Ky thuat dat cau hoi

Tình huống thảo luận : Trong các tiết dạy của thầy A ở lớp 8 C có hiện tượng khi GV nêu câu hỏi thì thường chỉ một số ít tích cực để trả lời, còn lại thì thụ độngB. Theo bạn nguyên n[r]

A KĨ THUẬT ĐẶT CÂU HỎI

“Người nào hỏi nhiều sẽ học được nhiều Người đó càng học được nhiều nếu biết đặt câu hỏi đúng với sở trường của

người được hỏi

bởi vì người đó sẽ cho người được hỏi

cơ hội tự hài lòng khi nói, còn người hỏi

sẽ được liên tục thu thêm kiến thức”

Francis Bacon (1561 -1626)

Vì sao cần sử dụng câu hỏi trong dạy học ?

Lí do và ưu điểm của sử dụng câu hỏi

 Kích thích, đòi hỏi HS suy nghĩ và dạy HS

biết cách suy nghĩ (VD khi đòi hỏi lập luận)

 Giúp HS “kết nối, chuyển giao” từ những hiểu biết sẵn có ban đầu sang kiến thức mới một cách tích cực.

 Giúp củng cố (những điểm quan trọng).

 Thúc đẩy sự chú ý Lôi cuốn sự tập trung của HS

 Kích thích hứng thú học tập của HS HS phải suy nghĩ, kích thích tính tò mò, được sự động viên kịp thời của GV.

 Giúp GV có những thông tin phản hồi tức thì

về hiểu biết của HS, kịp thời có giải pháp

khắc phục những sai lầm, khó khăn của HS Giúp đánh giá kqht của HS.

 HS cũng cần hỏi để hiểu nội dung chưa rõ,

để mở rộng thêm

 Thúc đẩy việc học từ bạn.

Tình huống thảo luận : Trong các tiết dạy của

thầy A ở lớp 8 C có hiện tượng khi GV nêu câu hỏi thì thường chỉ một số ít tích cực để trả lời, còn lại thì thụ động

Theo bạn nguyên nhân vì sao ?

Gợi ý cho thầy A cách khắc phục.

Kĩ thuật đặt câu hỏi tốt đòi hỏi :

 Khuyến khích tất cả HS suy nghĩ.

 Tránh bầu không khí ganh đua căng

thẳng.

 Sau khi đặt câu hỏi, dừng lại để cho

HS động não suy nghĩ tìm câu trả lời.

 Lưu ý : Nếu chỉ định (nêu tên) HS trước khi đặt câu hỏi thì các HS khác sẽ

không tích cực suy nghĩ.

Kĩ thuật đặt câu hỏi tốt đòi hỏi :

 Nếu câu trả lời của HS nhỏ, nhắc lại để cả lớp nghe được.

 Khi đặt câu hỏi cho HS cố gắng phân phối câu hỏi càng rộng càng tốt Chú ý tới những

HS có biểu hiện “ngại’, “né tránh”.

 Khi câu hỏi dẫn tới hội thoại giữa GV và 1

HS, nên sử dụng ánh mắt, ngôn ngữ cử chỉ

để giao tiếp cả với những HS khác.

Kĩ thuật đặt câu hỏi tốt đòi hỏi :

 Hỏi 1 câu hỏi vào 1 thời điểm.

 Tránh những câu hỏi hoa mĩ (mà GV không hề chờ đợi câu trả lời hoặc đáp ứng câu trả lời).

Câu hỏi tốt :

 Ngắn gọn (không vòng vo, đi thẳng vào vấn đề).

 Rõ ý hỏi.

 Phù hợp trình độ, tâm lí, văn hóa, … HS

 Kích thích sự suy nghĩ của HS (tạo “xung đột nhận thức”)

 Tạo “dàn giáo” cho việc học tập mới.

 Liên quan tới thực hiện mục tiêu bài học.

Trong chuẩn bị câu hỏi (khi thiết kế kế hoạch bài học) cần lưu ý :

 kết nối với nội dung chính mà bạn

dần)

 rõ ràng và phù hợp với HS.

Phản hồi câu trả lời

 không phản hồi đối với những câu trả lời vọng lên ngẫu nhiên.

 phản hồi tích cực đối với câu trả lời.

