- Trình bày được ý nghĩa của hô hấp: giải phóng năng lượng và tạo các sản phẩm trung gian dùng cho mọi quá trình sinh tổng hợp.. - Trình bày được ti thể (chứa các loại enzim) là cơ quan [r]
Trang 1Ngày soạn: 1/9/2011
Tuần: 5 Tiết: 10
Bài 11: HÔ HẤP Ở THỰC VẬT
I Mục tiêu bài giảng:
1 Về kiến thức:
- Trình bày được ý nghĩa của hô hấp: giải phóng năng lượng và tạo các sản phẩm trung gian dùng cho mọi quá trình sinh tổng hợp
- Trình bày được ti thể (chứa các loại enzim) là cơ quan thực hiện quá trình hô hấp ở thực vật
- Trình bày được hô hấp hiếu khí và sự lên men
+ Trường hợp có ôxi xảy ra đường phân và chu trình Crep (chu trình Crep và chuỗi chuyền điện tử) Sản sinh nhiều ATP
+ Trường hợp không có ôxi tạo các sản phẩm lên men
- Trình bày được mối liên quan giữa quang hợp và hô hấp
- Nhận biết được hô hấp ánh sáng diễn ra ngoài ánh sáng
- Biết được bào quan của quá trình hô hấp
- Học sinh tìm được hệ số hô hấp (RQ) và nêu được ý nghĩa của nó
2 Về kỹ năng:
- Kỹ năng quan sát
- Kỹ năng phân tích, tổng hợp
3 Về thái độ:
- HS nhận thức rõ vai trò quan trọng của quá trình hô hấp
- Giáo dục ý thức tìm hiểu và ứng dụng trong bảo quản nông sản
II Phương pháp và phương tiện dạy học:
1 Phương pháp:
+ Hỏi đáp
+ Khám phá
+ Diễn giảng
2 Phương tiện:
- SGK sinh học 11
- Hình 11.1, 11.2, 11.3 SGK
III Trọng tâm: Mục III.
IV Nội dung và tiến trình lên lớp:
1 Chuẩn bị:
- Ổn định lớp (1 phút)
- Kiểm tra bài cũ: (5 phút)
Câu 1: Nêu các biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất cây trồng (6 đ)
+ Tăng cường độ và hiệu suất quang hợp bằng chọn giống và kỹ thuật
+ Điều khiển sự sinh trưởng diện tích lá
+ Nâng cao hiệu số hiệu quả quang hợp và hệ số kinh tế
+ Chọn giống cây trồng có thời gian sinh trưởng vừa phải hoặc đúng thời vụ
-Vào bài:
+Em có để ý lúa giống sau khi ngâm ủ 1 ngày có hiện tượng gì xảy ra khi ta đặt tay vào đống lúa? + Đống lúa nóng lên
+Vậy nhiệt sinh ra do quá trình nào? Hô hấp
+Vậy hô hấp là gì? Diễn ra như thế nào Ta sẽ tìm hiểu trong bài học hôm nay
2 Trình bày tài liệu mới: Bài 11: Hô hấp ở thực vật.
Bài 11: Hô hấp ở thực vật
I Khái niệm:
1 Định nghĩa:
Hoạt động 1:
Trang 2- Hô hấp là quá trình ôxy hóa
các hợp chất hữu cơ thành CO2
và H2O,đồng thời giải phóng
năng lượng
- Phương trình hô hấp:
C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O
+ Q (ATP + nhiệt)
2 Vai trò của quá trình hô
hấp:
Hô hấp là quá trình sinh lý
trung tâm của cây xanh, có vai
trò đặc biệt quan trọng trong
trao đổi chất và chuyển hóa
năng lượng
- Thông qua quá trình hô hấp,
năng lượng được giải phóng từ
các hợp chất hữu cơ dưới dạng
ATP Và năng lượng này sử
dụng cho quá trình trao đổi chất,
hấp thụ và quá trình vận chuyển
chủ động, vận động sinh trưởng,
phát quang sinh học
- Trong quá trình hô hấp, nhiều
sản phẩm trung gian hình thành
và là nguyên liệu cho các quá
trình tổng hợp nhiều chất hữu
cơ khác cho cơ thể
* 1 glucôzơ ⃗hohap 38 ATP
1glucôzơ → 674 kcal/M
Hô hấp chỉ sử dụng 50% năng
lượng có trong phân tử glucôzơ
II Cơ quan và bào quan hô
hấp:
1 Cơ quan hô hấp:
- TV không có cơ quan chuyên
trách về hô hấp
- Hô hấp xảy ra ở tất cả các cơ
quan của cơ thể
- Hô hấp xảy ra mạnh ở cơ quan
đang sinh trưởng(hạt đang nảy
mầm), sinh sản (hoa,quả)và ở
rễ
2 Bào quan hô hấp:
- Ti thể là bào quan thực hiện
chức năng hô hấp
- Hô hấp là gì?
