BỆNH HỌC VÀ ĐIỀU TRỊ

Đau sau khi hành kinh, đau lan vùng thắt lưng Sắc kinh nhạt, lượng ít Lưỡi nhạt, rêu lưỡi.. mỏng?[r]

TH NG KINH Ố

1.Trình bày được định nghĩa thống kinh

2.Liệt kê được một số nguyên nhân gây

thống kinh theo YHHĐ

3.Trình bày được nguyên tắc điều trị thống kinh theo YHHĐ

4.Trình bày được nguyên nhân và cơ chế

bệnh sinh theo YHCT

5.Trình bày được các thể lâm sàng và cách điều trị theo YHCT

MỤC TIÊU

Đ I C Ạ ƯƠ NG YHHĐ

1 Đ nh nghĩa: ị

+ Th ng kinh l ố à hành kinh có đau b ng c n, đau t h v lan ụ ơ ừ ạ ị

lên x ươ ng c ho c lan xu ng đ ứ ặ ố ù i,

có khi đau kh p b ng Đôi khi ắ ụ

kèm theo vú căng, bu n nôn, th n ồ ầ kinh b t n ấ ổ

2.Các ki u đau b ng kinh ể ụ

- Đau chói

- Đau âm k ỉ è m bu n nôn, n ồ ó ng b ng ừ

- Đau nh dao đâm ư

Thống kinh nguyên phát

• Đau gi a vòng kinhữ (đau kèm theo phóng

noãn): Đau trong th i gian ng n t v ờ ắ ừ à i phút

đ n nhi u gi , đau khu tr ế ề ờ ú m t g ở ộ ó c b ng ụ

nh ng hi m khi n ng n ư ế ặ ề

+ Th ườ ng g p ng ặ ở ườ i con g á i ch a sinh đ ư ẻ

vào kho ng 16 ả – 26 tu i ổ

• Đau trước và trong khi hành kinh : C n đau ơ

này có khi không có ý nghĩa gì, nh ng cũng c ư ó

th l ể à m cho m t kh năng lao đ ng ấ ả ộ

• THỐNG KINH THỨ PHÁT

1 Lạc nội mạc tử cung ở lớp cơ tử cung

2 U xơ tử cung

3 Tư thế bất thường của tử cung( tử cung đổ sau)

4 Viêm dính tử cung, viêm buồng trứng

5 Sẹo chít hẹp cổ tử cung

6 Polype cổ tử cung

7 Sau đốt điện cổ tử cung gây chít hẹp cổ tử cung

8 Sau nạo nhau, nạo thai nhiễm trùng gây chít hẹp ctc.

9 Đặt vòng

B nh lý t n th ệ ổ ươ ng t ử

cung

L c n i m c t cung ạ ộ ạ ử

THỐNG KINH

CƠ CHẾ ĐAU BỤNG KINH

• Các tri u ch ng nệ ứ ào sau đây không thu c ộ

các tri u ch ng c a đau b ng kinh?ệ ứ ủ ụ

ĐIỀU TRỊ THỐNG KINH

THEO YHHĐ

1 ĐI U TR TH NG KINH C NĂNG Ề Ị Ố Ơ

+ Gi m đau ch ng co th t (spasmaverin, no- ả ố ắ

spa), thu c kh ố á ng viêm non-steroid (diclofenac, ibuprofen…)

+ Tâm lý li u ph ệ á p

+ Ch ườ m n ướ c n ó ng, ngh ng i ỉ ơ

+ Chăm sóc, gi i th ả í ch v sinh lý v ề à v sinh kinh ệ nguy t cho b ệ é gái

• Thu c ng a thai ch a progestin ố ừ ứ

(Norplant, Depo-provera)

• Thu c ng a thai lo i k t h p ố ừ ạ ế ợ

(estrogen+progesteron)

Tuy nhiên nó có th gây vô kinh do l ể à m

teo niêm m c t cung ạ ử

• Vòng tránh thai có ch a thu c (Mirena) ứ ố

u ng nh ố ư

6-12 tháng có tác d ng ụ

gi m đau b ng kinh, gi m ả ụ ả

Lạc nội mạc tử cung

THỐNG KINH THEO

YHCT

• Đ nh nghĩa: l ị à c n đau b ng kinh ơ ụ

có liên quan đ n th i gian tr ế ờ ướ c,

sau ho c trong khi h ặ à nh kinh.

