Kính thưa quý vị và các bạn Ngày hôm nay các bạn sẽ cùng tôi tham quan một chuyến du lịch rất thú vị vòng quanh bờ Hồ Hoàn Kiếm và cụm di tích đền Ngọc Sơn để chiêm ngưỡng những vẻ đẹp thiêng liêng, tuyệt diệu giữa lòng thủ đô Hà Nội.
Trang 1Bài thuyết minh:
HỒ HOÀN KIẾM – ĐỀN NGỌC SƠN
Kính thưa quý vị và các bạn!
Ngày hôm nay các bạn sẽ cùng tôi tham quan một chuyến du lịch rất thú vị vòng quanh bờ Hồ Hoàn Kiếm và cụm di tích đền Ngọc Sơn để chiêm ngưỡng những vẻ đẹp thiêng liêng, tuyệt diệu giữa lòng thủ đô Hà Nội
1 Hồ Hoàn Kiếm :
Hồ Hoàn Kiếm hay Hồ Gươm còn có nhiều tên gọi khác như: Hồ Lục Thủy,
Hồ Thủy Quân( nơi dùng để duyệt thủy binh), Hồ Tả Vọng( hồ Hoàn Kiếm ngày nay), Hữu Vọng( trong thời Lê Mạt, hồ Thủy quân), tên gọi Hồ Hoàn Kiếm xuất hiện từ đầu thế kỷ 15 gắn với truyền thuyết vua Lê Thái Tổ trả gươm báu cho rùa thần Truyền thuyết kể rằng trong cuộc chiến tranh chống quân Minh(1417-1427), khi Lê Lợi khởi nghĩa ở Lam Sơn( Thanh Hóa) tình cờ có được một lưỡi gươm, sau đó lại nhặt được một chiếc chuôi gươm ở một thửa ruộng cày, Lê Lợi đem ghép lại thành một chiếc gươm và đặt tên là Thuận Thiên( thuận theo ý trời), thanh gươm đã ở bên Lê Lợi đến khi đánh thắng quân Minh và lên làm vua, khoảng một năm sau khi đánh thắng quân Minh vua Lê Lợi cưỡi thuyền rồng dạo quanh hồ Tả Vọng thì bất ngờ rùa thần nổi lên trước mặt, vua rút gươm hướng về phía rùa thần, nhanh như cắt rùa há miệng ngậm lấy thanh gươm báu và lặn xuống đáy hồ, từ đó hồ được gọi là hồ Hoàn Kiếm( trả lại gươm báu)
Hồ Hoàn Kiếm đã từ lâu đi vào lòng người dân Hà Nội nói riêng và nhân dân
cả nước nói chung bởi nó đã chứng kiến biết bao thăng trầm của lịch sử đất nước, hồ là nơi cảnh đẹp hữu tình, thiên nhiên thanh bình, trong mắt du khách
Hồ Gươm luôn đẹp dịu dàng đem lại cảm giác bình yên giữa trốn đô thị tấp nập
xô bồ
Trang 2Mỗi buổi sáng, khi du khách có dịp ghé qua đây chắc hẳn sẽ cảm nhận được ở nơi đây một không khí yên bình, mát mẻ, dễ chịu đến vô cùng, người dân nơi đây xem hồ như lá phổi xanh của thành phố và là trung tâm của thủ đô
2 Tràng Tiền plaza:
Nơi nhìn ra Hồ gươm thơ mộng và cổ kính chúng ta bắt gặp ở đây một công trình kiến trúc hết sức tiêu biểu đó chính là Tràng Tiền plaza một trong những trung tâm thương mại lớn của Hà Nội, được xây dựng trên vị trí cũ của bách hóa tổng hợp, trung tâm thương mại đã góp phần làm thay đổi bộ dạng của thủ đô trong thời kỳ đổi mới Cùng với nhà hát lớn, bưu điện Hà Nội, Hồ Gươm đã tạo nên một quần thể kiến trúc đẹp của trung tâm thủ đô, công trình được chính thức đưa vào hoạt động nhân kỷ niệm 72 năm ngày thành lập đảng cộng sản Việt Nam 3/2/1930 – 3/2/2002
