Bài giảng Lập trình C: Chương 3 - Ngô Công Thắng

Bài giảng Lập trình C - Chương 3: Các khai báo, biểu thức, khối lệnh cung cấp cho người học các kiến thức: Các khai báo, biểu thức, khối lệnh. Đây là tài liệu hữu ích dành cho các bạn sinh viên đang theo học và những ai quan tâm dùng làm tài liệu học tập và nghiên cứu.

Ch ươ ng 3 Các khai báo, bi u th c, kh i l nh ể ứ ố ệ

I Các khai báo

II Bi u th c ể ứ

III Kh i l nh ố ệ

I.1 Khai báo s d ng th vi n hàm ử ụ ư ệ

 Các trình biên d ch C có s n r t nhi u ch ng trình ị ẵ ấ ề ươcon (g i là hàm), các hàm này đ trong các th vi n ọ ể ư ệhàm khác nhau Mu n s d ng hàm nào ta ph i khai ố ử ụ ảbáo s d ng th vi n hàm ch a hàm đó.ử ụ ư ệ ứ

 Cú pháp khai báo nh sau:ư

#include<tên t p header> ệ

ho c #include “tên t p header” ặ ệ

Tên t p header c a th vi n hàm có đuôi h ệ ủ ư ệ

Ví d :ụ #include<iostream.h> //Khai báo s d ng các ch ng ử ụ ươ trình vào/ra

I.2 Khai báo h ng ằ

Khai báo h ng là đ t tên cho m t giá tr c ằ ặ ộ ị ụ thể

Cú pháp khai báo h ng: ằ

#define Tên_h ng Giá_tr _c a_h ngằ ị ủ ằ

Ví d :ụ #define PI 3.141593

Khai báo h ng có th đ t b t kỳ đâu trong ằ ể ặ ấ

ch ng trình Khi biên d ch ch ng trình, t t ươ ị ươ ấ

c tên h ng đ c s d ng sau dòng khai báo ả ằ ượ ử ụ

I.3 Khai báo bi n ế

 Bi n là ô nh trong b nh trong (RAM) c a máy ế ớ ộ ớ ủtính dùng đ c t ch a d li u.ể ấ ứ ữ ệ

 Khai báo bi n là đ t tên cho ô nh và xác đ nh ki u ế ặ ớ ị ể

d li u cho ô nh Ô nh có ki u d li u nào thì ch ữ ệ ớ ớ ể ữ ệ ỉ

ch a đ c giá tr c a ki u d li u đó Khai báo bi n ứ ượ ị ủ ể ữ ệ ế

có th đ b t kỳ đâu trong ch ng trình.ể ể ấ ươ

Ví d :ụ int a; //bi n tên là a, có ki u s nguyên int ế ể ố

 N u có nhi u bi n cùng ki u thì có th khai báo cùng nhau, ế ề ế ể ể

gi a các tên bi n phân tách nhau b i d u ph y ữ ế ở ấ ẩ

Ví d :ụ float a,b,c;

I.3 Khai báo bi n (ti p) ế ế

Khi khai báo bi n có th kh i t o giá tr ban ế ể ở ạ ị

đ u cho bi n b ng đ t d u b ng và m t giá tr ầ ế ằ ặ ấ ằ ộ ị nào đó cách ngay sau tên bi n ế

Ví d : ụ int a,b=20,c,d=35;

II.1 Bi u th c ể ứ

Bi u th c là s k t h p các giá tr b ng các ể ứ ự ế ợ ị ằ phép toán đ có đ c m t giá tr m i Các giá ể ượ ộ ị ớ

tr đem ra k t h p đ c g i là toán h ng ị ế ợ ượ ọ ạ Toán h ng có th là h ng, bi n, hàm ạ ể ằ ế

II.3 Phép toán so sánh và logic

 Các phép toán so sánh và logic cho ta giá tr đúng ị(có giá tr b ng 1) ho c sai (có giá tr b ng 0).ị ằ ặ ị ằ

II.3 Phép toán quan h và logic (ti p) ệ ế

II.4 Phép toán tăng gi m ả

 C++ có hai phép toán m t ngôi đ tăng và gi m giá ộ ể ả

 Phép toán ++ và có th đ ng tr c ho c sau toán ể ứ ướ ặ

h ng N u đ ng tr c thì toán h ng c a nó s đ c ạ ế ứ ướ ạ ủ ẽ ượtăng/gi m tr c khi nó đ c s d ng, n u đ ng sau ả ướ ượ ử ụ ế ứthì toán h ng c a nó s đ c tăng/gi m sau khi nó ạ ủ ẽ ượ ả

