Bài giảng Thơ Đỗ Phủ

Xuân này có lẽ không về được,Vậy biết xuân nào về được đây?... Thuyền nghiêng, gió mạnh, buồn khi thấy Trên sóng bạc đầu người bạc đầu.. Trông cảnh xuân Nước mất, còn núi sông.. Được tin

Thơ Đỗ Phủ Tác giả: Đỗ Phủ

Cổ Thi Tác Dịch

Đỗ Phủ:

Tác giả: (712-770), tự Tử Mỹ, quê Tương Dương, nay thuộc tỉnh Hà Bắc, một trongnhững nhà thơ vĩ đại nhất đời Đường Ông thi tiến sĩ không đỗ, một lần nhân đếnTrường An, dâng lên vua Huyền Tông ba bài phú Vua thấy hay, cho làm Đãi chế tậphiền viên Đến đời Đư ờng Túc Tông, ông giữ chức Hữu tập di, rồi Hoa châu tư công.gặp lúc loạn lớn, ông bỏ quan về đất lạ Tần Châu hái rau kiếm củi lần hồi rồi lưu lạc tớiKiếm Nam Nghiêm Vũ xin cho ông làm Tham mưu kiểm hiệu Công bộ viên ng ại lang.Đến đời Đại Lịch, ông tới Lỗi Dương, một đêm quá say rồi mất, thọ 59 tuổi Tác phẩm:

Còn lưu lại được 16 quyển thơ với hơn 1400 bài

Cảm tác

Dở, hay - tự mình biết

Nghiệp văn, nghiệp cả đời

Mỗi người một cách viết,Kẻo đời sau chê cười

Tuyệt cú

Trên nền nước biếc chim càng trắng

Hoa đỏ hơn nhiều nhờ lá cây

Xuân này có lẽ không về được,Vậy biết xuân nào về được đây?

Chợt hứng

Đường trắng hoa dương, những lá sen

Tròn xanh trên suối như đồng tiền

Mầm măng khẽ nhú không ai thấy

Trên cát vịt trời đang ngủ yên

Chợt hứng

Những muốn tới nơi suối khởi đầu

Một mình chống gậy giữa Phương Châu

Cuồng điên gió thổi, oằn tơ liễu

Nước cuốn hoa đào trôi tới đâu?

Tặng Lý Bạch

Thu về nhớ cảnh ngắm trăng lên

Thẹn với Cát Hồng vì thuốc tiên.(1)

Ngang tàng, bướng bỉnh, kiêu, trọng nghĩa,

Ngày nào cũng uống, hát như điên(2)

Tặng Hoa Khanh

Cẩm Thành đàn sáo suốt đêm ngày,

Nửa tan vào gió, nửa vào mây

Vốn của thiên cung, nơi hạ giới,

Ai đã từng nghe nhạc khúc này?

Tiễn Hạ Tiêm ở bến sông

Bùi ngùi lệ nhỏ lúc xa nhau:

Đã bảy mươi rồi, còn đi đâu?

Thuyền nghiêng, gió mạnh, buồn khi thấy

Trên sóng bạc đầu người bạc đầu

Trung thu

Đêm nay là trung thu

Trời cao, trăng huyền ảo

Ai có tiệc lầu nam

Tuyệt cú

Chim trắng bay, sông biếc

Núi xanh tươi, đầy hoa

Lại thêm một xuân nữa

Biết bao giờ về nhà?

Gặp ông Lý Niên ở Giang Nam

Trước nhà Thái Cửu từng nghe tiếng

Trong phủ Kỳ Vương gặp mấy lần

Giang Nam xinh đẹp mùa hoa rụng

Bây giờ lại gặp trạm dừng chân

Tuyệt cú

Đôi chim oanh hót trên cành liễu

Chấp chới trời xanh mấy cánh cò

Khung cửa in tranh mờ núi tuyết,

Dập dìu thuyền đậu bến Đông Ngô

Mạn hứng

(bài một)Đứng ngắm sông xuân những chạnh lòng

Một mình chống gậy bước thong dong.

Tơ liễu quay cuồng khi gặp gió

Theo nước, hoa đào trôi dưới sông

Trông cảnh xuân

Nước mất, còn núi sông

Cỏ vẫn mọc ngoài đồng

Thương đời, hoa nhỏ lệ

Tiễn bạn, chim đau lòng

Lửa hiệu đốt ba tháng

Thư nhà luôn chờ mong

Tóc đã bạc, lại ngắn

Cài trâm, cài không xong

Được tin em Quan từ Trung Đô đã về tới Giang Lăng,

cuối tháng xuân này sẽ đến Quỳ Châu, vừa mừng

vừa tủi, cuộc sum họp có thể đợi chờ, làm thơ tỏ chuyện ấy,

tình lộ ra cả ở lời

Em đã đến Giang Phủ

Bao giờ về Giáp Châu?