Trung tâm thương mại Tràng Tiền với hơn 2 ngìn m2 mặt bằng kinh doanh trang thiết bị hiện đại đạt tiêu chuẩn quốc tế, hàng hóa đa dạng phong phú đã đáp ứng thị hiếu và nhu cầu mua sắm của người dân thủ đô, nhân dân cả nước và khách du lịch nước ngoài đến đây
3 Tháp rùa:
Tháp rùa là biểu tượng đẹp linh thiêng của Hà Nội, tháp rùa đã tồn tại và chứng kiến những biến đổi thăng trầm của lịch sử thủ đô, tháp được xây trên ghò rùa từ thời vua Lê Thánh Tôn đã dựng điếu đài ở đó để nhà vua câu cá, sang thời Lê Trung Hưng (khoảng thế kỷ 17- 18) thì Chúa Trịnh cho xây đình Tả Vọng trên gò nhưng sang thời nhà Nguyễn thì không còn dấu tích gì nữa
Năm 1886 thấy huyệt đất trên gò Rùa hợp phong thủy Bá Hộ Kim (Nguyễn Ngọc Kim) xuất tiền xây tháp trên gò với ý định chôn hài cốt của cha vào đó, do việc không thành nhưng ngọn tháp ba tầng vẫn được hoàn tất Vì vậy nên ban đầu Tháp này có tên là Tháp Bá hộ Kim,Vì vị trí đẹp giữa hồ, tháp nghiễm nhiên biến thành thắng tích Hà Nội.Thời Pháp thuộc, trên đỉnh Tháp Rùa có dựng một phiên bản của tượng Nữ Thần Tự Do (1890-1896) mà dân chúng châm biếm gọi
Trang 3là tượng Đầm Xòe) Sang thập niên 1950, tượng này đã bị phá bỏ khi chính
phủ Đế quốc Việt Nam, của thủ tướng Trần Trọng Kim nắm chính quyền thay cho quân Pháp, sự giao thoa giữa hai lối kiến trúc là kiến trúc Pháp và kiến trúc bản địa tạo nên nét đẹp độc đáo riêng biệt của Tháp Rùa Điều quan trọng nhất là Tháp Rùa đã, đang tồn tại không chỉ là hiện hữu mà còn là tinh thần của người dân Hà Nội nói riêng và của đất nước Việt Nam nói chung
4 Bưu điện Hà Nội:
Trước mắt chúng ta là Bưu diện Hà Nội một tòa nhà 5 tầng, dài 51m với kiến trúc đẹp được hoàn thành xây dựng năm 1976, đặc biệt trên nóc tòa nhà có đặt chiếc đồng hồ rất đẹp, chiếc đồng hồ này được sản xuất tại trung quốc và theo các chuyên gia thì mẫu đồng hồ này chỉ có 2 chiếc, bốn mặt giống hệt nhau quay
về bốn hướng đông, tây, nam, bắc mặt đồng hồ hình vuông, cạnh 4,5m, phía dưới có 16 chiếc loa chĩa về 4 hướng, lễ khánh thành chiêc đồng hồ được diễn ra vào 11h trưa ngày 2/9/1978 Ngày nay bưu điện Hà Nội vẫn được du khách chú ý bởi vẻ đẹp tráng lệ nằm ngay bên cạnh quần thể kiến trúc hồ Gươm xinh đẹp, đây là điểm khá hấp dẫn để lại nhiều ấn tượng trong lòng du khách, và các nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp
5 Tháp Hòa Phong ( đối diện bưu điện Hà Nội):
Tháp được xây dựng bằng gạch mộc nằm trên vỉa hè bờ đông của hồ gươm bên cạnh đường Đinh Tiên Hoàng, đây vốn là một cây tháp di tích duy nhất còn lại của ngôi chùa Báo Ân nổi tiếng, chùa bị giặc Pháp phá đi vào năm 1892 để lấy đất xây bưu điện và Phủ thống sứ, đây là một kiến trúc khá mộc mạc đơn giản và mang dấu ấn của lịch sử
