CHUYÊN ĐỀ 4 - II. DI TRUYỀN PHẢ HỆ.Image.Marked.Image.Marked

- Trong phả hệ, nếu có một cặp vợ chồng nào đó có kiêu hình không bị bệnh nhưng sinh con có đứa bị bệnh thì bệnh là tính trạng lặn.. Hướng dẫn giải Bước 1: Xác định quy luật di truyền củ

Trang 1

CHUYÊN ĐỀ 4: XÁC SUẤT TRONG DI TRUYỀN NGƯỜI

II DI TRUYỀN PHẢ HỆ

A LƯU Ý LÍ THUYẾT

- Nghiên cứu phả hệ là nghiên cứu di truyền của một tính trạng nhất định trên những người có quan hệ họ hàng qua nhiều thế hệ liên tiếp Mục đích của nghiên cứu phả hệ là để xác định xem tính trạng bệnh là trội hay lặn, nằm trên NST thường hay NST giới tính, di truyền theo quy luật nào

- Trong phả hệ, nếu có một cặp vợ chồng nào đó có kiêu hình không bị bệnh nhưng sinh con có đứa bị bệnh thì bệnh là tính trạng lặn Nếu cặp vợ chồng đều không bị bệnh mà sinh con gái bị bệnh thì bệnh liên kết giới tính, gen nằm trên X

Đặt mua file Word tại link sau

https://tailieudoc.vn/phankhacnghe/

- Khi xác định kiểu gen của những người trong phả hệ thì trước hết phải xác định kiểu gen của những kiểu hình mang tính trạng lặn trước, sau đó suy ra kiểu gen của những người còn lại

- Khi gen nằm trên NST giới tính X (liên kết giới tính), cơ thể không bị bệnh nhưng có bố hoặc mẹ bị bệnh thì kiểu gen của cơ thể là X X A a Cơ thể không bị bệnh, có bố và mẹ không bị bệnh nhưng có ông ngoại hoặc bị bệnh hoặc có em trai, anh trai bị bệnh thì kiểu gen của cơ thể là 1 A a hoặc

X X 2

1

X X 2

- Khi gen nằm trên NST giới tính X thì người nam không bị bệnh luôn có kiểu gen X YA

B CÁC DẠNG BÀI TẬP THƯỜNG GẶP

1 Bài tập phả hệ về một bệnh di truyền

Đối với bài tập phả hệ, nên tiến hành theo 4 bước sau đây:

Bước 1: Quan sát toàn bộ phả hệ, lựa chọn cặp vợ chồng để suy ra bệnh cho gen trội hay lặn quy

định, có liên kết giới tính hay không

Bước 2: Dựa vào quan hệ huyết thống để xác định kiểu gen của vợ chồng sinh ra đứa con cần

tính xác suất.

Bước 3: Tìm tỉ lệ của loại kiểu hình (hoặc kiểu gen) cần tính xác suất

Bước 4: Sử dụng toán tổ hợp để tính xác suất

Bài 1: Cho phả hệ về 1 bệnh di truyền ở người:

Trang 2

Người con gái số 8 lấy chồng không bị bệnh này thì xác suất đứa con đầu lòng không bị bệnh là bao nhiêu?

Hướng dẫn giải Bước 1: Xác định quy luật di truyền của bệnh

- Dựa vào phả hệ ta thấy cặp bố mẹ số 6 và số 7 có kiểu hình bình thường nhưng sinh con số 11 bị bệnh

chứng tỏ gen lặn quy định

- Dựa vào phả hệ ta thấy bệnh xuất hiện ở nam mà không có ở nữ, chứng tỏ bệnh di truyền liên kết giới

tính Bệnh biểu hiện gián đoạn qua các thế hệ nên gen mang bệnh nằm trên NST giới tính X

- Quy ước: A – quy định bình thường, a – quy định bệnh

Bước 2: Xác định kiểu gen của người con gái số 8 và chồng của cô ta

- Người số 8 không bị bệnh nhưng bố (người số 3) của cô ta bị bệnh nên kiểu gen là X XA a

- Chồng của người số 8 không bị bệnh nên kiểu gen của chồng là X YA

Bước 3: Tìm tỉ lệ kiểu hình của đời con

Sơ đồ lai: X XA a x X YA

Giao tử: 1X , 1XA a 1X , 1YA

A

a

Đời con có tỉ lệ kiểu hình:

2 con gái không bị bệnh, 1 con trai không bị bệnh, 1 con trai bị bệnh

Xác suất sinh con đầu lòng không bị bệnh là 3

4



- Trong phả hệ, nếu một cặp bố mẹ có kiểu hình giống nhau nhưng sinh con có kiểu hình khác thì tính trạng mới xuất hiện chính là tính trạng lặn.

