Tác giả lấy hình ảnh những ngôi sao xa xôi ấy đặt nhan đề tác phẩm mang ý nghĩa biểu tượng ngời sáng của phẩm chất cách mạng, của tinh thần yêu nước và tâm hồn trong sáng mộng mơ của [r]
Trang 1TỐM TẮT MỘT SỐ TÁC PHẨM TRUYỆN HĐ LỚP 9
VÀ Ý NGHĨA NHAN ĐỀ
LÀNG
1.
Tóm tắt ( Kim Lân )
Kháng chiến, Ông Hai - người làng chợ Dầu, buộc phải rời làng đi tản cư Sống ở nơi tản cư, lòng ông luôn day dứt nhớ về làng Ông thường khoe về ngôi làng chợ Dầu giàu có trù phú và giàu tinh thần kháng chiến của mình Ngày ngày, sau khi tăng gia sản xuất, ông cũng ra phòng thông tin nghe người ta đọc báo để nghe lỏm chẳng sót một câu nào về tình hình kháng chiến Bao nhiêu là tin hay về những chiến thắng của quân ta ruột gan ông lão
cứ múa cả lên, trong đầu bao nhiêu ý nghĩ vui thích Xong, ông lại ra quán nước để hỏi thăm tin tức về làng qua những người tản cư.Tại quán nước đó, ông Hai nghe tin làng Dầu làm việt gian theo giặc Ông vô cùng đau đớn và xấu hổ Về nhà ông nằm vật ra giường nhìn lũ con, nước mắt cứ trào ra Lòng ông đau xót và nhục nhã vô cùng Ông không dám đi đâu, chỉ ru rú
ở nhà Nghe bất cứ ai nói chuyện gì, ông cũng nơm nớp lo sợ, sợ rằng người ta nói chuyện ấy… Bà chủ nhà đã đuổi khéo vợ chồng con cái nhà ông Ông Hai lâm vào hoàn cảnh bế tắc: Ông đã có ý nghĩ quay về làng nhưng ông lại gạt phắt đi vì về làng là bỏ kháng chiến, bỏ cụ
Hồ Nỗi đau đớn giằng xé tâm can vì “ Làng thì ông yêu thật nhưng làng theo tây rồi thì phải thù” Ông khó xử bế tắc chẳng biết tâm sự cùng ai chỉ biết tâm sự với đứa con về nỗi lòng của mình, đó là quyết tâm đi theo kháng chiến , ủng hộ cụ Hồ Chí Minh Nhưng thật may cho ông, tin làng Chợ Dầu theo giặc chỉ là tin đồn nhảm khi tin này được cải chính, ông vui vẻ
và phấn chấn, ông cứ múa cả hai tay lên mà đi khoe với mọi người: Nhà ông bị giặc đốt, làng ông bị giặc phá Rồi đêm đêm ông lại tiếp tục sang nhà bác Thứ để khoe về cái làng của mình
2 Nhan đề của truyện là “Làng” sao không phải là “Làng Dầu” chẳng hạn Từ nhan đề của truyện, em hiều gì về chủ đề của tác phẩm?
