Nghệ thuật - Tre là cánh tay của người nông dân - Nghệ thuật hoán dụ: "cánh tay" -> sự gắn bó thân thiết với bà con, vất vả một nắng hai sương,chia ngọt sẻ bùi với con người "cánh đồng t[r]
Trang 1Ngày soạn: ……….
Ngày giảng: 6B………
Tiết 109+110
Văn bản: CÂY TRE VIỆT NAM
(Thép Mới)
I Mục tiêu
* Mức độ cần đạt:
- Hiểu va cảm nhận được giá trị của cây tre và sự gắn bó giữa cây tre với đời sống con người Việt Nam; cây tre trở thành một biểu tượng của dân tộc Việt Nam
- Nắm được những đặc điểm của bài ký, kỹ năng phân tích tác phẩm văn xuôi
* Trọng tâm kiến thức, kĩ năng:
1 Kiến thức
- Nắm được những nết cơ bản về tác giả Thép Mới
- Hiểu thêm về thể loại bút kí
- HS hiểu và cảm nhận được giá trị nhiều mặt của cây tre và sự gắn bó giữa cây tre với cuộc sống của dân tộc Việt Nam, cây tre trở thành biểu tượng của Việt Nam
- Những đặc điểm nổi bật về giọng điệu, ngôn ngữ của bài kí
2 Kĩ năng
* Kĩ năng bài học:
- Đọc diễn cảm và sáng tạo bài văn xuôi giàu chất thơ bằng sự chuyển dịch giọng đọc phù hợp
- Đọc-hiểu văn bản kí hiện đại có yếu tố miêu tả, biểu cảm
- Nhận ra phương thức biểu đạt chính: Miêu tả kết hợp biểu cảm, thuyết minh, bình luận
- Nhận biết và phân tích được tác dụng của các phép so sánh, nhân hoá, ẩn dụ
* Kỹ năng sống:
- Tự nhận thức: về vẻ đẹp, phẩm chất của cây tre
- Trình bày suy nghĩ về giá trị của tre trong thế kỉ mới
- Suy nghĩ về giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản
3 Thái độ
- Giáo dục tình yêu loài cây quê hương
4 Phát triển năng lực học sinh : năng lực đọc- hiểu văn bản, sáng tạo, giải quyết
vấn đề, sử dụng ngôn ngữ, giao tiếp, hợp tác
II
Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
- Giáo viên: SGK, SGV, bài soạn, tranh ảnh minh hoạ, tài liệu tham khảo
- Học sinh: vở ghi, sgk, soạn bài
III
phương pháp
Trang 2- Vấn đáp, thuyết trình, kt động não, giảng bình, nêu, giải quyết vấn đề, gợi mở
IV
Tiến trình giờ dạy- giáo dục
1 Ổn định tổ chức (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (4’)
? Cuộc sống sinh hoạt của người dân trên đảo Cô Tô được nhà văn Nguyễn Tuân miêu tả như thế nào? Em có nhận xét gì về cuộc sống của những con người nơi đây?