- Khi xác định kiểu gen của những người trong phả hệ thì trước hết phải xác định kiểu gen của những kiểu hình mang tính trạng lặn trước, sau đó suy ra kiểu gen của những người còn lại Bài 2: Cho sơ đồ phả hệ mô tả sự di truyền một bệnh ở người do một trong hai alen của một gen quy

định, alen trội là trội hoàn toàn

Trang 3

Biết rằng không xảy ra đột biến và người số II4 không mang alen gây bệnh Xác suất để cặp vợ chồng số III22 và III3 sinh con đầu lòng bị bệnh là bao nhiêu?

- Ở cặp vợ chồng số II5 và II6 không bị bệnh nhưng sinh con gái (số III4 ở thế hệ thứ III) bị bệnh, chứng tỏ bệnh do gen lặn quy định và không liên kết với giới tính, gen nằm trên NST thường

- Quy ước: A không quy định bệnh; a quy định bệnh

Bước 2: Xác định kiểu gen của vợ chồng sinh ra đứa con cần tính xác suất

- Người số II3 không bị bệnh nhưng có anh trai (số II1) bị bệnh nên người số II3 có kiểu gen 2Aa

3

- Người số II4 không mang alen bệnh nên kiểu gen là AA

Phép lai 2Aa x AA sẽ sinh ra đời con có và

3

1 AA 3

1 Aa 3

→ Người chồng (số III2) có kiểu gen Aa với xác suất 1

3

- Người số III3 có em gái (III4) bị bệnh nên kiểu gen của người số III3 là 2Aa

3 Kiểu gen của cặp vợ chồng này là ♂1Aa x ♀

3

2 Aa 3

Bước 3: Tìm tỉ lệ của loại kiểu hình (hoặc kiểu gen) cần tính xác suất

Cặp vợ chồng này có kiểu gen là ♂1Aa x ♀

3

2 Aa 3

→ Sinh con bị bệnh với tỉ lệ 1 2 1x x 1

3 3 4 18

Xác suất để cặp vợ chồng số III2 và III3 sinh con đầu lòng bị bệnh là 1

18

Bài 3: Cho sơ đồ phả hệ mô tả sự di truyền của một bệnh ở người do một trong hai alen của một gen quy

Nếu cặp vợ chồng số III2 và III3 sinh 2 người con, xác suất để chỉ có 1 đứa bị bệnh là bao nhiêu?

- Ở cặp vợ chồng số I1 và I2 không bị bệnh nhưng sinh con gái (số II3 ở thế hệ thứ II) bị bệnh, chứng tỏ bệnh go gen lặn quy định và không liên két với giới tính, gen nằm trên NST thường

- Quy ước: A không quy định bệnh; a quy định bệnh.

Bước 2: Xác định kiểu gen của vợ chồng số III2 và III3

Trang 4

- Người số III2 không bị bệnh nhưng có mẹ (số II3) bị bệnh nên người số III2 có kiểu gen Aa.

→ Người chồng (số III2) có kiểu gen Aa

- Người só III3 có em gái (số III4) bị bệnh nên kiểu gen của người số III3 là 2Aa

3 Kiểu gen của cặp vợ chồng này là ♂Aa x ♀ Aa2

3

Bước 3: Tìm tỉ lệ của loại kiểu hình cần tính xác suất

Cặp vợ chồng này có kiểu gen là ♂Aa x ♀Aa = x(♂Aa x ♀Aa)2

3

→Khi vợ chồng có kiểu gen ♂Aa x ♀Aa thì sẽ sinh con bị bệnh với tỉ lệ 1; sinh con không bị bệnh

4



với tỉ lệ 3

4



Xác suất để cặp vợ chồng số III2 và III3 sinh 2 người con, chỉ có 1 đứa bị bệnh là

1

2

- Khi bài toán yêu cầu chỉ có 1 đứa bị bệnh thì những đứa còn lại phải không bị bệnh.