Gợi ý:
a Nhan đề của truyện là “Làng” không phải là “Làng Dầu” vì nếu là “làng Dầu” thì vấn
đề mà tác giả đề cập tới chỉ nằm trong phạm vi nhỏ hẹp, cụ thể ở một làng Dụng ý của tác giả muốn nói tới một vấn đề mang tính phổ biến ở khắp các làng quê, có trong mọi người nông dân Bởi thế “làng” là nhan đề hợp lý với dụng ý của tác giả Qua đó ta hiểu chủ đề của truyện: ca ngợi tình yêu làng quê tha thiết của những người nông dân Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp
Như vây, nhan đề “làng” vừa nói lên được cái riêng là tình yêu làng của ông Hai, đồng thời qua cái riêng ấy, cũng nói lên được cái chung : tấm lòng của những người dân quê đất Việt
LẶNG LẼ SA PA
1 Tóm tắt ( Nguyễn Thành Long )
Rời cây cầu số 4, chiếc xe chở hành khách lên Lai Châu trèo lên núi Bác lái xe, ông hoạ sĩ già, cô kĩ sư trẻ mới ra trường trò chuyện với nhau về Sa Pa, về hội hoạ, về hạnh phúc, tình yêu Chiếc xe dừng lại để lấy nước và cho hành khách nghỉ ngơi Bác lái xe giới thiệu với ông hoạ sĩ và cô gái về “một người cô độc nhất thế gian” Đó là anh thanh niên 27 tuổi, làm công tác vật lí địa cầu trên đỉnh Yên Sơn cao 2600m Anh mời hai người lên nhà chơi, sau đấy họ nói chuyện với nhau khoảng 30 phút Anh kể cho ông họa sĩ và cô gái nghe về cuộc sống về công việc và anh rất yêu và gắn bó với công việc lắm gian khổ của mình Anh còn
Trang 2thích đọc sách, trồng cây thuốc, trồng hoa, nuôi gà Nơi anh ở ngăn nắp, gọn gàng Nói
chuyện với anh, ông hoạ sĩ đã vẽ anh Nhưng anh đã giới thiệu với ông hoạ sĩ về ông kĩ sư dưới vườn rau Sa Pa, anh cán bộ nghiên cứu bản đồ sét- những người cũng giống như anh, say mê làm việc, cống hiến tuổi trẻ, trí tuệ, hạnh phúc cá nhân cho đất nước Cô kĩ sư sau khi nói chuyện với anh TN, nhận thấy sự từ bỏ mối tình đầu nhạt nhẽo của mình là đúng đắn và yên tâm với quyết định nhận công tác miền núi Sau 30 phút nói chuyện, đến giờ ốp, anh TN phải chia tay mọi người trong sự tiếc nuối và quyến luyến Anh không quên tặng hai người một làn trứng để ăn đường, tặng cô gái một bó hoa thật đẹp
2: Nhan đề « Lặng lẽ Sa Pa »
- Trước hết nói về vẻ đẹp của Sa Pa, một vẻ đẹp yên bình, êm đềm và rất thơ mộng, lặng lẽ
mà không hề quạnh hưu
- Nhưng nhan đề LLSP chủ yếu khắc hoạ vẻ đẹp của những con người lao động lặng thầm trên mảnh đất Sa Pa vốn yên bình lặng lẽ ấy Những công việc, thành quả mà họ đạt được cũng hết sức bình dị, họ làm việc say mê không hề nghĩ đến nghỉ ngơi và cũn không cần ai biết đến mình Họ là những con người rất đỗi khiêm tốn, những anh hùng vô danh Từ ý nghĩa đó, nhan đề lặng lẽ Sa Pa chủ yếu ca ngợi những con người đang ngày đêm lặng lẽ âm thầm cống hiến hết sức mình cho đất nước
=>Nhan đề giúp ta cảm nhận sâu sắc hơn vẻ đẹp của những con người nơi Sa Pa lặng lẽ
« Lặng lẽ » được đưa lên đầu câu để nhấn mạnh vẻ đẹp thầm lặng, bình dị của họ Và phải chăng đó cũng là nhịp sống yên bình , êm ả của cả vùng đất xa xôi và thơ mộng ấy Như vậy ngay từ nhan đề đã toát lên được chủ đề của tác phẩm Nhan đề LLSP hàm chứa cả đề tài, chủ đề và cả tình cảm của tác giả gửi gắm vào tác phẩm Đó là nét đặc sắc của Nguyễn Thành Long khi đặt tên cho TP của mình
CHIẾC LƯỢC NGÀ 1.Tóm tắt ( Nguyễn Quang Sáng )
