Hướng dẫn thực hành lập kế hoạch khuyến nông

7 * Bước 1: Thu thập và đánh giá các thông tin trong từng lĩnh vực sản xuất và hoạt động khuyến nông - Sinh viên đóng vai cán bộ khuyến nông: giới thiệu, chào hỏi, giải thích rõ cho ngư

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP - 2017

ThS TRỊNH HẢI VÂN

H¦íng dÉn thùc hµnh LËp kÕ ho¹ch khuyÕn n«ng

1

ThS TRỊNH HẢI VÂN

HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH LẬP KẾ HOẠCH KHUYẾN NÔNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP - 2017

2

3

LỜI NÓI ĐẦU

Lập kế hoạch khuyến nông là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu khi tiến hành các hoạt động khuyến nông ở các cấp, đặc biệt là cấp địa phương Bên cạnh việc trang bị cho sinh viên đầy đủ các kiến thức về quá trình lập kế hoạch khuyến nông, việc thực hành các kỹ năng là hết sức cần thiết, giúp cho các em củng cố được kiến thức lý thuyết

Với mục đích cung cấp các thông tin cần thiết cho giảng viên và sinh viên

để thực hiện tốt hoạt động giảng dạy và học tập, chúng tôi biên soạn cuốn bài

giảng: “Hướng dẫn thực hành Lập kế hoạch khuyến nông” Nội dung bài

giảng được kết cấu gồm có 5 bài, gắn với các bước thực hiện lập kế hoạch khuyến nông cụ thể ở địa phương

Để hoàn thành cuốn bài giảng này chúng tôi đã nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các nhà chuyên môn và các đồng nghiệp, đặc biệt là các ý kiến của thầy Phạm Quang Vinh, thầy Hoàng Ngọc Ý Chúng tôi xin chân thành cảm ơn những ý kiến đóng góp quý báu đó

Trong quá trình biên soạn cuốn bài giảng, mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng không thể tránh khỏi những thiếu sót Chúng tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của các nhà nghiên cứu, các nhà chuyên môn, các thầy, cô giáo và các bạn đồng nghiệp để cuốn bài giảng ngày càng được hoàn thiện hơn

Xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả

4

5

BÀI THỰC HÀNH SỐ 1 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG SẢN XUẤT NÔNG - LÂM NGHIỆP

VÀ TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG KHUYẾN NÔNG TẠI ĐỊA PHƯƠNG

dân trong tình huống giả định ở trên lớp

1.3 Yêu cầu

- Sinh viên nắm vững lý thuyết về cách đánh giá thực trạng sản xuất nông

- lâm nghiệp và hoạt động khuyến nông tại địa phương

- Sinh viên cần có kỹ năng đặt câu hỏi, phân tích và tổng hợp thông tin 1.4 Nội dung thực hành

1.4.1 Đánh giá thực trạng tình hình sản xuất nông lâm nghiệp và hoạt động khuyến nông

- Đánh giá thực trạng sản xuất nông - lâm nghiệp trên 4 nhóm lĩnh vực: trồng trọt (cây ngắn ngày), cây ăn quả và cây công nghiệp dài ngày, lâm nghiệp, chăn nuôi

- Đánh giá cơ sở hạ tầng: Đánh giá được cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp

- Đánh giá lao động: Đánh giá được nguồn lao động sản xuất nông - lâm nghiệp tại địa phương

- Đánh giá nguồn lực tài chính: Đánh giá các nguồn lực tài chính, tín dụng tại địa phương

- Đánh giá việc thực hiện các hoạt động khuyến nông tại địa phương

6

1.4.2 Xác định thuận lợi, khó khăn trong từng lĩnh vực sản xuất ở địa phương

Xây dựng sơ đồ 2 mảng: Thuận lợi, khó khăn để phân tích những thuận lợi, khó khăn chủ yếu trong từng lĩnh vực: trồng trọt (cây ngắn ngày), cây ăn quả và cây công nghiệp dài ngày, phát triển cây lâm nghiệp và chăn nuôi ở

địa phương

1.5 Hướng dẫn thực hiện

1.5.1 Chuẩn bị

Gồm 04 nhóm chuẩn bị đầy đủ các nội dung sau đây:

- Chia nhóm thảo luận theo 4 nhóm chủ đề:

+ Nhóm 1: Trồng trọt (cây ngắn ngày);

+ Nhóm 2: Cây ăn quả, cây công nghiệp dài ngày;

+ Nhóm 3: Phát triển cây lâm nghiệp;

