Câu 1: có ý kiến cho rằng lịch sử văn học là lịch sử của những cách đọc, anh (chị) hãy chứng minh nhận định này qua một trường hợp cụ thể của văn học Việt Nam. Câu 2: Trong trường hợp sáng tác của anh (chị) được độc giả, nhà phê bình cho rằng “có tài mà không có tâm”, anh (chị) sẽ phản ứng như thế nào. Có trường hợp văn chương nào trong quá khứ giúp anh (chị) hiểu thêm về vấn đề này không.
Trang 1LỊCH SỬ BÁO CHÍ
Câu 1: có ý kiến cho rằng lịch sử văn học là lịch sử của những cách đọc, anh (chị) hãy chứng minh nhận định này qua một trường hợp cụ thể của văn học Việt Nam.
Câu 2: Trong trường hợp sáng tác của anh (chị) được độc giả, nhà phê bình cho rằng “có tài mà không có tâm”, anh (chị) sẽ phản ứng như thế nào Có trường hợp văn chương nào trong quá khứ giúp anh (chị) hiểu thêm về vấn đề này không.
Trả lới
Câu 1:
Lịch sử văn học thực chất là lịch sử của những cách đọc.Người đọc, bằng kinh nghiệm sống và kinh nghiệm thẩm mỹ của mình, lấp đầy những
khoảng trống, trả lời những câu hỏi ẩn hiện của tác giả.Tác phẩm càng lớn,
càng không cạn kiệt thông tin, thì càng được đọc nhiều Đối sánh kinh nghiệm với tác giả, mỗi người đọc, dường như, đều có một tác phẩm của mình
và cho mình.
Ví như truyện Tấm Cám, “Tấm Cám” là truyện cổ tích, truyện cổ tích ra đời và phát triển khi xã hội đã phân chia giai cấp, truyện cổ tích phản ánh cuộc đấu tranh ấy Yếu tố kì ảo được sử dụng để hỗ trợ cái Thiện, giúp cái Thiện chiến thắng Trong truyện cổ tích “Tấm Cám” nhân vật Thiện – Ác được phân ra thành hai tuyến rõ rệt Tấm, nhân vật đại diện cho cái Thiện, là một cô gái xinh đẹp dịu dàng, đẹp người đẹp nết nhưng lại có số phận bất hạnh: mồ côi mẹ, từ nhỏ đã ở với dì ghẻ, luôn luôn bị dì ghẻ và người em cùng cha khác mẹ hiếp đáp Dì ghẻ và Cám là hai nhân vật đại diện cho cái
ác, hai nhân vật luôn có những hành động độc ác, âm mưu thâm độc để hãm hại người khác
Trang 2Khi xã hội đã phân giai cấp,trong quan niệm của dân gian,cái Thiên đồng nghĩa với cái Đẹp,chúng luôn bị chà đạp, ghen ghét Hơn thế cái Thiện, cái Đẹp còn là những điều thuộc về nhân dân lao động - giai cấp bị áp bức trong
xã hội Ngược lại, cái Ác cũng là cái Xấu, ban đầu chúng rất mạnh, có khả năng áp bức bóc lột cái Thiện, cái Đẹp.Chúng thuộc về giai cấp trên,giai cấp bóc lột trong xã hội
Tấm ở với dì ghẻ, phải làm quần quật suốt ngày không được nghỉ ngơi, lại hay bị chửi mắng, không những thế, mẹ con Cám còn luôn âm mưu triệt mọi nguồn vui sống, mọi mối giao lưu của Tấm đối với cuộc đời, cho dù đó là con cá bống! Sau đó, chúng ngăn cản Tấm đi dự dạ hội bằng mọi chở ngại cũng chỉ vì độc ác,ích kỉ Trước nững việc làm của dì ghẻ và cô em cùng cha khác mẹ, Tấm chỉ biết ngồi khóc, ở Tấm luôn thể hiện một vẻ nhẫn nhục
Mụ dì ghẻ và Cám không chiếm được ngôi vị hoàng hậu thì âm mưu giết Tấm.Bốn lần chúng ra tay thì bốn lần đều thất bại: chặt cây cau, giết chim vàng anh,chặt cây xoan đào,đốt khung cửi.Sau mỗi lần bị hại,Tấm không khóc nức nở nhịn nhục như trước Bị hại, Tấm hóa kiếp trở về, ban đầu Tấm chỉ nhắc nhở: “phơi áo chồng tao Chớ phơi bờ rào rách áo chồng tao”
Tiến thêm một bước nữa ,cô còn chủ động tìm đến kẻ thù răn đe:“Kẽo cà kẽo kẹt Lấy tranh chồng chị ,chị khoét mắt ra.”
