trình toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế với văn hóa gia đình nói riêng, văn hóa dân tộc nói chung

4 Phát triển hài hòa giữa kinh tế và văn hóa: cần chú ý đầy đủ đến yếu tố văn hóa và con người trong phát triển kinh tế

Trong thời đại ngày nay, để phấn đấu đạt mục tiêu dân giàu, nước mạnh không chỉ phụ thuộc vào nhiều hay ít lao động vốn, kỹ thuật, công nghệ, tài nguyên thiên nhiên mà chủ yếu là khả năng phát huy đến mức cao nhất tiềm năng sáng tạo của nguồn lực con người Tiềm năng sáng tạo này nằm trong các yếu tố cấu thành văn hóa, nghĩa là trong ý chí tự cường và khả năng hiểu biết, trong tâm hồn đạo lý, lối

sống, trình độ thẩm mỹ của mỗi cá nhân và của cả cộng đồng Để văn hóa trở thành động lực thì giải pháp của mọi giải pháp phải hướng vào xây dựng và phát triển nguồn nhân lực; các chính sách, cơ chế cho phát triển phải hướng vào tạo điều kiện,

cơ sở cho các yếu tố cấu thành văn hóa thấm sâu vào tất cả các lĩnh vực sáng tạo của con người Văn hóa trong lãnh đạo, văn hóa trong quản lý, văn hóa trong sản xuất kinh doanh, văn hóa trong giao tiếp, văn hóa sinh hoạt gia đình và ngoài xã hội, văn hóa trong giao lưu và hợp tác quốc tế Nói cách khác, hàm lượng trí tuệ, văn hóa trong các lĩnh vực của đời sống xã hội con người ngày càng cao bao nhiêu thì khả năng phát triển kinh tế - xã hội, phát triển của đất nước càng trở nên hiện thực bấy nhiêu

Trong nền kinh tế thị trường, văn hóa dựa vào chuẩn mực của cái đúng, cái tốt, cái đẹp để hướng dẫn và thúc đẩy người lao động không ngừng phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật nâng cao tay nghề sản xuất hàng hóa với năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh ngày càng cao Văn hóa doanh nhân, văn hóa doanh

nghiệp hướng dẫn, động viên các doanh nghiệp cạnh tranh lành mạnh, chủ động liên kết, hợp tác để phát triển với sức mạnh của các giá trị văn hóa, mới có khả năng hạn chế, đẩy lùi tác động tiêu cực của cơ chế thị trường Trong thời kỳ mở cửa hội nhập quốc tế, văn hóa góp phần tăng cường sự hiểu biết, mở rộng giao lưu hợp tác về nhiều mặt giữa nước ta với các nước khác trên cơ sở bình đẳng cùng có lợi Trong lĩnh vực kinh tế, mở cửa hội nhập kinh tế là để tăng cường hợp tác, liên kết, liên doanh với nước ngoài, song mọi yếu tố ngoại sinh như: Vốn, kỹ thuật, công nghệ, kinh nghiệm quản lý và thị trường nước ngoài… chỉ có thể biến thành động lực bên trong của sự phát triển nếu chúng được vận dụng phù hợp với các yếu tố nộisinh như là yếu tố trọng tâm, tức là con người Việt Nam với truyền thống văn hóa, đạo đức, tâm hồn, lối sống dân tộc Việt Nam Ở đây, văn hóa dân tộc phải đóng vai trò định hướng, điều tiết để mở cửa hội nhập, nhưng vẫn giữ vững độc lập chủ

quyền, xây dựng được nền kinh tế độc lập; hợp tác với bên ngoài nhưng không bị người ta lợi dụng biến mình thành kẻ đi vay nặng lãi, thành nơi cung cấp nguyên liệu và nhân công rẻ mạt, thành nơi tiêu thụ hàng hóa ế thừa, thành “bãi rác công nghệ lạc hậu”, nơi tiếp nhận lối sống không lành mạnh, trở thành cái bóng mờ của người khác, của dân tộc khác

5.Thành tựu – hạn chế - nguyên nhân hạn chế: *Theo NQTW5 Khóa VIII

a Thành tựu: Nhìn một cách tổng quát, trong những năm 1986-2005, nền văn hoá nước ta đạt được những thành tựu nổi bật sau:

- Văn hóa góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, tham gia tích cực vào sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

- Tính chủ động, sáng tạo, tính tích cực xã hội của nhân dân bước đầu được phát huy; dân chủ trên các lĩnh vực của đời sống xã hội được mở rộng.