Ông Sáu xa nhà đi kháng chiến Mãi đến khi con gái lên tám tuổi ông mới có dịp về thăm nhà thăm con Bé thu không nhận ra cha vì vết thẹo trên mặt làm ba em không giống với người trong ảnh chụp chung với má mà em đã biết Em đối xử với ba như một người xa lạ và đáng ghét Nhờ bà ngoại giải thích , Thu nhận ra cha, tình cha con thức dậy mãnh liệt thì cũng là lúc ông sáu phải ra đi Ở khu căn cứ, người cha dồn hết tình cảm yêu thương con vào việc làm chiếc lược ngà để tặng cô con gái bé bỏng Nhưng chưa kịp trao tận tay cho con gái, trong một trận càn, ông Sáu hi sinh Trước lúc nhắm mắt, không còn nói được điều gì, ông móc túi lấy cây lược trao cho người bạn với cái nhìn rất lâu như một lời kí thác
2 Ý nghĩa nhan đề Chiếc lược ngà:
Chiếc lược ngà, một kỉ vật nhỏ bé được làm bằng một vật liệu quý giá, là vật kỉ thiêng liêng
của tình cha con:
- Chiếc lược ngà được ông Sáu tỉ mỉ, cẩn thận khắc từng chiếc răng lược, rồi khắc lên dòng chữ “ Yêu nhớ tặng Thu, con của ba” là kết tinh của tình yêu thương sâu nặng vô bờ bến của ông Sáu đối với con Chiếc lược chưa chải được mái tóc của con nhưng phần nào gỡ rối được phần nào tâm trạng của người cha
- Rồi chiếc lược ngà trở thành cầu nối tình cha con trong xa cách trong cảnh ngộ chiến tranh:
Nhớ con anh mang chiếc lược ra chải lên đầu minh làm chiếc lược ngày càng sáng đẹp thêm
Nó là minh chứng cho nỗi nhớ thương con da diết, cho tình cha con thiêng liêng bất tử
Trang 3BẾN QUÊ ( Nguyễn Minh Châu )
1 : Tóm tắt truyện « Bến quê »
“ Bến quê” là truyện ngắn chứa đựng những suy nghĩ, trải nghiệm sâu sắc của nhà văn
trước cuộc đời, thức tỉnh mọi người về những vẻ đẹp và những giá trị đích thực của những điều bình dị, gần gũi và bền vững quanh ta
Nhân vật trung tâm của tác phẩm là Nhĩ Thời trẻ, anh đã từng đi khắp mọi nơi trên trái đất, mấy năm nay không may mắc phải căn bệnh hiểm nghèo, bị liệt toàn thân nên phải sống nốt quãng đời còn lại trên chiếc giường kê cạnh cửa sổ, trông ra bến sông Hàng ngày, anh không nhích nổi nửa gang trên giường, mọi hoạt động của anh phải nhờ vào sự giúp đỡ của
vợ con và những người hàng xóm Chính vào thời điểm ấy, anh đã phát hiện ra vẻ đẹp bình dị
mà hết sức quyến rũ của cảnh vật quê hương, đặc biệt là vùng đất bên kia sông – ngay trước cửa sổ nhà anh, mà giờ đây anh mới cảm nhận được “những màu sắc thân thuộc quá như da
thịt, hơi thở của đất màu mỡ ” nơi bến quê thân thuộc Cũng như đến lúc nằm liệt giường,
sống trong sự chăm sóc của vợ, Nhĩ mới cảm nhận được nỗi vất vả, sự tần tảo, tình yêu và đức hi sinh thầm lặng của vợ mình Nhĩ vô cùng khao khát được một lần đặt chân lên bờ bãi bên kia sông, mảnh đất thật gần gũi giờ đây đã trở nên xa vời đối với anh Một buổi sáng, Anh đành nhờ con trai thực hiện giúp mình ước muốn ấy nhưng con trai anh lại quá vô tình, không hiểu được điều kí thác của bố nên làm một cách miễn cưỡng và đã bị cuốn hút vào nhũng trò chơi hấp dẫn trên đường để lỡ mất chuyến đò ngang duy nhất trong ngày Nhĩ buồn
bã nghĩ rằng : “ Trong cuộc đời, con người ta khó tránh khỏi những điều vòng vèo chùng chình” Đến cuối truyện, khi con đò ngang vừa chạm vào bờ đất bên này, Nhĩ thu hết tàn lực
để “ đu mình nhô người ra ngoài, giơ cánh tay gầy guộc ra phía ngoài cửa sổ khoát khoát – Y như đang khẩn thiết ra hiệu cho một người nào đó”
2 : Giải thích nhan đề truyện « Bến quê »
- Đặt tên cho truyện ngắn « Bến quê »,
+ Bến quê là nơi sinh hoạt đông vui ở làng quê như bến nước, mái đình, cây đa… Bến quê