Lần hóa thân cuối cùng của Tấm đã quyết tâm vùng dậy làm chủ cuộc đời.làm chủ hạnh phúc của mình, cô hóa thân thành quả thị thơm lừng như chính vẻ đẹp của cô, nàng trở về kiếp con người để chủ động tận thứ mà Tấm đáng được hưởng và thật sự đã và đang được hưởng Còn hai mẹ con Cám đã phải chết, phải trả giá cho những gì mà họ gây ra cho Tấm
Sự trờ về của Tấm trong ngôi vị hoàng hậu,sự chiến thắng trọn vẹn của cái Thiện, việc Tấm dội nước sôi giết chết Cám rồi làm mắm gửi về cho dì
Trang 3ghẻ ăn khiến mụ phát hoảng lăn đùng ra chết đã chứng minh cho quy luật “Ác giả ác báo”,”Ở hiền gặp lành”
Ra đời từ thuở xa xưa trong lịch sử, tryện cổ tích Tấm Cám được xem như một ngọn lửa truyền thống dân tộc, truyền thống yêu cái Thiện, ghét cái Ác, quan trọng hơn là truyền thống đấu tranh với cái Ác để chiến thắng vẻ vang
Tuy nhiên ra đời trong thời phong kiến nên cách trả thù theo kiểu trung
cổ của Tấm như trên cũng không lấy gì làm xa lạ, hay việc Cám đối xử với Tấm như vậy (lừa lấy tép của Tấm, cùng mẹ làm thịt cá bống, chặt gốc cau, giết vàng anh, chặt xoan đào ) là ác Nhưng ngày nay,đứng trên góc độ hiện tại để phân tích lại chuyện cổ tích xưa thì giá trị lại đảo ngược lại khi người ta đọc truyện Tấm Cám
Có ý kiến cho rằng Cám là một nhân vật đáng thương, việc Cám bắt làm thịt bống là điều rất đỗi bình thường, hay việc làm hoàng hậu thay Tấm, mẹ Cám thấy Tấm chết nên bảo Cám vào cung thay chị, Cám nghe lời mẹ và việc này cũng được nhà vua đồng ý, thế nhưng Cám lại bị quy tội là “lấy tranh chồng chị”, rồi đến việc giết chim vàng anh, đó không hề là ác, Cám giết vàng anh chứ đâu giết Tấm, dường như Cám ghen với vàng anh nên mới hành xử như vậy, Cám thấy vua mê mẩn với vàng anh mà không đoái hoài gì đến mình, Cám giết chim, đó đâu phải tội, Cám cũng là phụ nữ, cũng có cảm xúc, biết ghen, dù chỉ là ghen với một con chim vàng anh, Cám giết vàng anh cúng
là điều chẳng hề to tát Rồi đến khi Tấm trở lại hoàng cung với nhà vua, thấy Tấm trắng đẹp hơn trước, Cám vẫn ngây thơ tin lời chị tắm bằng nước sôi để rồi phải bỏ mạng và bị Tấm nấu thành mắm gửi về cho mẹ Cám là một cô gái ngây thơ, có chút thủ đoạn và tính toán kiểu trẻ con khi lừa lấy hết cá của chị
để khỏi bị mẹ mắng và mong có được phần thưởng từ mẹ là một chiếc yếm đào Sau này Cám đối đãi với Tấm rất chị em, chân thành tin vào người chị
Trang 4lớn Cám không bất nghĩa với Tấm, nếu có chỉ là mẹ Cám toan tính, thủ đoạn độc ác Do đó Cám là nhân vật tội nghiệp nhất câu chuyện, Cám mới là người đáng thương hơn cả
Hay đối với nhân vật Tâm trong truyện, lại có những ý kiến cho rằng việc Tấm trả thù mẹ con nhà Cám là dã man, bởi Tấm vốn là cô gái hiền lành, việc đối xử với dì ghẻ và người em cùng cha khác mẹ như vậy đã làm giảm đi