- Đã phát huy được tính tích cực tự giác của nhân dân tham gia vào các hoạt động văn hóa, đặc biệt là cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống vănhóa” để tạo nên sự chuyển biến bước đầu và là tiền đề quan trọng để văn hóa Việt Nam tiếp tục phát triển đúng hướng và vững chắc

- Văn hóa đã trở thành một nội dung quan trọng trong các hoạt động của cấp

ủy đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể các cấp, từng bước gắn bó chặt chẽ với các nhiệm vụ kinh tế, xã hội

- Di sản văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát huy nhằm phục vụ đời sống tinh thần của nhân dân

- Nhiều giá trị văn hóa và sản phẩm văn hóa mới được hình thành, góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân

- Hoạt động văn học, nghệ thuật, thông tin, báo chí được mở rộng, có nhiều thành tựu đóng góp tích cực cho sự nghiệp đổi mới

- Đời sống văn hóa của nhân dân ở vùng dân tộc thiểu số, ở vùng gặp khó khăn nhưmiền núi, hải đảo, biên giới được cải thiện

- Giao lưu quốc tế về văn hóa được mở rộng, việc quảng bá hình ảnh dân tộc và văn hóa Việt Nam ra nước ngoài được chú ý Việc thể chế hóa các nghị quyết của Đảng được coi trọng, tạo hành lang pháp lý phù hợp và thông thoáng cho nhân dân

và đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ hoạt động và sáng tạo văn hóa

b Hạn chế:

- Những thành tựu và tiến bộ đạt được trên lĩnh vực văn hóa chưa tương xứng

và vững chắc, chưa đủ để tác động có hiệu quả đối với các lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống

- Sự suy thoái về phẩm chất, đạo đức, lối sống tiếp tục diễn biến phức tạp, có một số mặt nghiêm trọng hơn, tổn hại không nhỏ đến uy tín của Đảng và Nhà nước, niềm tin của nhân dân

- Sự phát triển của văn hóa chưa đồng bộ và chưa tương xứng với tăng trưởng kinh

tế, thiếu gắn bó với nhiệm vụ xây dựng và chỉnh đốn Đảng là một trong những nguyênnhân ảnh hưởng đến quá trình phát triển kinh tế và nhiệm vụ xây dựng Đảng

- Việc xây dựng và phát triển toàn diện con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa chưa tạo ra được sự chuyển biến rõ rệt

- Môi trường văn hóa còn bị ô nhiễm bởi các tệ nạn xã hội, sự lan tràn của các sản phẩm và dịch vụ văn hóa mê tín, dị đoan, độc hại, thấp kém, lai căng

- Thiếu những tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao

- Có biểu hiện lúng túng, hữu khuynh trong cuộc đấu tranh giữa các khuynh hướng trong lý luận - phê bình và sáng tác, trước những tác động ngày càng phức tạp của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và giao lưu văn hóa

- Xu hướng “thương mại hóa”, chạy theo thị hiếu thấp kém của một bộ phận báo chí, xuất bản, văn học, nghệ thuật chưa được ngăn chặn một cách có hiệu quả

- Việc xây dựng thể chế văn hóa, các văn bản quy phạm pháp luật, các chính sách trên lĩnh vực văn hóa còn chậm

- Đời sống văn hóa còn nghèo nàn, thiếu thốn, lạc hậu ở nhiều vùng nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào các dân tộc thiểu số và vùng căn cứ cách mạng trước đây chưa được khắc phục có hiệu quả

- Khoảng cách chênh lệch về hưởng thụ văn hóa giữa các vùng, các miền, khu vực, tầng lớp xã hội tiếp tục gia tăng

*Theo VK ĐH XII: Các lĩnh vực văn hóa, xã hội còn nhiều mặt yếu kém, khắc phục còn chậm

-Phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và chăm lo đời sống nhân

dân nhiều mặt còn hạn chế Xã hội hóa còn chậm và chưa có cơ chế, chính sách đủ mạnh để huy động được nhiều nguồn lực cho đầu tư phát triển các lĩnh vực văn hóa, xã hội

-Thị trường lao động chưa thật thông suốt, dịch chuyển lao động còn khó khăn, thông tin về cung - cầu lao động còn hạn chế Chuyển dịch cơ cấu lao động chậm; tỉ trọng lao động trong khu vực nông nghiệp còn lớn Số người thiếu việc làm và việc làm không ổn định còn nhiều, nhất là ở khu vực nông thôn; một bộ phận sinh viên sau tốt nghiệp khó tìm được việc làm; chính sách tiền lương chậm được cải cách; tiền lương của đại bộ phận cán bộ, công chức, viên chức, người lao động còn thấp, lươngtối thiểu chưa đảm bảo đủ mức sống tối thiểu Tỉ lệ lao động khu vực phi chính thức còn cao (khoảng 56%)[20], thiếu chế tài để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động khu vực này Chưa có cơ chế, chính sách phù hợp để tuyển chọn lao động

có năng lực và đưa ngườikhông đáp ứng yêu cầu ra khỏi khu vực nhà nước

-Đời sống của một bộ phận nhân dân còn nhiều khó khăn, nhất là trong đồng bào dân tộc thiểu số, vùng đặc biệt khó khăn Kết quả giảm nghèo chưa bền vững, nguy cơ tái nghèo còn cao; khoảng cách giàu - nghèo giữa các vùng, nhóm dân cư còn lớn Tỉ lệ hộ nghèo và cận nghèo ở vùng sâu, vùng xa, nhất là trong đồng bào dân tộc thiểu số còn cao (một số huyện, xã lên đến 50%) Một số chính sách về an sinh xã hội, giảm nghèo còn chồng chéo, chưa đồng bộ, hiệu quả chưa cao và chưa khuyến khích người nghèo vươn lên thoát nghèo Tỉ lệ bao phủ và chất lượng dịch

vụ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp còn thấp Quỹ bảo hiểm xã hội chưa bền vững

-Công tác chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân nhiều mặt còn hạn chế Chất lượng khám, chữa bệnh chưa đáp ứng yêu cầu, nhất là tuyến cơ sở Y đức của một

bộ phận cán bộ y tế chưa tốt Việc khắc phục tình trạng quá tải bệnh viện còn chậm, nhất là tuyến cuối Công tác y tế dự phòng có mặt còn bất cập Việc thực hiện lộ trình giá thị trường đối với dịch vụ y tế và cơ chế tự chủ trong các đơn vị sự nghiệp y

tế công lập còn chậm Thu hút nguồn lực đầu tư ngoài nhà nước và xã hội hóa y tế còn khó khăn, chính sách chưa đủ hấp dẫn Quản lý nhà nước về hoạt động y tế tư nhân, thuốc chữa bệnh, vệ sinh an toàn thực phẩm còn nhiều yếu kém Công nghiệpdược phát triển chậm Tuổi thọ bình quân tăng nhưng chất lượng cuộc sống chưa cao

-Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc chưa đạt yêu

cầu Nhiều biểu hiện xuống cấp về đạo đức, lối sống gây bức xúc trong xã hội Tệ

nạn xã hội còn diễn biến phức tạp Quản lý văn hóa, nghệ thuật, lễ hội, các di tích lịch sử còn hạn chế Xã hội hóa trong lĩnh vực văn hoá còn chậm, hiệu quả chưa cao.Nhiều sản phẩm văn hoá, nghệ thuật chất lượng thấp Đời sống văn hóa, nhất là vùng sâu, vùng xa còn nhiều hạn chế Thể thao thành tích cao phát triển còn

chậm Quản lý thông tin, báo chí, nhất là trên Internet còn nhiều bất cập Quản lý nhà nước về tôn giáo, tín ngưỡng có mặt còn hạn chế

c Nguyên nhân của những hạn chế

Về khách quan:

+ Sự sụp đổ của các nước xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu làm cho một

số người hoang mang, dao động về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