- Xác suất kiểu gen của bố mẹ độc lập với xác suất sinh con bị bệnh nên khi tính phải tách rời, sau đó mới nhân lại.

Bài 4: Khảo sát sự di truyền một bệnh ở loài người qua 3 thế hệ, kết quả thu được như sau:

Cho biết người số III3 không mang alen bệnh Xác suất để cặp vợ chồng số III2 và III3 sinh con đầu lòng không mang alen bệnh là bao nhêu?

Hướng dẫn giải Bước 1: Xác định quy luật di truyền của bệnh.

- Ở cặp vợ chồng số II2 và II3 ở thế hệ thứ II không bị bệnh nhưng sinh con gái (số III1) bị bệnh, chứng tỏ bệnh do gen lặn quy định và không liên kết với giới tính, gen nằm trên NST thường

- Quy ước: A không quy định bệnh; a quy định bệnh.

Bước 2: Xác định kiểu gen của vợ chồng số III2 và III3

- Người số III2 không bị bệnh nhưng có chị gái (số III1) bị bệnh nên người số III2 có kiểu gen 2Aa

3 hoặc 1AA

3

Trang 5

→ Người chồng (số III2) có kiểu gen 2Aa hoặc

3

1 AA 3

- Người số III3 không mang alen bệnh nên kiểu gen của người số III3 là AA

Kiểu gen của cặp vợ chồng này là ♂2Aa x ♀AA

3

Bước 3: Tìm tỉ lệ của loại kiểu hình cần tính xác suất

Cặp vợ chồng này có kiểu gen ♂2Aa x ♀AA = x (♂Aa x ♀AA)

3

2 3 Hoặc x (♂AA x ♀AA)1

3

Sinh con mang alen bệnh với tỉ lệ 2 1x 1

→Sinh con không mang alen bệnh với tỉ lệ 1 1 2

  

Xác suất để cặp vợ chồng số III2 và III3 sinh con đầu lòng không mang alen bệnh là 2

3

2 Bài tập phả hệ về hai bệnh di truyền

Đối với bài tập phả hệ có 2 bệnh, nên tiến hành theo 4 bước sau đây:

Bước 1: Xác định quy luật di truyền của bệnh thứ nhất và bệnh thứ hai.

Bước 2: Tìm kiểu gen của bố mẹ và kiểu hình cần tính xác suất của bệnh thứ nhất.

Bước 3: Tìm kiểu gen của bố mẹ và kiểu hình cần tính xác suất của bệnh thứ hai.

Bài 1: Phả hệ dưới đây mô tả hai bệnh di truyền phân li độc lập với nhau, mỗi bệnh do một gen quy định.

Xác suất để đứa con của cặp vợ chồng số 14 và 15 chỉ bị 1 bệnh trong hai bệnh nói trên là bao nhiêu?

Hướng dẫn giải Bước 1: Xác định quy luật di truyền của bệnh thứ nhất và bệnh thứ hai/

- Cặp vợ chồng số 1, 2 đều không bị bệnh nhưng sinh đứa con gái số 6 bị cả 2 bệnh → Cả 2 bệnh đều

do gen lặn quy định và không liên kết giới tính, gen nằm trên NST thường

- Quy ước: A quy định không bị bệnh; a quy định bị bệnh thứ nhất

B quy định không bị bệnh; b quy định bị bệnh thứ hai

Bước 2: Tìm kiểu gen của bố mẹ và kiểu hình cần tính xác suất của bệnh thứ nhất.

- Người số 14 không bị bệnh nhưng có người số 7 bị bệnh thứ nhất (kiểu gen aa) nên người số 14 có kiểu gen Aa

Trang 6

- Người số 15 không bị bệnh nhưng có em gái là người số 16 bị bệnh thứ nhất (kiểu gen aa) nên người số 15 có kiểu gen 2Aa

3

- Bố mẹ có kiểu gen ♀2Aa x ♂Aa sẽ sinh con bị bệnh với xác suất

3

x

→ Sinh con không bị bệnh với xác suất 1 1 5

  

Bước 3: Tìm kiểu gen của bố mẹ và kiểu hình cần tính xác suất của bệnh thứ hai

- Người số 14 không bị bệnh nhưng có người số 8 bị bệnh thứ hai (kiểu gen bb) nên người số 14 có kiểu gen Bb