Tuổi già không lo âu.

Lên lầu thành Duyện Châu

Đến Đông quan thăm cha

Lên lầu Nam nhìn ra

Mây đầy biển Đông Hải

Thanh Từ đất bao la

Thành hoang còn điện Lỗ

Bia Tấn núi xa xa

Nơi này nhiều cảnh cũ,

Xem không muốn về nhà

Thành chìm trong sương dày.

Gió thổi, cây rụng lá

Mặt trời lặn phía tây

Quạ trong rừng nhao nhác

Bay đâu hạc lẻ bầy?

Núi Vu ngày tạnh ráo

Núi Vu đẹp như gấm

Sau mưa trời cao trong

Cỏ ngoài ao xanh biếc

Mây phía biển đỏ hồng

Suốt ngày chim oanh hót

Hạc giăng hàng trên không

Hoa lặng lẽ héo rụng

Gió thổi, bay ngoài đồng

Đêm mười bảy, ngắm trăng

Ánh trăng làm rồng quẫy.

Chim tỉnh, bay lên trời

Nhà tranh bên gốc bưởi

Long lanh giọt sương rơi

Đập vải

Chàng vẫn ngoài biên ải

Mỗi bận mùa thu về,

Lau sạch chày đập vải,

Lòng thiếp buồn ủ ê

Thiếp đập vải, nhuộm áo

Gửi cho chàng - phòng the,

Đập thật mạnh, đập mãi,

Mong ngoài ấy chàng nghe

Gửi Đỗ Vi

Ngày lạnh, trời chóng tối

Mất tổ, vượn kêu sầu

Trên sông chợt nhớ bác

Bác bây giờ ở đâu?

Gửi thân nơi cát bụi,

Có tránh khỏi buồn đau?

Gói phong thư gửi bác

Mà lệ ứa hồi lâu

Buổi chiều

Trâu dê đã xuống núi

Nhà nhà cổng cài then

Trăng gió, đêm vắng lặng

Sông núi - cảnh không quen

Giọt sương treo ngọn cỏ

Vách đá, suối kề bên

Đầu bạc bên đèn sáng

Cần chi nở hoa đèn

Lên lầu Nhạc Dương

Động Đình xưa nghe tiếng,

Nay lên lầu Nhạc Dương

Sở Ngô ở hai phía,

Trời đất mịt mù sương

Thân già, chiếc thuyền nhỏ,

Vắng tin bạn, người thương

Binh đao ngoài ải bắc

Tựa hiên, lòng vấn vương.

Đêm ở đất khách, viết thơ để nói nỗi lòng mình

Hai bờ, cỏ gợn sóng,Chiếc thuyền, buồm dương cao

Trên sông trăng vỡ vụn,Ngoài đồng nhấp nháy sao

Nghề quan lo nghỉ sớm

Nghiệp văn, nghiệp tầm phào

Chơi vơi giữa trời đất,Chim âu về nơi nào?

Đền thờ vua Vũ

Đền vua Vũ trên núi

Gió thu thổi, xế tà

Sân đầy bưởi và quýt

Rồng vẽ kín xách nhà

Đền vắng, hơi mây lạnh

Nước trong hang chảy ra

Vua dùng xe bốn loại,Xây đập chắn Tam Ba

Mặt trời lặn

Mặt trời xuống sát vách

Xuân về bên suối trong

Bác tiều phu nhóm lửa

Trên thuyền, giữa khúc sông

Côn trùng bay đầy ngõ

Chim giành nhau quả thông

Giá có vò rượu đục

Uống cho vợi nỗi lòng

Đêm xuân, mừng trời mưa

Đang tiết xuân, bất chợt

Trời đổ trận mưa lành

Muôn vật được tưới mát

Hơi ẩm bốc xung quanh

Thuyền chài le lói sáng

Đường quê mây bập bềnh

Chắc sáng mai, rực rỡ,

Hoa nở khắp Cẩm Thành

Chiều hôm

Nơi này nước chảy xiết.

Hoàng hôn, núi nhuộm màu

Hoa lạnh trong cỏ rối

Chim ngủ tận rừng sâu

Bao giờ thấy quê cũ?

Trời thu gợi nỗi sầu

Ở đời gặp may hiếm

Thoắt cái đã bạc đầu

Không gặp

Lâu không gặp Lý Bạch

Cứ giả khùng, giả sai

Người đời muốn giết chết,Nhưng ta thì mến tài

Giang hồ, rượu cứ uống

Thơ viết cả nghìn bài

Nay già, đừng đi nữa,

Về đọc sách, nằm dài

Dong thuyền trên sông Bồi, đưa Vi Ban về kinh

Ngồi thuyền đưa tiễn bác

Sông buồn khách đi xa.