+ Sự tác động mạnh mẽ của những mặt trái do quá trình toàn cầu hóa kinh tế

và sự xâm nhập tràn lan những sản phẩm văn hóa dẫn đến những tư tưởng phức tạptrong đời sống văn hóa, xã hội

+ Những tiền đề vật chất để xây dựng nền văn hóa còn yếu kém, mức sống củanhân dân còn thấp so với các nước trong khu vực và cộng đồng quốc tế

+ Các thế lực thù địch quốc tế luôn thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình” đối với cách mạng nước ta

- Nhiệm vụ xây dựng văn hóa trong Đảng, trong bộ máy nhà nước chưa được triển khai tích cực, có nơi còn xem nhẹ, không ít cán bộ, đảng viên chưa nêu đượctấm gương văn hóa cho quần chúng

- Chậm thể chế hóa các quan điểm, chủ trương lớn của Đảng về văn hóa Chưa

có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng tài năng, nâng cao năng lực của những người làm công tác văn hóa

- Chưa xây dựng được cơ chế, chính sách và giải pháp phù hợp để phát triển văn hóa trong cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế

- Một số bộ phận trí thức, văn nghệ sĩ, những người hoạt động trên lĩnh vực văn hóa, thông tin, báo chí, xuất bản có những biểu hiện xa rời đời sống, lúng túng trongđịnh hướng sáng tạo và hoạt động nghiệp vụ, chạy theo chủ nghĩa thực dụng, tạo ramột số sản phẩm văn hóa chất lượng thấp, thậm chí sai trái

5 Giải pháp xây dựng và quản lý môi trường văn hóa

- Tiếp tục đầu tư cho việc bảo tồn, tôn tạo các di tích lịch sử cách mạng, kháng chiến, các di sản văn học, vật thể và phi vật thể của dân tộc, các giá trị văn hóa, nghệ thuật, ngôn ngữ, thuần phong mỹ tục của cộng đồng Bảo tồn và phát huy vănhóa, văn nghệ dân gian Kết hợp hài hòa việc bảo vệ, phát huy di sản văn hóa với các hoạt động phát triển kinh tế, du lịch

- Tạo điều kiện cho các lĩnh vực xuất bản, thông tin đại chúng phát triển, nâng cao chất lượng tư tưởng và văn hóa, vươn lên trình độ hiện đại về mô hình, cơ cấu tổchức và cơ sở vật chất - kỹ thuật; đồng thời xây dựng cơ chế quản lý phù hợp, chủ động, khoa học

- Đảm bảo tự do, dân chủ cho mọi hoạt động sáng tạo văn hóa, văn học, nghệ thuật đi đôi với việc phát huy trách nhiệm công dân của văn nghệ sĩ Có chính sách trọng dụng tài năng văn hóa, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của văn nghệ

sĩ Đẩy mạnh hoạt động lý luận - phê bình văn học, nghệ thuật Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động và cơ cấu tổ chức của các hội văn học, nghệ thuật từ Trung ương đến địa phương

- Tăng cường sự quản lý của Nhà nước về văn hóa Xây dựng cơ chế, chính sách, chế độ ổn định, phù hợp với yêu cầu phát triển văn hóa trong thời kỳ mới Tíchcực mở rộng giao lưu và hợp tác quốc tế về văn hóa, chống sự xâm nhập của các loại văn hóa phẩm độc hại, lai căng

- Phát huy tính năng động, chủ động của các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận

Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân, các hội văn học, nghệ thuật, khoa học, báo chí, các hộ gia đình, các tổ chức và cá nhân tham gia hoạt động trên các lĩnh vực văn hóa

- Xây dựng và triển khai chương trình giáo dục văn hóa - thẩm mỹ, nếp sống văn minh, hiện đại trong nhân dân

- Nâng cao văn hóa lãnh đạo và quản lý, văn hóa trong kinh doanh và văn hóa trong nhân cách của thanh niên, thiếu niên, chống những hiện tượng phản văn hóa, phi văn hóa.