+ Nhóm 4: Chăn nuôi

- Mỗi nhóm gồm có 05 sinh viên Các nhóm đã thu thập đầy đủ các thông tin giả định ở một địa phương, bao gồm: điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của một thôn/bản

- Mỗi nhóm chuẩn bị đầy đủ vật tư sau đây:

+ 03 tờ giấy A0;

+ 03 bút dạ các màu xanh, đen, đỏ;

+ 20 thẻ màu các màu xanh, vàng, đỏ;

+ 01 cuộn băng dính giấy khổ 3 cm;

+ Giấy A4, bút bi, bút chì, thước kẻ

- Phân chia nhiệm vụ của các thành viên trong nhóm làm việc: 1 sinh viên đóng vai cán bộ khuyến nông; 1 sinh viên đóng vai trò cán bộ hỗ trợ; các sinh viên khác đóng vai nông dân

- Các nhóm xây dựng đầy đủ kịch bản, nội dung để chuẩn bị trình diễn trước lớp

1.5.2 Tổ chức thực hành theo từng nhóm

Áp dụng phương pháp đóng vai, trình diễn Mỗi nhóm có thời gian 50 phút để thực hiện Trong quá trình 1 nhóm trình diễn, các nhóm còn lại cử đại diện làm nhiệm vụ quan sát

7

* Bước 1: Thu thập và đánh giá các thông tin trong từng lĩnh vực sản xuất và hoạt động khuyến nông

- Sinh viên đóng vai cán bộ khuyến nông: giới thiệu, chào hỏi, giải thích

rõ cho người dân về: mục đích, cách đánh giá hoạt động sản xuất nông lâm nghiệp và hoạt động khuyến nông tại địa phương

- Sinh viên đóng vai cán bộ khuyến nông đặt câu hỏi về thực trạng sản xuất và hoạt động khuyến nông cho nhóm nông dân tham gia trả lời Sinh viên đóng vai cán bộ hỗ trợ có thể giúp tài liệu hóa lên giấy A4 hoặc A0

Kết quả các thông tin được ghi vào giấy A4 và biểu A0 sau đây:

Biểu 1.1 Thực trạng sản xuất và hoạt động khuyến nông trong lĩnh vực

(2) Hoạt động khuyến nông trong lĩnh vực trồng trọt

- Liệt kê những hoạt động khuyến nông đã được thực hiện tại địa phương trong năm vừa qua:

+ Tên hoạt động: (hoạt động đào tạo, tập huấn, tham quan, xây dựng mô hình trình diễn );

+ Thời gian thực hiện: Tháng nào trong năm? Bao nhiêu ngày/tháng; + Số lượng hộ gia đình tham gia từng hoạt động khuyến nông, loại hộ

Cán bộ khuyến nông phát thẻ màu (có thể dùng 2 màu thẻ để minh họa cho thuận lợi, khó khăn), bút dạ cho nông dân, đặt câu hỏi để nông dân tham gia trả lời hoặc để nông dân tự thảo luận và xác định thuận lợi, khó khăn trong sản xuất nông lâm nghiệp và hoạt động khuyến nông tại địa phương

Biểu 1.2 Thuận lợi, khó khăn trong lĩnh vực

tại thôn , xã

* Bước 3: Trình bày kết quả và thảo luận

- Từng nhóm lần lượt trình bày kết quả biểu 1.1, biểu 1.2 trên giấy A0, dán giấy A0 lên trên bảng/tường Sinh viên đóng vai cán bộ khuyến nông trình bày tóm tắt lại toàn bộ kết quả

- Thống nhất và hoàn thiện kết quả

* Bước 4: Thu dọn vật tư, bảo quản sản phẩm

- Thu dọn hết vật tư còn thừa, để vào túi/bao theo quy định

- Tháo giấy A0 theo từng nội dung, cuộn lại để lưu trữ, làm cơ sở thực

hiện bài thực hành tiếp theo

- Đánh giá phương pháp đóng vai, kỹ năng đặt câu hỏi, kỹ năng trình bày của nhóm sinh viên thực hiện: đóng vai cán bộ khuyến nông, đóng vai cán bộ hỗ trợ, đóng vai nông dân