Lênh đênh lâu đất khách,Mong bác sớm về nhà

Mây lửng lờ trên núi

Lớp lớp cây chen hoa

Quê người bạn bè ít,

Đã già càng thêm già

Trên cánh đồng phía tây Thế Thành,

tiễn ông Lý phán quan và ông em Vũ phán quan

đi phủ Thành Đô

Thời gian trôi lặng lẽ

Bùi ngùi tiễn người thân

Xa xa nước gợn sóng

Buông tơ hàng liễu gần

Hoa đồng nội đang nở

Núi dạt dào sắc xuân

Sao đời lắm ly biệt

Để buồn thương nhiều lần

Ông Hai viên ngoại Phạm Mạc và

ông Mười thị ngự Ngô Úc chiếu cố đến thăm,

vì tiếp đãi sơ sót nên viết bài này

Sang chơi bên hàng xóm,

Nhìn hoa trong gió, những bần thần

Thôi, mặc hoa rơi, rượu cứ uống,

Để cho con tạo cứ xoay vần

Nhà nhỏ bên sông cò vẫn đậu

Vẫn trên sườn núi chú kỳ lân

Nghĩ kỹ, đời này nên hưởng lạc,

Đừng vì danh hão, bận vào thân

Sông Khúc

(bài hai)Tan chầu, cứ phải uống thật say

Hề chi cầm áo uống hàng ngày

Đời người thất thập xưa nay hiếm

Nợ tiền uống rượu chuyện đông tây

Rỡn nước, chuồn chuồn luôn thấp thoáng

Bươm bướm lại về, chấp chới bay

Hãy nhớ: Thời gian trôi mãi mãi

Vậy thì vui đến, cứ vui ngay

Chơi thuyền ở bến Tây Thành

Mày xanh, răng trắng, chiếc thuyền con

Tiêu ngắn, sáo dài cứ véo von

Gió xuân nhẹ thổi, say lòng khách

Cánh buồm no gió giữa hoàng hôn

Én chao, sa cả vào mâm tiệc

Cá lượn tung tăng giữa sóng dồn

Nếu không có buổi chơi thuyền đẹp

Thì đâu có rượu để trào tuôn

Đêm ngủ lại trong phủ

Đêm thu lạnh lẽo giếng ngô đồng

Một mình ngủ lại phủ ven sông

Trời cao, trăng sáng cho ai ngắm?

Đêm khuya tiếng trống vọng vào phòng

Lần nữa binh đao, tin vắng bặt

Quan ải tiêu điều, xe khó thông

Thấm thoắt mười năm, thân lặn lội,

Nay nương một chỗ, tạm yên lòng

Thơ đề nơi ở ẩn của họ Trương

Vui được làm khách bác

Hứng, ở luôn hết ngày

Hươu chạy trong vườn cỏ

Cá mè nhảy như bay

Mời nhau chén rượu Đỗ

Lê Trương nhà có đầy

Đường về, núi hiểm trở

Say mà không sợ say,

Dự tiệc đêm ở nhà chàng họ Tả

Gió rừng thổi, trăng lặn

Sương đêm vướng tiếng đàn

Qua luống hoa nước chảy

Sao vãi trên lan can

Đốt nến ngồi đọc sách

Nhìn gươm, rượu rót tràn

Làm thơ xong, nghe hát,

Lại nhớ chiếc thuyền nan

Ngắm cảnh buổi sớm

Trống cầm canh Bạch Đế

Báo Dương Đài rạng ngày

Mặt trời lạnh nhô núi

Mờ mờ những đám mây

Cánh buồm xa, gió thổi

Nghe rõ tiếng lá cây

Hươu nai đùa trước ngõ

Muốn gọi mây vào bầy

Thơ vặt ở Tần Châu

Thành Tần Châu phía bắc

Ngôi chùa cổ sát đồng.

Tường điện loang nét vẽ

Cửa núi phủ rêu phong

Trăng soi sương trên lá

Gió thổi, mây bập bồng

Sông Vi vẫn hờ hững

Buồn bã chảy về đông

Tuyết rơi trong đêm, trên thuyền,

nhớ em là thị ngự Lư Vu Tứ

Gió thổi trên sông Quế

Tuyết rơi nặng từng bông

Lầu nam trăng mờ ảo

Bãi bắc gió buốt lòng

Ánh đèn nghiêng, thuyền nặng

Yên tĩnh trùm mênh mông

Ở xa, nghe gà gáy,

Chú có nhớ anh không?