- Chú trọng nhiều hơn đến việc xây dựng đời sống văn hóa ở vùng sâu, vùng xa,vùng đồng bào dân tộc thiểu số

- Xúc tiến xã hội hóa các hoạt động văn hóa nghệ thuật, thông tin với bước đi thích hợp cho từng loại hình, từng vùng13

*Theo VK ĐH XII:

-Phát triển bền vững văn hóa, xã hội; gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa và thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao đời sống nhân dân Thực hiện Chương trình nghị sự 2030 của Liên hợp quốc, lồng ghép hiệu quả các mục tiêu phát triển bền vững vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của cả nước, từng ngành, từng địa phương

-Tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cao mức sống người có công Rà soát, hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an sinh xã hội Đẩy mạnh giảm nghèo bền vững, nhất là các vùng đặc biệt khó khăn và có chính sách đặc thù để giảm nghèo nhanh hơn trong đồng bào dân tộc thiểu số Chú trọng các giải pháp tạo điều kiện và khuyến khích hộ nghèo, cận nghèo phấn đấu tự vươn lên thoát nghèo bền vững Khuyến khích nâng cao khả năng tự bảo đảm an sinh xã hội của người dân Thực hiện tốt chính sách việc làm công, chính sách bảo hiểm thất nghiệp, hỗ trợ có thời hạn cho người lao động mất việc khu vực công Hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo việc làm, học nghề và đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài Mở rộng đối tượng tham gia, nâng cao hiệu quả của hệ thống, đổi mới cơ chế tài chính, bảo đảm phát triển bền vững quỹ bảo hiểm xã hội Tiếp tục hoàn thiện chính sách, khuyến khích tham gia của cộng đồng, nâng cao hiệu quả công tác trợ giúp xã hội Thực hiện chuẩn nghèo theo phương pháp tiếp cận đa chiều, bảo đảm mức tối thiểu

về thu nhập và các dịch vụ xã hội cơ bản cho người dân như giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch, thông tin

-Cải cách chính sách tiền lương, tiền công theo nguyên tắc thị trường, phù hợp với tăng năng suất lao động Thực hiện điều chỉnh mức lương cơ sở, mức lương tối thiểu theo lộ trình phù hợp, bảo đảm mức sống tối thiểu của người lao động đang làm việc cũng như người đã nghỉ việc hưởng chế độ hưu trí Nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức công đoàn, thực sự đại diện quyền lợi cho người lao động, giải quyết kịp thời các tranh chấp.Thực hiện cơ chế đối thoại và thoả thuận về tiền lươnggiữa các bên, xây dựng quan hệ lao động hài hòa, tiến bộ Có cơ chế để công đoàn,

tổ chức đại diện cho người lao động và tổ chức đại diện người sử dụng lao động giám sát thực hiện thỏa ước lao động tập thể Nghiên cứu điều chỉnh tuổi nghỉ hưu phù hợp Tăng cường quản lý lao động nước ngoài tại Việt Nam Tiếp tục hoàn thiện chính sách tiền lương đối với doanh nghiệp nhà nước Xây dựng hệ thống tiêu chuẩnquản lý nhân lực và hệ thống chỉ tiêu đánh giá năng suất lao động Thực hiện tốt chính sách bảo hộ lao động

-Nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh và phục hồi chức năng ở tất cả các

tuyến Quan tâm chăm sóc sức khoẻ ban đầu, phát triển hệ thống y tế dự phòng, chủđộng phòng bệnh, không để xảy ra dịch bệnh lớn Thực hiện đồng bộ các giải pháp khắc phục nhanh tình trạng quá tải bệnh viện Hoàn thiện mạng lưới cơ sở y tế, nhấtlàmiền núi, biên giới, hải đảo; hoàn thành việc xây dựng một số bệnh viện tuyến cuối; nhân rộng mô hình bệnh viện vệ tinh và bác sĩ gia đình Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin, áp dụng tiêu chuẩn quản lý và kiểm tra chất lượng dịch vụ khám, chữa bệnh Tăng cường đào tạo, phát triển nguồnnhân lực y tế cả về số lượng và chất lượng Nâng cao trình độ chuyên môn, trách nhiệm và y đức của đội ngũ cán bộ y tế Chú trọng phát triển nhân lực y tế trình độ cao, tăng cường nhân lực y tế cho khu vực nông thôn, miền núi, biên giới, hải đảo

-Tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển y tế ngoài công lập, thí điểm hình thành

cơ sở khám, chữa bệnh theo hình thức hợp tác công - tư và mô hình quản lý bệnh viện như doanh nghiệp công ích Đẩy nhanh tiến độ thực hiện bảo hiểm y tế toàn dân Đổi mới cơ chế tài chính, điều chỉnh giá dịch vụ y tế theo lộ trình, tính đúng, tính đủ và bảo đảm công khai, minh bạch; đồng thời hỗ trợ phù hợp cho các đối tượng chính sách, người nghèo, người yếu thế

-Khuyến khích phát triển công nghiệp dược và y học cổ truyền Tăng cường quản lý thuốc chữa bệnh Đẩy mạnh công tác bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm Chú trọng công tác dân số, kế hoạch hóa gia đình, cải thiện tình trạng mất cân bằnggiới tính khi sinh Cùng với nâng cao chất lượng cuộc sống, phấn đấu tuổi thọ trung

bình đến năm 2020 đạt 74 - 75 tuổi.

-Tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa Phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, giữ gìn bản sắc tốt đẹp của dân tộc Chủ động hợp tác và giao lưu quốc tế về văn hóa, quảng bá văn hoá Việt Nam, tiếp nhận có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới, đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện và môi trườngvăn hoá lành mạnh, văn minh trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, khắc phục các biểu hiện xuống cấp về đạo đức xã hội Nâng cao hiệu quả hoạt động của các thiết chế văn hóa Xây dựng và nhân rộng các mô hình gia đình văn hóa tiêu biểu, tăng cường sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội

-Khuyến khích tự do sáng tạo trong hoạt động văn hóa, văn học - nghệ thuật đi đôi với đề cao trách nhiệm công dân, trách nhiệm xã hội của văn nghệ sĩ, các nhà văn hóa Làm tốt công tác bảo vệ bản quyền tác giả Thực hiện tốt các chính sách

về dân tộc, tôn giáo và bảo đảm tự do tín ngưỡng, tôn giáo

-Phát triển hiệu quả, lành mạnh hệ thống báo chí, xuất bản, phát thanh, truyền hình đáp ứng yêu cầu xây dựng, bảo vệ đất nước và nhu cầu thụ hưởng ngày càng cao của nhân dân Phát triển thể dục, thể thao cho mọi người và thể thao thành tíchcao, chuyên nghiệp Quan tâm chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ bà mẹ, trẻ em Chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi Thực hiện hiệu quả các giải pháp thúc đẩy bình đẳng giới và vì sự tiến bộ của phụ nữ Đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động văn hoá, xã hội

*KL* Trước cơn lốc toàn cầu hóa, bối cảnh mới của thời kỳ hội nhập quốc tế, văn hóadân tộc nói chung, văn hóa gia đình nói riêng đang đứng trước những thời cơ lớn lao

và những thách thức không nhỏ Trong hoàn cảnh đó, nhiều giá trị mới được sinh ra nhưng cũng nhiều giá trị cũ mất đi Môi trường gia đình là tế bào cơ sở của xã hội, giữ gìn, phát triển văn hóa gia đình, làm đẹp đẽ, bền chặt mối quan hệ giữa con người và gia đình, là con đường đúng đắn để bình ổn và phát triển xã hội Vấn đề đặt ra là xã hội, môi trường gia đình và chính bản thân mỗi cá nhân cần phải có giải pháp để cân bằng các mối quan hệ: quyền lợi cá nhân và quyền lợi gia đình, cái lợi trước mắt và cái lợi lâu dài… Cần phải kết hợp hài hòa các giá trị truyền thống với giá trị hiện đại, biết loại bỏ những yếu tố lỗi thời, giữ lấy những gì là tinh hoa, bản sắc, đồng thời tăng cường giao lưu văn hóa quốc tế để tiếp nhận những giá trị văn hóa mới Có như thế mới khắc phục được tác động tiêu cực của quá trình toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế với văn hóa gia đình nói riêng, văn hóa dân tộc nói chung

***************************

Câu 3: Vì sao GD-ĐT và KH-CN là vấn đề quốc sách hàng đầu của đất nước

ta trong giai đoạn hiện nay?