là nơi đi và về là bến đậu bình yên của những con đò quen thuộc, của những con người quê hương đã từng bôn ba đây đó, đã từng trải qua nhiều sóng gió của cuộc đời nay trở về sống những ngày tháng cuối cùng, cảm thấy được che chở và bình yên Bến quê – gia đình, quê hương - với họ lúc này là nơi nương tựa êm đềm nhất trong cuộc đời mỗi con người Vói ý nghĩa này nhan đề Bến quê có ý nghĩa là gia đình, quê hương là nơi neo đậu cuối cùng là bến đỗ bình yên cho cuộc đời mỗi con người, đánh thức ở con người những giá trị gần gũi, bền vững thiêng liêng đó là tình cảm gia đình, quê hương
Nhan đề truyện cho thấy cách lựa chọn đề tài của tác giả thật dung dị nhưng mang tính biểu tượng sâu sắc Đó là một đặc điểm nghệ thuật bao trùm của « Bến quê » tạo nên cách hiểu đa dạng và ý nghĩa nhiều tầng của thiên truyện
NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI ( Lê Minh Khuê ) 1Tóm tắt : Ba nữ thanh niên xung phong làm thành một tổ trinh sát mặt đường tại một địa
điểm trên tuyến đường Trường Sơn Họ gồm có : hai cô gái rất trẻ là Định và Nho, còn tổ trưởng là chị Thao lớn tuổi hơn một chút Nhiệm vụ của họ là quan sát địch ném bom, đo khối lượng đất đá phải san lấp do bom địch gây ra, đánh dấu vị trí các trái bom chưa nổ và phá bom Công việc của họ hết sức nguy hiểm vì luôn phải đối mặt với thần chết trong mỗi lần phá bom và phải làm việc giữa ban ngày dưới bom đạn của quân thù trên một tuyến đường ác liệt Tuy vậy, họ vẫn lạc quan yêu đời, vẫn có những niềm vui hồn nhiên của tuổi
Trang 4trẻ, những giây phút thanh thản, mơ mộng và đặc biệt họ rất gắn bó, yêu thương nhau trong tình đồng đội, dù mỗi người một cá tính Cái hang đá dưới chân cao điểm là « ngôi nhà » của
họ đã lưu giữ biết bao kỉ niệm đẹp của ba cô gái mở đường trong những tháng ngày gian khổ
mà anh hùng của cuộc kháng chiến chống Mĩ Đoạn cuối của truyện kể về tâm trạng của ba
cô gái đặc biệt là Phương Định trong một trận phá bom , Nho bị thương, chị Thao, phương Định chăm sóc vết thương cho Nho
2 : Giải thích nhan đề : Những ngôi sao xa xôi
Những ngôi sao xa xôi là một nhan đề mang hình ảnh đẹp vừa có ý nghĩa cụ thể vừa có ý
nghĩa ẩn dụ mang tính biểu tượng:
- Thoạt đầu, có vẻ như không có gì thật gắn bó với nội dung của truyện Và chỉ gần đến cuối câu chuyện, hình ảnh những ngôi sao mới xuất hiện trong những cảm xúc hồn nhiên, mơ mộng của Phương Định, ngôi sao trên bầu trời thành phố Ánh đèn điện như những vì sao lung linh trong xứ sở thần thiên của những câu chuyện cổ tích.:Biểu hiện cho những khát vọng, ước mơ trong tâm hồn thiếu nữ về một cuộc sống thanh bình, êm ả giữa khốc liệt của chiến tranh Trong không khí bàng hoàng của bom đạn, trong sự mong manh giữ cái sống và cái chết tất cả như trở nên xa vời
- Ánh sáng của các vì sao trên bầu trời thường nhỏ bé, không dễ nhận ra, không rực rỡ chói loà như mặt trời, và cũng không bàng bạc như mặt trăng Những ngôi sao trên bầu trời tuy nhỏ bé nhưng sáng lấp lánh, không rực rỡ nhưng rất sáng trong tồn tại mãi trên bầu trời, ẩn hiên trong xa xôi của vũ trụ làm mê hoặc lòng người
- Những ngôi sao trong truyện ngắn NNSXX , đó là vẻ đẹp lấp lánh của ba cô gái TNXP Tác giả lấy hình ảnh những ngôi sao xa xôi ấy đặt nhan đề tác phẩm mang ý nghĩa biểu tượng ngời sáng của phẩm chất cách mạng, của tinh thần yêu nước và tâm hồn trong sáng mộng mơ của các cô thanh niên xung phong: Phương Định, Thao, Nho và đó cũng là hình ảnh của các cô gái TNXP nói chung: Ho như những ngôi sao trên bầu trời, tuy nhỏ bé nhưng mãi lung linh tỏa sáng mãi trong muôn vàn những người anh hùng của quê hương đất nước Việt nam