- Người số 15 không bị bệnh nhưng có em gái là người số 16 bị bệnh thứ hai (kiểu gen bb) nên người

số 15 có kiểu gen 2Bb

3

- Bố mẹ có kiểu gen ♀2Bb x ♂Bb sẽ sinh con bị bệnh với xác suất

3

x

→ Sinh con không bị bệnh với xác suất 1 1 5

  

Xác suất để đứa con của cặp vợ chồng số 14 và 15 chỉ bị 1 bệnh trong hai bệnh nói trên

1

2

Bài 2: Cho sơ đồ phả hệ sau:

Hướng dẫn giải Bước 1: Xác định quy luật di truyền của bệnh thứ nhất và bệnh thứ hai

Ở bài này không phải tiến hành bước 1, vì bài toán đã cho

Bước 2: Tìm kiểu gen của bố mẹ và kiểu hình cần tính xác suất của bệnh P.

- Người chồng ở thế hệ thứ III bị bệnh và có bố ở thế hệ thứ II không bị bệnh nên kiểu gen của chồng

là Pp (vì bệnh do gen trội quy định)

- Người vợ không bị bệnh nên kiểu gen là pp

- Kiểu gen của cặp vợ chồng ở thế hệ thứ 3 là ♀pp x ♂Pp nên sẽ sinh con bị bệnh với tỉ lệ 1

2



Bước 3: Tìm kiểu gen của bố mẹ và kiểu hình cần tính xác suất của bện Q

- Bệnh Q do gen lặn q nằm trên NST giới tính X quy định nên người chồng ở thế hệ thứ III không bị bệnh có kiểu gen là X YQ

Trang 7

- Người vợ không bị bệnh nhưng có ông ngoại (người đàn ông ở thế hệ thứ I) của vợ bị bệnh nên kiểu gen của vợ là 1 Q q

X X 2

- Kiểu gen của vợ chồng là Q 1 Q q Sẽ sinh con trai bị bệnh với tỉ lệ

2

1 8



Xác suất để cặp vợ chồng ở thế hệ thứ III trong sơ đồ phả hệ trên sinh con đầu lòng là con trai và mắc cả hai bệnh P, Q là 1 1x 1

2 8 16

Bài 3: Ở người, bệnh bạch tạng do gen lặn nằm trên nhiễm sắc thể thường quy định, alen trội tương ứng

quy định da bình thường Bệnh mù màu đỏ - xanh lục do gen lặn nằm trên vùng không tương đồng của nhiễm sắc thể giới tính X quy định, alen trội tương ứng quy định mắt nhìn màu bình thường Có sơ đồ phả

hệ sau:

Biết rằng không có đột biến mới phát sinh ở tất cả các cá thể trong phả hệ Xác suất đứa con đầu lòng của cặp vợ chồng II.8 – II.9 mang alen của cả 2 bệnh là bao nhiêu?

Hướng dẫn giải Bước 1: Xác định quy luật di truyền của bệnh thứ nhất và bệnh thứ hai

Ở bài này không phải tiến hành bước 1, vì bài toán đã cho

Quy ước: A quy định bình thương, a quy định bệnh bạch tạng

B quy định bình thường, b quy định bệnh mù màu

Bước 2: Tìm kiểu gen của bố mẹ và kiểu hình cần tính xác suất của bệnh bạch tạng.

- Người số 8 không bị bệnh nhưng có anh trai (số 6) bị bệnh nên kiểu gen của người số 8 là 2Aa

3 hoặc 1AA → Cho giao tử A với tỉ lệ giao tử

3

2 , 3

3



- Người số 9 không bị bệnh nhưng có em trai (số 11) bị bệnh nên kiểu gen của người số 9 là 2Aa

3 hoặc 1AA → Cho giao tư A với tỉ lệ giao tử

3

2 , 3

3



- Xác suất con không mang alen bệnh 2 2x A 4AA

→ Xác suất để con mang alen bệnh = 1 – xác suất con không mang alen bệnh 1 4 5

  

Bước 3: Tìm kiểu gen của bố mẹ và kiểu hình cần tính xác suất của bệnh mù màu.