-Cuộc sống của người dân trên vùng đảo Cô Tô là một cuộc sống ấm no, yên
vui, thanh bình và hạnh phúc Con người luôn hòa vào cùng với thiên nhiên để làm nên một bức tranh hoàn mĩ (giữa cảnh và người)
3 Bài mới (35’)
- Mục đích: Giới thiệu bài mới
-PP: Thuyết trình
- Thời gian: 1’
Mỗi đất nước, dân tộc đều chọn một loại cây hoặc một loại hoa riêng để làm biểu tượng Mía ở Cu- ba, hàng bạch dương trên đất Nga lạnh lẽo, Trung Quốc với những rặng liễu đỏ, dừa-Inđonễia, Bungari-xứ sở hoa hồng, Hà Lan với hoa tuy-lip, Nhật Bản-đất nước của hoa anh đào
Từ bao đời nay, đất nước và dân tộc Việt Nam đã chọn cây tre là loại cây tượng trung tiêu biểu cho tâm hồn, khí phách, tinh hoa của dân tộc
Tre xanh, xanh tự bao giờ
Tự ngàn xưa đã có bờ tre xanh
Ca ngợi nhân dân Việt Nam anh hùng vừa kháng chiến chống Pháp thắng lợi, đạo diễn người Ba Lan Cac-men cùng các nhà làm phim Việt Nam đã dựa vào bài tùy bút Cây tre bạn đường của nhà văn nổi tiếng Nguyễn Tuân để xây dựng bộ phim tài liệu Cây tre Việt Nam Nhà bào lừng danh Thép Mới đã viết bài kí chính luận Cây tre Việt Nam để thuyết minh cho bộ phim này
Tiết 1
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 1(10’)
- Mục đích:Giúp HS nắm kiến thức về tác giả
- PP: PP vấn đáp, nêu vấn đề, giảng bình
- Kĩ thuật động não, trình bày 1’
-Hình thức tổ chức DH: cá nhân
- Cách thức tiến hành:
I Giới thiệu chung
1 Tác giả
Trang 3?) Nêu những hiểu biết của em về tác giả
GV giới thiệu thêm:
- Tác giả là nhà báo, nhà văn trưởng thành từ
cách mạng T8 và kháng chiến chống Pháp,
Mỹ Ông đã sáng tạo khái niệm "trận Điện
Biên Phủ trên không" để ca ngợi chiến công
của quân dân Hà Nội tháng 12/1972
- Sau Cách mạng tháng 8 thành công, ông tiếp
tục ra Hà Nội viết báo Năm 1972, ông là Phó
Tổng biên tập báo "Nhân dân" Ông giữ chức
vụ này cho đến khi nghỉ hưu vào năm 1988
- Sau khi nghỉ hưu, ông vào sống tại Thành
phố Hồ Chí Minh và vẫn tiếp tục công tác với
báo "Nhân dân" với cương vị bình luận viên
cao cấp cho đến lúc qua đời vào ngày 28 tháng
8 năm 1991
?) Nêu xuất xứ của bài kí
GV:
- Một trong những tác phẩm rực rỡ nhất
trong các văn phẩm Thép Mới là Cây tre Việt
Nam Văn phẩm này được coi là một trong
những áng văn hay nhất của văn chương
đương đại Việt Nam, được đưa vào sách giáo
khoa từ rất sớm Suốt mấy thập niên nay, hàng
triệu học sinh các thế hệ thuộc lòng đoạn mở
đầu thiên tráng ca này
- Năm 1958, một đoàn điện ảnh của Ba Lan đã
đến nước ta để làm một cuốn phim tư liệu về
cuộc kháng chiến chống Pháp gian khổ và hào
hùng của nhân dân Việt Nam Trọng tâm của
cuốn phim ấy là tìm hiểu, giới thiệu hình ảnh
Việt Nam, một đất nước tươi đẹp với những
con người ngoan cường tới bạn bè thế giới
Nhà văn Thép Mới đã phối hợp với đạo diễn
Ba Lan trong đợt làm phim này Ông trực tiếp
tham gia viết lời bình cho bộ phim và cây tre
bình dị, gần gũi đã được lựa chọn làm biểu
tượng cho sức sống của dân tộc Việt Nam
Cây tre Việt Nam đã ra đời trong hoàn cảnh
- Thép Mới (1925 - 1991) tên thật
là Hà Văn Lộc, quê ở tỉnh Nam Định
- Là nhà báo xuất sắc của báo chí cách mạng và kháng chiến
- Văn chính luận của ông sắc bén, táo bạo; kí của ông giàu chất thơ
2 Tác phẩm
- Tuỳ bút "Cây tre Việt Nam" viết
1955 để bình cho phim cùng tên của các nhà điện ảnh Ba-Lan
- Ca ngợi cuộc kháng chiến chống Pháp của dân tộc qua hình ảnh cây
tre.
Trang 4ấy, vừa là thuyết minh cho bộ phim cùng tên,
vừa là tùy bút tiêu biểu cho văn phong bình
luận của Thép Mới, đồng thời ghi dấu một
trong số những tác phẩm thành công sớm của
văn học cách mạng Chúng ta cũng nhau tìm
hiểu về văn phẩm này
Hoạt động 2 (24’)
- Mục đích:Giúp HS nắm được ND, tư tưởng
TP
- PP: PPđọc diễn cảm, vấn đáp, nêu vấn đề,
giảng bình, phân tích.