Ngắm tuyết

Tuyết đã đến Trường Sa

Mây Hồ lạnh muôn nhà

Lá rơi bay theo gió

Mưa nhiều, không nở hoa

Cứ có tiền trong túi,

Bình rượu đầy thôi mà

Khi không ai cùng uống,

Chờ chiều quạ bay ra

Chiều tạnh

Chiều trong thôn, gió mạnh

Sân lênh láng sau mưa

Nắng sưởi làn cỏ mịn

Màu sông hắt rèm thưa

Rượu uống nhiều, tự rót

Sách đọc xong vứt bừa

Thỉnh thoảng nghe người nói:

Ông lão này lạ chưa!

Đom đóm

Bay ra từ cỏ mục,Không dám gần mặt trời.

Không đủ sáng đọc sách

Đôi lúc bám vào người

Đôi lúc ra bãi vắng,Chập chờn như ma trơi

Chúng trốn đâu không biếtGiữa mây gió tháng mười?

Thuyền đến thành Quí Châu nghỉ lại, vì mưa dầm

không thể lên bờ từ biệt phán quan Vương Mười hai

Thuyền đậu trên bãi vắng

Bờ đá ánh trăng lồng

Gió thổi, đèn le lói

Mưa rào rạt trên sông

Chuông sớm, bến sông ẩm

Nhà cổ, mây bập bồng

Mái chèo như cánh nhạn

Buồn này bác biết không?

Khách đến nhà

Hai phía bắc nam đều ngập nước

Chim âu không ngớt lượn quanh nhà

Nay bác đến chơi, ra mở cổng

Vắng khách nhiều ngày chửa quét hoa

Chỉ tiếc nhà nghèo nên rượu nhạt

Thanh đạm mâm bàn vì chợ xa

Nâng cốc uống đi, rồi bảo trẻCòn bao nhiêu rượu cứ mang ra

Uống rượu ở sông Khúc

Vườn ngự bên sông, ngồi suốt ngày

Gác lầu soi bóng, nước lung lay

Theo cánh hoa lê, hoa đào rụng

Chấp chới chim vàng, chim trắng bay

Lười chầu, một việc xưa nay hiếm

Lâu không có bạn, một mình say

Tự trách già rồi không ở ẩn,

Không về nhàn nhã với rừng cây

Cùng uống rượu ở Lam Điền

Thu đến, tuổi già gượng giải khuây

Hai người tôi bác uống hôm nay

Thẹn mình tóc ngắn làm rơi mũ

Nhờ bạn ngồi bên giúp buộc dây

Sông Lam góp suối từ xa đến

Núi Ngọc hai hòn cao tận mây

Dịp này năm tới ai còn khỏe

Đã vậy cứ ngồi uống thật say

Tặng Chu Sơn Nhân

Ông đồ thôn Cẩm đội khăn ô.

Ngoài vườn thu hoạch lắm khoai ngô

Chim sẻ quen ăn, vào tận bếp

Dạn khách, trẻ con thật lắm trò

Sông thu sâu độ dăm ba thước

Chở hai ba khách một con đò

Tre xanh, cát trắng, làng bên bến

Tiễn người trước cổng lúc trăng nhô

Sông Thanh

Làng nằm lọt giữa khúc sông Thanh

Xóm bến mùa hè luôn vắng tanh

Chim âu quen thuộc chao trên nước

Con sáo thờ ơ nhảy giữa cành

Vẽ bàn cờ giấy chơi cùng vợ

Uốn lưỡi câu cùn cho trẻ ranh

Ốm mãi, uống nhiều, quen vị thuốc

Thân hèn không thiết chuyện công danh

Thu mới

Mây khói chưa đùn thành núi lạ,

Giật mình đã thấy lá vàng rơi

Tiếng chày đập vải vang đâu đó

Vườn cây đứng lạnh giữa đất trời

Râm ran ve khóc, thương trăng héo

Lập lòe đom đóm lượn khắp nơi

Tặng đền Kim Mã bài thơ mới

Tóc trắng, buồn thay, đã rối bời

Đom đóm

Đêm thu đom đóm lập lòe bay

Chui cả vào màn, bám cả tay

Chắc sợ trong phòng đàn, sách lạnh,

Lại bay ra ngõ, tụm thành bầy,

Trông giống sao thưa trên trời vắng,

Vật vờ giếng nước đến bờ cây

Buồn xem đom đóm ông đầu bạc

Năm tới giờ này có đến đây?

Cảm hứng mùa thu

Rừng phong sương xuống, khói âm u

Khí lạnh ùn ùn phía núi Vu.

Dưới sông mây nước đua nhau chảy

Ngoài ải gió mây cuốn bụi mù

Cơ đơn, thuyền gợi tình quê cũ

Cúc vàng nhỏ lệ kiếp phù du

Háo hức nhà nhà may áo mới

Tiếng chày đạp vải rộn chiều thu