- Viết phương trình tổng quát quá trình
hô hấp?
- Lưu ý:
+ Năng lương sinh ra bao gồm ATP và nhiệt Vì vậy khi sờ tay vào đống lúa đang ủ sẻ nóng
+ Đây là PT hô hấp đại diện cho hô hấp ở thực vật
- Biểu hiện nhận thấy của hô hấp là sự tỏa nhiệt và thoát hơi nước Thực chất bên trong là cả một quá trình phức tạp
- Nếu không có quá trình hô hấp thì điều
gì sẻ xảy ra?Hô hấp có vai trò như thế nào đối với đời sống thực vật?
- Năng lượng được tạo ra dưới dạng nào?
Và sử dụng cho quá trình nào?
- Ngoài năng lượng, hô hấp còn tạo ra sản phẩm nào khác không?
- Trong sản xuất, làm thế nào để rễ cây
hô hấp tốt nhất?
- 1 phân tử glucôzơ qua quá trình hô hấp tạo ra được bao nhiêu ATP?
- Hô hấp đã sử dụng hết năng lượng có trong 1 phân tử glucôzơ không?
-Từ các dữ liệu trên ta thấy hô hấp là quá trình sinh lí trung tâm của cây xanh,có vai trò đặc biệt trong vận chuyển các chất(vận chuyển chủ động) và chuyển hóa năng lượng
* Ở rễ, hô hấp còn giúp cho quá trình hấp
thu nước và chất khoáng vào rễ
Hoạt động 2:
- Ở thực vật có cơ quan chuyên trách thực hiện chức năng hô hấp không?
- Hô hấp diễn ra ở đâu?
- Hô hấp diễn ra mạnh ở cơ quan nào?
- Bào quan nào thực hiện chức năng hô hấp?
- Quan sát hình và mô tả cấu tạo của ti thể
Hoạt động 3:
Quan sát hình 11.1 và cho biết:
- Quá trình hô hấp gồm những giai đoạn nào?
- Thảo luận nhóm và hoàn thành phiếu
- Hô hấp là quá trình ôxy hóa các hợp chất hữu cơ thành CO2 và H2O,đồng thời giải phóng năng lượng
- Phương trình hô hấp: C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + Q
- SV sẽ chết
- Tạo ra năng lượng và nhiều sản phẩm trung gian
- ATP, sử dụng cho quá trình trao đổi chất, hấp thụ,
…
- Hô hấp còn tạo ra nhiều sản phẩm trung gian
- Cày sới, sục bùn,…
- 38 ATP
- Chưa, chỉ sử dụng được 50% năng lượng của 1 phân tử glucôzơ
- TV không có cơ quan chuyên trách, hô hấp diễn
ra ở tất cả các cơ quan
- Cơ quan đang sinh trưởng, sinh sản và ở rễ
- Ti thể
- Gồm: màng trong (gấp nếp gọi là mào), màng ngoài và chất nền
- Thảo luận nhóm và hoàn thành phiếu học tập trong 2 phút Đại diện nhóm trả lời
Trang 3III Cơ chế hô hấp:
Giai đoạn 1 : Đường phân, xảy
ra ở tế bào chất
Glucôzơ → Axit piruvíc + ATP
+ NADH
Giai đoạn 2 :
+ Nếu không có O2 :Hô hấp kị
khí (lên men), xảy ra ở tế bào
chất
Axít piruvíc → Rượu êtilíc +
CO2 + NL
Axít piruvíc → Axit Lactíc +
NL
+ Nếu có O2 :Hô hấp hiếu khí,
xảy ra chất nền ty thể theo chu
trình Crep:
Axit piruvíc → CO2 + ATP +
NADH +FADH2
Giai đoạn 3 : Chuổi chuyền
êlectron và phốtphorin hóa ôxi
tạo ATP và H2O ,cần có O2 ,
xãy ra ở màng trong ty thể
+ Chuổi chuyền êlectron tạo
nước
+ Phốtphorin hóa ôxi tạo 32
ATP
IV Hệ số hô hấp (RQ):
- Là tỷ số giữa số phân tử CO2
thải ra và số phân tử O2 lấy vào
khi hô hấp
- Ý nghĩa:
+ Cho biết nguyên liệu hô hấp
thuộc nhóm chất gì:
Cacbôhidrat: RQ=1
học tập:
“Cho biết: nơi xảy ra, sản phẩm, năng lượng được tạo ra ở mỗi giai đoạn của quá trình hô hấp”
GĐ1 (đường phân)
GĐ2 (hô hấp hiếu khí hoặc kỵ khí)
GĐ3 (chuổi chuyền điện tử)
Có oxi
Không
có oxi Nơi
xảy ra Sản phẩm Năng lượng tạo ra
- Đường phân là quá trình phân giải kỵ khí hay hiếu khí?