6 Vườn hoa Lý Thái Tổ:
Phía trước chúng ta là vườn hoa Lý Thái Tổ nơi đặt tượng đài vua Lý Thái
Tổ người đã có công trong việc quyết định dời kinh đô từ Hoa Lư về Thăng Long, mở ra một vùng đất địa linh nhân kiệt, ngàn năm văn hiến
Trang 4Tượng đài được khánh thành ngày 7/10/2004, nặng 32 tấn( trượng 12 tấn, bệ
20 tấn) bằng đồng nguyên chất cao 10,1m là một công trình kiến trúc đẹp nhằm tôn vinh vị vua Lý Thái Tổ, là công trình chào mừng kỷ niệm 50 năm giải phóng thủ đô (10/10/1954 – 10/10/2004) hướng tới kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội (1010 -2010)
7 Trụ sở UBND thành phố Hà Nội:
Trung tâm chính trị lớn của thành phố Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung
8 Cụm di tích Đền Ngọc Sơn:
Trong dân gian đã từng có câu thơ:
Rủ nhau thăm cảnh Kiếm Hồ Thăm cầu Thê Húc, Thăm chùa Ngọc Sơn
Đài nghiên tháp bút chưa sờn
Vì ai xây dựng nên non nước này Khách du lịch đi đến Hà Nội hầu như ai cũng đều cố gắng ít nhất một lần đến với ngọn bút tháp sừng sững bên hồ Hoàn Kiếm với vẻ đẹp của quần thể kiếm trúc đền Ngọc Sơn, đây là một công trình văn hóa đặc sắc vào loài bậc nhất của Thăng Long – Hà Nội, dù không nguy nga vĩ đại, nhưng hài hòa tuyệt diệu với cảnh vật mang đậm nét văn hiến của một dân tộc
Đứng trên bờ hồ từ xa có thể nhìn thấy một hòn đảo mang tên Ngọc Sơn( tức núi ngọc), trước kia đảo này được gọi là đảo Tượng Nhĩ ( tai voi), khi vua Lý Thái Tổ rời đô về Thăng Long đặt tên là đảo Ngọc Tượng, đến đời Trần được đổi
là Ngọc sơn, ngay từ đời Lê đảo đã có võ miếu thờ quan công, sau đó được đổi thành chùa, rồi thành đền nằm gọn trên đảo ngọc trở thành một biểu tượng văn hóa của kẻ sỹ bắc hà
Quay trở lại với Hồ Hoàn Kiếm những năm 70 của thế kỷ 19 khi thực dân Pháp đánh chiếm 3 tỉnh miền đông nam bộ, đất nước đang trong tình thế nguy cấp, chiều chính phong kiến rối ren, đó cũng là lúc cụ Nguyễn Văn Siêu đã đứng
ra vận động cải tác công trình liên hoàn đền Ngọc Sơn – Cầu Thê Húc – tháp bút – đài nghiên, sau 4 năm cải tác và vài lần tu bổ, di tích này đã có được quy mô diện mạo như ngày hôm nay
Trang 5Cụ Siêu và quan án sát Đặng Huy Tá đã cho xây lại cây cầu cũ và đặt tên là Thê Húc Kiều, xây thêm Tháp Bút, Đài Nghiên, lầu được trăng, đình Trấn Ba và đặc biệt cho đặt thêm 2 ban thờ mới, biến đền Ngọc Sơn vốn chỉ thờ các vị thánh
Á Đông thành nơi thờ cả các tôn thần sông núi Việt Nam và đức thánh Trần
- Nghi môn: với 2 chữ Phúc – Lộc tương tự như ở các đình chùa, nhưng với một ý nghĩa riêng biệt, theo cụ Siêu thì ý nói: những ai có tầm nhìn rộng, biết tìm về cội nguồn, học tập người xưa, lòng dạ sáng trong như ngọc (ngọc ư tư), biết gây dừng cho đời (lập nhân), cứu đời ( độ thế) thì tất nhiên sẽ có phúc lộc