 Khen ngợi các câu trả lời đúng Điều này giúp

HS tự tin hơn.

 Không chê bai câu trả lời sai, cần giúp HS nhận

ra sai ở đâu, tại sao sai; giúp đỡ HS vói những lời khuyên, gợi ý; chữa câu trả lời không chính xác.

 phát triển câu trả lời.

Làm việc theo nhóm :

Đặt câu hỏi tương ứng với 6 cấp độ nhận thức.

HS có thể nhắc lại, định nghĩa, nhận ra, hoặc xác định những thông tin cần thiết được trình bày trong khi dạy Thông tin có thể là sự kiện, biểu đồ, âm thanh,

 HS thể hiện sự hiểu thông tin bằng cách chuyển đổi

nó sang cách diễn tả khác hoặc nhận ra ở kiểu đã được chuyển đổi Điều này có thể thể hiện ở việc

diễn đạt định nghĩa bằng từ riêng của mình, tổng hợp, đưa ra VD gốc, nhận ra 1 VD.

 Bạn hãy phân loại giữa…

 Hãy cho ví dụ về điều… bạn nói ?

 Bạn hãy định nghĩa… là gì ?

Vận dụng

 Áp dụng thông tin vào thực hiện các hoạt động

cụ thể (như miêu tả, viết, đọc, thao tác trên

 Bạn sẽ hỏi câu hỏi gì về vấn đề….

 Từ những thông tin cho sẵn, bạn có thể phát triển chúng thành một tài liệu hướng dẫn về…

Phân tích

 Nhận ra tổ chức và cấu trúc của thông tin, « bẻ » thông tin thành các bộ phận hợp thành, xác định mối quan hệ giữa các thành phần này.

 Ví dụ :

 Những sự việc nào đáng ra sẽ phải xảy ra…

 Sự việc này giống với như thế nào?

 Ngụ ý đằng sau là gì?

 Theo bạn còn những hệ quả tiềm tàng nào?

 Tại sao thay đổi lại xảy ra?

 Bạn thử so sánh của bạn với điều xảy ra trong ?

 Bạn có thể phân biệt ?

 Điểm mấu chốt của trò chơi đó là gì?

Tổng hợp

 Mang thông tin từ những nguồn khác nhau để tạo

ra sản phẩm riêng thống nhất của mình Các sản phẩm có thể dưới dạng viết, nói, tranh, …

 Ví dụ :

 Hãy thử sáng tác một bài hát về

 Bạn hãy chỉ ra giải pháp khả ưu cho

 Nếu bạn có hết các nguồn tài liệu, làm thế nào

bạn giải quyết ?

 Bạn có thể làm với bao nhiêu cách?

 Bạn có thể viết công thức cho một món ăn?

Đánh giá

 HS có thể áp dụng 1 chuẩn để đánh giá về lợi ích (giá trị, …) của cái gì đó - chẳng hạn: bản giao hưởng, bài luận, thiết kế kiến trúc, …

 Ví dụ :

 Có cách giải quyết nào tốt hơn

 Đánh giá giá trị của

 Bạn có thể bảo vệ quan điểm của bạn về

 Bạn nghĩ như thế là tốt hay xấu khi ?

 Bạn sẽ định xử trí thế nào nếu ?

 Bạn sẽ đề xuất thay đổi gì cho ?

 Bạn nghĩ thế nào về ?

Có hai loại câu hỏi: Câu hỏi đóng và câu hỏi mở

Câu hỏi đóng

 Câu hỏi đóng là câu hỏi chỉ có thể trả lời có hoặc

không hoặc chỉ có một câu trả lời đúng duy nhất

 Câu hỏi đóng giúp HS tìm thông tin, thường dùng để đánh giá mức độ ghi nhớ thông tin, trong trường hợp cần câu trả lời chính xác, cụ thể, không đòi hỏi tư

Câu hỏi mở

 Câu hỏi mở là câu hỏi có nhiều đáp án và

khuyến khích học sinh suy nghĩ chứ không chỉ khôi phục thông tin từ trong trí nhớ Ví dụ: học sinh đến trường để làm gì?

