Người dạy(Thầy giáo) có mối quan hệ tương tác lẫn nhau vì thế không phải chỉ có thầy giáo phải đổi mới cách dạy học sinh mà học sinh cũng phải có cách học để phù hợp với cách dạy học mới[r]
Trang 1CHUYÊN ĐỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN TOÁN
So với các bộ môn khác, đổi mới phương pháp dạy học môn toán có những yêu cầu riêng biệt và cụ thể Để rèn luyện tốt các thao tác giải toán, trước hết “công thức” chung là giáo viên (GV) phải biết hướng dẫn phân tích bài toán, tìm cách giải quyết vấn đề để cuối cùng là trình bày bài giải trên giấy Làm được 3 bước đó mới giúp học sinh (HS) rèn luyện và phát triển khả năng diễn đạt (nói và viết), đồng thời phát triển tư duy phân tích - tổng hợp - giải quyết vấn đề Không chỉ biết vận dụng vào từng bài giảng cụ thể mà người thầy phải biết cách tổ chức chi tiết và chu đáo để HS có sân chơi hoạt động Khác với trước đây, người dạy còn tìm kiếm
và tạo thêm cơ hội để HS phát hiện và tự giải quyết nhiệm vụ bài học nhằm tự chiếm lĩnh kiến thức chứ không phải là người gieo tri thức một cách áp đặt Đến lúc đó vai trò cá nhân trong tiết dạy mới được phát huy mạnh mẽ thông qua sự dìu dắt định hướng của “người cầm cương” Theo truyền thống, GV là người thuyết trình trong giờ lên lớp nhưng ở đây họ không phải nói nhiều, không làm thay mà là người biết “bày trò” các hoạt động phù hợp với nội dung bài học Thông qua các
mô hình, tranh vẽ các em tường minh thêm kiến thức nhưng đó chưa phải là điểm dừng cuối cùng Vận dụng kỹ năng thích hợp các em tiếp tục làm việc theo trình tự logic để lĩnh hội tri thức theo cách của riêng mình Nâng cao một bước, đại diện các nhóm mô tả thành lời các hoạt động và đặc biệt là kết quả mà nhóm đã thu được Khâu luyện tập cuối giờ cũng là một “con đường đi” để các em ứng dụng lý thuyết vào kỹ năng làm bài thật sinh động
Phương pháp là như vậy nhưng chúng ta không cứng nhắc, dùng rập khuôn cho mọi tiết học và nhiều đối tượng mà phải sử dụng linh hoạt và phù hợp Nếu cách làm đơn điệu giờ này qua giờ khác thì sẽ gây ra sự chủ quan và nhàm chán từ phía người học Tốt nhất nên sử dụng hiệu quả không gian lớp học như sắp xếp chỗ ngồi hợp lý, trang trí phòng học bắt mắt, góc sản phẩm lôi cuốn phù hợp với tâm lý
tò mò và bắt chước của các em HS tiểu học Có như vậy mới tạo được lòng yêu thích say mê trong học tập…
Cần nói thêm, môi trường và không gian học tập cũng ảnh hưởng đến tâm lý
và tinh thần người học Vì thế các giờ lên lớp phải có môi trường thân thiện như giọng nói nhẹ nhàng, cử chỉ ân cần của GV sẽ giúp HS cảm thấy thoải mái Làm thế nào để mọi HS có thể tiếp cận được với các hoạt động và sự hỗ trợ của GV cũng là cách tạo môi trường công bằng, dân chủ trong học tập
Như trên đã nói, bằng cách này hay cách khác trong quá trình tổ chức cần tạo cho các em cơ hội được trao đổi, thảo luận, chia sẻ trước nhóm hay trong lớp theo yêu cầu của GV
I - Đặt vấn đề Để khắc phục tình trạng dạy học thầy đọc trò chép chúng ta đã có
các biện pháp đổi mới cách dạy học của Thầy Nhưng giữa người học(HS) và
Trang 2Người dạy(Thầy giáo) có mối quan hệ tương tác lẫn nhau vì thế không phải chỉ có thầy giáo phải đổi mới cách dạy học sinh mà học sinh cũng phải có cách học để phù hợp với cách dạy học mới của thầy Vì vậy “ Phương pháp học tập của học sinh phải như thế nào để phù hợp với phương pháp dạy học của thầy cô giáo bộ môn” là điều mà mỗi thầy cô giáo cần phải quan tâm hướng dẫn học sinh