- Tháp Bút hình cây bút lông với hàng chữ “tả thanh thiên” (viết lên trời xanh) biểu tượng cho văn chương, tri thức Miếu sơn thần thờ núi Độc tôn biểu trưng cho võ - công với ý nghĩa phải nên coi trọng cả văn lẫn võ, núi
là biểu tượng của chiến công, tháp là biểu tượng của văn vật
- Đài nghiên với hành vế đối quan trọng “kình thiên bút thế thạch phong cao” (thế bút chống trời cao như ngọn núi đá) thể hiện khí phách người quân tử, trọng trí thức, trên đỉnh có nghiên đá vốn để mài mực viết nhữ hình nửa trái đào đặt trên 3 con cóc được khắc nguyên tạc liền khối với bệ gạch, 3 con cóc cùng há miệng như đang kể nói điều gì hân hoan Đài nghiên với ý nghĩa sâu xa được khắc trên đó là tinh thần của cụ Nguyễn Siêu gửi gắm trong đó: đài nghiên ko vuông, không tròn khéo chứa được việc, không cao không dưới ở vào chính giữa, cúi nhìn Hoàn Kiếm ngửa trông ngọn bút, ý nói nên nể trọng những người không vuông không tròn
để họ làm được những việc có ích cho đất nước
(3 con cóc tượng trưng cho sự coi trọng chữ nghĩa gắn với hình ảnh của thầy đồ cóc, nhờ có thầy đồ cóc mà dân mình có văn hóa, có chữ nghĩa…
dù chỉ nhà thầy nhưng mãi mãi được người đời tôn trọng, vẫn có trò ngoan trò giỏi giúp ích cho đời- ông Nguyễn Từ Huy cháu bốn đời của cụ Nguyến Siêu)
2 chữ thiện – ác với ý nghĩa cái ác luôn tồn tại trong cuộc sống nhưng bên cạnh cái ác bao giờ cũng có cái thiện
Trang 6- Cầu Thê Húc: bốn mặt cầu đều khăc chữ “Thê Húc Kiều” (ánh sáng ban mai đậu vào thành cầu) hay nơi đón ánh sáng ban mai, đây là nơi có vị trí đẹp tầm nhìn ra bốn phía đều tuyệt vời, một vị trí rất thu hút du khách, khi đứng trên cầu sẽ có dịp được chiêm ngưỡng nhiều cảnh đẹp xung quang hồ
và tháp rùa…
- Đắc Nguyệt Lâu (lầu được trăng) được khắc các câu đối ca ngợi cảnh đẹp Ngọc Sơn, và nhắc rằng gặp khó khăn nếu biết nhìn xa, biết dựa vào sức trẻ thì mọi khốn khó đều sẽ qua, và có thể làm được những gì mình mong muốn như được trăng vậy
- Đình Trấn Ba( đình chắn sóng) với ý nghĩa nhắc nhở phải trấn chặn làn sóng văn hóa không lành mạnh vào Thăng Long
Cụ phương đình Nguyễn văn Siêu một danh nhân văn hóa thể kỷ 19, lúc đương thời đã được mệnh danh là thần siêu mà tên tuổi đang được hiện diện trên một đường phố trung tâm của Hà Nội ( Phố Nguyễn Siêu), cụ không chỉ có tài năng văn chương mà còn là nhà nho có khí phách cao khiết, do thất vọng với chính sự, buồn phiền về nhân tình thế thái và sự suy đồi của đạo lý mà từ quan về quê hương dựng trường dạy học ở phố Nguyễn Siêu ngày nay, cụ ấp ủ khát vọng đào tạo nên một thế hệ mới truyền cho họ chí hướng,ươc mơ mà cụ chưa thực hiện được
9 Đền Bà Kiệu:
Đền Bà Kiệu có tên là Thiên Thiên Điện được xây dựng từ thời Lê Trung Hưng thờ ba vị nữ tướng: Liễu Hạnh công chúa, đệ nhị ngọc nữ Quỳnh Hoa, đệ tam ngọc nữ Quế Nương Đền có quy mô kiến trúc hình chứ công gồm nhà đại bái 3 gian rộng, khương đình 2 tầng 4 mái, 3 gian hậu cung được quy hoạch tập trung tạo sự bề thế trang nghiêm, 2 cây đa lớn sát bên đền mang lại vẻ đẹp cổ kính và kiến trúc độc đáo của Việt Nam
10.Tượng đài cảm tử quân
Trang 7Đêm 19.12.1946, trước thái độ hung hăng và những hành động cướp nước của thực dân Pháp, toàn quốc kháng chiến bùng nổ, để hưởng ứng lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Hồ Chủ tịch, quân và dân Hà Nội đã kiên cường chiến đấu
để bảo vệ từng con đường góc phố của thủ đô, sau hơn 60 ngày đêm chiến đấu họ
đã viết lên bản hùng ca về tinh thần yêu nước vĩ đại của dân tộc Sau này, để kỷ niệm Ngày Toàn quốc kháng chiến, TP.Hà Nội đã xây dựng tượng đài cảm tử quân tại đền Bà Kiệu với dòng chữ đắp nổi “Cảm tử cho tổ quốc quyết sinh”
11.Nhà hát múa rối Thăng Long:
Nhà hát là điểm đến thu hút khách tham quan du lịch trong và ngoài nước nhà hát Múa rối Thăng Long được thành lập năm 1969 Trải qua gần 40 năm hoạt động dưới sự chỉ đạo, đầu tư của UBND Thành phố Hà Nội và Sở Văn hoá
- Thể thao – Du lịch, Nhà hát không ngừng lớn mạnh, phát triển, nhà hát đã góp phần đầu tư khôi phục bộ môn nghệ thuật rối nước cổ truyền để giới thiệu với khán giả trong nước và quốc tế một loại hình nghệ thuật đậm đà bản sắc dân tộc được lưu giữ bảo tồn, phát triển từ đời này sang đời khác, nhà hát múa rối Thăng Long luôn để lại trong lòng khán giả trong nước và khách quốc tế những tình cảm tốt đẹp
12 Đài phun nước Long Vân – quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục:
Đài phun nước Long Vân thuộc quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục trước đây, thường được xem là km số 0, vì vậy tất cả các tuyến đường bộ dường như đều được tính theo cột mốc này, điều đó cũng có nghĩa là vị trí này được xem là trung tâm của thủ đô Hà Nội
Đông kinh nghĩa thục là một phong trào yêu nước xuất hiện ở Bắc Kỳ vào đầu thế kỷ 20, lấy trường học hợp pháp ở Hà Nội làm trung tâm để mở rộng phạm vi ra nhiều nơi, hoạt động ở trường mở ra nhiều lĩnh vực nổi bật nhất là văn hóa giáo dục xã hội, đông kinh nghĩa thục là chống lại những cái lạc hậu của
xã hội phong kiến đang là trở lực ngăn cản sự tiến bộ của xã hội
Trang 813 Đền thờ vua Lê Thái Tổ
Là nơi tưởng niệm và ghi nhớ công ơn vị anh hùng dân tộc Lê Lợi, một vị vua đã có công lớn trong việc đánh đuổi giặc Minh gìn giữ bờ cõi dân tộc, gắn liền với truyền thuyết Hồ Hoàn Kiếm
14.Tòa soạn báo Hà Nội Mới
15.Trụ sở CAND quận Hoàn Kiếm