vẻ đẹp lương thiện vốn có của Tấm, đối lập hoàn toàn với hình ảnh cô Tấm hiền lành, nết na ở phần đầu câu chuyện Có phải Tấm thay đổi thành một con người khác: độc ác, mưu mẹo, nham hiểm khi nghĩ ra cách làm mắm Cám rồi gửi cho dì ghẻ ăn Hình ảnh cô Tấm lương thiện cũng phần nào bị mờ nhạt dần
Trong bài viết: "Về cái chết của mẹ con người dì ghẻ trong truyện Tấm Cám”, PGS Chu Xuân Diên, Khoa Văn học, Trường ĐHKHXH&VN, Hà Nội dẫn lời một số nhà nghiên cứu, nhà phê bình văn học về kết thúc của truyện Tấm Cám
Theo Nhà nghiên cứu văn hóa và văn học dân gian, GS Đinh Gia Khánh,
“trong truyện Việt Nam phải để cô Tấm trừng phạt Cám như vậy thì mới được chân thực” Bởi vì “trong cuộc đấu tranh dai dẳng và quyết liệt, cô Tấm nhất định phải rút ra được kinh nghiệm xương máu là nếu mụ dì ghẻ và con Cám còn sống thì chúng sẽ không để cho cô sống Giữa hai cách xử sự sau đây, phải chọn lấy một: để cho chúng sống rồi lại giết mình lần thứ năm, hay là giết chúng đi để có thể sống yên lành Cô Tấm bắt buộc phải chọn cách thứ hai Việc Tấm giết Cám và mụ dì ghẻ không hề làm giảm đạo đức của cô, làm giảm cái đẹp của hình tượng nhân vật” Nhưng sau đó ông lại viết: “Tuy vậy,
cô Tấm sẽ còn đẹp hơn nữa nếu cô không dùng những hình thức tàn khốc (giết bằng nước sôi, làm mắm thịt con cho mẹ ăn) để trừng trị bọn tội phạm ” Nhà nghiên cứu, phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên trong một bài
Trang 5hóa dân gian số 2/1994, có kể lại: “Nhân một lần chuyện phiếm văn chương, tôi nhắc đến truyện Tấm Cám với Nguyễn Quang Lập Nghe tôi bảo đang có
ý kiến cho là phải xét lại hành động trả thù của Tấm vì như thế là độc ác, man
rợ, không phù hợp với tính cách dân tộc Việt, không thích hợp với ngày nay, Lập tỏ ý bực tức Theo Lập, hiểu như thế là hiểu sai tinh thần truyện” Tác giả bài báo tán thành cách hiểu tinh thần của truyện là “Cái thiện thắng, cái ác phải bị trừng trị Đây là quy luật đấu tranh khi sự sống của bên này nghĩa là cái chết của bên kia và ngược lại Tinh thần của truyện là như thế Còn hành động của Tấm giết Cám làm mắm cho mẹ Cám ăn chỉ là cái thể hiện, nói theo ngôn ngữ học, là cái biểu đạt, không nên hiểu nó theo nghĩa đen cụ thể Hành động đó không phải là man rợ, nó chỉ nhằm thể hiện tư tưởng ác giả ác báo”
mà thôi Hành động trả thù đó là điều không có thật sự báo thù của Tấm
là một biểu trưng, nó mang ý nghĩa cảnh tỉnh cái ác” Theo nhà bình bình Phạm Xuân Nguyên, “Truyện Tấm Cám dạy trong nhà trường không nên cắt đoạn báo thù và cũng không nên lảng tránh chuyện đó ”
Như vậy, qua việc đọc, ta không chỉ thấy sự phát triển của lịch sử văn học, mà ta còn khám phá ra được không gian nghệ thuật
Trang 6Câu 2: Trong trường hợp sáng tác của anh (chị) được độc giả, nhà phê bình cho rằng “có tài mà không có tâm”, anh (chị) sẽ phản ứng như thế nào Có trường hợp văn chương nào trong quá khứ giúp anh (chị) hiểu thêm về vấn đề này không.