- Kĩ thuật động não, trình bày 1’
-Hình thức tổ chức DH: cá nhân
- Cách thức tiến hành:
GV nêu y/c đọc: Là bài văn xuôi chính luận
giàu chất trữ tình, chất thơ.
-> đọc với giọng thích hợp, khi trầm lắng, suy
tư, lúc ngọt ngào, dịu dàng, khi khẩn trương,
sôi nổi, khi thủ thỉ, tâm tình, Cuối bài đọc
chậm, giọng chắc khỏe, rắn rỏi Chú ý nhấn
các điệp từ, điệp ngữ
- 2 HS đọc ->GV đọc mẫu 1 đoạn.
* HS giải nghĩa: nứa, trúc, mai, vầu, nhũn
nhặn, một thế kỉ "văn minh" "khai hoá"
?) Văn bản này thuộc thể loại gì
- Bút kí
GV giới thiệu về thể loại: Bút ký thiên về ghi
lại một cảnh vật mà nhà văn mắt thấy tai
nghe, thường trong các chuyến đi Bút ký tái
hiện con người và sự việc một cách phong
phú, sinh động, nhưng qua đó biểu hiện khá
trực tiếp khuynh hướng cảm nghĩ của tác giả,
có màu sắc trữ tình Kết hợp linh hoạt các
phương thức nghị luận, tự sự, trữ tình nhưng
tùy theo độ đậm nhạt khác nhau của các
phương thức mà ta có bút ký chính luận, bút
ký tùy bút v.v
?) PTBĐ chính của văn bản là gì
II Đọc, hiểu văn bản
1 Đọc, chú thích
2 Thể loại, bố cục a) Thể loại: Bút kí.
b) PTBĐ: miêu tả + thuyết minh.
Trang 5Bài văn tuy có chất kí nhưng chủ yếu là tuỳ
bút kết hợp miêu tả, thuyết minh với trữ tình
và bình luận
?) Văn bản chia thành mấy đoạn? Nội dung
- 4 đoạn
- Đ1: Từ đầu -> chí khí như người: Cây tre có
mặt khắp nơi và có những phẩm chất rất đáng
quý
- Đ2: Tiếp -> Chung thuỷ: Tre gắn bó với con
người trong cuộc sống hàng ngày và lao động
- Đ3: Tiếp -> chiến đấu: Tre sát cánh với con
người trong chiến đấu
- Đ4: Còn lại: Tre là bạn đồng hành trong hiện
tại và tương lai
GV: Đoạn 1 có thể xem là mở bài, phác họa
hình ảnh cây tre, nêu ý bao quát, đoạn 2, 3 là
thân bài, phát triển, làm rõ ý chính, đoạn 4 là
kết bài
* HS quan sát đoạn 1
?) Tre có quan hệ như thế nào với nhấn dân
và đất nước Việt Nam
- Gắn bó lâu đời:
+ Tre là người bạn thân của nông dân VN,
Bạn thân của nhân dân VN
+ Thân thuộc nhất là tre, nứa
?) Biện pháp nghệ thuật nào được sử dụng
ở dây
- Điệp từ “bạn thân”: láy lại 2 lần nhắc nhở
mối liên hệ bền chặt, gắn bó sắt son, gần gũi
và thân thiết ấy
GV: Biểu hiện đầu tiên khiến cây tre có thể trở
thành biểu tượng của dân tộc Việt Nam chính
ở chỗ nó là loài cây thân thuộc với con người
Việt Nam Ngay vào bài, Thép Mới đã khẳng
định một điều chắc nịch như thế Khẳng định
ấy ngày càng thuyết phục khi Thép Mới đưa ra
những dẫn chứng để xác minh cho quan điểm
của mình
?) Tìm những dẫn chứng đó
c) Bố cục: 4 đoạn
3 Phân tích 3.1 Vẻ đẹp và những phẩm chất đáng quý của cây tre.
- Tre gắn bó lâu đời với người dân Việt Nam
Trang 6“Tre, nứa, trúc, mai, vầu mấy chục loại khác
nhau, nhưng cùng một mần non mọc thẳng
Vào đâu tre cũng sống, ở đâu tre cũng xanh
tốt”
?) Đoạn 1 ca ngợi nhiều về tính chất và
phẩm chất của cây tre Tre có những tính
chất và phẩm chất đáng quý gì? Thể hiện
qua những hình ảnh nào?