- Người con trai số 8 không bị bệnh nên kiểu gen là X YB

Trang 8

- Người số 9 không bị bệnh nhưng có em trai (số 11) bị bệnh mù màu nên kiểu gen của người số 9 là

hoặc

B B

1

X X

2

B b

1

X X 2

→ Cho giao tử Xb với tỉ lệ 1, giao tử với tỉ lệ

4



→ Xác suất để con mang alen bệnh 1x1 1

C BÀI TẬP VẬN DỤNG

1 BÀI TẬP TỰ LUẬN

Bài 1: Cho phả hệ về 1 bệnh di truyền ở người:

Người con gái số 8 lấy chồng bị bệnh này thì xác suất sinh đứa con đầu lòng mang alen bệnh là bao nhiêu?

Bài 2: Cho sơ đồ phả hệ mô tả sự di truyền một bệnh ở người do một trong hai alen của một gen quy

Biết rằng không xảy ra đột biến và người số II4 mang alen gây bệnh Xác suất để cặp vợ chồng số III2 và III3 sinh con đầu lòng là con trai và bị bệnh là bao nhiêu?

Bài 3: Cho sơ đồ phả hệ mô tả sự di truyền một bệnh ở người do một trong hai alen của một gen quy

Nếu cặp vợ chồng số III2 và III3 sinh 2 người con, xác suất để có ít nhất 1 đứa bị bệnh là bao nhiêu?

Bài 4: Phả hệ dưới đây mô tả hai bệnh di truyền phân li độc lập với nhau, mỗi bệnh do một gen quy định.

Trang 9

Xác suất để đứa con của cặp vợ chồng số 14 và 15 bị cả 2 bệnh nói trên là bao nhiêu?

Bài 5: Ở người, bệnh bạch tạng do gen lặn nằm trên nhiễm sắc thể thường quy định, alen trội tương ứng

quy định da bình thường Bệnh mù màu đỏ - xanh lục do gen lặn nằm trên vùng không tương đồng của nhiễm sắc thể giới tính X quy định, alen trội tương ứng quy định mắt nhìn màu bình thường Có sơ đồ phả

hệ sau:

Biết rằng không có đột biến mới phát sinh ở tất cả các cá thể trong phả hệ Xác suất để đứa con đầu lòng của cặp vợ chồng II.8 – II.9 không mang alen bệnh là bao nhiêu?

2 Bài tập trắc nghiệm

Câu 1: Phả hệ dưới đây mô tả hai bệnh di truyền phân li độc lập với nhau, mỗi bệnh do một gen quy định.

Biết rằng người mẹ của cô gái ở thế hệ thứ (III) không mang alen gây bệnh Xác suất để người con của cặp vợ chồng ở thế hệ thứ (III) bị cả hai bệnh nói trên là

8

1 16

1 32

1 36

Câu 2: Cho phả hệ:

Cho biết bệnh do một gen quy định Người con gái số 8 lấy chồng không bi bệnh mù màu thì xác suất sinh đứa con đầu lòng không bị bệnh là

Câu 3: Phả hệ ở hình bên mô tả sự di truyền của một bệnh ở người do một tính trạng đơn gen quy định

(những ô màu đen mô tả người bị bệnh) Xác suất để người ? không bị bệnh này là

Trang 10

A 5 B C D

6

1 6

3 4

5 12

Câu 4: Cho sơ đồ phả hệ mô tả sự di truyền một bệnh ở người do một trong hai alen của một gen quy

Biết rằng không xảy ra đột biến và bố của người đàn ông ở thế hệ thứ III không mang alen gây bệnh Xác suất người con đầu lòng của cặp vợ chồng ở thế hệ thứ III bị bệnh là

9

1 4

1 36

1 18

Câu 5: Cho sơ đồ phả hệ mô tả sự di truyền một bệnh ở người do một trong hai alen của một gen quy

Biết rằng không xảy ra đột biến và bố của người đàn ông ở thế hệ thứ III không mang alen gây bệnh Nếu cặp vợ chồng ở thế hệ thứ 3 sinh 2 con Xác suất để có ít nhất một đứa bị bệnh là bao nhiêu?

12

35 324

65 72

289 324

Câu 6: Khảo sát sự di truyền một bệnh ở người qua 3 thế hệ như sau:

Xác suất để người III2 mang gen bệnh là bao nhiêu?

3

2 3

1 2

3 4

Định dạng
Số trang	16
Dung lượng	881,23 KB