Bản chất của nghệ thuật là sáng tạo, để sáng tạo ra một tác phẩm người nghệ sĩ phải có tài năng và tâm huyết Đã là tác phẩm nghệ thuật cần phải hay
và đẹp, nhưng nếu chỉ chuyên chú ở văn chương mà thiếu hoặc mất hẳn cái tâm thì khó có thể làm nên một tác phẩm giá trị Cái tâm kì thực rất quan trọng trong mỗi sáng tác văn chương nhưng ta cũng không thể tôn thờ nó mà xóa mờ đi những yếu tố khác dù cái “tâm” có bao la rộng lớn đến đâu thì ta cũng không thể quên được cái “tài” của người nghệ sĩ Bởi vậy, khi sáng tác của tôi được độc giả, nhà phê bình cho rằng “có tài mà không có tâm” thì tôi vẫn sẽ tin vào chính mình, tin vào cái hay cái dở mà chính mình nhận thấy và tiếp thu các phản hồi từ mọi người để dần hoàn thiện hơn trong các sáng tác sau
Cái tâm trong sáng tạo văn chương nghệ thuật thực rất quan trọng, nó chiếm phần một vai trò rất lớn trong mỗi tác phẩm sáng tác nghệ thuật, hơn bao giờ hết, người nghệ sĩ luôn mang trong mình một tấm lòng bao la, nồng hậu đối với cuộc đời, luôn phải có cái nhìn sâu xa hơn đối với hoàn cảnh sống của người khác, thấy được những góc bất cập của vấn đề và phản ánh đồng thời gửi gắm những ước vọng của mình vào đó Nói về văn chương, trong truyện Kiều, Đại thi hào Nguyễn Du cũng đã từng khẳng định “chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài”, ở đây chữ “tâm” được đề cao hơn hẳn song vẫn khẳng
Trang 7định cái tài năng của người nghệ sĩ Tấm lòng, cái “tâm” của người nghệ sĩ là điều không thể thiếu trong mỗi sáng tác nghệ thuật Bởi vậy, ai đó đã từng nói
“trước một bộ óc vĩ đại tôi cúi đầu, trước một trái tim vĩ đại tôi quỳ gối” Trước một tài năng của con người ta trân trọng, nhưng trước một tấm lòng cao
cả, ta còn trân trọng hơn nhiều
Tuy nhiên, bên cạnh cái “tâm” trong các sáng tác nghệ thuật ta cũng đặc biệt chú trọng đến cái “tài” bởi tài năng và tâm huyết vốn không thể tách rời nhau, văn chương phải bao hàm cả tâm huyết và tài năng, một tác phẩm nghệ thuật nhất định không thể thiếu được hai điều đó.Raxun Gamzatop trong
“Đasghetxtan của tôi” đã nói rằng: “Giống như ngọn lửa bốc lên từ những cành khô, tài năng bắt nguồn từ những tình cảm mạnh mẽ của con người”, cái tài nhờ cái tâm mà “cháy lên”, cái tài nhờ cái tâm mà “tỏa sáng”
Bởi thế người sáng tác luôn phải mở rộng lòng mình với cuộc đời, viết
vì cuộc đời, “văn chương trước hết phải là văn chương” mà cái “trước hết” ấy cũng chính là tấm lòng, tư tưởng của người sáng tạo