- Tính chất: dễ trồng, mọc thẳng, dáng mộc
mạc, nhũn nhặn, cứng cáp, dẻo dai và vững
chắc
- Phẩm chất:
+ Thanh cao, giản dị, chí khí như người
?) Biện pháp nghệ thuật mà tác giả sử
dụng? Tác dụng
- Nhân hóa,
-> Tre có sức sống vô cùng mạnh mẽ, dẻo dai
như con người Việt Nam
?) Tác giả đã sử dụng những biện pháp nghệ
thuật nào để ca ngợi phẩm chất của tre
- Điệp từ: tre như từng nốt nhấn, luyến láy
trong bài ca
Hàng loạt động từ, tính từ được sử dụng,
nhằm khắc họa nhiều phẩm chất của tre Có
thể nói rằng, hiếm thấy loại cây nào trên đất
nước ta lại hội tụ được nhiều phẩm chất cao
quý như cây tre Và cũng không nhiều dân tộc
trên thế giới tập trung những phẩm chất tốt
đẹp như dân tộc chúng ta
Đoạn văn mở đấu mang tính chất miêu tả, giới
thiệu nhẹ nhàng mà lắng sâu
* GV: Ở phần 1, tác giả nhận định tre là người
bạn thân của nông dân Việt Nam, bạn thân của
nhân dân Việt Nam đây là tư tưởng xuyên suốt
bài văn Để chứng minh cho nhận định này,
tác giả đã đưa ra một hệ thống luận điểm với
nhiều dẫn chứng Luận điểm thứ nhất như đã
nói ở phần mở đầu, sự gắn bó của cây tre với
- Tính chất: dễ trồng, mọc thẳng, dáng mộc mạc, nhũn nhặn, cứng cáp, dẻo dai và vững chắc
- Phẩm chất: Thanh cao, giản dị, chí khí như người
Bằng việc sử dụng thành công các biện pháp tu từ, tác giả đã ca ngợi
vẻ đẹp đơn sơ, khỏe mạnh cũng như sức sống mạnh mẽ của tre – phẩm chất đáng quý của con người VN ta
Trang 7con người Việt Nam Cây tre có mặt ở khắp
nơi trên đất nước
Hơn thế nữa, tre ăn ở với người đời đời kiếp
kiếp Chúng ta cũng nghiên cứu về những hình
ảnh gắn bó của cây tre…
Đọc đoạn văn tiếp
?) Tác giả đã dùng nghệ thuật gì để diễn tả
sự gắn bó thân thiết của tre với con người?
Tác dụng
- Nghệ thuật nhân hoá "Trùm lên âu yếm làng,
bản, xóm, thôn"-> chở che, đùm bọc con
người với bao tình yêu mến
- Điệp từ: bóng tre Nói đến nền văn hóa cổ
truyền của dân tộc Việt nam, ko thể ko nói đến
hình ảnh biểu tượng bóng tre xanh, mát rượi,
phủ lên những thôn làng bình yên, những mái
chùa rêu phong, cổ kính, những cánh đồng
thẳng cánh cò bay
Nhớ biết bao những câu hát của Văn Cao, Hồ
Bắc đem lại cảm giác mát mẻ, êm dịu…
?) Mở đầu văn bản tác giả đã đưa ra nhận
xét: " Tre là nhân dân Việt Nam" Theo em
tác giả dựa vào đâu để khẳng định như thế
- Tre cùng những cây cùng họ có mặt khắp
mọi miền đất nước, lũy tre bao bọc xóm làng
- Dưới bóng tre xanh, đã từ lâu đời, người
nông dân Việt nam dựng nhà, dựng của, làm
ăn sinh sống và giữ gìn 1 nền văn hóa
- Tre là cánh tay của người nông dân
- Tre gắn bó với con người thuộc mọi lứa tuổi
trong cuộc sống hàng ngày (các em nhỏ chơi
chuyền với những que tre, lứa đôi nam nữ tâm
tình dưới bóng tre, các cụ già với những chiếc
điếu cày bằng tre)
->Tóm lại, cây tre gắn bó với con người từ
thuở lọt lòng nằm trong nôi tre cho đến khi
nhắm mắt xuôi tay trên chiếc giường tre
3.2 Hình ảnh cây tre gắn bó với con người Việt Nam.
a) Trong đời sống là lao động sản xuất.