 Câu hỏi mở giúp GV thăm dò, lấy ý kiến của

HS, đòi hỏi HS tư duy nhiều, khuyến khích

HS tham gia, thảo luận.

 Câu hỏi mở thường được dùng trong phần giới thiệu bài, phát triển bài.

Theo mục đích sử dụng cũng có

những kiểu câu hỏi như:

Câu hỏi chẩn đoán

Câu hỏi thách thức

Câu hỏi (yêu cầu) hành động

Câu hỏi so sánh

Câu hỏi lựa chọn

Câu hỏi dự đoán

Câu hỏi (để yêu cầu) mở rộng ý tưởng, kết luận trước đó

Câu hỏi đề nghị suy ra

Câu hỏi đánh giá

…

Câu hỏi phụ

1 Đâu là lí do để GV nêu tên HS trước khi hỏi

hoặc sau khi hỏi ?

2 Điều tốt hoặc không tốt của việc lặp lại hoặc

diễn đạt lại câu trả lời cho 1 câu hỏi

3 Lí do bạn cho rằng đã cản trở GV trong việc

phân bổ câu hỏi của mình Làm thế nào để phân phối đều câu hỏi

4 Làm thế nào để khuyến khích HS hay do dự

hoặc hay xấu hổ trả lời

5 Theo bạn những dấu hiệu nào từ phía học sinh

khi nhận được câu hỏi là tích cực/ không tích cực ?

6 Làm thế nào để HS tích cực hỏi ?

7 Giải quyết tình huống :

a) GV đặt câu hỏi cho cả lớp nhưng không có HS

xung phong trả lời

b) HS trả lời sai hoàn toàn

c) HS trả lời chỉ đúng một phần

d) HS trả lời dài dòng, có chỗ lạc đề

e) HS đưa ra quá nhiều câu hỏi, GV không đủ thời

gian trả lời

f) HS đặt câu hỏi có ND liên quan tới bài học

nhưng ngoài tầm hiểu biết của GV

g) HS đặt câu hỏi có nội dung không liên quan tới

bài học

LẮNG NGHE VÀ PHẢN HỒI TÍCH CỰC

A LẮNG NGHE TÍCH CỰC

B PHẢN HỒI TÍCH CỰC

 Phiếu

Tự đánh giá về lắng nghe tích cực

 Thế nào là lắng nghe tích cực ?

Lắng nghe tích cực là khả năng ngừng suy nghĩ và làm việc của mình

để hoàn toàn tập trung vào những gì

mà ai đó đang nói Lắng nghe là một mặt của giao tiếp trong cuộc sống.

Sự cần thiết của lắng nghe tích cực

- Thu thập, phân tích thông tin, học tập, giải trí

- Cảm thông trong những mối quan hệ giữa người với người.

- Cải thiện kỹ năng giao tiếp, phát triển những mối quan hệ cá nhân trong dạy - học, công việc và cuộc sống

- Tạo ra môi trường học tập thân thiện, thể hiện sự tôn trọng giữa HS với GV, HS với HS và GV với HS.

Thảo luận :

1 Đâu là những rào cản đối với việc lắng

nghe tích cực ?

2 Có những cách nào để thu thập được

thông tin khi lắng nghe ?

3 Làm thế nào để người nói cảm thấy được

khuyến khích chia sẻ ?

4 Làm thế nào để người nói không quá lan

man trong khi điều kiện thời gian không cho phép ?

Những rào cản của lắng nghe tích

cực là:

 Định kiến: Nghe qua một phễu lọc, áp đặt những

kinh nghiệm và niềm tin của chính mình vào những gì chúng ta nghe được và thường hiểu sai vấn đề

 Vị kỉ (chỉ nghĩ đến cá nhân mình, coi thường mối

quan tâm của người nói, cho rằng thảo luận bất

cứ vấn đề gì họ đều hiểu biết nhiều hơn người nói)

 Nghe có chọn lọc: cũng là một rào cản phổ biến

của lắng nghe tích cực Một trong những vấn đề của việc nghe có chọn lọc là thông tin đó đọng lại trong tâm trí bạn không phải những gì người nói nói mà là những gì bạn nghĩ rằng HS /người đang thuyết trình phải nói

Cách thực hiện:

 Lắng nghe bao gồm 5 hoạt động liên quan với nhau và hầu như đều xảy ra theo một chuỗi liên tiếp:

- Tham dự: Nghe thông tin một cách tự nhiên

và ghi chép Sự tiếp nhận thông tin này có thể

bị cản trở bởi tiếng ồn xen vào, nghe kém hoặc không chú ý.