• B nh danh: Đau b ng kinh, kinh ệ ụ

nguy t đau, kinh h ệ à nh phúc th ng ố

C ch b nh sinh ơ ế ệ

• Bình th ườ ng kinh nguy t l ệ à do huy t h ế ó a

ra, mà huy t l i t ế ạ ù y vào khí đ v n h ể ậ à nh,

do đó khi khí huy t thu n hòa, sung t ế ậ ú c

thì không gây đau b ng khi h ụ à nh kinh

• Đau b ng kinh l ụ à s ngăn tr v n h ự ở ậ à nh khí

và huy t, khi kh ế í huy t suy k ế é m ho c ặ ứ

tr s l ệ ẽ à m kinh xu ng không thông gây ố

hi n t ệ ượ ng đau b ng kinh (th ng t c b t ụ ố ắ ấ thông)

NGUYÊN NHÂN SINH BỆNH THEO YHCT

PHÂN LOẠI TRIỆU CHỨNG

- Đau tr c khi h ướ à nh kinh: đa s do ố

th c ch ng ự ứ

- Đau sau khi hành kinh: đa s do h ố ư

ch ng ứ

1 V th i gian đau ề ờ

Đau bụng dưới, trướng tức nhiều hoặc lan lên

ngực sườn, đau lưng

Trước khi ra kinh

vú căng đau, tinh

Đau dữ dội trước

và đầu kỳ hành kinh

Đau nổi cục cứng, đè vào đau thêm, đau như phát sốt Kinh xuống không thông, màu đen sẫm

THỐNG KINH THỰC CHỨNG

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Sắc mặt xanh trắng, đới vàng, gò má hồng, lòng bàn tay nóng hoặc triều nhiệt, hồi hộp, bức rứt, khó ngủ, táo bón

KHÍ HUYẾT HƯ

NHƯỢC

CAN THẬN KHUY

TỔN

Đau lâm râm trong và sau

khi hành kinh Đè vào dễ

mỏng Mạch trầm tế

CÂU HỎI ÔN TẬP

 1 người phụ nữ thường trong lúc hành kinh

bị đau bụng kèm theo đau lưng, sợ lạnh Sắc kinh tím đen, kinh ít, tắt bất chợt Sắc mặt

xanh bạc, hay bị tiêu lỏng, rêu lưỡi mỏng

trắng Người này thuộc biểu hiện lâm sàng nào của thống kinh?

A Hư hàn B Phong hàn

C Khí trệ D Khí huyết hư

 1 phụ nữ đến khám vì bụng đau lâm râm

trong khi hành kinh và kéo dài sau đó Kinh sắc nhạt, trong, lượng ít Sắc mặt trắng xanh, tinh thần uể oải, đoản khí Bụng đau đè vào

dễ chịu BN này được chẩn đoán chứng gì?

A Thống kinh thể Can thận khuy tổn

B Thống kinh thể Hư hàn

C Thống kinh thể khí huyết hư nhược

D Thống kinh thể Phong hàn

Triệu chứng nào sau đây thuộc thống

kinh thực chứng?