II - Giải quyết vấn đề
1) Phân tích tình hình thực tế:
a)Thực trạng việc học tập hiện nay của HS: Còn nhiều HS học yếu, không theo kịp chương trình, kết quả học tập thấp
b) Thực trạng việc dạy học của GV : GV dạy rất vất vả; việc đổi mới phương pháp dạy học còn nhiều hạn chế
2) Nguyên nhân :
Đối với HS :
- Còn nhiều em trong lớp chưa tập trung, không tiếp thu được bài học ngay tại lớp; chưa tự giác học bài, chuẩn bị bài trước khi đến lớp; chưa có phương pháp học tập bộ môn Toán đúng đắn
Đối với GV : Chương trình nặng, trong một tiết học GV không tải kịp trong khi đó
trang thiết bị dạy học chưa đủ ( máy móc để ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học có nhưng chỉ được một lớp sử dụng trên 20 lớp trong cùng một tiết học) Đa số
GV lớn tuổi, ngại đổi mới, ngại ứng dụng công nghệ mới để dạy học
3- Các biện pháp khắc phục:
Đối với HS :
- Rèn luyện phong cách học tập đúng đắn : HS phải thực hiện giờ nào việc nấy, trong giờ học phải tập trung nghe giảng và hoạt động đúng theo sự hướng dẫn của Thầy Cô giáo để hiểu bài học ngay tại lớp
- Rèn luyện tính tự giác học bài ở nhà, chuẩn bị bài trước khi đến lớp
- Năm vững phương pháp học tập bộ môn Toán
Đối với GV: - Bên cạnh việc đổi mới PPDH, ứng dụng thiết bị dạy học hiện đại để
tải hết chương trình cần trang bị phương pháp học tập cho HS Cần cho HS hiểu và
thực hiện được khi học Toán thì phải nắm vững lý thuyết rồi mới làm bài tập ?
Hướng dẫn cho HS cách học lý thuyết đúng đắn ,Hướng dẫn cho HS các bước cần
thực hiện để có thể giải quyết được một bài tập.* Tại sao lại phải nắm vững lý thuyết trước rồi mới làm bài tập ?
Ví dụ1 : Khi học Số học , có một học sinh tính 23 = 6
Phân tích sai lầm : HS đã nhầm khi lấy 2 nhân với 3, đó là do không hiểu
gì về luỹ thừa của một số tự nhiên
Ví dụ 2: Có nhiều học sinh lớp 8 đến bây giờ vẫn chưa nắm vững qui tắc cộng hai số nguyên, rất lúng túng khi thực hiện phép tính :
Trang 3a) 5 – 7 = 2 Sai b) – 4 + 8 = - 12 Sai
c) - 3 ( - 7) = 21 đúng
Số âm nhân với số âm cho kết quả là số dương là đúng nhưng từ đó có HS nhớ không đúng : âm với âm thành dương nên đã tính: -3 -7 = 10 ( sai, do chưa nắm vững qui tắc cộng hai số nguyên cùng dấu nên lẫn lộn giữa qui tắc cộng hai số nguyên cùng dấu và quy tắc nhânhai số nguyên cùng dấu )
Như vậy không nắm vững lý thuyết thì dẫn đến nhầm lẫn, vận dụng sai Vì thế không được xem nhẹ việc học lý thuyết
* Học lý thuyết như thế nào mới là đúng ?
Ví Dụ 4: : Khi GV kiểm tra bài cũ của một HS, em có vẻ rất hào hứng bước lên bảng GV nghĩ chắc HS đã chuẩn bị bài Nhưng khi bắt đầu phát biểu một định lý thì HS ấy lại gãi đầu gãi tai rồi nói : Thưa Cô , Cô nhắc cho em cái đầu
Cái đầu ở đây là gì ? Không phải cái đầu mà HS đang gãi mà đó là từ đầu tiên của định lý mà HS cần phải đọc GV đã nhắc cho em HS từ đầu tiên ấy và sau
đó em HS ấy đã đọc thuộc ro ro
Tại sao quên một từ đầu tiên là quên luôn tất cả? Đó là do HS có học định
lý nhưng ghi nhớ một cách máy móc mà không hiểu rõ nội dung
Vậy học lý thuyết không phải là ghi nhớ máy móc các định nghĩa, định lý, tính chất toán học mà không hiểu gì cả và không vận dụng được lý thuyết vào việc giải bài tập.Học lý thuyết là phải hiểu và nắm vững được nội dung của các khái niệm, định nghĩa , định lý, tính chất Toán học… Biết vận dụng lý thuyết vào giải bài tập và thực hành
+ Sau khi nắm vững lý thuyết rồi mới vận dụng vào việc giải bài tập
* Khi giải bài tập cần phải làm gì ?