- Nhan đề còn mang nét đặc trưng của văn học thời kì này: khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn Ca ngợi chủ nghĩa anh hùng và phẩm chất cao cả của con người Việt nam trong cuộc chiến tranhn yêu nước
ĐỒNG CHÍ ( Chính Hữu )
Đêm nay rừng hoang sương muối Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới Đầu súng trăng treo
Ba câu thơ tả một đêm phục kích giặc của những người lính Nền bức tranh là đêm –
“rừng hoang sương muối”gợi ra một cảnh tượng âm u, hoang vắng và lạnh lẽo Không chỉ cái giá, cái rét cứ theo đuổi mà còn bao nguy hiểm ác liệt của kẻ thù đang chờ người chiến sĩ ở phía trước
- Nổi bật trên nền hiện thực khắc nghiệt ấy là những người lính đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới trong cái nơi mà sự sống và cái chết chỉ trong gang tấc Từ “chờ” cũng đã nói rõ cái
tư thế, cái tinh thần chủ động đánh giặc của họ Rõ ràng khi những người lính đứng cạnh bên nhau vững chãi, truyền cho nhau hơi ấm thì tình đồng chí đã trở thành ngọn lửa sưởi ấm họ
để họ có sức mạnh vượt qua cái cái gian khổ, ác liệt, giá rét ấy… Tầm vóc của những người lính bỗng trở nên lớn lao anh hùng
Trang 5- Câu thơ cuối là một hình ảnh đẹp được nhận ra từ những đêm hành quân phục kích giặc của chính người lính như Chính Hữu Một hình ảnh lãng mạn bay bỗng được chắp cánh từ hiện thực cuộc sống chiến đấu đầy khó khăn gian khổ của người lính Đêm khuya, trong thời tiết khắc nghiệt và đầy căng thẳng, trăng trên vòm trời cao đã sà xuống thấp dần, từ xa nhìn tới, vầng trăng như treo trên đầu mũi súng của người chiến sĩ đang phục kích chờ giặc Rõ ràng, tình cảm đồng chí ấm áp, thiêng liêng đã mang đến cho người lính cảm hứng lãng mạn, cảm hứng thi sĩ trong hiện thực đầy khắc nghiệt qua hình ảnh “Đầu súng trăng treo”.Trong hoàn cảnh hết sức gian khổ khốc liệt: đêm đông giá lạnh, rừng hoang sương muối, cái chết cận kề, tâm hồn nhậy cảm của người chiến sĩ vẫn tìm thấy chất thơ bay bổng trong vẻ đẹp bất ngờ của cuộc chiến đấu của người lính và trăng Bốn chữ “Đầu súng trăng treo” làm nhịp thơ đột ngột thay đổi, dồn nén, như “nhịp lắc của kim đồng hồ - nhịp tim của người chiến sĩ
”( theo chính Hữu )chông chênh, trong bát ngát…gây sự chú ý cho người đọc Súng – trăng
và từ “treo” đã tạo nên một mối quan hệ bất ngờ độc đáo, nối hai sự vật ở cách xa nhau - mặt đất và bầu trời, hiện thực và lãng mạn, gợi những liên tưởng thú vị, bất ngờ “Súng” là biểu tượng của chiến đấu, “trăng” là biểu tượng của cái đẹp, cho niềm vui lạc quan, cho sự bình yên của cuộc sống Súng và trăng là hiện thực và lãng mạn, là chiến sĩ và thi sĩ, là “một cặp đồng chí” tô đậm vẻ đẹp tâm hồn và cuộc đời của những người lính đang đứng cạnh bên nhau cùng nhau làm nhiệm vụ cao cả: chiến đấu vì độc lập tự do, vì sự bình yên cho tổ quốc, nhân dân Chính tình đồng chí đã làm cho người chiến sĩ cảm thấy cuộc đời vẫn đẹp, vẫn thơ mộng, tạo cho họ sức mạnh chiến đấu và chiến thắng Với hình ảnh “ Đầu súng trăng treo” đã làm cho bài thơ kết thúc rồi mà vẫn còn vang ngân, làm cho hình ảnh người lính và tình đồng chí đồng đội của họ càng thêm cao đẹp
=> Hiếm thấy một hình tượng thơ nào vừa đẹp vừa mang đầy ý nghĩa như “Đầu súng trăng treo” Đây là một sáng tạo đầy bất ngờ góp phần nâng cao giá trị bài thơ, tạo được những dư vang sâu lắng trong lòng người đọc