đ c s d ng.ượ ử ụ

II.5 Th t u tiên c a các phép toán ứ ự ư ủ

 Khi trong m t bi u th c có ch a nhi u phép toán thì ộ ể ứ ứ ềcác phép toán đ c th c hi n theo th t u tiên: ượ ự ệ ứ ự ưCác phép toán có m c u tiên cao th c hi n tr c, ứ ư ự ệ ướcác phép toán cùng m c u tiên đ c th c hi n t ứ ư ượ ự ệ ừtrái qua ph i ho c t ph i qua trái.ả ặ ừ ả

 B ng th t u tiên các phép toán: Các phép toán ả ứ ự ưcùng lo i cùng m c u tiên Các phép toán lo i 1 có ạ ứ ư ạ

m c u tiên cao nh t, r i đ n các phép toán lo i 2, ứ ư ấ ồ ế ạ3,… Các phép toán lo i 2 (phép toán m t ngôi), 14 ạ ộ(phép toán đi u ki n) và 15 (phép toán gán) k t h p ề ệ ế ợ

t ph i qua trái, các phép toán còn l i k t h p t trái ừ ả ạ ế ợ ừ

II.5 Th t u tiên c a các phép toán (ti p) ứ ự ư ủ ế

TT Lo i phép toán ạ Phép toán Ý nghĩa

[ ] ->

::

L i g i hàm, d u ngo c ờ ọ ấ ặ Truy nh p ph n t m ng ậ ầ ử ả Truy nh p gián ti p ậ ế

Truy nh p tr c ti p ậ ự ế Truy nh p tên mi n ậ ề

2 Phép toán 1 ngôi !

~ + - ++

II.5 Th t u tiên c a các phép toán ( ứ ự ư ủ ti p ế )

TT Lo i phép toán ạ Phép toán Ý nghĩa

2 Phép toán 1 ngôi &

* sizeof new delete (Ki u dl) ể

L y đ a ch bi n ấ ị ỉ ế Truy nh p qua con tr ậ ỏ Cho kích th c toán h ng ướ ạ

C p phát b nh đ ng ấ ộ ớ ộ Giái phóng b nh ộ ớ Phép ép ki u d li u ể ữ ệ

5 Th t u tiên c a các phép toán ( ứ ự ư ủ ti p ế )

TT Lo i phép toán ạ Phép toán Ý nghĩa

9 Phép toán v bit ề & Phép AND bit

10 Phép toán v bit ề ^ Phép XOR bit

11 Phép toán v bit ề | Phép OR bit

12 Phép toán logic && Phép AND logic

13 Phép toán logic || Phép OR logic

14 Phép toán đi u ki n ề ệ ? : Ví d : a ? x : y //n u a ụ ế

đúng thì b ng x, còn ằ không b ng y ằ

Phép gán chia Phép gán chia l y ph n d ấ ầ ư Phép gán c ng ộ

Phép gán trừ Phép gán AND bit Phép gán XOR bit Phép gán OR bit Phép gán d ch trái bit ị Phép gán d ch ph i bit ị ả

Cho lnxCho log10xCho yx

Cho căn b c 2 c a xậ ủ

L nh gán này đ a giá tr c a bi u th c bên ệ ư ị ủ ể ứ

ph i vào bi n bên trái V trái c a phép ả ế ế ủ gán ch có th là bi n và ch m t mà thôi ỉ ể ế ỉ ộ

Ví d : ụ a = 2*x*x + 3*x + 1;

Bài gi ng Ngôn ng C - Ch ả ữ ươ ng 03 - GV Ngô Công Th ng ắ 22

Ví d : ụ a += 2;

L nh gán này đem giá tr c a bi n k t h p ệ ị ủ ế ế ợ

v i giá tr c a bi u th c theo phép toán r i ớ ị ủ ể ứ ồ

đ a k t qu vào bi n, t c là th c hi n phép ư ế ả ế ứ ự ệ toán tr c r i m i gán ướ ồ ớ

II.7 Câu l nh gán và bi u th c gán (ti p) ệ ể ứ ế

Ví d :ụ sau l nh a = b = 5; thì a và b s b ng 5 vì bi u th c gán ệ ẽ ằ ể ứ

đ a 5 vào b còn l nh gán đ a giá tr c a bi u th c gán b=5 ư ệ ư ị ủ ể ứ vào a.