A Đau liên miên tê tái

B Đau sau hành kinh

C Bụng lạnh, thích xoa bóp, chườm nóng

D Đau thắt từng cơn, nóng rát

ĐI U TR YHCT Ề Ị

• Đi u tr YHCT c ề ị ó k t qu đ i v i ế ả ố ớ các nguyên nhân c năng: tâm lý, ơ

1.THỂ PHONG HÀN

• Pháp tr : Lý kh ị í ôn kinh

• Bài thu c: Ôn kinh thang ố

Vị thuốc Tác dụng YHCT Vai trò

Quế chi Ôn kinh thông mach, tán hàn Quân

S.khương Tán hàn,hồi dương, thông mạch Quân

Nhân sâm Đại bổ nguyên khí, ích huyết sinh tân Thần

Đ.quy Dưỡng huyết hoạt huyết Thần

X.khung Hành khí, hoạt huyết Tá

2 THỂ KHÍ TRỆ

• Pháp tr : H ị à nh khí tiêu ứ

Bài thu c : Thanh nhi t đi u huy t ố ệ ề ế

thang

Vị thuốc Tác dụng YHCT Vai trò

3 THỂ HUYẾT Ứ

Pháp tr : Ho t huy t tiêu tr ị ạ ế ứ ệ

Bài thu c : Huy t ph tr c thang ố ế ủ ụ ứ

Vị thuốc Tác dụng YHCT Vai trò

4 THỂ HƯ HÀN

 Pháp trị: Ôn kinh dưỡng huyết

 Bài thuốc: Tiểu Ôn Kinh Thang

VỊ THUỐC TÁC DỤNG YHCT VAI TRÒ

Vị thuốc Tác dụng YHCT Vai trò

6 THỂ KHÍ HUYẾT HƯ NHƯỢC

Pháp trị: Điều khí dưỡng huyết

Bài thuốc: Bát trân thang gia Hương

phụ , Mộc hương

Vị thuốc Tác dụng YHCT Vai trò

7 THỂ CAN THẬN KHUY TỔN

Pháp trị: Bổ Can Thận

Bài thuốc: Điều Can thang

Vị thuốc Tác dụng YHCT Vai trò

 Trong bài thuốc Huyết phủ trục ứ thang điều trị thể Huyết ứ, vị nào có tác dụng phá huyết, hoạt huyết?

A Đào nhân, hồng hoa, xuyên khung

B Hương phụ, cam thảo, xích thược

C Mộc hương, ngưu tất, sinh địa

D Hương phụ, trần bì, chỉ xác

MỘT SỐ BÀI THUỐC ĐƠN GIẢN

Hương phụ Hành khí giải uất, điều kinh chỉ

thốngÍch mẫu Hành huyết, thông kinh

Ngải cứu Điều hòa khí huyết, điều kinh, chỉ

thống

• - Đan sâm 30 g, s c u ng h ng ng ắ ố ằ à y Khi u ng, c ố ó th ể hòa thêm chút đ ườ ng

- Lá ng i c u t ả ứ ươ i sao qua, thêm n ướ c đun sôi trong

kho ng 5-10 ph ả ú t, u ng khi thu c còn n ố ố ó ng

•

- G ng t ừ ươ i 15 g, đ ườ ng đ 30 g Ng ỏ à y u ng 1 thang, ố chia 2-3 l n B ầ à i thu c n ố à y thích d ng v i ng ụ ớ ườ i c ó t ng ạ

• Có th k t h p xoa x ể ế ợ á t bàn chân sau khi ngâm đ ể

giúp gi m đau nhanh ả

L y c ấ á c huy t m ch Nhâm v ệ ở ạ à kinh Tỳ là chính

th n b h ậ ổ ư

Đi u huy t ề ế

th t b ấ à o cung, ôn tinh

• Th c ch ng (châm t ) ự ứ ả

+ Công th c chung thêm: Đ a c , Th liêu ứ ị ơ ứ

+ Th i gian l u kim: 10 ph ờ ư ú t

• H ch ng (châm b ho c c u) ư ứ ổ ặ ứ

Công th c chung thêm ứ

+ H h ư à n: M nh môn , Th n du, T ệ ậ ú c tam lý,

+ Can thân h : Th n du ,Th ư ậ á i xung, Đ i h ạ á ch

+ Huy t h : Tỳ du, Huy t h i ế ư ế ả

Ho t huy t, ạ ế

ch a r i lo n ữ ố ạ kinh nguy t ệ

Thanh can

h a, b can ỏ ổ

huy t ế

• Đau nhi u: châm Tam Âm giao (k ề í ch thích

D ƯỠ NG SINH

• Xoa bóp, th giãn ư

1 Mi t c x ế ọ á t ng c: ự

đi u lý Xung ề – Nhâm

2 Xoa b ng d ụ ướ i theo

Xoa xát bàn chân và loa

tai