- Diễn giải (phân tích thông tin): gắn ý

nghĩa của lời nói dựa theo giá trị, ý kiến, kỳ vọng, vai trò, yêu cầu, trình độ của bạn Khả năng giải thích của người nói có thể khác với bạn, vì vậy bạn cần xác định xem người nói muốn đưa ra thông tin gì.

- Ghi nhớ: Lưu giữ thông tin để tham khảo sau này Khi

bạn lắng nghe hãy giữ lại những gì đã nghe bằng ghi chép lại hoặc phác thảo trong đầu những điểm quan trọng của người nói

- Đánh giá: ứng dụng kỹ năng phân tích phê bình để đo

lường những nhận xét của diễn giả Bạn tách sự kiện ra khỏi ý kiến và đánh giá chất lượng của các chứng cứ

- Đáp lại: Phản hồi lại khi bạn đánh giá thông tin của người

nói Nếu bạn giao tiếp cá nhân hay trong một nhóm nhỏ, thông thường là những hình thức thông tin phản hồi bằng lời Nếu bạn là một trong số nhiều người tham dự, hình thức thông tin

có thể là vỗ tay hoan nghênh, cười hoặc im lặng, Sau đó, bạn

có thể phản hồi lại dựa theo những gì bạn nghe được

Những điều lưu ý

người đang nói chuyện, hay đặt câu hỏi là thể hiện sự quan tâm của bạn, là cách nghe hiệu quả nhất Người đối diện sẽ biết rằng bạn thực sự quan tâm tới những gì mà họ đang trình bày.

cảm xúc khi nghe và kiên nhẫn cho đến khi nghe được toàn bộ thông tin.

hoặc cách diễn tả của người đang nói có thể còn bộc lộ thông tin nhiều hơn bằng lời.

 Xem lại những điểm quan trọng Nó có ý nghĩa không? Những khái niệm có được minh hoạ bằng sự kiện không?

 Có thể nêu các câu hỏi làm sáng tỏ sự hiểu biết của bạn; hãy khoan phán đoán phê bình cho đến khi người nói kết thúc.

 Không ngắt lời, vì việc ngắt lời có thể gây ra lo lắng cho người nói trong khi bạn đang muốn tìm hiểu trọng tâm của vấn đề đang được trình bày.

 Hãy đánh giá và nhận xét nội dung chứ không phải phê bình người nói.

 Hãy đưa ra ý kiến phản hồi để người nói biết bạn đang theo dõi cuộc nói chuyện với họ Hãy nhìn thẳng vào người nói

 Tuy nhiên, lắng nghe tích cực cũng có nghĩa

là bạn biết điểm dừng của cuộc nói chuyện Trong trường hợp người nói quá dài, lan man, bạn có thể khống chế thời gian để tránh bị

"cháy giáo án" bằng cách nói với HS/người đang nói: "Cám ơn em/bạn đã trao đổi vấn đề này" hoặc "Hãy xem còn bạn nào có suy nghĩ tương tự hoặc ý kiến khác của em/bạn",

 Trong một cuộc thảo luận, tốt nhất hãy đặt ra quy định về thời gian, và cùng thống nhất thời gian nói tối đa cho mỗi ý kiến Ví dụ: mỗi người chỉ nên nói trong vòng 1 phút,

B PHẢN HỒI TÍCH CỰC

Tình huống :

Một HS sẽ thấy như thế nào khi nhận được phản hồi từ GV trong mỗi

trường hợp sau :

1 Được khen là ‘tốt” nhưng thường không

nhận ra được mình đã làm tốt ở điểm nào.

2 Được nhận xét ‘Cần cố gắng hơn’ rất

thường xuyên, nhưng không nhận được

góp ý cần cải thiện như thế nào.