- Dưới bóng tre dựng nhà, dựng cửa, vỡ ruộng, khai hoang
- Tren ăn ở với người đời đời, kiếp kiếp
- Giúp người trăm công, nghìn việc
- Là cánh tay của người nông dân
- Gắn bó với con người từ khi lọt lòng đến nhắm mắt xuôi tay
Trang 8->Các dẫn chứng đc sắp xếp theo trình tự từ
bao quát đến cụ thể và lần lượt theo từng lĩnh
vực trong đời sống con người (lao động, sinh
hoạt), rồi khái quát lại sự gắn bó của cây tre
với cả đời người nông dân
?) Tại sao nói tre là vẻ đẹp của quê hương
xứ sở? Qua đây giúp em hiểu gì về tác giả
* GV: Màu xanh của tre cũng là màu thời
gian, màu tâm hồn, màu sắc của nền văn hoá,
màu chung thuỷ Cách viết của tác giả thật tài
hoa Chất trữ tình, chất thơ dào dạt diễn tả tình
yêu quê hương xứ sở nồng nàn của tác giả
?) Tre gắn bó với con người trong cuộc sống
lao động như thế nào? Nghệ thuật
- Tre là cánh tay của người nông dân
- Nghệ thuật hoán dụ: "cánh tay" -> sự gắn bó
thân thiết với bà con, vất vả một nắng hai
sương,chia ngọt sẻ bùi với con người "cánh
đồng ta quanh năm"
- Trong đời sống nông nghiệp trồng lúa nước,
cây tre có biết bao công dụng, làm vật liệu cho
nhiều đồ dùng trong nhà: cái kèo, cái cột, cối
xay, dụng cụ nhà nông, gắn bó vui buồn với
người nông dân
- Nói đến đời sống lao động vất vả của người
dân Việt Nam là nói đến sự gắn bó lâu đời với
hình ảnh chiếc cối xay tre ù ù, cần cù, nhẫn
nại
?) Câu văn: Cối xay tre, nặng nề quay, từ
nghìn đời nay, xay năm thóc Có cấu trúc đặc
biệt ntn? Câu văn ấy gợi cho e suy nghĩ gì
- Nhịp ngắn, đều đặn: 3/3/4/3, vần ay láy 4
lần
Nói về cối xay tre thủ công Thép Mới gợi nhớ
một thời gian khổ Nhằm tạo ra một trường
liên tưởng về nền kinh tế lạc hậu, đời sống
thiếu thốn của nhân dân ta sau một thế kỷ bị
Nhờ việc sử dụng nhân hóa, hoán
dụ, điệp từ, đoạn văn thể hiện sự gắn bó thân thiết, bình dị, thuỷ chung của tre với đời sống con
Trang 9thực dân thống trị
?) Tre trong cuộc sống tâm hồn con người
được diễn tả như thế nào
- Lạt mềm khít chặt mối tình quê
- Là nguồn vui của tuổi thơ: que chuyền chắt
- Là niềm vui của tuổi già: chiếc điếu cày
GV: Tre là bạn thân, là cánh tay của người
dân, là bạn tâm tình của mọi lứa tuổi Tre còn
là dụng cụ trong kháng chiến gợi cho ng
đọc hình dung phần nào sự nghèo khổ, vất vả,
lam lũ, buồn nản, nặng nề của ðời sống ngýời
nông dân Việt Nam qua bao thế kỉ Hình ảnh
cối xay tre thành 1 ẩn dụ
người trong mọi hoàn cảnh
4 Củng cố (2’)
- Mục đích: củng cố lại kiến thức
-PP: vấn đáp
-KT động não
-HT: cá nhân, lớp
?) Cây tre có những vẻ đẹp về phẩm chất gì?
-2 HS phát biểu
-GV chốt ND
5 Hướng dẫn về nhà (2’)
- Học thuộc bài
- Chuẩn bị bài “ Cây tre Việt Nam)- tiết 2 ( vẻ đẹp của tre trong cuộc sống + chiến đấu + trong hiện tại và tương lai)
V Rút kinh nghiệm
================================