10

BÀI THỰC HÀNH SỐ 2 XÂY DỰNG CÂY VẤN ĐỀ VÀ CÂY MỤC TIÊU

2.1 Thời lượng: 3 tiết thực hành

- Sinh viên nắm vững lý thuyết về cách xây dựng cây vấn đề, cây mục tiêu

- Sinh viên cần có kỹ năng phân tích, tổng hợp và trực quan hóa thông tin

2.4 Nội dung thực hành

2.4.1 Xây dựng cây vấn đề

- Xác định được các vấn đề quan trọng trong sản xuất nông - lâm nghiệp

và hoạt động khuyến nông

- Phân tích được các nguyên nhân dẫn tới vấn đề

2.4.2 Xây dựng cây mục tiêu

Trên cơ sở kết quả thực hiện cây vấn đề, các nhóm tiến hành xây dựng cây mục tiêu để xác định được mục tiêu tổng quát và mục tiêu cụ thể của kế hoạch khuyến nông

2.5 Hướng dẫn thực hiện

* Bước 1: Chuẩn bị

- Chia nhóm thảo luận: Theo 4 nhóm chủ đề đã được xác định từ Bài thực hành 1 Mỗi nhóm gồm có 05 sinh viên

- Mỗi nhóm chuẩn bị đầy đủ vật tư sau đây:

+ 50 tấm thẻ màu A4 với kích thước bằng 1/3 tờ bìa màu A4 theo chiều ngang, có đầy đủ các màu: xanh da trời, xanh lá cây, vàng, hồng;

+ 03 bút dạ các màu xanh, đen, đỏ;

+ 01 cuộn băng dính giấy khổ 2 cm;

+ 02 tờ giấy A0;

+ Giấy A4, bút bi, bút chì, thước kẻ;

+ Các kết quả của Bài thực hành số 1

- Phân chia nhiệm vụ của các thành viên trong nhóm làm việc: 1 sinh viên đóng vai cán bộ khuyến nông; 1 sinh viên đóng vai trò cán bộ hỗ trợ; các sinh viên khác đóng vai nông dân

11

Yêu cầu: Sinh viên thực hiện các nhiệm vụ ở bài thực hành số 2 thay đổi

so với sinh viên thực hiện nhiệm vụ ở Bài thực hành số 1

- Các nhóm xây dựng đầy đủ kịch bản, nội dung để chuẩn bị trình diễn trước lớp

- Áp dụng phương pháp đóng vai, trình diễn Mỗi nhóm có thời gian 60 phút để thực hiện Trong quá trình 1 nhóm trình diễn, các nhóm còn lại cử đại diện làm nhiệm vụ quan sát

* Bước 2: Xác định vấn đề chủ yếu cần giải quyết

- Sinh viên đóng vai cán bộ khuyến nông giải thích rõ cho người dân về: mục đích, cách xây dựng cây vấn đề, cây mục tiêu

- Sinh viên đóng vai cán bộ khuyến nông giải thích cho người dân hiểu về vấn đề chủ yếu trong sản xuất nông - lâm nghiệp tại địa phương: Dựa vào các khó khăn đã được xác định trong Bài thực hành số 1

- Sinh viên đóng vai cán bộ khuyến nông phát thẻ màu, bút dạ cho nông

dân trong nhóm, đề nghị nông dân thảo luận, liệt kê các vấn đề chủ yếu hiện có

ở địa phương trong từng lĩnh vực: trồng cây ngắn ngày, phát triển cây ăn quả, phát triển lâm nghiệp, chăn nuôi Mỗi nhóm thảo luận cùng người dân để lựa chọn 01 vấn đề gốc đại diện cho lĩnh vực của nhóm

Lưu ý: Vấn đề phải mang tính đại diện; ưu tiên sử dụng thẻ màu đỏ để xác

định các vấn đề gốc

Ví dụ: Các vấn đề trong sản xuất nông lâm nghiệp tại địa phương:

+ Năng suất lúa ngày càng giảm;

+ Sâu bệnh hại cây ăn quả ngày càng nhiều;

+ Độ che phủ rừng ngày càng giảm;

+ Dịch bệnh trong chăn nuôi gia súc ngày càng tăng

12

+ Vấn đề nhánh cấp II: Là những nguyên nhân gây ra vấn đề nhánh lớn cấp

I Bằng việc đặt câu hỏi: Nguyên nhân nào gây ra vấn đề nhánh cấp I (vấn đề nhánh

1, vấn đề nhánh 2, vấn đề nhánh 3 ) sẽ có được các nguyên nhân cấp II bao gồm: nguyên nhân 1.1, nguyên nhân 1.2, nguyên nhân 1.3; nguyên nhân 2.1, nguyên nhân 2.2, nguyên nhân 2.3; nguyên nhân 3.1, nguyên nhân 3.2, nguyên nhân 3.3