 Làm việc theo nhóm về từng vấn đề

Phản hồi :

 Phản hồi là đưa ra thông tin xác nhận lại hay đóng góp những ý kiến để phát triển những thông tin có được Việc đưa ra thông tin phản hồi hiệu quả sẽ giúp nâng cao tinh thần làm việc cũng như thành tích làm việc trong nhóm/lớp của bạn

 Phản hồi trong dạy - học là một hoạt động trả lời, đánh giá và đưa ra ý kiến về quá trình thực hiện hoạt động dạy - học của một thành viên liên quan Một phương pháp phản hồi tích cực sẽ giúp việc dạy hay học của người được phản hồi tốt hơn.

 Phản hồi chỉ có ý nghĩa khi bạn biết cách đưa ra các phản hồi mang tính chất xây dựng, tích cực với mong muốn giúp người được phản hồi phát triển và hoàn thành công việc tốt hơn Những ý kiến phản hồi tích cực thường tách cá nhân ra khỏi vấn đề Hãy nhớ nguyên tắc “khen trước và

đề xuất thay đổi sau” khi phản hồi

 Nếu bạn là người được phản hồi, nhận được ý kiến từ người khác về quá trình thực hiện công việc của bạn là cơ hội để bạn tự hoàn thiện mình Hãy coi đây là một việc bình thường và là cơ hội

để bạn, mọi người hiểu về chính bạn hơn

Ưu điểm phản hồi tích cực

 Chỉ ra cho người thực hiện (GV hoặc HS) thấy được/ hiểu được các hành động của mình thông qua nhận xét, đánh giá của người khác.

 Khuyến khích không ngừng nâng cao hiệu quả dạy - học Thông qua các cuộc góp ý trao đổi, cả hai phía đều có thể học hỏi và nâng cao kiến thức chuyên môn và tư duy của mình.

 Xây dựng một môi trường làm việc, học tập cởi mở.

Phản hồi không mang tính xây dựng:

 Chú trọng vào cá tính của một người.

 Để ra lệnh.

 Phán xét hành động.

 Mơ hồ, chung chung.

 Sử dụng để thỏa mãn người đưa ra phản hồi.

Phản hồi mang tính xây dựng

Các bước của quá trình phản hồi mang tính xây dựng:

Bước 1 Quan sát (nghe, xem) và suy nghĩ (tôi

nhìn thấy gì? và tôi đánh giá như thế nào về những điều tôi nhìn thấy?)

Bước 2 Kiểm tra nhận thức :

Đặt các câu hỏi để chắc chắn rằng mình đã hiểu đúng ý định của người thực hiện

Bước 3 Đưa ra ý kiến đóng góp của mình

a) Xác nhận và thừa nhận những ưu điểm

(Cần giải thích tại sao lại đánh giá đó là những ưu điểm)

b) Đưa ra các gợi ý để hoàn thiện hoặc nâng cao (Cần giải thích tại sao lại đưa ra các gợi ý đó)

Phản hồi trong dạy học cần chú ý :

• HS cần hiểu mục tiêu học tập của nhiệm

vụ và mức độ hoàn thành mục tiêu HS cũng cần hiểu những điều cần đạt được khi đối chiếu với mục tiêu học tập, hoặc đích đến tiếp theo.

• Tập trung vào mục tiêu học tập/các tiêu

chí thành công của nhiệm vụ và không so sánh với các học sinh khác Việc xếp loại tất cả các sản phẩm của học sinh sẽ khiến các em học

sinh kém cảm thấy nhụt chí và các em học

sinh giỏi trở nên tự phụ.

•

• Các phản hồi cần tập trung vào thành công và sự tiến bộ, hơn là bắt bẻ lỗi.

• Các gợi ý hoàn thiện nên tập trung

vào việc thu hẹp khoảng cách giữa tình

trạng hiện tại và mức năng lực mong đợi

• Các giao tiếp bằng lời và cử chỉ của giáo viên có thể tác động mạnh

mẽ đến việc học sinh nhận thức được năng lực.

• Tạo điều kiện cho học sinh hoàn thiện khả năng của mình.

• Học sinh cần thời gian để thực

hiện theo nhận xét của GV.

Phiếu 3

Theo bạn tại sao khi chấm bài bên

cạnh điểm số, cần có nhận xét ? làm thế nào để việc nhận xét có hiệu quả

?