*MB*Giáo dục và đào tạo có vị trí, vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc Nhiều quốc gia trên thế giới đã đạt được những thành tựu

to lớn trong quá trình phát triển nhờ sớm coi trọng vai trò của giáo dục và đào tạo như Nhật Bản với quan điểm coi “Giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu; cần kết hợp hài hoà giữa bản sắc văn hóa lâu đời phương Đông với những tri thức Phương Tây hiện đại”; hay Singapore với phương châm “Thắng trong cuộc đua về giáo dục

sẽ thắng trong cuộc đua về phát triển kinh tế”; cường quốc Mỹ cũng luôn chú trọng đến việc “Tập trung cho đầu tư giáo dục - đào tạo và thu hút nhân tài”; một người bạn lớn của Việt Nam là Liên xô trước đây cũng đã khẳng định “Chính sách về con người là điểm bắt đầu và là điểm kết thúc của mọi chính sách kinh tế - xã hội”

Khái niệm:

Giáo dục là quá trình trao truyền tri thức, kinh nghiệm giữa con người với conngười thông qua ngôn ngữ và các hệ thống ký hiệu khác nhằm kế thừa và duy trì sựtồn tại, tiến hóa và phát triển của nhân loại

Đào tạo là hoạt động mang tính chất chuyên môn, nhằm trao truyền một kỹnăng cụ thể cho một loại công việc cụ thể nào đó

Khoa học, công nghệ (SGK trang 139)

Bước sang thế kỉ 21, giáo dục đào tạo và khoa học công nghệngày càng đượcnhân loại coi trọng Đặc biệt Đảng ta đã nhấn mạnh vai trò vị trí hàng đầu của GD

ĐT và KHCN

1 Vị trí vai trò của GD ĐT và KHCN và sứ mệnh của GD ĐT và KHCN: Trong Nghịquyết TW các kỳ ĐH đã khẳng định vị trí vai trò hàng đầu của GD ĐT và KHCNNghị Quyết TW 3, khoá 7 năm 1993 khẳng định: “Khoa học và công nghệ, giáodục và đào tạo là quốc sách hàng đầu; đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho pháttriển”

Nghị quyết TW 2, khoá VIII: “Phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàngđầu”

NQTW 8, khoá XI: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp củaĐảng, Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển, được

ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội”

Và trong văn kiện đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ 12 năm 2016 cũng đãkhẳng định vai trò GD ĐT& KHCN như sau: “ Giáo dục là quốc sách hàng đầu,tiếptục đổi mới mạnh mẽ, đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục đào tạo theohướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học…” (1), “ phát triểnmạnh mẽ khoa học công nghệ, làm cho khoa học , công nghệ thực sự là quốc sáchhàng đầu, là động lực quan trọng nhất để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại,kinh tế tri thức, nâng cao năng suất hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế, bảo

vệ môi trường…” ( VK trang 27)

Quan điểm GD ĐT& KHCN là quốc sách hàng đầu đã được cụ thể hoá thành cácchính sách như: Chính sách đầu tư cho giáo dục Việt Nam là một trong những quốcgia có sự đầu tư ngân sách cho giáo dục lớn

2 Mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay: Phát triển nhanh, bềnvững, phát triển hài hòa 3 yếu tố: Kinh tế- Văn hóa xã hội- tài nguyên môitrường:

Định nghĩa này có thể mở rộng với ba cấu thành cơ bản về sự phát triển bềnvững:

– Về mặt kinh tế: Một hệ thống bến vững về kinh tế phải có thể tạo ra hàng hoá

và dịch vụ một cách liên tục, với mức độ có thể kiểm soát của chính phủ và nợ nướcngoài, tránh sự mất cân đối giữa các khu vực làm tổn hại đến sản xuất nông nghiệp,công nghiệp và dịch vụ

– Về mặt xã hội: Một hệ thống bền vững về mặt xã hội phải đạt được sự côngbằng trong phân phối, cung cấp đầy đủ các dịch vụ xã hội bao gồm y tế, giáo dục,bình đẳng giới, sự tham gia và trách nhiệm chính trị của mọi công dân.