+ Vấn đề nhánh cấp III: Là những nguyên nhân gây ra vấn đề nhánh lớn cấp II Bằng việc đặt câu hỏi: Nguyên nhân nào gây ra vấn đề nhánh cấp II sẽ có được các nguyên nhân cấp III bao gồm: nguyên nhân 1.1.1, nguyên nhân 1.1.2, nguyên nhân 1.1.3; nguyên nhân 2.1.1, nguyên nhân 2.1.2, nguyên nhân 2.1.3; nguyên nhân 3.1.1, nguyên nhân 3.1.2, nguyên nhân 3.1.3

* Bước 4: Xác định các hậu quả của vấn đề gốc

Trên cơ sở đã xác định được vấn đề gốc, cán bộ khuyến nông phát thẻ màu, bút dạ để nhóm nông dân cùng thảo luận, trả lời câu hỏi: Nếu vấn đề gốc không được giải quyết thì sẽ gây ra những hậu quả gì?

Thông thường chỉ lựa chọn từ 2 - 3 hậu quả chính, tùy thuộc vào vấn đề gốc

* Bước 5: Tập hợp các vấn đề, nguyên nhân, hậu quả thành cây vấn đề

Sắp xếp, dán các tấm thẻ màu ghi tên vấn đề gốc, các nguyên nhân, hậu quả lên giấy A0 theo trình tự logic của cây vấn đề như sau:

Biểu 2.1 Cây vấn đề trong lĩnh vực………… tại thôn…………

* Bước 6: Trình bày kết quả xây dựng cây vấn đề và thảo luận

- Các nhóm trình bày kết quả trên giấy A0, dán giấy A0 lên trên bảng/tường Mỗi nhóm cử 01 đại diện lên trình bày

Vấn đề

Hậu quả 2 Hậu quả 1

13

- Các nhóm cùng nhau thảo luận về kết quả xây dựng cây vấn đề Nếu có

gì chưa hợp lý, có thể quay trở lại điều chỉnh các thông tin trong cây vấn đề

- Thống nhất cây vấn đề hoàn chỉnh

* Bước 7: Xác định mục tiêu tổng quát

- Cán bộ khuyến nông phát thẻ màu, bút dạ cho nông dân trong nhóm, đề

nghị nông dân thảo luận, liệt kê các vấn đề chủ yếu hiện có ở địa phương trong từng lĩnh vực: trồng trọt (cây ngắn ngày); cây ăn quả và cây công nghiệp; phát triển lâm nghiệp; chăn nuôi

- Trên cơ sở vấn đề gốc đã được xác định trong cây vấn đề, để nông dân cùng thảo luận để xác định mục tiêu tổng quát

Ví dụ: Các mục tiêu tổng quát trong sản xuất nông lâm nghiệp tại địa phương: + Tăng năng suất cây lúa;

+ Giảm sâu bệnh hại cây ăn quả;

+ Nâng cao độ che phủ rừng;

+ Giảm dịch bệnh trong chăn nuôi gia súc

* Bước 8: Xác định các hậu quả, mục tiêu cụ thể, kết quả cần đạt được và các hoạt động

- Cán bộ khuyến nông phát thẻ màu (với nhiều màu sắc khác nhau), bút dạ cho nông dân trong nhóm

- Cán bộ khuyến nông hướng dẫn để người dân chuyển hóa từ các phát biểu trong cây vấn đề thành các hậu quả, mục tiêu cụ thể, kết quả cần đạt được

và các hoạt động trong cây mục tiêu theo sơ đồ sau đây:

Mục tiêu

cụ thể

Kết quả đạt được

Hành động

Mục tiêu tổng quát

Vấn đề

Hậu quả 2 Hậu quả 1

- Thống nhất cây mục tiêu hoàn chỉnh

* Bước 10: Thu dọn vật tư, bảo quản sản phẩm

- Thu dọn hết vật tư còn thừa, để vào túi/bao theo quy định

- Tháo giấy A0 theo từng nội dung, cuộn lại để lưu trữ, làm cơ sở thực hiện bài thực hành tiếp theo

Mục tiêu tổng quát

Kết quả 2 Kết quả 1

Giải pháp 1.3

Giải pháp 2.1

Giải pháp 1.3

Giải pháp 3.1

Giải pháp 3.2

Hoạt

động

1.2.1

Hoạt động 1.2.2

Hoạt động 1.2.3

Hoạt động 1.3.1

Hoạt động 1.3.2

15

phần thực hiện xây dựng cây vấn đề, cây mục tiêu

- Đánh giá theo Phiếu đánh giá Bài thực hành số 2 sau đây:

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP

VIỆN QLĐĐ & PTNT

PHIẾU ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM

Kỹ năng: Xây dựng cây vấn đề, cây mục tiêu

Ngày kiểm tra:

Điều kiện kiểm tra:

- Địa điểm: Phòng học;

- Dụng cụ, vật tư: Học viên tự chuẩn bị

Mức độ chấp nhận tối thiểu: Tất cả các

tiêu chuẩn đều đạt mức chấp nhận trở lên

- Số điểm tối thiểu: 50

nhận

Thực hiện

Xác định đúng hậu quả của vấn đề

16

nhận

Thực hiện

Không xác định được nguyên nhân gây ra vấn đề

Xác định được nguyên nhân cấp 1

Xác định được đầy đủ nguyên nhân cấp 1, cấp 2

Xác định đúng mục tiêu tổng quát

Xác định được 1 mục tiêu

cụ thể, 1 giải pháp,

1 hoạt động

Xác định được 2 mục tiêu

cụ thể, 2 giải pháp,

2 hoạt động

Xác định được đầy

đủ các mục tiêu

cụ thể, giải pháp

và hoạt động

10

Hướng dẫn thực hiện: Kiểm tra được thực

hiện ngay sau khi kết thúc phần thực hiện

kỹ năng

Tổng số điểm: ………/100 Người kiểm tra: ………

17

BÀI THỰC HÀNH SỐ 3 XÁC ĐỊNH CÁC GIẢI PHÁP VÀ HOẠT ĐỘNG KHUYẾN NÔNG

3.1 Thời lượng: 3 tiết thực hành

3.2 Mục tiêu

Cuối buổi học, sinh viên có thể xác định và lựa chọn được các giải pháp,

hoạt động khuyến nông phù hợp với thông tin giả định ở địa phương

+ 03 bút dạ các màu xanh, đen, đỏ;

+ 01 cuộn băng dính giấy khổ 2 cm;

+ Giấy A4, bút bi, bút chì, thước kẻ;

+ Các kết quả của Bài thực hành số 1, Bài thực hành số 2

* Bước 2: Xác định và lựa chọn các giải pháp phù hợp

- Dựa vào kết quả xây dựng cây vấn đề và cây mục tiêu, các nhóm liệt kê đầy đủ các giải pháp khuyến nông Các giải pháp đưa ra có thể là giải pháp về

kỹ thuật, giải pháp về cơ chế chính sách

18

- Tiến hành phân tích tính khả thi của các giải pháp

* Bước 3: Liệt kê và lựa chọn các hoạt động khuyến nông trong từng giải pháp

Dựa vào kết quả lựa chọn được các giải pháp phù hợp, các nhóm liệt kê đầy đủ các hoạt động ứng với từng giải pháp

Lưu ý: Các hoạt động cần ghi đủ tên hoạt động, khối lượng thực hiện hoạt

động (ví dụ: Bao nhiêu hộ, bao nhiêu ha )

* Bước 4: Xếp thứ tự ưu tiên các hoạt động khuyến nông

- Dựa vào kết quả bước 3, để người dân thảo luận xếp thứ tự ưu tiên các hoạt động Các hoạt động ưu tiên theo thứ tự giảm dần (hoạt động nào cần làm trước, hoạt động nào cần làm sau )

- Giải thích rõ lý do ưu tiên cho từng hoạt động

* Bước 5: Trình bày kết quả và thảo luận

- Các nhóm trình bày kết quả trên giấy A0, dán giấy A0 lên trên bảng/tường Mỗi nhóm cử 01 đại diện lên trình bày

Biểu 3.1 Giải pháp và hoạt động của kế hoạch khuyến nông tại thôn: Mục tiêu chung: Mục tiêu

cụ thể

Tên giải pháp lựa chọn Hoạt động

Xếp thứ tự ưu tiên các hoạt động

- Các nhóm cùng nhau thảo luận về kết quả xác định các giải pháp và các hoạt động ưu tiên

- Thống nhất kết quả hoàn chỉnh

* Bước 6: Thu dọn vật tư và bảo quản sản phẩm

- Thu dọn hết vật tư còn thừa, để vào túi/bao theo quy định

- Tháo giấy A0, cuộn lại để lưu trữ, làm cơ sở thực hiện bài thực hành tiếp theo

3.6 Đánh giá

Mỗi nhóm cử 01 đại diện tham gia đánh giá kết quả xác định các giải pháp và các hoạt động Phần đánh giá được thực hiện ngay sau khi kết thúc phần thực hành