- Bước 1 : Đọc kỹ đề bài để phân tích xem đề bài đã cho cái gì và yêu cầu ta phải
làm gì ?
Tại sao phải đọc kỹ đề ?
+ Có HS khồng hề đọc đề bài mà vẫn giải được bài tập đầy trang vở! nhưng bài giải chẳng thấy đúng một dòng nào
+ Lại có HS cũng không hề đọc đề bài mà vẫn làm được bài tập vào vở Nhưng kết quả cuối cùng thì đúng mà các bước giải ở phần trên thì sai Vậy có thật
sự là HS ấy đã tự mình làm bài hay không? Thực chất là HS ấy chép mỗi nơi một ít cho có bài tập để đối phó sự kiểm tra của GV vì em có biết đề bài cho cái gì và và yêu cầu mình làm gì đâu
+ Cũng có HS học khá nhưng làm bài vẫn sai vì đọc đề chưa kỹ nên người ta hỏi một đường thì bạn lại làm một nẻo
Cho nên trước khi bắt tay vào làm bài , ta phải đọc kỹ đề bài
Trang 4- Bước 2 : Tìm phương hướng giải tức là xét xem cần phải vận dụng kiến thức nào
để giải quyết, tìm mối quan hệ giữa yếu tố đã cho và yếu tố cần tìm Để thực hiện tốt được bước này GV cần hướng dẫn cho HS phương pháp phân tích đi lên
- Bước 3 : Trình bày lời giải một cách khoa học
Thường thường khi đã tìm ra được phương hướng giải bài toán rồi nhưng có
HS lại lúng túng về cách trình bày HS không biết mình cần bắt đầu từ đâu Sử dụng phương pháp phân tích đi lên không những tập cho HS tư duy lôgíc mà còn tập cho HS biết khi giải bài toán cần bắt đầu từ đâu và biết sắp xếp các bước giải một cách hợp lý
4- Các giải pháp thực hiện :
- Trong giờ học GV cần làm tốt công tác quản lý HS , rèn cho HS có phong cách học tập đúng đắn
- Thường xuyên kiểm tra sự chuẩn bị bài cũ của HS trong mỗi tiết học để buộc HS luôn luôn phải chuẩn bị kỹ bài trước khi đến lớp
- Khi dạy bài mới , liên hệ với các kiến thức mà HS đã học để xây dựng kiến thức mới, giúp HS nắm vững lý thuyết một cách có hệ thống và biết vận dụng các kiến thức đã học để giải quyết các vấn đề mới phát sinh
- Trong quá trình dạy học, luyện tập tìm tòi phương hướng giải quyết vấn đề
GV cần hướng dẫn và rèn luyện cho HS phương pháp phân tích đi lên để tập cho
HS cách tư duy lôgic Muốn vậy khi soạn giáo án , GV phải chú ý xây dựng được
hệ thống câu hỏi để giúp HS nâng dần cấp độ tư duy từ bậc thấp đến bậc cao
- Hướng dẫn HS học ở nhà cuối mỗi tiết học
- Đổi mới PPDH để học sinh được luyện tập nhiều ngay tại lớp
- Liên hệ với GVCN và cha mẹ HS để tạo điều kiện cho HS tự học ở nhà
III- Kết thúc vấn đề :
Kiến nghị :
-Đối với GV giảng dạy cần bám sát chuẩn kiến thức trong quá trình dạy học
và kiểm tra đánh giá chất lượng HS, tạo điều kiện cho HS yếu theo kịp chương trình
- Đối với cấp trên : Nên ra đề thi tuyển sinh vào lớp 10 với nội dung kiến thức nhẹ nhàng hơn, tương đương với nội dung kiến thức của các đề kiểm tra học
kỳ Vì Đề kiểm tra học kỳ các năm vừa qua cũng có thể phân loại được HS rất đúng, trong khi đó các đề thi tuyển sinh vào lớp 10 lại quá khó với HS TB và HS yếu Áp lực này không những gây nên cho HS mà cả cho GV giảng dạy Toán 9
Đó cũng là nguyên nhân khó khắc phục tình trạng dạy học đọc – chép