– Về môi trường: Một hệ thống bền vững về môi trường phải duy trì nền tảngnguồn lực ổn định, tránh khai thác quá mức các hệ thống nguồn lực tái sinh haynhững vận động tiềm ẩn của môi trường và việc khai thác các nguồn lực không táitạo không vượt quá mức độ đầu tư cho sự thay thế một cách đầy đủ Điều này baogồm việc duy trì sự đa dạng sinh học, sự ổn định khí quyển và các hoạt động sinhthái khác mà thường không được coi như các nguồn lực kinh tế

Nói cách khác, phát triển bền vững đạt được trên cơ sở đảm bảo hài hoà được

cả ba mục tiêu: kinh tế, xã hội và môi trường

3 Để đảm bảo đất nước phát triển bền vững cần hai yếu tố:

a Con người- nguồn nhân lực chất lượng cao:

Kế thừa quan điểm chỉ đạo ở các đại hội trước, nhất là Nghị quyết 29 của Hộinghị Trung ương 8 (khóa XI) về giáo dục và đào tạo, Đại hội XII tiếp tục chủ trương

“Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo” Văn kiện Đại hội nhấn mạnh đến

sự cần thiết phải đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo là do lĩnh vực này

từ tư duy giáo dục đến tất cả các yếu tố cơ bản trong thời gian qua còn nhiều yếukém; trong đó, đặt lên hàng đầu hai yếu kém chủ yếu phản ánh một cách tổng quátkết quả đầu vào và đầu ra của giáo dục, đào tạo nước nhà

“Giáo dục và đào tạo chưa thực sự trở thành quốc sách hàng đầu, thành động lực phát triển ” ( VK 12 trang113) như nhiều nghị quyết của Đảng đã xác định.

Trong thực tế, nhiệm vụ này chưa được ưu tiên nhất trong các chương trình pháttriển kinh tế - xã hội, chưa thực sự được coi là nhân tố quyết định phát triển đấtnước Vì thế, rất nhiều chương trình, dự án đầu tư chỉ tập trung vào mua sắm trangthiết bị, phương tiện mà chưa chú trọng đến đào tạo nguồn nhân lực để làm chủ cáctrang thiết bị đó, dẫn tới hiệu quả đầu tư thấp kém Nhiều cấp ủy Đảng, chính quyền

từ Trung ương đến địa phương còn lúng túng trong việc cụ thể hóa quan điểm “pháttriển giáo dục, đào tạo là quốc sách hàng đầu” và xử lý các vấn đề thực tiễn củagiáo dục, đào tạo trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa

“Chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo còn thấp so với yêu cầu”( trang 113

VK 12) nhất là giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp Hệ thống giáo dục và đàotạo thiếu liên thông giữa các trình độ và giữa các phương thức giáo dục đào tạo,còn nặng lý thuyết, nhẹ thực hành Đào tạo thiếu gắn kết nghiên cứu khoa học, sảnxuất kinh doanh và nhu cầu của thị trường lao động…( VK trang 113) Như vậy chấtlượng của giáo dục chưa đáp ứng nhu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổquốc, nhất là yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, tái cơ cấu nền kinh tế và pháttriển bền vững Vì thế, giáo dục và đào tạo chưa tạo ra được lợi thế cạnh tranhmạnh mẽ về nhân lực của nước ta so với các nước trong khu vực và trên thế giới, khi

mà lợi thế cạnh tranh về nhân lực đã chuyển từ số lượng sang chất lượng; làm chonăng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế nước ta còn thấp, chậm đượccải thiện

b Nền KHCN tiên tiến:

Yếu tố thứ hai của sự phát triển bền vững là phải có nền khoa học tiên tiến

Trong thực trạng hiện nay theo VK ĐH 12 cho thấy: KHCN đã có đóng góp tíchcực cho phát triển KT- XH trên tất cả các lĩnh vực( VK trang 118) Tuy nhiên, KHCNchưa thực sự gắn kết và trở thành động lực phát triển KT- XH Việc huy động nguồnlực của xã hội cho KHCN chưa được chú trọng, đầu tư cho KHCN còn thấp, hiệu quả

sử dụng chưa cao …(VK trang 119)