II.8 Bi u th c đi u ki n ể ứ ề ệ

 Bi u th c đi u ki n là bi u th c có d ng:ể ứ ề ệ ể ứ ạ

e1 ? e2 : e3trong đó e1, e2, e3 là các bi u th c nào đó.ể ứ

 Giá tr c a bi u th c đi u ki n b ng giá tr c a e2 ị ủ ể ứ ề ệ ằ ị ủ

n u e1 đúng (có giá tr khác 0) và b ng giá tr c a ế ị ằ ị ủe3 n u e1 sai (có giá tr b ng 0).ế ị ằ

 Bi u th c đi u ki n th c s là m t bi u th c, b i ể ứ ề ệ ự ự ộ ể ứ ở

v y ta có th s d ng nó nh b t kỳ m t bi u th c ậ ể ử ụ ư ấ ộ ể ứnào khác

Ví d :ụ bi u th c (a > b) ? a : b s cho giá tr a n u a ể ứ ẽ ị ế

l n h n b, còn không cho giá tr b.ớ ơ ị

II.9 Chuy n đ i ki u giá tr ể ổ ể ị

 Vi c chuy n đ i ki u giá tr th ng di n m t cách ệ ể ổ ể ị ườ ễ ộ

t đ ng trong hai tr ng h p sau:ự ộ ườ ợ

 Khi bi u th c có các toán h ng khác ki u ể ứ ạ ể

 Khi gán m t giá tr ki u này cho m t bi n ki u khác ộ ị ể ộ ế ể

 Chuy n đ i ki u trong bi u th c: Khi hai toán h ng ể ổ ể ể ứ ạtrong m t phép toán có ki u khác nhau thì ki u th p ộ ể ể ấ

h n s đ c nâng thành ki u cao h n K t qu thu ơ ẽ ượ ể ơ ế ả

đ c m t giá tr có ki u cao h n.ượ ộ ị ể ơ

Ví d :ụ gi a int và long thì int chuy n thành longữ ể

9 Chuy n đ i ki u giá tr (ti p) ể ổ ể ị ế

Chuy n đ i ki u khi gán: Giá tr c a v ph i ể ổ ể ị ủ ế ả

đ c chuy n sang ki u c a v trái ượ ể ể ủ ế

Ta cũng có th th c hi n chuy n đ i ki u ể ự ệ ể ổ ể theo ý mu n b ng toán t ép ki u, có d ng: ố ằ ử ể ạ

Ví d : (int) x (float)(a+b) ụ

III Kh i l nh ố ệ

 Nhi u l nh đ t gi a d u ngo c { và } t o thành m t ề ệ ặ ữ ấ ặ ạ ộ

kh i l nh.ố ệ

{ a=2;

b=3;

cout<<a<<’ ’<<b;

}

 C++ coi m t kh i l nh nh m t câu l nh riêng l ộ ố ệ ư ộ ệ ẻ

B i v y ch nào vi t đ c m t câu l nh thì ch đó ở ậ ỗ ế ượ ộ ệ ỗ

vi t cũng đ t đ c m t kh i l nh Sau d u ngo c } ế ặ ượ ộ ố ệ ấ ặ

c a kh i l nh không có d u ch m ph y.ủ ố ệ ấ ấ ẩ

III Kh i l nh (ti p) ố ệ ế

 Bên trong m t kh i l nh có th ch a các kh i l nh ộ ố ệ ể ứ ố ệkhác S l ng nhau này không b h n ch L u ý r ng ự ồ ị ạ ế ư ằthân c a m t hàm cũng là m t kh i l nh, đó là kh i ủ ộ ộ ố ệ ố

l nh ch a các kh i l nh bên trong nó và không kh i ệ ứ ố ệ ố

bi n khai báo bên trong nó m i đ c hình thành và ế ớ ượ

đ c c p phát b nh Các bi n này ch t n t i trong ượ ấ ộ ớ ế ỉ ồ ạ

th i gian máy làm vi c bên trong kh i l nh và chúng s ờ ệ ố ệ ẽ

l p t c bi n m t ngay sau khi máy ra kh i kh i l nh.ậ ứ ế ấ ỏ ố ệ