- Từ 1 phân tử glucôzơ qua quá trình hô hấp tạo ra 38 ATP Nhưng trên sơ đồ chỉ
có 36 ATP Vậy 2 ATP còn lại ở đâu?
- Nêu điểm khác nhau giữa quá trình hô hấp hiếu khí và lên men
-Khi cây bị ngập úng thì điều gì sẽ xảy ra?
* Khi cây bị ngập úng thì O2 khuếch tán vào rễ ít nên diễn ra hô hấp kị khí tạo rượu và axit lactic, nếu chúng tích lũy nhiều sẽ gây độc (rượu ít gây độc hơn)
Hoạt động 4:
- Hệ số hô hấp là gì? Cho ví dụ
- Hệ số hô hấp nói lên điều gì?
+RQ cacbohidrat >1 → cây thiếu O2 → cày xới kịp thời, bón phân hữu cơ
+Ở 1 số hạt có dầu thì RQ <1
- Kỵ khí
- 2 ATP sử dụng để vận chuyển nguyên liệu qua màng của ti thể
- + Hô hấp hiếu khí: có ôxi, CHC được phân giải hoàn toàn thành CO2 và H2O, chất nhận electron là Oxi, tạo nhiều năng lượng (ATP) hơn
+ Lên men: không có ôxi, CHC không được phân giải hoàn toàn tạo rượu và axit, chất nhận electron là phân
tử hữu cơ, tạo ít năng lượng (năng lượng chủ yếu tích lũy trong hợp chất hữu
cơ, không tích lũy dưới dạng ATP)
-Rễ không hô hấp được
- Là tỷ số giữa số phân tử CO2 thải ra và số phân tử O2 lấy vào khi hô hấp
- Cho biết nguyên liệu hô hấp thuộc nhóm chất gì:
Trang 4Prôtêin, lipit: RQ<1
Axit hữu cơ: RQ>1
+ Từ hệ số hô hấp có thể đánh
giá được tình trạng hô hấp của
cây Từ đó có biện pháp kĩ thuật
bảo quản, chăm sóc cây trồng
V Hô hấp sáng:
- Hô hấp xảy ra ngoài ánh sáng :
khi cường độ ánh sáng cao, tỉ lệ
O2/CO2 xấp xĩ 10 lần
- Hô hấp sáng xảy ra ở lục lạp
và ty thể, vi thể của thực vật C3
- Hô hấp sáng không tạo ra năng
lượng ATP mà còn tiêu tốn 30
-50% sản phẩm quang hợp
VI Mối quan hệ giữa quang
hợp và hô hấp:
- Quang hợp tạo ra sản phẩm
(chất hữu cơ, O2) là nguyên liệu
cho hô hấp
- Hô hấp tạo ra CO2, H2O là
nguyên liệu cho quang hợp
Hoạt động 5:
Quan sát hình 11.2 và cho biết:
- Hô hấp sáng là gì?
- Hô hấp sáng xảy ra ở nhóm thực vật nào? Trong điều kiện gì?
- Hô hấp sáng xảy ra ở bào quan nào?
- Nguồn gốc của axit glycôlic?
- Mô tả quá trình diễn ra hô hấp sáng
- Hô hấp sáng có lợi cho thực vật không?
Vì sao?
Hoạt động 6:
Quan sát hình 11.3:
- Hãy chứng minh quang hợp là tiền đề cho hô hấp và ngược lại
- HS trả lời
- O2 liên kết với RiDP(C5),bị ôxy hóa tạo thành axit glicolic (C2) Glicolic chuyển vào Perôxixôm tạo thành glixin Glixin chuyển vào
ty thể, phân giải thành CO2
- Không, gây láng phí sản phẩm quang hợp
-Quang hợp tạo ra sản phẩm (chất hữu cơ, O2) là nguyên liệu cho hô hấp
- Hô hấp tạo ra CO2, H2O
là nguyên liệu cho quang hợp
3 Củng cố: (3 phút)
-Trong trồng trọt,làm thế nào để hạn chế tình trạng thiếu oxi của cây?
-Chống úng kịp thời khi mưa ngập,xới đất thường xuyên để đảm bảo đất luôn tơi xốp,thoáng khí
- Một số thực vật sống trong điều kiện thiếu oxi:Tràm,mắm thì chúng hô hấp bằng cách nào? -Chúng thích nghi bằng cách hình thành rễ chống(tràm)phế căn(mắm)
4 Dặn dò: (1 phút)
- Xem lại bài
- Trả lời các câu hỏi cuối bài trong SGK
- Chuẩn bị bài 12: Trả lời các câu hỏi 1, 2, 3, 4, 5 SGK
Rút kinh nghiệm:
Tổ trưởng ký duyệt Giáo viên soạn
Thái Thành Tài